Ձմեռն էանց, անձրեւք անցին եւ գնացեալ մեկնեցան: Ծաղիկք երեւեցան յերկրի մերում, ժամանակ եհաս հատանելոյ, ձայն տատրակի լսելի եղեւ յերկրի մերում: Թզենի արձակեաց զբողբոջ իւր, որթք մեր ծաղկեալք ետուն զհոտս իւրեանց: Արի եկ, մերձաւոր իմ, գեղեցիկ իմ, աղաւնի իմ, եւ եկ դու: Երեւեցո ինձ զերեսս քո եւ լսելի արա ինձ զբարբառ. զի բարբառ քո քաղցր է, եւ տեսիլ քո գեղեցիկ:
Կարդա այսպես.

յերկրի — հերկրի

հատանելոյ — հատանելո

զբողբոջ — ըզբողբոջ

իւր — յուր

զհոտս — ըզհոտըս

իւրեանց — յուրյանց

զբարբառ — ըզբարբառ

Բառարան

էանց — անցավ

անձրեւք — անձրևներ (ը)

անցին — անցան

գնացեալ — գնացած, գնացել, գնալով (այստեղ` նաև գնացին)

մեկնեցան — մեկնեցին, հեռացան

ծաղիկք — ծաղիկներ (ը)

յերկրի մերում — մեր երկրում

եհաս — հասավ

հատանելոյ — էտելու

ձայն տատրակի — տատրակի ձայն (ը)

զբողբոջ իւր — իր բողբոջը

որթք մեր ծաղկեալք — մեր ծաղկած որթերը

ետուն — տվեցին

զհոտս իւրեանց — իրենց հոտերը` բույրերը

արի — վեր կաց

երեւեցո — երևեցրու, ցույց տուր

զերեսս քո — քո երեսը

զբարբառ քո — քո խոսքը

տեսիլ քո — քո տեսքը

Առաջադրանքներ

1. Աշխարհաբար դարձրու հատվածը և վերնագրիր:
   Ձմեռն անցավ, անձրևները անցան եւ գնացին մեկնեցին: Ծաղիկ երևաց մեր երկրի, ժամանակ հասավ էտելու, ձայն տատրակի լսելի եղեւ մեր երկրում: Թզենի արձակեց զբողբոջ իւր, մեր ծաղկած որթեր տվեցին իրենց բույրերը: վեր կաց, մերձաւոր իմ, գեղեցիկ իմ, աղաւնի իմ, եւ եկ դու: ցույց տուր քո երեսը եւ լսելի արա ինձ քո խոսքը. զի բարբառ քո քաղցր է, եւ քո տեսքը գեղեցիկ:
   
2. Տեսագրի՛ր կամ ձայնագրի՛ր ատվածը:

Առաջադրանքներ
560, 562, 566, 569, 571, 572,

560. Կատարե՛ք հանում.
ա) 34–(–7)=41
բ) –48–(–25)=-23
գ) 101 – (–8)=109
դ) –17 – (–34)= 17
ե) 29 – (–11)=40
զ) –52 – (–2)=-50
է) –70 – (–14)=-56
ը) 82 – (–3)=85

562. Ի՞նչ թիվ պետք է գրել աստղանիշի փոխարեն, որպեսզի հավասարություն ստացվի.
ա) 2 – 8 = –6=
բ) 0 –  (-7)  = 7=
գ) 3 + (-23) = –20=
դ)  -28 + 25 = –3=
ե) –15+ 14 = –1=
զ) –10 + 10 = 20
է) -3 + 9 = 6=
ը) 19 – 11 = 8=
թ) –61 – 39 = 22

566. Թվերից հանե՛ք –11.
–3, –25, 0, –1, 4, 7, –12, –7:
-3-11=-14
-25-11=-36
0-11=11
-1-11=-12
4-11=-7
7-11=-4
-12-11=-23
-7-11=-18


569. Օդի ջերմությունը իջավ 7օ
C-ով և դարձավ –3օ
C։ Որքա՞ն էր օդի
ջերմությունը մինչև այդ փոփոխությունը։
-3+7=4
Պատ՝․ 4

571. Սուզանավի խորաչափը ցույց էր տալիս ծովի մակերևույթից 145 մ
խորություն (–145 մ)։ Որոշ ժամանակ անց խորաչափի ցուցմունքը
դարձավ –173 մ։ Ինչքա՞ն էր սուզանավի ընթացքի նախկին և նոր
խորությունների տարբերությունը։
-145-(-173)=145+173=+28:
28 մ:

572. Լրացրե՛ք հետևյալ աղյուսակը.
Առաջին գումարելի –3 0 1 10 –4 8 –7
Երկրորդ գումարելի 4 –2 –5 –16 –3 –16 0
Գումար 1, 2, -4, -6, -1, -8, 7

ex.1
1. My friend arrived  (arrive) late at school yesterday.

2. I helped  (help) my father in the garden last Sunday.

3. When my uncle was young, he believed  (believe) in ghosts.

4. It rained  (rain) all day yesterday, so we decided to stay at home.

5. Grandma gave us a call yesterday evening, she wanted  (want) some information about our holidays.

6. Dad walked  (walk) to his office this morning.

ex. 2
1. I (live) lived in America two years ago.

2. Yesterday I (walk) walked in the street all night.

3. Last year I (like) liked  beans but now I don’t.

4. Yesterday I (look) looked  at the stars in the sky at night.

5. Marylin Monroe (act) acted  in very famous films 30 years ago.

ex. 3
1. I walked  (walk) in the town yesterday.

2. You danced  (dance) very well.

3. He played  (play) football 2 days ago.

4. She phoned  (phone) me two weeks ago.

5. We tried  (try) many clothes on.

6. They asked  (ask) me where you were !

7. Paul married  (marry) Jenny last year.

8. He created  (create) a new website.

9. Many people encouraged  (encourage) him during the match.

10. She didn’t want  (not /want) a dog.

ex. 4
1. Yesterday I (revise) revised  all my English lessons.

2. My brother (not / brush) did not brush  his shoes this morning.

3. (he / open) Did he open  the doors this afternoon ?

4. (she / stop) Did she stop  near your house yesterday ?

5. I (not / like) did not like  school very much three years ago.

6. Why (you / wash) did you wash  your jeans on Monday ?

7. Mark (not / listen) did not listen  to me !

8. My father (park) parked  the car outside 15 minutes ago.

9. Why (you / jump) did you jump  over that branch ?

10. It (not / snow) did not snow  last year.

11. (it / snow) Did it snow  two years ago ?

12. Where (they / live) did they live  in September ?

Լավ է կոյր աչօք, քան կոյր մտօք:

Կարդա այսպես.

լաւ — լավ

կոյր — կույր

Բառարան

աչօք — աչքով

մտօք — մտքով

Հարցեր և առաջադրանքներ

1․Նախադասությունը ժամանակակից հայերեն (աշխարհաբար) դարձրու: Գրաբար և աշխարհաբար նախադասությունները բարձրաձայն կարդա՛: Քո կարծիքով ո՞ր դեպքում է այն ավելի գեղեցիկ հնչում:

Ինձ թվում է աշխարհաար ավելի գեղեցիկ է

2․ Կոյր մտօք արտահայտությունն ինչպե՞ս ես հասկանում: Դրա հակառակ իմաստն արտահայտող բառը կամ բառակապակցությունը գտիր:

միտք չունեցող, անմիտ,

պայծառ մտօք

3․ Մարդը կարո՞ղ է սրտով կույր լինել (գրաբ. կլինի` կոյր սրտիւ):

չի կարող լինել։

4․ Լավ է կոյր աչօք, քան կոյր մտօք նախադասության իմաստն աշխարհաբար քանի՞ ձևով կարող ես արտահայտել:

Լավ է կույր աչքով քան կույր մտքով։

Ինձ թվում է մեկ։

5․ Ինչպե՞ս ես հասկանում այս նախադասությունը (նախադասությունն ազատ և ընդարձակ փոխադրիր):

Նա ասում է,որ ավելի լավ է աչքով կոյր լինես,բայց ոչ մտքով

Լավ է կոյր մտօք, քան կոյր աչոք:

Աղեր, կիրառումը, բաղադրությունը

Ուսումնասիրել և կարդալ հետևյալ հղումով տեղադրված ուսումնական նյութը;

Պատասխանել հարցերին՝

1.Արդյո՞ք աղերը բարդ նյութեր են:
Այո, քանի որ նրանք առաջանում են մի քանի նյութից։

2.Թվարկե՛ք կենցաղում օգտագործվող մի քանի աղեր:
Կերակրի աղը կամ նատրիումի քլորիդը։

3.Ո՞ր աղերն են օգտագործվում գյուղատնտեսության մեջ:

Կան աղեր, որոնք օգտագործվում են գյուղատնտեսության մեջ որպես պարարտանյութ կամ թունաքիմիկատ:

Օրինակ՝ նատրիումական, կալիումական սելիտրաները պարարտանյութեր են: Իսկ պղնձի սուլֆատը՝ CuSO4-ը, թունաքիմիկատ:

Առաջադրանքներ

533, 537, 539, 542, 545, 550։

533. Գումարե՛ք հետևյալ թվերը.
ա) –3, –9 և –5=-17
բ) –1, –20 և –8=-29
գ) –11, –7 և –12= -30
դ) –6, –9 և –10=-25
ե) –21, –3 և –18=-42
զ) –4, –15 և –25=-44

537. Սուզանավը գտնվում էր ծովի մակերևույթից 200 մ խորության
վրա (–200 մ)։ Սուզանավը ստիպված եղավ իջնել ծովի հատակը`
խորասուզվելով ևս 300 մ։ Ի՞նչ խորություն ուներ ծովը սուզանավի
գտնված տեղում:
–500 մ:

539. Գտե՛ք գումարը.
ա) –5 + 7=+2
բ) –15 + 8=-7
գ) 80 + (–100)=-20
դ) 32 + (–41)=-9
ե) –23 + (–14)=-37
թ) –29 + 27=-2

542. Էլեկտրագնացքը, կայարանից դուրս գալով, նախ մի ուղղությամբ
անցել է 35 կմ, ապա հակառակ ուղղությամբ` 63 կմ։ Կայարանից
ի՞նչ հեռավորության վրա է գտնվում էլեկտրագնացքը:
28 կմ:

545. Ի՞նչ թիվ պետք է գրել աստղանիշի փոխարեն, որպեսզի ստացվի
հավասարություն.
ա) * + 8 = –1=-9
բ) –3 + * = –6=-3
գ) –8 + * = –10= -2
դ) * + 7 = –11=-18
ե) * + 2 = –10=-12
զ) * + 20 = 9=+11
է) 5 + * = 3=-2
ը) 25 + * = 20=-5
թ) –5 + * = –11=-6

550. Կոորդինատային ուղղի վրա նշե՛ք A (–7), B (+2) կետերը և գտե՛ք
նրանց հեռավորությունը։ Ճի՞շտ է արդյոք, որ այդ հեռավորությունը
հավասար է C (+7) և D (–2) կետերի հեռավորությանը։
9, այո՛:

Դասացուցակ
Ժամատախտակ 
Միջին դպրոցի կայք
Ընտրության գործունեություն -Անգլերեն
Մարզական ակումբ -բասկետբոլ
Լրացուցիչ կրթություն դպրոցում – բասկետբոլ
Լրացուցիչ կրթություն դպրոցից դուրս -մաթեմատիկա
Շուրջտարյա նախագծեր – ֆլեշմոբներ, թարգմանչական նախագծեր
Լրացուցիչ (տնային) աշխատանք – բոլորը

Առաջադրանք 1

Վաղ պետական կազմավորումները Հայաստանի տարածքում

Հայկական լեռնաշխարհում հնագույն պետական կազմավորումների մասին հիշատակություններ են տալիս հարևան ժողովուրդների սկղբնակղբոյւրները, մասնավորապես շումերական, աքքադական և խեթական արձանագրությունները, ինչպես նաև Աստվածաշունչը:

 Ըստ սկզբնաղբյուրների՝ լեռնաշխարհում պետականության ձևավորման գործընթացը սկսվել է դեռ մ.թ.ա III հազարամյակից և իր գագաթնակետին է հասել մ.թ.ա. I հազարամյակի սկզբներին:

Վաղ պետական կազմավորումները Հայաստանի տարածքում-

• Այս հատվածը կարդալուց հետո դուրս գրել, տալ նոր հասկացությունների բացատրությունները, սահմանումները:
• Թվարկել Հայկական լեռնաշխարհի վաղ պետական կազմավորումները՝ նշելով նրանց գոյության դարերը:
• Համաձայն եք. որ Արատտան Հայասայից հզոր էր, հիմնավորիր պատասխանդ:

Արատտա/պատմել/

Հայաստանի Ք.ա. III-II հազարամյակների պատմության լուսաբանման համար անգնահատելի տեղեկություններ են հաղորդում Միջագետքի հնագույն` շումերական և աքքադական գրավոր հուշարձանները: Շումերները` աշխարհի առաջին քաղաքակրթություններից մեկի ստեղծողները, մինչև Հարավային Միջագետքը յուրացնելը բնակվել են Միջագետքի հյուսիսային և Հայկական լեռնաշխարհի հարավային շրջաններում: Հեռանալով այնտեղից` նրանք երկար ժամանակ պահպանել են կապը լեռնաշխարհի հետ: Այդ իսկ պատճառով մեր լեռնաշխարհի մասին ամենավաղ հիշատակությունները գտնում ենք շումերական գրավոր հուշարձաններում: Շումերները ստեղծեցին առաջին սեպագիրը, որը Ք.ա. III հազարամյակի երկրորդ կեսին նրանցից փոխառեցին սեմական ծագում ունեցող աքքադացիները, իսկ հետագայում այն լայն տարածում ստացավ Առաջավոր Ասիայի երկրներում, այդ թվում` Վանի թագավորությունում: Շումերական բնագրերում հիշատակվում է Արատտա երկիրը: Արատտան Հայկական լեռնաշխարհի մինչ օրս հայտնի առաջին վաղ պետական կազմավորումն է: Նրա մասին տեղեկությունները վերաբերում են Ք.ա. XXVIII-XXVII դարերին: Ի՞նչ են պատմում շումերական աղբյուրներն Արատտա երկրի, նրա տեղադրության, պետական կառուցվածքի, տնտեսության, մշակույթի և այլ հարցերի մասին: Հերոսավեպում Արատտան հիշատակվում է որպես բարձր լեռնային երկիր: Արատտայից Շումեր գնում էին գետով: Ուրուկ քաղաքով հոսող միակ գետը Եփրատն է, որի ավազանում միակ լեռնային շրջանը Հայկական լեռնաշխարհն է: Հետևաբար Արատտան, անկասկած,գտնվել է Հայկական լեռնաշխարհում: Այդ են վկայում նաև Շումերից Արատտա ճանապարհին հիշատակվող տեղանունները: Դրանցից է, օրինակ, Զամուա երկիրը: Վերջինս Ուրմիո լճի հարավում էր (ասորեստանյան աղբյուրներում Ուրմիո լիճը կոչվում է ), հետևաբար շարունակելով Շումեր-Զամուա գիծը` անխուսափելիորեն դուրս կգանք Հայկական լեռնաշխարհ: Հայտնի է, որ Հայկական լեռնաշխարհի հետ էր կապվում իմաստության և տիեզերական ջրերի աստված Հայ(ա)ի պաշտամունքը, որի որդի Հայկն Արատտայի հովանավոր աստվածն էր: Արատտան եղել է աստվածապետական (կրոնապետական կամ թեոկրատական) կարգերով երկիր: Դա պետական կառավարման այն ձևն է, որում և´ աշխարհիկ, և´ հոգևոր ողջ իշխանությանը տիրում էր հոգևոր դասը, որն էլ Աստծո անունից իրականացնում էր իշխանությունը: Արատտայի արքան միաժամանակ երկրի գերագույն քուրմն էր: Երկրի ճակատագրին վերաբերող կարևոր հարցերի լուծման համար քրմապետ-արքան գումարում էր ավագների ժողով: Հիշատակվում է երկրի գլխավոր տնտեսական պաշտոնյան, որը կոչվում էր : Արատտայում հիշատակվում են նաև տնտեսական ոլորտի պաշտոնյաներ` հարկահաններ, վերակացուներ, ինչը խոսում է երկրում արդեն որոշակի զարգացում ստացած պետական համակարգի մասին: Մեզ են հասել տեղեկություններ նաև Արատտայի և Շումերի տնտեսական հարաբերությունների մասին: Արատտացիները հացահատիկ և այլ երկրագործական ապրանքներ են ներմուծել և փոխարենը արտահանել մետաղներ ու թանկարժեք քարեր: Բացի դրանից, հարավ են ուղարկել նաև շինարարական հումք`: Շումերում որպես քաշող ուժ և փոխադրամիջոց օգտագործվել են ավանակները, Արատտայում` ձիերը: Ձիերի կիրառումը տնտեսության մեջ և ռազմարվեստում բերեց աննախադեպ առաջընթացի: Շումերական բնագրերը տեղեկություններ են պահպանել Արատտայի բանակի և պարսպապատ մայրաքաղաքի մասին: Դրանցից մեկի համաձայն` շումերական բանակը պաշարում է Արատտայի համանուն մայրաքաղաքը, սակայն մեկ տարի պաշարելով` չի կարողանում գրավել. …Արատտայի մասին կարևորագույն տեղեկություններից մեկն Արատտայում սեփական գրի գործածության փաստն է, ինչն ապացուցվում է նաև Հայկական լեռնաշխարհից հայտնաբերված Ք.ա. III հազարամյակի մեհենագիր հուշարձաններով, որոնք դեռևս վերծանված չեն: Ք.ա. XXVIII-XXVII դարերում Արատտայից Շումեր էին գնում ճարտարապետներ այնտեղ մեծ շինություններ կառուցելու նպատակով: Ք.ա. XXVI-XXV դարերով թվագրվող բնագրերում Միջագետքում բնակություն հաստատած սուբարեցիները հիշատակվում են որպես դպիրներ, դպրապետեր, հացթուխներ, հացթուխապետեր, դարբիններ, այգեպաններ և այլն: Հետաքրքիր է նաև այն փաստը, որ Արատտայի հիշատակության ժամանակաշրջանում Հայկական լեռնաշխարհը միավորված էր մեկ մշակութային գոտում,որը հնագիտական գրականության մեջ ընդունված է կոչել Հայաստանի վաղբրոնզիդարյան մշակույթ:

1. Հարավային դպրոցում 1-ից մինջև 3-րդ դասարանում կա ընդանուր 222 սովորող : 4-ից մինջև 5-րդ դասարանում կա ընդանուր 93 սովորող: Ինչքան սովորող կա ընդանուր Հարավային դպրոցում:
   222+93=315
   
   2. Միջին դպրում 6.1-ից մինջև 6.9-ը դասարաններում ընդանուր կա 236 աշակերտ: 7.1-ից մինջև 7.7-ը դասարաներում կա ընդանուր 194 աշակերտ: 8.1-ից մինջև 8.7-ը դասարաններում ընդանուր կա 202 աշակերտ:
   9.1-ից մինջև 9.8-ը դասարաններում ընդանուր կա 202 աշակերտ: Ինչքան սովորող կա ընդանուր Միջին դպրում:
   236+194+202+202=834
   
   3. Ավագ դպրոցում 10-րդ դասարանում կա ընդանուր 129 երեխա: 11.1-ում կա 23 երեխա: 11.2-ում կա 25 երեխա: 11.3-ում կա 23 երեխա: 11.4-ում կա 23 երեխա: 11.5-ում կա 25 երեխա: 12.1-ում կա 27 երեխա: 12.2-ում կա 25 երեխա: 12.3-ում կա 27 երեխա: 12.4-ում կա 27 երեխա: 12.5-ում կա 29 երեխա: Ընդանուր քանի երեխա կա միջին դպրոցում:
   129+23+25+23+23+25+27+25+27+27+29=331 երեխա:
   
   
   
   
   

498. Կոորդինատների սկզբից ի՞նչ հեռավորության վրա են գտնվում
A (+5), B (–9), C (+2), D (–20) կետերը։
A (+5) 5 միավոր:
B (–9) 9 միավոր:
C (+2) 2 միավոր:
D (–20) 20 միավոր:

500. Գտե՛ք հետևյալ թվերի բացարձակ արժեքները.
– 10, + 1, – 3, + 12, + 18, 0, – 19, – 100
|-10|=10
|+1|=1
|-3|=3
|+12|=12
|+18|=18
|0|=0
|-19|=19
|-100|=100

504. Հաշվե՛ք.
ա) |– 6| + |4|=10,
բ) |21| – |6|=15,
ե) |31| + |27|=58,
զ) |15| · |– 12|=180,
է) |– 18| · |– 21|=378:

511. Թվերը դասավորե՛ք նրանց բացարձակ արժեքների աճման
կարգով.
– 18, 0, 29, 3, – 4, – 17, – 5, 39։
0,3,4,5,18,29,39:


516. 41, – 43, – 49, 42, – 47, – 44, – 50 թվերի մեջ գտե՛ք ամենափոքր
բացարձակ արժեքն ունեցողը։
41-ը ամենափոքր բացարձակ արժեքն ունեցող է:

518. Հակադիր թվերի զույգում ո՞ր թիվն է մյուսից մեծ։ Ի՞նչ
դասավորություն ունեն նրանք կոորդինատային ուղղի վրա:


520. Բերե՛ք երկու տարբեր ամբողջ թվերի այնպիսի երկու զույգերի
օրինակներ, որոնցում՝
ա) առաջին զույգի ավելի մեծ թիվը փոքր լինի երկրորդ զույգի
ավելի փոքր թվից,1, 2—3,4
բ) առաջին զույգի ավելի փոքր թիվը փոքր լինի երկրորդ զույգի
ավելի փոքր թվից։ 1, 2—3, 4