«Երկիր Նաիրի»-ն Վահան Տերյանի հայրենասիրական բանաստեղծությունների շարք/ժողովածու է, որը գրվել է մոտավորապես 1913–1916 թվականներին։ Շարքի ստեղծագործությունների մեծ մասը նախապես տպագրվել է մամուլում, իսկ հետագայում ամբողջացվել է որպես բանաստեղծական ամբողջություն։ Ժողովածուի անվանումը ընտրվել է «Նաիրի» հին պատմական անվան հիման վրա, որով բանաստեղծը խորհրդանշական ձևով կոչում է Հայաստանը՝ ընդգծելով նրա պատմական հիշողությունը և ազգային ինքնությունը։ «Երկիր Նաիրի»-ի հիմնական թեմաները հայրենիքի ճակատագիրն ու ժողովրդի ցավն են։ Տերյանը ստեղծագործությունները գրել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի և Հայոց ցեղասպանության ծանր տարիներին, երբ հայ ժողովուրդը մեծ կորուստներ էր կրում։ Այդ պատճառով ժողովածուում հաճախ արտահայտվում են հայրենասիրական զգացումներ, սուգը, տառապանքը, բայց նաև ապագայի հանդեպ հույսը և երկրի վերածննդի հավատը։ Այս շարքում հայրենիքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես աշխարհագրական տարածք, այլ նաև որպես հոգևոր արժեք։ Բանաստեղծը հաճախ օգտագործում է խորհրդանշական պատկերներ՝ օրինակ Արարատ լեռը կամ վերածնունդ խորհրդանշող փյունիկի կերպարը, որոնք արտահայտում են Հայաստանի հարության հավատը։ «Երկիր Նաիրի»-ն համարվում է Տերյանի հայրենասիրական պոեզիայի կարևորագույն շրջանը, որտեղ միավորվում են բանաստեղծի անձնական ճակատագիրը և ժողովրդի պատմական ճակատագիրը, և այդ պատճառով այն հայ գրականության մեջ կարևոր տեղ ունի։
Անապատացում
Անապատացումը գործընթաց է, որի ընթացքում հողը աստիճանաբար կորցնում է իր բերրիությունը և դառնում է չոր ու անպիտան բույսերի աճի համար։ Այն առաջանում է երկարատև երաշտի, անտառների հատման, հողի սխալ մշակման և գերհովվացման հետևանքով։ Անապատացման արդյունքում նվազում են բուսականությունը, ջրային պաշարները և գյուղատնտեսական բերքը։
Կետադրություն
Կետադրել տեքստը՝ տալով համապատասխան բացատրություններ։
Ամպամած երկնքում կուտակված թուխպերը կամաց-կամաց ցրվեցին, (ենթական փոխվում է) և լուրթ երկնակամարում ժպտաց արեգակը` (դերբայական դարձվածք) իր անզոր ճառագայթները սփռելով շրջակա լեռների՝ (հատկացուցիչ) ձյունով պատած կատարներին: Դեպի Արևմուտ խոնարհվելուց առաջ թվում է՝ (թե-ն զեղչվում է) կամենում էր փոքր-ինչ մեղմել ցրտի խստությունը: Նրա շողերից մի քանիսը դեռևս թրթռում էին սուրբ Հովհաննես եկեղեցու գմբեթարդ տանիքին, (հարաբերական դերանուն) երբ զառամյալ ժամհարը, դուրս գալով խցից, (դերբայական դարձվածք) սանդուղքների բազրիքը բռնած (դերբայական դարձվածք), բարձրացավ եկեղեցու՝ (հատկացուցիչ) սառույցով պատած կտուրը՝ (նպատակի պարագա, դերբայական դարձվածք) հնչեցնելու փայտյա կոչնակը (դերբայական դարձվածք) ։ Այդ մաքուր, հղկված տախտակի ձայնը թեպետ խուլ, (շաղկապ) բայց քաղցրահնչյուն ելևէջներով տարածվեց անդորր երեկոյի լռության մեջ և հասնելով բարեպաշտ ժողովրդի ականջին՝ (դերբայական դարձվածք) դուրս կանչեց տներից, մարդիկ հապշտապ միմյանց ձայն տալով դիմեցին դեպի եկեղեցին:
Աղոթասրահ մտան երկու քահանա, մեկը՝ տեր Սարգիսը՝ (բուն բացահայտիչ) միջահասակ, նիհար մարմնով, խորամանկ աչքերով, հազիվ քառասուն տարեկան (բազմակի անդամներ՝ թվարկում)։ Մյուսը՝ (օժանդակ բայը զեղչված) տեր Հովսեփը՝ բարձրահասակ, սպիտակամորուս և բարի դեմքով ծերունի (բազմակի անդամներ՝ թվարկում)։ Մի քանի վայրկյանից աղոթասրահը լեփ-լեցուն էր հավատացյալ ժողովրդով: Ժամերգությունն արդեն սկսվել էր, (շաղկապ) բայց մարդիկ կարծես չէին կենտրոնանում թվում էր հայացքով փնտրում էին մեկին: Եվ նա չուշացավ: Դա Անդրեաս երեցն էր՝ երիտասարդ մի հոգևորական (բուն բացահայտիչ)՝ խարտիշագեղ գանգուրներով, աչքերի թախծոտ արտահայտությամբ, բարի ժպիտը դեմքին (հետադաս որոշիչ): Թվաց՝ (թե-ն զեղչվում է) եկեղեցի մտավ հինավուրց դարերի հրեշտակակրոն մի սուրբ։
Ըստ ՄՈՒՐԱՑԱՆԻ
Վահանանց ապստամբություն
Ծանոթացե՛ք հետևյալ թեմային՝ «Վահանանց ապստամբություն»
Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին՝
- Ի՞նչ քաղաքականություն էր վարում Պերոզը Հայաստանի նկատմամբ։ Ո՞վ էր Վահան Մամիկոնյանը։ Ի՞նչ գիտեք Շուշանիկի մասին։ Ինչո՞ւ Վազգեն բդեշխի սպանությունը Հայաստանում ապստամբության բռնկման ազդանշան եղավ։
Պերոզ I‑ը (մ.թ. 459–484), Սասանյան Պարսկաստանի արքան, Հայաստանում վարում էր կոշտ ու ճնշող քաղաքականություն՝ փորձելով զրադաշտականությունը տարածել եւ քրիստոնեությունը վերջնականապես թուլացնել, ինչպես նաև սահմանափակել հայոց նախարարների ինքնավարությունը։ Այդ քաղաքականությունն առաջացրեց մեծ անհագստություն հայերի շրջանում։ Վահան Մամիկոնյանը հայոց գունդի զորավարը եւ պետական գործիչն էր։ Պարսկական ճնշումների դեմ 481–484 թվականներին նա գլխավորեց հայերի քաղաքացիական և ռազմական դիմադրությունը՝ միավորելով նախարարներին եւ զորքերին Պարսկաստանի դեմ։ Զորավարի գլխավորությամբ հայերն ապստամբեցին ու մարտնչեցին՝ իրենց հավատքն ու իրավունքները պաշտպանելու համար։ Վահան Մամիկոնյանը իր զորքերին առաջնորդեց բազմաթիվ ճակատամարտերում եւ, վերջապես, 484‑ին կնքվեց Նվարսակի պայմանագիրը, որով հայերին երաշխավորվեց կրոնական ազատություն եւ որոշ ինքնավարություն։ Շուշանիկը (մ.թ. մոտ 440–475) քրիստոնյա հայ կին էր, ով ամուսնացած էր Վազգեն բդեշխի (Varsken) հետ։ Վազգեն ընդունել էր զրադաշտականությունը եւ փորձում էր Շուշանիկին ստիպել հրաժարվել քրիստոնեական հավատքից։ Շուշանիկը խստորեն մերժեց դա եւ դա պատճառ դարձավ, որ նա ընտևան մի դաժան մահվան ենթարկվեց՝ քրիստոնեական հավատքի համար նահատակվելով։ Շուշանիկը որպես քրիստոնեական նահատակ այժմ սրբացվում է եկեղեցում։ Վազգեն բդեշխի սպանությունը 482 թվականին բաժանարար իրադարձություն եղավ։ Վազգենը, որպես զրադաշտական կողմնակից եւ պարսկական քաղաքականության ներքո գտնվող հայկական իշխան, դաժան վերաբերմունք էր ցույց տվել քրիստոնյաների նկատմամբ։ Նրա սպանությունը, որը իրականացրեց Վրաստանի թագավոր Վախթանգ I Գորգասալին, ընկալվեց հայերի մոտ որպես կրոնական ու ազգային ճնշումների դեմ միանշանակ դիմադրության ազդանշան։ Սա զարկ տվեց վաղուց պատրաստվող հայկական ապստամբությանը՝ հայ նախարարներին մեկտեղելով Վահան Մամիկոնյանի շուրջ։ - Ի՞նչ որոշեցին հայ նախարարները Շիրակում․ ի՞նչ իրադարձություններ հաջորդեցին դրան։ Ներկայացրե՛ք Հայաստանում ձևավորված կառավարության կազմը։ Նկարագրե՛ք Ակոռիի ճակատամարտը։
481 թվականին, երբ Սասանյան Պարսկաստանի արքան սկսեց Հայաստանի վրա ճնշումներն աճեցնել, հայ նախարարները Շիրակում համատեղ ժողով անցկացրին եւ որոշեցին ապստամբել Պարսկաստանի իշխանության դեմ՝ վերականգնելու համար Հայաստանի ինքնավարությունը եւ պաշտպանելու քրիստոնեական հավատքը։ Այդ որոշմամբ սկսվեց համաժողովրդական ապստամբություն, որի ընթացքում Հայաստանում կազմավորվեց ազգային կառավարություն. Վահան Մամիկոնյանը նշանակվեց սպարապետ (հրամանատար), Սահակ Բագրատունին՝ մարզպան (պետական ղեկավար), իսկ Հովհաննես Ա Մանդակունի կաթողիկոսը ստացավ մեծ դատավորի լիազորությունները՝ ղեկավարելու բոլոր պետական գործերը։ Այդ կառավարությունն ու ղեկավարները միավորեցին հայկական զորքերը, որպեսզի դեմ կանգնեցնեին պարսիկների զորքերին։ Շուտով պարսկական կողմը վերսկսեց ռազմական գործողությունները՝ Ատրվշնասպի գլխավորությամբ մեծ ուժով ներխուժելով Հայաստան: Ակոռի գյուղի մոտ՝ Մասիսի լանջերին, հայկական զորքերը՝ Վահան Մամիկոնյանի առաջնորդությամբ, պարզ հաղթանակ տարան։ Այդ ճակատամարտում պարսկական հրամանատար Ատրվշնասպը սպանվեց, ինչը մեծ ոգևորություն պարգեւեց ապստամբական շարժմանը եւ ամրապնդեց նրա շարունակությունը։ - Ձեր կարծիքով՝ ինչո՞ւ հայերը որոշեցին օգնել Վախթանգին։ Ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ այդ օգությունը։ Ներկայացրե՛ք պատերազմի հետագա ընթացքը։
Հայերը որոշեցին օգնել Վախթանգ I Գորգասալուն, որովհետև նա դուրս եկավ Պարսկաստանի դեմ՝ քրիստոնեական հավատքն ու տարածաշրջանային ինքնորոշումը պաշտպանելու համար, եւ նրանց շահերն ու ճակատագիրը համընկնում էին։ Վախթանգը սպանել էր Պարսիկների կողմնակից՝ Վազգեն բդեշխին եւ բացարձակ կոնֆլիկտի մեջ ընկել իր իրանական սուպերեն՝ Պերոզի հետ, ու կանչով դիմեց հայ նախարարներին՝ միավորվելու համար։ Հեղինակավոր աղբյուրների համաձայն՝ հայերը, որոնք նույնպես դեմ էին պարսկական ճնշումներին, որոշեցին Վախթանգին աջակցել՝ ընդմիջված մտածումից հետո, եւ Վահան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ միացան նրա ուժերին։ Այս աջակցությունն ունեցավ ծանր տնտեսական ու ռազմական հետեւանքներ․ հայ-վրաց դաշինքը սկզբնական շրջանում ապստամբների հաղթանակ չստացավ․ նրանք պարտվել են պարսկական՝ Իրանի զորքերի կողմից 483–484 թվականներին, ինչը հանգեցրեց Վախթանգի պարբերաբար նահանջին եւ նրա քրիստոնեական վրաց թագավորության դեմ պարսկական հակահարձակումներին։ Պատերազմի հետագա ընթացքը կարճով այսպիսին էր․ հենց որ հայերն ու վրացիները միացան պայքարին՝ պարսիկները ուղարկեցին զորքեր՝ ճնշելու ապստամբությունը, ինչի արդյունքում մի շարք բախումներում՝ հատկապես Վախթանգի հետ պայքարում, դաշինքը հաղթանակ չի տարավ և Վախթանգը ստիպված եղավ նահանջել իրենց երկրից՝ փախչելով Ռոմայից կառավարած Լազիկա։ - Ի՞նչ քաղաքականություն որդեգրեց պասից արքա Վարղարշը։ Ե՞րբ կնքվեց Նվարսակի պայմանագիրը և ի՞նչ նշանակություն ունեցավ։ Համեմատե՛ք Վարդանանց և Վահանանց պատերազմները, ցո՛ւյց տվեք դրանց նշանակությունը։
Պարսից արքա Բալաշը (վարչապետ Վարղարշ անունով ևս հիշատակվում է) Վահանանց պատերազմի ավարտին՝ 484–488 թթ., վարեց ավելի մեղմ քաղաքականություն Հայաստանի նկատմամբ՝ հասկանալով, որ ուժով չի հաջողվի ճնշել հայերին։ Նա հրաժարվեց պարսիկների դեմ առաջ մղված ակտիվ պատժամիջոցներից և համաձայնեց բանակցել հայ նախարարների հետ։ Այդ պայմաններում՝ 484 թվականին կնքվեց Նվարսակի պայմանագիրը, որի արդյունքում Պարսկական իշխանությունը ընդունեց, որ հայերին ազատ կհամարվի քրիստոնեությունը դավանելը, զրադաշտական կրոնը չի պարտադրվի, կրոնափոխներին չեն տրամադրվի նոր հողեր ու դիրքեր, եւ հայերն ավելի մեծ ինքնավարություն կստանան։ Այդ պայմանագրով Վահան Մամիկոնյանը նշանակվեց հայերի ներկայացուցիչ՝ մարզպանի պաշտոնով։ Վարդանանց պատերազմը (450–451 թթ.) սկսվեց այն բանից հետո, երբ Սասանյան Պարսկաստանի Հազկերտ արքայի իշխանությունը կրոնափոխության՝ զրադաշտականություն ընդունելու հրավեր էր արել հայերին։ Հայերը՝ Վարդան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ, դիմադրեցին, եւ մայիսին 451 թ. Ավարայրի ճակատամարտում իրենց մարտերում՝ չնայած ռազմավարական պարտությանն, մեծ մորմքային հաղթանակ տարրեցին՝ ցույց տալով, որ հայերը կպահեն քրիստոնեությունը։ Այդ պայքարը դարձավ հավատքի եւ ազգային ինքնության խորհրդանշան։ Վահանանց պատերազմը (481–484 թթ.) նույնպես ուղղված էր պարսկական ճնշումների դեմ, սակայն այն տևեց ավելի երկար եւ ավարտվեց հաջողությամբ՝ Նվարսակի պայմանագրով, ինչը ոչ միայն պաշտպանում էր հավատքն, այլեւ փաստացի քրիստոնյա հայերին քաղաքական ազատություն ու ինքնավարություն ապահովեց։
Հայոց պատմություն 10-րդ դասարան, էջեր 143-146
Graffiti and street art
I. Do the preparation exercise first and then read the article.
Match the words with the definitions.
1) d-designated
2) c-vandalism
3) a-graffiti
4) b-aerosol paint
5) f-the global village
6) e-a crane
a. words or pictures drawn on walls or public places
b. a kind of paint that is sprayed from a can
c. the act of deliberately damaging or destroying things, especially public property
d. marked or separated for a particular purpose
e. a tall machine used for building tall buildings
f. the modern world, in which countries seem close together and interdependent because of modern communication and transport
Vandalism or contemporary art? Find out more about where street art has come from and where it
might be heading.
A long history
People have been painting and writing on walls throughout history. In prehistoric times, people in Africa
and Europe used to paint pictures of animals and people in caves. Graffiti has been found on buildings at
ancient sites in Greece, Italy, Syria and Iraq. In the Roman town of Pompeii, archaeologists have found
numerous examples of graffiti written in Latin. These include religious, political and romantic messages,
and even some magic spells!
Modern times
In the late twentieth century, graffiti and street art became an international phenomenon. In the 1970s,
young people in New York used pens to write their names, or ‘tags’, on walls around the city. One of the
first ‘taggers’ was Demetrius, a teenager from a Greek family. Demetrius’s tag was TAKI 183. TAKI was his
nickname and 183 was the number of the street he lived on – 183rd Street. At first, he wrote his tag on
walls in his neighbourhood. Then he started tagging in subway stations on the way to and from school.
When the subway train stopped at a station, he would jump off, write his tag on the wall and then jump
back on before the doors closed. Other teenagers noticed Demetrius’s tag and started to write their own.
Soon, New York’s walls, buses and subway trains were covered with tags: Barbara 62, Joe 182, …
Later on, some teenagers started writing tags with aerosol paints. Their tags were bigger, more colourful
and took more time and imagination than the simple, pen-written tags. The trend spread and from the
1970s, aerosol paint graffiti became a common sight on trains, buses and walls in cities around the world.
In the 1990s, graffiti continued but there was also an explosion in street art around the world. Some artists
wanted to make political points and produced art that tried to make people think about war, inequality and
discrimination. Other street artists were more concerned with producing beautiful, attractive work. In South
America, many street artists went to work in poor areas adding colour, life and beauty to grey, city walls.
Art or vandalism?
Is graffiti art or vandalism? This depends on your point of view, but in many countries, writing or painting on
public or private property is considered vandalism. Many street artists have been stopped by the police and
some have had to pay fines.
Many city councils complain about the high cost of cleaning graffiti off buildings, buses and trains. In some
areas, councils have tried to encourage artists not to paint randomly on walls by allowing them to work in
designated areas. Taiwan is one such place and there are ‘graffiti zones’ where artists are free to paint and
write on walls. In São Paulo in Brazil, the city council has even allowed some graffiti artists to paint on the
city’s subway trains.
And what does the art world think of graffiti and street art? Recently, there has been a growing recognition
of its value as an art form. There have been major exhibitions of street art in galleries in Paris, London and
Los Angeles. The American artist Elura Emerald organised a street art exhibition at a New York gallery in
2008. She defended street artists, saying ‘artists who paint on the street are merely expressing
themselves, not hurting anyone. They should be appreciated and celebrated.’
Who are the artists?
Most street artists are anonymous, but others have become globally famous. Here are three stars of the
street art world:
• Os Gêmeos are identical twin brothers from São Paulo. They paint everything from tags to huge,
colourful pictures of people on the sides of buildings. Their work is often so big that they need
cranes to help them work. In 2007, they covered the whole of a castle in Scotland with paint.
• Blek le Rat started out painting rats on the walls of his home city, Paris. Nowadays, he tries to
make people think about different social issues and problems. He paints pictures of homeless
people in big cities to encourage residents to think about the problem of homelessness.
• Faith47 is from Cape Town in South Africa. She paints big, colourful pictures of people and animals
and likes to explore different locations. Her work is found on pavements, in empty factories and on
abandoned cars. She likes the fact that most street art is temporary and will soon be removed by
weather or cleaners from the city council. For her, this reflects how life is full of change with its
cycle of endings and new beginnings.
Street art and the global village
It is impossible to know how street art will develop in the future but certain trends are emerging. While most
street artists are young people who paint in their city or neighbourhood, more and more street artists are
travelling and working around the globe. Other artists are using the internet to talk to each other and share
photos of their work. Also, the art world is giving more recognition to street art as a legitimate art form.
Although we don’t know what will happen to street art in the future, we can be sure that it is here to stay!
II. Circle True or False for these sentences.
1. Graffiti has been found in caves in Greece, Italy, Syria and Iraq. True
2. Demetrius first wrote his tag on the New York subway. False
3. Many city councils complain about street art because cleaning walls is expensive. True
4. Elura Emerald thinks street art is vandalism. False
5. Blek le Rat wants to make people think about homelessness. True
6. Faith47 wants her work to be permanent. False
III. Circle the best answer for these questions.
1. Demetrius used to write his tag on the subway (at weekends / on school days / at night).
2. In the 1970s, (tourists / teenagers / artists) covered the walls of New York with tags.
3. Street art became very popular in (the 1970s / 1980s / 1990s).
4. Some street artists have been arrested and ordered to (pay fines / work in designated areas /
clean the streets).
5. (Taki 183 / Blek le Rat / Faith47) likes to paint in unusual places.
6. Os Gêmeos’ work is known for its (political messages / commercial value / large scale).
IV. Write an essay in 200 – 250 words or less on the topic below.
What do you think about graffiti and street art? Do you think it is vandalism or contemporary art?
Is there much graffiti in your town or city?
Do you think it makes your town or city look better or not?
Should the police stop graffiti artists?
Graffiti can be vandalism or art. If people paint on buildings without permission, it is vandalism. But if they create murals in legal places, it can be beautiful street art. There is some graffiti in many towns. Messy tags can make places look dirty, but colorful murals can make them look better. Police should stop illegal graffiti, but cities should give artists places to paint legally.
Assignment lesson 14
Unruly-անկառավարելի
Rival-մրցակից
Violent-բռնի
Brutal-դաժան
Opponent-հակառակորդ
Brawl-կռիվ
Duplicate-կրկնօրինակ
Vicious-չարագործ
Whirling-պտտվող
Underdog-անհաջողակ
Thrust-հարձակում
Bewildered-շփոթված
Two rivals met for a big match. One team was violent and brutal, with an unruly player who often started a brawl. The other team was the underdog, but they were calm and smart. The ball went whirling through the air. With one strong thrust, the underdog scored against their tough opponent. The rival team looked bewildered and tried to say it was a duplicate goal, but it was fair. In the end, the once vicious team lost, and the underdog won.
Հայոց լեզու
Կարդալ բնագիրը և կատարել առաջադրանքները.
(1) Աշխարհահռչակ կոմպոզիտորը՝ Արամ Խաչատրյանը, այն հազվագյուտ արվեստագետներից է, որոնք կենդանության օրոք արժանացան համաշխարհային փառքի և ճանաչման: (2) Մի հանգամանք, սակայն, զայրացնում էր Խաչատրյանին. որ երկիրն էլ այցելեր, նախ և առաջ հատուկ հիացմունքով կատարում էին «Սուսերով պարը»՝ գրված «Գայանե» բալետի համար: (3)-Թողած «Սպարտակը», իմ մյուս ստեղծագործությունները՝ միշտ պատահականորեն ստեղծված այդ պարի մասին են խոսում,- հաճախ էր ասում նա՝ չափազանց վրդովված: (4) Երբ Խաչատրյանը գրեց «Գայանեն», նախնական տարբերակում «Սուսերով պարը» չկար. ահա զավեշտալի մի պատմություն՝ կապված «Սուսերով պարի» ստեղծման հետ: (5) Բալետը Մոսկվայում պատրաստվում էր բեմադրության, իսկ ինքը՝ հեղինակը, այդ օրերին Կույբիշևում էր: (6) Մի օր անսպասելիորեն կոմպոզիտորի տանը հայտնվեցին Մեծ թատրոնի մի խումբ աշխատակիցներ տնօրենի ուղեկցությամբ. պարզվեց՝ «Գայանեի» մեջ ընդգրկված մի անվանի մենապարուհի դժգոհ է, որ չունի անձամբ իր համար գրված պար: (7) -Արա՛մ Իլյիչ, Ձեզ համար ի՞նչ դժվար բան է մի պար հորինելը,- աղերսական ձայնով խնդրում էին եկվորները.- խնդրում ենք մտնել մեր անելանելի վիճակի մեջ: (8) Խաչատրյանը զայրացավ. հանպատրաստից ինչպե՞ս կարելի է ստեղծագործել. դա արդեն քմահաճույք է: (9) Բայց ինչ կարող էր անել. մարդիկ երկար ճանապարհ էին կտրել-անցել: (10) Բարկացած նստեց դաշնամուրի մոտ և մատներով հենց այնպես հարվածեց ստեղներին՝ խռովված հոգին հանգստացնելու համար: (11) Զգաց՝ բարկության պահին իջեցրած հարվածները յուրահատուկ չափով հնչեցին: (12) Մի քանի օր անց թատրոնի աշխատակիցները հրաժեշտ տվեցին կոմպոզիտորին խանդաղատանքով՝ Մոսկվա տանելով «Սուսերով պարի» նոտաները. այդ մոլեգնող մեղեդին համընդհանուր ընդունելություն գտավ: (13) Անգլիայում մեծանուն կոմպոզիտորը հրավեր ստացավ առաջին նախարարից: (14) Երբ ուղեկցող անձանց հետ մտավ լուսավոր առանձնարանի ընդարձակ հյուրասենյակը՝ ձեղունից կախված հսկայական ջահով, ոչ ոք չդիմավորեց նրան: (15) Շքեղաշուք դահլիճը դատարկ էր ու լուռ: (16) Սովոր լինելով լեփ-լեցուն դահլիճների և հոտնկայս ծափահարությունների՝ Խաչատրյանն ապշեց: (17) Բայց կատարվեց անսպասելին. դիմացի պատին տեսավ իր մեծադիր նկարը՝ դիրիժորական փայտիկը ձեռքին, և երփներանգ ծաղիկների մեծ փնջեր՝ բյուրեղապակյա ծաղկամաններով դրված նկարի տակ: (18 )Նա մերթ ակնապիշ նայում էր նկարին, մերթ շուրջբոլորը, երբ նկարի հետևից որոտընդոստ ձայնով հնչեց «Սուսերով պարը»: Ըստ Ռ. Զարյանի
Առաջադրանքներ
- 13-րդ և 14-րդ նախադասություններից դուրս գրել 4 ածական։
Մեծանուն, լուսավոր, ընդարձակ, հսկայական։ - 12-րդ նախադասությունից դուրս գրել 2 դերանուն և որոշել տեսակը։
Մի քանի-անորոշ դերանուն
Այդ-ցուցական դերանուն - 15-րդ նախադասության դատարկ և լուռ բառերի համար գրել երկուական հոմանիշ։
Դատարկ-ունայն, սին
Լուռ-անշշուկ, լռակյաց - 10-րդ և 12-րդ նախադասություններից դուրս գրել անկախ դերբայների օրինակներ։
Բարկացած, խռովված, հանգստացնելու, մոլեգնող։ - Որոշել 10-րդ նախադասության դիմավոր բայերի եղանակը, ժամանակաձևը, դեմքը, թիվը։
Նստեց-երրորդ դեմք, եզակի թիվ, անցյալ կատարյալ ժամանակ, սահմանական եղանակ, չեզոք սեռ։
Հարվածեց-սահմանական եղանակ, անցյալ կատարյալ ժամանակ, եզակի թիվ, երրորդ դեմք, չեզոք սեռ։ - 18-րդ նախադասությունից դուրս գրել անհոդակապ 2 բարդ բառ։
Շուրջբոլորը, որոտընդոստ։ - 6-րդ նախադասությունից դուրս գրել Ա ներքին հոլովման պատկանող 2 գոյական։
Տուն-տան
Անուն-անվան - 3-րդ նախադասությունից դուրս գրել ածանցավոր 2 բառ։
Ստեղծագործություն, պատահականորեն։ - 17-րդ նախադասությունից դուրս գրել ուղիղ խնդրի 2 օրինակ։
նկարը, փնջեր - 5-րդ նախադասությունից դուրս գրել բացահայտիչը և բացահայտյալը և նշել բացահայտչի տեսակը։
Ինքը՝ հեղինակը (բուն բացահայտիչ)։ - 13-րդ նախադասությունից դուրս գրել տեղի պարագայի 1 օրինակ։
Անգլիայում։ - 12-րդ նախադասությունից դուրս գրել հետադաս դերբայական դարձվածը։
Խանդաղատանքով՝ Մոսկվա տանելով։ - 10-րդ և 11-րդ նախադասություններից ո՞րն է համադասական, գրել նախադասությունը։
(10) Բարկացած նստեց դաշնամուրի մոտ և մատներով հենց այնպես հարվածեց ստեղներին՝ խռովված հոգին հանգստացնելու համար: - 3-րդ նախադասության ուղղակի խոսքը փոխակերպել անուղղակի խոսքի։
Նա չափազանց վրդովված ասաց, որ իր թողած «Սպարտակը», իր մյուս ստեղծագործությունները՝ միշտ պատահականորեն ստեղծված այդ պարի մասին են խոսում:
Քարոլորտի վրա մարդածին բացասական ազդեցություններ
Քարոլորտը՝ Երկրի կոշտ արտաքին շերտը, զգալիորեն տուժում է մարդու գործունեությունից։ Հանքարդյունաբերության ընթացքում քանդվում է հողի բնական շերտը, փոխվում է լանդշաֆտը և հաճախ աղտոտվում են հողն ու ստորերկրյա ջրերը։ Շինարարությունն ու քաղաքաշինությունը ոչնչացնում են բնական տարածքները և խտացնում հողը։ Գյուղատնտեսության մեջ քիմիական պարարտանյութերի և թունաքիմիկատների օգտագործումը հանգեցնում է հողի աղտոտման և էրոզիայի։ Անտառահատումը արագացնում է հողի քայքայումը և կարող է առաջացնել սողանքներ։ Բացի այդ, աղբի կուտակումը երկար ժամանակ վնասում է հողը։ Այս բոլոր ազդեցությունները նվազեցնում են հողի բերրիությունը և խախտում բնական հավասարակշռությունը։
Assignment
Exercise I: Complete each sentence using a modal verb
1. I should finish my homework before I go out.
2. You don’t have to bring food; everything is provided.
3. The box must be heavy for me to lift alone.
4. Students must wear a uniform at this school.
5. We should hurry, or we’ll miss the bus.
6. You must wear a seatbelt when driving; it’s the law.
7. I’m not sure, but she might be late today because of the traffic.
8. Could you help me with this math problem, please?
9. Students must not use their phones during the exam.
10. If you want better grades, you should study more regularly.
11. It’s cloudy, so it might rain later.
Exercise II: Rewrite the Sentences Using a Modal Verb
1.It is possible that he is at home.
He might be at home.
2.It is necessary for you to finish the project today.
You must finish the project today.
3.It is a good idea for her to see a doctor.
She should see a doctor.
4.Is it okay if I open the window?
May I open the window?
5.It is forbidden to park here.
You mustn’t park here.
6.It is necessary for her to study harder.
She must study harder.
7.It is not necessary for you to come early.
You don’t have to come early.
8.The coffee is so hot that I can’t drink it.
The coffee is so hot, so I can’t drink it.
9.It is compulsory for drivers to stop at a red light.
Drivers must stop at a red light.
10.The exercise is very difficult for him.
He can’t do the exercise easily.
Լեզվաբանական տերմինների ուսումնական բառարան
ԼԵԶՎԻ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ – Լեզվաբանության բաժին, որն ուսումնասիրում է մտածական երևույթների լեզվական արտահայտության կաղապարները, լեզվի, մտածողության և գիտակցության փոհարաբերության խնդիրները, լեզվի և խոսքի ընդհանուր փիլիսոփայական հիմքերը, լեզվի էության և բնույթի խնդիրները, լեզվի և հասարակության փոխադարձ կապի հարցերը և այլն։
ԿԵՆԴԱՆԻ և ՄԵՌԱԾ ԼԵԶՈՒՆԵՐ — Աշխարհում կա շուրջ 5000 լեզու (դրանց հստակ թիվը հնարավոր չէ որոշել, որովհետև առանձին լեզուների և նրանց բարբառների միջև եղած տարբերությունները պայմանական են)։ Այդ լեզուների մի մասը կենդանի է և հաղորդակցական դեր է կատարում, մի մասն էլ գործածությունից դուրս է եկել. վերջիններս դիտվում են մեռած լեզուներ։ Կենդանի են համարվում այն լեզուները, որոնք ծառայում են տվյալ հասարակության հաղորդակցմանըգրավոր թե բանավոր ձևով։ Այդպիսիք են ներկայումս գործածվող բազմաթիվ լեզուներ, ինչպես հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, իսպաներեն, ճապոներեն, չինարեն, հունարեն, պորտուգալերեն, արաբերեն, բենգալերեն, ֆիններեն և այլն։ Մեռած են համարվում այն լեզուները, որոնք դադարել են այս կամ այն հանրության համար հաղորդակցման միջոց լինելուց։ Դրանց մասին մենք պատկերացում ենք կազմում գրավոր տեքստերի միջոցով, այդպիսի մեռած լեզուներ են հին հունարենը, հին հայերենը (գրաբարը), էտրուսկերենը, հին սլավոներենը, աքքադերենը, բաբելերենը, շումերերենը, թրակերենը, սկյութերենը և այլն։ Մեռած լեզուները բաժանվում են երկու խմբի` բուն մեռած լեզուներ և հարաբերականորեն մեռած լեզուներ։
ՍԼԵՆԳ — Լեզվի հասարակական տարբերակ է, որ գործածվում է որպես հաղորդակցման միջոց որոշակի մասնագիտության տեր մարդկանց, հասարակական շերտերի, հասարակությունից մեկուսացած խմբերի, ինչպես նաև անընդունելի երիտասարդական խմբերի միջև (ռոկերներ (սպորտ.), հիպիներ, ֆուտբոլային ֆանատներ, համակարգչային խաղերի մասնակիցներ և այլն)։ Սլենգը սերտ կապված է ժարգոնի, արգոյի, հասարակաբանության և լեզվի այլ տարբերակների հետ. նրանցից կատարում է բառային փոխառություններ, հարմարեցնում իր կարիքներին և վերիմաստավորում այս կամ այն ուղղությամբ, ինչպես՝ крыша (պաշտպանություն), доска (համակարգչի ստեղնաշար), перец (տղա), грузить (շատախոսել) և այլն։ Սլենգային որոշ միավորներ անցել են անգլերենից, ինչպես՝ баксы (դոլար), гирла (աղջիկ) և այլն։ Սլենգ եզրույթը հաճախ գործածվում է որպես ժարգոնին հոմանիշ հասկացություն։ Լեզվի հասարակական տարբերակման հարցերն ուսումնասիրում է հանրալեզվաբանությունը։
ՄԻԱՅՆԱԿ ԼԵԶՈՒ – Միայնակ կամ մեկուսի են համարվում այն լեզուները, որոնք որևէ հատկանիշով չեն բավարարում լեզուների ծագումնաբանական դասակարգման չափանիշներին և դուրս են մնում լեզվաընտանիքներից։ Միայնակ լեզուները հարևան լեզուներից անջրպետված են լինում որոշակի տարածությամբ և շփումներ չունեն այլ լեզուների հետ։ Օրինակ, ԱՄՆ-ի Մեծ հարթավայրը (պրերիան) բաժանում է արևելքի անտառներում բնակվող հնդկացիներին նրանցից, ովքեր բնակվում են հարավ-արևմուտքում։ Այդ պատճառով էլ արևելքի հնդկացիների իրոկեզյան լեզուն ամենևին նման չէ հարավային հնդկացիների հոպի լեզվին։ Եվ դա բնական է. սակայն այդ նույնը չի կարելի ասել հնդկացիական զունի լեզվի մասին, որով խոսող հնդկացիները անհաղթահարելի խոչընդոտներ չունեն հոպի լեզվով խոսող հնդկացիների հետ։ Հնդկացիական այդ երկու ցեղերի բնակավայրերը միմյանցից անջրպետված են ոչ ընդարձակ բաց տարածությամբ. Անուամենայնիվ զունի լեզուն համարվում է միայնակ լեզու։ Աշխարհի հազարավոր լեզուների շարքում միայնակ լեզուներ են համարվում՝ այնու լեզուն, ճապոներենը, կորեերենը, բասկերենը (կենդանի լեզուներ) և վերշիկերենը, ուրարտերենը, էլամերենը, էտրուսկերենը (մեռած լեզուներ)։
ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԼԵԶՈՒ -Սա տարբեր մասնագիտության տեր մարդկանց լեզվագործածությունն է (բժիշկների, ուսուցիչների, վարորդների, հանքափորների, դերասանների, նավաստիների, հյուսների, դարբինների և այլն)։ Այդ բառերն արտահայտում են հատուկ հասկացություններ, արտադրության գործիքներ, զանազան գործընթացներ, ինչպես՝ баранка (ղեկ), дворник (մեքենայի ապակու մաքրիչ), кирпич (մուտքն արգելող նշան), յուղ վառել (շարժիչը խափանման եզրին գտնվել), կայծ փախցնել (այրում՝ բռնկում տեղի չունենալ) – վարորդների խոսքում, вилка, труба (կենդանու պոչ) – որսորդների խոսքում, фуганок (ռանդայի տեսակ) – հյուսների խոսքում, наигрыш (դերասանի ազատ վարքագիծը բեմում) – թատրոնի բնագավառում և այլն։ Այդ կարգի բառերը կոչվում են պրոֆեսիոնալիզմներ։
Էլեն Շահվերդյան 