«Ինչ-որ կարևոր բան տեղի կունենա»
Պատկերացրե՛ք մի շատ փոքրիկ գյուղ, որտեղ մի ծեր կին է ապրում, որն ունի երկու երեխա` մեկը տղա` 17 և մյուսը աղջիկ` 14 տարեկան: Նրանց նախաճաշ է մատուցում և անհանգիստ տեսք ունի: Երեխաները նրան հարցնում են, թե ինչ է նրան պատահել, և նա պատասխանում է.
-Չգիտեմ, բայց գիշերը լուսացրել եմ այն կանխազգացմամբ, որ ինչ-որ կարևոր բան է պատահելու այս գյուղին:
Նրանք ծիծաղում են մոր վրա: Ասում են, որ դրանք ծեր կնոջ կանխազգացումներ են, սովորական բան: Որդին գնում է բիլիարդ խաղալու, և հենց այն պահին, երբ պատրաստվում է մի պարզագույն կարամբոլ անել, մյուս խաղացողը նրան ասում է.
-Մի պեսոյով գրազ գանք, որ չես կարողանա:
Բոլորը ծիծաղում են: Նա էլ է ծիծաղում: Նետում է կարամբոլն ու չի կարողանում: Վճարում է իր պեսոն, և բոլորը նրան հարցնում են, թե ինչ պատահեց, եթե մի պարզ կարամբոլ էր: Պատասխանում է.
-Ճիշտ է, բայց մոտս մի անհանգստություն է մնացել, որովհետև առավոտյան մայրս ասաց, թե ինչ-որ կարևոր բան է պատահելու այս գյուղին:
Բոլորը ծիծաղում են նրա վրա, և նա, ով շահել էր իր պեսոն, վերադառնում է տուն՝ մոր մոտ, կամ թոռնիկի, կամ էլ վերջիվերջո ինչ-որ ազգականի: Երջանիկ իր պեսոյով` ասում է.
-Այս պեսոն ամենապարզ ձևով շահեցի Դամասոյից, որովհետև նա հիմարի մեկն է:
-Եվ ինչու՞ է նա հիմար:
-Ա՛յ մարդ, որովհետև չկարողացավ մի պարզագույն կարամբոլ անել` խառնված այն մտքից, որ մայրն առավոտյան ասել էր, թե ինչ-որ կարևոր բան է պատահելու այս գյուղում:
Այդ ժամանակ նրա մայրն ասում է.
-Մի՛ ծաղրիր մեծահասակների կանխազգացումները, որովհետև դրանք երբեմն կատարվում են:
Շահողի ազգականը, դա լսելով, գնում է միս գնելու: Նա ասում է մսավաճառին.
-Տու՛ր ինձ մեկ ֆունտ միս,- և այն պահին, երբ միսը կտրում են իր համար, ավելացնում է:- Ավելի լավ է երկու ֆունտ, քանի որ ասում են, որ ինչ-որ կարևոր բան է պատահելու, և ավելի լավ է պատրաստ լինել:
Մսավաճառը վաճառում է միսը, և երբ գալիս է մեկ այլ կին՝ մեկ ֆունտ միս գնելու, նրան ասում է.
-Երկու՛սը տարեք, որովհետև այս կողմերում մարդիկ ասում են, որ մի շատ կարևոր բան է պատահելու, և պատրաստվում են ու գնումներ են անում:
Այդպիսով տարեց կինը պատասխանում է.
-Մի քանի երեխա ունեմ, տե՛ս, ավելի լավ է չորս ֆունտ տուր:
Տանում է չորս ֆունտը, և պատմությունը չերկարացնելու համար կասեմ, որ մսավաճառը կես ժամում սպառում է միսը, մեկ այլ կով է մորթում, ամբողջը վաճառում է, և լուրը գնալով տարածվում է: Գալիս է պահը, երբ բոլորը գյուղում սպասում են, որ ինչ-որ բան պատահի: Կաթվածահար է լինում ողջ աշխուժությունը, և հանկարծ ցերեկվա ժամը երկուսին սովորական շոգն է սկսվում: Ինչ-որ մեկն ասում է.
-Հասկանու՞մ եք, թե ինչ շոգ է:
-Բայց այս գյուղում միշտ էլ շոգ է եղել:
(Այնքան շոգ, որ այս գյուղում երաժիշտները գործիքները խեժով կցմցում էին և միշտ ստվերում էին նվագում, որովհետև եթե նվագեին արևի տակ, դրանք կտոր-կտոր կլինեին:)
-Այնուամենայնիվ,- ասում է մեկը,- այս ժամին երբեք այսքան շոգ չի եղել:
-Բայց ցերեկվա ժամը երկուսը հենց ամենաշոգ ժամն է:
-Այո՛, բայց ոչ այնքան շոգ, որքան հիմա:
Ամայացած գյուղի ամայացած հրապարակում հանկարծ մի թռչուն է ընկնում, և շշուկներ են տարածվում.
-Հրապարակում մի թռչուն կա:
Եվ բոլորը խառնված գալիս են թռչնակին տեսնելու:
-Բայց, պարոնա՛յք, միշտ էլ եղել են թռչնակներ, որ ընկել են:
-Այո՛, բայց երբեք՝ այս ժամին:
Գյուղի բնակիչների մոտ գալիս է մի այնպիսի ճնշման պահ, որ բոլորը հուսալքված ուզում են հեռանալ և դրա համար քաջություն չեն ունենում:
-Ես իսկական տղամարդ եմ,- գոռում է մեկը:- Ես հեռանում եմ:
Հավաքում է իր գույքը, իր երեխաներին, իր կենդանիներին, նրանց դնում է կառքը և կտրում-անցնում է կենտրոնական փողոցը, որտեղ խեղճ գյուղը նայում է նրան: Մինչ այն պահը, երբ ասում են.
-Եթե սա համարձակվեց, այդ դեպքում մենք էլ կհեռանանք:
Եվ սկսում են բառացիորեն դատարկել գյուղը: Տանում են իրերը, կենդանիներին, ամեն ինչ:
Եվ գյուղը վերջին լքողներից մեկն ասում է.
-Հանկարծ դժբախտություն չթափվի՜ այն ամենի վրա, ինչ մնում է մեր տնից,- և այդպիսով այն կրակի է տալիս, և մյուսները նույնպես կրակի են տալիս իրենց տները:
Փախչում են սարսափի ու իսկական խուճապի մեջ, ասես պատերազմի զանգվածային տեղահանման ժամանակ, և նրանց մեջտեղից գնում է այն կինը, որ կանխազգացում էր ունեցել` բղավելով.
-Ես ասացի, որ մի շատ կարևոր բան էր պատահելու, իսկ ինձ ասացին, որ խելագարվել էի:
Հարցեր
- Պատմվածքում իրականում ի՞նչն է դառնում աղետի պատճառ՝ ծեր կնոջ կանխազգացո՞ւմը, մարդկանց վախը, թե՞ այդ վախի տարածումը։
Աղետի իրական պատճառը մարդկանց վախն ու այդ վախի տարածումն է, ոչ թե ծեր կնոջ կանխազգացումը։ Սկզբում նրա խոսքը պարզապես մի միտք էր, որը ոչ ոք լուրջ չէր ընդունում։ Բայց հետո մարդիկ սկսեցին հավատալ դրան և ամեն սովորական երևույթ՝ շոգը, թռչնի ընկնելը, ուրիշի անհանգստությունը, կապեցին սպասվող աղետի հետ։ Վախը արագ տարածվեց ամբողջ գյուղում, և մարդիկ սկսեցին խուճապի մատնվել։ Վերջում նրանք նույնիսկ լքեցին գյուղն ու այրեցին իրենց տները։ Այսպիսով, աղետը իրականում ստեղծեցին հենց մարդիկ՝ իրենց վախով, կասկածներով և միմյանց վրա ազդելով։
- Ինչպե՞ս է սովորական և բնական երևույթների ընկալումը փոխվում այն բանից հետո, երբ գյուղացիները սպասում են «ինչ-որ կարևոր բանի»։ Վերլուծե՛ք շոգի, թռչնի անկման և այլ դրվագների նշանակությունը։
Երբ գյուղացիները սկսում են սպասել «ինչ-որ կարևոր բանի», նրանք սովորական երևույթներին այլ կերպ են նայում։ Օրինակ՝ շոգը, որը գյուղում միշտ էլ եղել է, նրանց թվում է անսովոր և վտանգավոր։ Նույնը տեղի է ունենում թռչնի անկման դեպքում, թռչուններ նախկինում էլ էին ընկնում, բայց այդ պահին մարդիկ դա կապում են սպասվող աղետի հետ։ Նույնիսկ ամենափոքր երևույթը նրանց համար դառնում է նշան, որ ինչ-որ վատ բան է մոտենում։ Այս դրվագները ցույց են տալիս, որ վախը փոխում է մարդու մտածելակերպը․ նա սկսում է սովորական բաների մեջ վտանգ և սպառնալիք տեսնել։
- Ինչո՞ւ են գյուղացիները մեկը մյուսի հետևից հավատում չստուգված լուրին։
Գյուղացիները մեկը մյուսի հետևից հավատում են չստուգված լուրին, որովհետև սկզբում արդեն վախեցած ու անհանգիստ են լինում։ Երբ մի մարդ ասում է, որ ինչ-որ կարևոր բան է լինելու, մյուսներն էլ սկսում են կասկածել և լուրը փոխանցում են իրար։ Ամեն մարդ մյուսի խոսքը ընդունում է որպես ապացույց և չի փորձում ստուգել՝ դա ճիշտ է, թե ոչ։ Վախը արագ տարածվում է, և մարդիկ սկսում են նույնիսկ սովորական երևույթները կապել սպասվող աղետի հետ։ Այսպես չստուգված լուրը աստիճանաբար դառնում է բոլորի համար «ճշմարտություն»։
- Ծեր կնոջ խոսքը պատմվածքի սկզբում և վերջում նույնն է, բայց դրա իմաստը փոխվո՞ւմ է։
Այո՛, ծեր կնոջ խոսքի իմաստը փոխվում է։ Սկզբում նրա խոսքը պարզապես կանխազգացում է, և գյուղացիները դրան լուրջ չեն վերաբերվում, նույնիսկ ծիծաղում են նրա վրա։ Իսկ վերջում, երբ մարդիկ արդեն վախից լքում են գյուղն ու այրում իրենց տները, նրա խոսքը կարծես իրականացած է թվում։ Սակայն իրականում կարևորն այն է, որ աղետը առաջացավ ոչ թե նրա կանխազգացումից, այլ մարդկանց վախից և այդ վախի տարածումից։ Այսպիսով, նույն խոսքը սկզբում ընկալվում է որպես անհեթեթություն, իսկ վերջում՝ որպես ճշմարտություն։
- Պատմվածքում ո՞ր պահին է կանխազգացումը վերածվում իրական աղետի։
Կանխազգացումը իրական աղետի է վերածվում այն պահին, երբ գյուղացիները սկսում են իրենց վախի պատճառով իրական գործողություններ անել։ Սկզբում նրանք պարզապես սպասում են, որ ինչ-որ բան տեղի կունենա, բայց հետո սկսում են գյուղից հեռանալ, իրենց իրերը հավաքել և վերջում նույնիսկ այրել իրենց տները։ Այդ պահին աղետը կարծես իրականանում է, բայց այն իրականում ստեղծում են հենց մարդիկ՝ իրենց վախով և խուճապով։
- Ո՞վ է պատասխանատու գյուղի կործանման համար։
Գյուղի կործանման համար պատասխանատու են հենց գյուղացիները։ Ծեր կինը պարզապես կանխազգացում է հայտնում, բայց նա ոչինչ չի անում գյուղը կործանելու համար։ Գյուղացիներն են հավատում չստուգված լուրին, վախենում, խուճապի մատնվում, լքում գյուղը և նույնիսկ այրում իրենց տները։ Այսպիսով, գյուղի կործանման հիմնական պատճառը մարդկանց վախը, խուճապը և միմյանց վրա ազդելն է։
- Ինչո՞ւ է հեղինակը աղետի փոխարեն ներկայացնում սովորական իրադարձություններ՝ բիլիարդի խաղ, մսի գնում, շոգ, ընկած թռչուն։
Հեղինակը սովորական իրադարձությունները ներկայացնում է, որպեսզի ցույց տա, թե ինչպես է մարդկանց վախը փոխում իրականության ընկալումը։ Բիլիարդի խաղը, մսի գնումը, շոգը և ընկած թռչունը ինքնին ոչ մի վտանգավոր բան չեն նշանակում։ Բայց գյուղացիները սկսում են դրանց մեջ «աղետի նշաններ» տեսնել, որովհետև արդեն սպասում են ինչ-որ կարևոր բանի։ Այս դրվագներով հեղինակը ցույց է տալիս, որ երբ մարդիկ վախենում են և հավատում են չստուգված լուրերին, նույնիսկ ամենասովորական երևույթները կարող են նրանց համար վտանգավոր թվալ։
- «Եթե սա համարձակվեց, այդ դեպքում մենք էլ կհեռանանք» արտահայտությունն ի՞նչ է բացահայտում մարդու վարքի մասին։ Ինչո՞ւ է մեկ մարդու գործողությունը դառնում ամբողջ խմբի որոշման հիմք։
«Եթե սա համարձակվեց, այդ դեպքում մենք էլ կհեռանանք» արտահայտությունը ցույց է տալիս, որ մարդը խմբի ազդեցության տակ հեշտությամբ փոխում է իր որոշումը։ Գյուղացիները վախենում էին հեռանալ, բայց երբ տեսան, որ մեկ մարդ արդեն հեռանում է, մտածեցին, որ իրենք էլ պետք է նույնն անեն։ Մեկի գործողությունը նրանց համար դարձավ ապացույց, որ վտանգն իրական է։ Այսպես մարդիկ սկսեցին իրար հետևել և այլևս ինքնուրույն չմտածել։
- Վերջում գյուղացիները ոչ միայն լքում են գյուղը, այլև այրում են իրենց տները։ Ինչո՞ւ է վախը նրանց հասցնում ինքնակործանման։
Վախը գյուղացիներին հասցնում է ինքնակործանման, որովհետև նրանք արդեն կորցրել էին իրավիճակը ճիշտ գնահատելու ունակությունը։ Նրանք համոզված էին, որ ինչ-որ մեծ դժբախտություն է լինելու, և ուզում էին ամեն գնով փրկվել։ Տները այրում են, որովհետև մտածում են, որ եթե իրենք հեռանում են, ապա պետք է ոչինչ չթողնեն իրենց հետևից։ Այսպիսով, վախը այնքան է մեծանում, որ նրանք սկսում են վնասել հենց իրենց՝ կորցնելով իրենց տները, ունեցվածքը և գյուղը։
- Պատմվածքի վերնագիրը՝ «Ինչ-որ կարևոր բան տեղի կունենա», ինչպե՞ս է աշխատում որպես ինքնիրականացող կանխատեսում։ Կարո՞ղ էր այդ «կարևոր բանը» ընդհանրապես տեղի չունենալ, եթե մարդիկ չսպասեին դրան։
Վերնագիրը՝ «Ինչ-որ կարևոր բան տեղի կունենա», պատմվածքում դառնում է ինքնիրականացող կանխատեսում։ Սկզբում իրականում ոչ մի աղետ չի լինում, պարզապես ծեր կինը նման կանխազգացում է ունենում։ Բայց մարդիկ սկսում են սպասել դրան, վախենալ և ամեն ինչ կապել այդ կանխատեսման հետ։ Վերջում հենց նրանց վախն ու գործողություններն են ստեղծում աղետը՝ գյուղացիները լքում և այրում են գյուղը։ Եթե նրանք չհավատային այդ խոսքին և չսպասեին աղետի, ամենայն հավանականությամբ այդ «կարևոր բանը» տեղի չէր ունենա։
«Այցելուն»
Երկու ճանապարհորդների հաջողվեց ապաստան գտնել մի լքված հյուղակում այն բանից հետո, երբ ձյան մեջ մոլորված՝ թափառեցին երեք օր: Երեք օր անց էլ նրանցից մեկը մահացավ: Ողջ մնացածը փոս փորեց ձյան մեջ՝ հյուղակից մոտ հարյուր մետր հեռավորության վրա, և թաղեց մահացածի դին: Հաջորդ օրը, սակայն, իր խաղաղ քնից արթնանալուց հետո նրան նորից գտավ տան ներսում մեռած, սառցակալած, իր մահճակալի առջև նստած՝ պաշտոնական այցելուի պես: Նորից թաղեց դիակն, այս անգամ ավելի հեռավոր գերեզմանում, բայց երբ հաջորդ օրն արթնացավ, գտավ նորից նստած իր մահճակալի դիմաց: Խելագարվեց: Օրագրից, որ վարում էր, կարելի է իմանալ նրա պատմությունը: Բազմաթիվ բացատրությունների թվում, որոնք տրվել են որպես պատասխան այս հանելուկին, ամենաճշմարտանմանը հետևայլն է. կենդանի մնացածը իր մենակության մեջ այնքան ընկճված էր, որ ինքն էր քնած ժամանակ փորում հանում դիակը, իսկ հետո արթուն ժամանակ թաղում:
Վերջ
«Այցելուն» պատմվածքը մարդու մենակության, վախի և հոգեբանական վիճակի մասին է։ Երկու ճանապարհորդներից մեկը մահանում է, իսկ մյուսը մնում է ամբողջովին միայնակ։ Նա թաղում է ընկերոջ դիակը, բայց ամեն առավոտ այն նորից գտնում է իր մահճակալի մոտ։ Սկզբում թվում է, թե ինչ-որ անբացատրելի կամ գերբնական բան է տեղի ունենում։ Սակայն վերջում պարզվում է, որ տղամարդը քնած ժամանակ ինքն է դիակը հանում գերեզմանից, իսկ արթուն ժամանակ կրկին թաղում է այն։ Պատմվածքի հիմնական գաղափարն այն է, որ մենակությունը և ուժեղ հոգեբանական ճնշումը կարող են փոխել մարդու վարքը և իրականության ընկալումը։ Տղամարդը այնքան է ընկճված իր ընկերոջ մահից և մենակությունից, որ ինքն էլ չի հասկանում իր գործողությունները։ Դիակը նրա համար դառնում է ոչ միայն մահացած ընկերը, այլև իր մենակության խորհրդանիշը։ Պատմվածքը նաև ցույց է տալիս, թե որքան դժվար է մարդուն դիմանալ լիակատար մենակությանը։
«Մտածիր մեր մասին»
Մահապատիժ իրականացնող ջոկատը մի ցուրտ լուսաբացի դուրս բերեց կալանավորին իր բանտախցից: Ստիպված էին ոտքով անցնել ձյունապատ դաշտը, որպեսզի հասնեն մահապատժի վայր: Քաղաքացիական թիկնազորը ցրտից պաշտպանված էր ձեռնոցներով, վերարկուներով, եռեզր գլխարկներով, բայց անգամ այդպես դողում էին սառցակալած անապատում: Խեղճ բանտարկյալը, որը հագին միայն մաշված բրդե բաճկոն ուներ, շփում էր ցրտից սառած ու քարացած մարմինը, բարձրաձայն տրտնջում էր մահացու ցրտից: Մի պահ դասակի հրամանատարը, նյարդայնացած նրա բողոքից, բղավեց.
-Գրո´ղը տանի, հերիք քեզ սուրբ նահատակ երևակայես էս սառնամանիքին: Մեր մասին մտածիր, որ դեռ պիտի ետ դառնանք:
Վերջ
Վերլուծել տեքստերը՝ անդրադառնլով գաղափարներին։
«Մտածիր մեր մասին» պատմվածքը ցույց է տալիս մարդկային անտարբերության և անհեթեթության հակասությունը։ Բանտարկյալը գնում է դեպի մահապատիժ և բնականաբար մտածում է իր կյանքի ու ցրտի մասին։ Իսկ հրամանատարը, փոխանակ նրա վիճակը հասկանալու, մտածում է միայն իրենց անհարմարության մասին, որովհետև մահապատժից հետո իրենք պետք է նույն ցրտի միջով վերադառնան։ Պատմվածքի գլխավոր գաղափարն այն է, որ երբեմն մարդը կարող է այնքան սովորել ուրիշի ցավին, որ սկսի մտածել միայն իր հարմարության մասին։ Վերջին խոսքը՝ «Մեր մասին մտածիր, որ դեռ պիտի ետ դառնանք», ստեղծում է նաև սև հումոր և ցույց է տալիս իրավիճակի անհեթեթությունը։
Էլեն Շահվերդյան 