55.

ա) 4

բ) 4

գ) −3

դ) −3

56.

ա) 2/5

բ) 3/2

գ) 7/3

դ) -5/2

57.

ա) 144

բ) 81

գ) 4

դ) 64

58.

ա) 3/2

բ) 3/2

գ) -3/2

դ) 3/4

Ռացիոնալ բնօգտագործման և բնապահպանության հիմնախնդիրը ընդգրկում է ամբողջ Երկիր մոլորակը և գնալով ավելի սրվում է: Դրան զուգընթաց էլ մեծանում է միջազգային համագործակցության կարեվորությունը: Տարբեր երկրների ու ժողովուրդների ջանքերի միավորումը հանուն Երկիր մոլորակի` մարդկության ընդհանուր տան փրկության դառնում  է անհրաժեշտություն:
 Ներկայումս ձևավորվել է միջազգային համագործակցության երկու ձև` 
 1. մասնակցություն միջպետական երկկողմանի և բազմակողմանի պայմանագրերին,
2. մասնակղություն միջազգային բնապահպանական կազմակերպությունների ծրագրերին: Երկկողմանի և բազմակողմանի միջպետական համագործակցության առաջին փորձն արել են Արևմտյան Եվրոպայի երկրները: Այդ երկրները դեռևս 1902 թ. Փարիզում կնքել են պայմանագիր թռչունների պահպանության մասին: Բայց այդ պայմանագիրն ուներ շատ լուրջ թերություն: Այն պահպանության տակ էր վերցնում թռչունների մի մասն միայն` նրանց, որոնք համարվում էին  «օգտակար  գյուղատնտեսության համար», մինչդեռ թույլատրում էր ոչնչացնել մյուսներին, որոնց համարում էր «վնասակար»: «Վնասակար»  էին համարվում գիշատիչները, ինչպես նաև ձկնակեր ու հատիկակեր թռչունները: Գիտնականների կողմից այդ պայմանագիրը խիստ քննադատվեց և հետագայում վերանայվեց: Ավելի ուշ, դարձյալ Փարիզում, կնքվեց նոր միջազգային պաըմանագիր, որով արգելվեց արդեն բոլոր տեսակի վայրի թռչունների ոչնչացումը իրենց բնական միջավայրում: Դա նշանակում էր, որ կենդանիների պահպանությունը դիտվում էր արդեն ոչ թե տնտեսության մեկ առանձին ճյուղի` գյուղատնտեսության, այլ ամբողջ բնական միջավայրի պահպանման ու հարստացման խնդիր: Բնապահպանության հիմնախնդրին ճյուղային մոտեցումն իր դիրքերը զիջում էր: Հաղթանակում էր էկոհամակարգերի (անկախ դրանց տիպից ու չափից) անփոխարինելության և դրանց ներսում հավասարակշռության պահպանության սկզբունքը: Հետագայում կնքվել են վայրի թռչունների պահպանության վերաբերյալ այլ միջազգային պայմանագրեր ևս: Դրանք մեծ նշանակություն են տալիս հատկապես չվող թռչունների պահպանությանը, որոնք, ինչպես ձմեռելու, այնպես ել տարվա տաք եղանակին բնադրելու և բազմանալու համար կտրում-անցնում են հազարավոր կմ տարածություն և չուի ընթացքում հանգստանալու և սնվելու համար իջնում են տարբեր երկրների տարածքներում: Այդպիսին է` մասնավորապես Իրանի Ռամսար քաղաքում 1971 թ.կնքված միջազգային պայմանագիրը, որը ստորագրել է նաև նախկին ԽՍՀՄ –ն: Այդ պայմանագրի պահանջները տարածվում են նաև  Հայաստանի Հանրապետության` որպես նախկին Խորհրդային Միության անդամի վրա: Միջազգային պայմանագրերի ավանդական ոլորտ է ձկնորսությունը և ծովային գազանորսությունը: Կնքված են այս բնագավառին վերաբերող տասնյակ երկկողմանի և բազմակողմանի միջազգային պայմանագրեր: Դրանք կարգավորում են ձկան և ծովային այլ կենդանիների` կետերի, փոկերի, ծովացուլերի և մյուսների պահպանությանը և որսը` ինչպես պետությունների սահմանամերձ, այնպես էլ միջազգային ջրերում: Բույսերի ու կենդանիների  հազվագյուտ և անհետացող տեսակների պահպանությունն ու վերարտադրությունը հիմնականում կարգավորվում է պետությունների մակարդակով, սակայն վերջերս միջազգային համագործակցությունը այս ոլորտում ևս պահանջվում է: 1973 թ կնքվեց միաջազգային պայմանագիր բույսերի ու կենդանիների հազվագյուտ և անհետացող տեսակների միջազգային առտևտրի կարգավորման մասին: Դրա շնորհիվայդպիսի բույսերի ու կենդանիների որսագողությունը դժվարացավ: Դա վերաբերում է մասնավորապես փղերին ու նրանց ժանիքներին , վագրերին, առյուծներին ու դրանց մորթուն, կոկորդիլոսներին, օձերին ու դրանց կաշվին, ինչպես նաև կապիկների ու թութակների որոշ տեսակների:
Միջազգային համագործակցության կարևոր բնագավառ է Համաշխարհային օվկիանոսը: Դեռևս 1950-ական թվականներին Լոնդոնի միջազագային կոնֆերանսում պայմանագիր ստորագրվեց ծովերի նավթային աղտոտումը կանխելու մասին: Պայմանագիր ստորագրած երկրները պարտավորվեցին թույլ չտալ նավթի արտահոսքը իրենց ափերից մինչև 250կմ հեռավորությունը: Ավելի ուշ պակամանագիրը լրացվեց այն սյզբունաքային դրույթով, որ նավթի ու նավթաքմթերքի լցումը արգելվի ամբողջ օվկիանոսում: Միջազգային համագործակցության տարածված և արդյունավետ ձև է նաև տարածաշրջանային պայմանագրերի կնքումը:  Այդպիսիք են, օրինակ Բալթիկ, Հյուսիսային, Միջերկրական, Սև, Ճապոնական, Կարիբյան ծովերի ու Պարսից ծոցը աղտոտումից զերծ պահելու մասին տարբեր տարիների կնքնված պայմանագրերը:
Առանձնահատուկ կարևորություն էձեռք բերում սահմանային և տարանցիկ գետերի օգտագործման խնդիրը: Օրինակ, բազմակողմանի պայմանագրերով կարգավորվում են Դանուբ և Հռենոս գետերի պահպանության և օգտագործման հարցերը: Մեր տարածաշրջանում այդիսի պայմանագրային համաձայնություններ կան Արաքս, Եփրատ, Տիգրիս, Կուր և մի ծարք այլ գետերի օգտոգործումը: Այդօպիսի պայմանագրերի հիման վրա կառուցվել են Ախուրյանի ջրամբարը Հայաստանի ու Թուրքիայի, ինրչպես նաև «Արաքս» ջրաէներգետիկ հանգույցը Նախիջևանի և Իրանի սահմանի վրա: Միջպետական համագործակցությանը բացառիկ կարևոր նշանակություն ունի բնական միջավայրը ռադիոակտիվ աղտոտումից պաշտպանելու համար: Այդպիսի համագործակցությունը սկսվեց 1963թ Մոսկայի պայմանագով, որով արգելով Երկիր մոլորակի որևէ հատվածում միջուկային փորձարկում իրականացնել: 
Այս առումով կարևոր նծանակություն ունի ՄԱԳԱՏէ միջազգային կազմակերպությունը, որը զբաղվում է բնակչության ապահովում ճառագայթումից:  

Նոյեմբերի 3-6՝ Սեբաստացու օրեր
Սեբաստացու օրերի շրջանակում ուսումնասիրում ենք Մխիթարյան Միաբանության հիմնադիր Մխիթար Աբբահոր և Մխիթարյան հայրերի կյանքը, գործունեությունը և նրանց թողած ժառանգությունը.

Ուսումնասիրության նյութեր՝

• Մխիթար Սեբաստացի մեդիափաթեթ
• «Մխիթարյան միաբանության հայրերը» նախագիծ
• Ժամանակագրություն Մխիթար Սեբաստացու կյանքի և գործունեության

Առաջադրանք
1. Ուսումնասիրե՛լ Մխիթար Սեբաստացու կյանքը, գործունեությունը և նրա աշխատանքներից որևէ մեկը, արդյունքները հրապարակե՛լ բլոգում: Հղում
2. «Իմ և իմ ընտանիքի սեբաստացիական ուղին». բլոգում ներկայացնե՛լ ձեր և ձեր ընտանիքի սեբաստացիական ուղին՝ այս օրինակով /բլոգային աշխատանք

Կյանքը, գործունեությունը և ժառանգությունը

Մխիթար Սեբաստացին հայ հոգևոր, գիտական և մշակութային գործիչ է, Մխիթարյան միաբանության հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1676 թվականի փետրվարի 17-ին՝ Սեբաստիա քաղաքում։ Մանկուց հետաքրքրվել է կրթությամբ, գրականությամբ և հոգևոր կյանքով։ Սովորել է Սեբաստիայի Սուրբ Նշան վանքում, ապա շարունակել կրթությունը հայկական տարբեր վանքերում։ Մխիթար Սեբաստացին նպատակ ուներ ստեղծել միաբանություն, որը կնպաստեր հայ ժողովրդի կրթության, հոգևոր կյանքի և մշակույթի զարգացմանը։ 1701 թվականին Կոստանդնուպոլսում հիմնադրել է Մխիթարյան միաբանությունը։ Հետագայում միաբանությունը տեղափոխվել է Վենետիկ, իսկ 1717 թվականին հաստատվել Սուրբ Ղազար կղզում։ Այստեղ Մխիթար Սեբաստացին և նրա հետևորդները մեծ աշխատանք են կատարել հայ լեզվի, գրականության, պատմության և գիտության զարգացման ուղղությամբ։ Նրանք հավաքել, ուսումնասիրել և հրատարակել են բազմաթիվ ձեռագրեր ու գրքեր։ Միաբանությունը դարձել է հայ մշակույթի կարևոր կենտրոններից մեկը։ Մխիթար Սեբաստացու ամենանշանավոր աշխատանքներից է «Բառգիրք հայկազեան լեզուի» աշխատությունը։ Նա մեծ նշանակություն է տվել հայերենի պահպանմանն ու զարգացմանը և ցանկացել է, որ հայերեն բառերի իմաստները ճիշտ ուսումնասիրվեն ու ներկայացվեն։ Մխիթար Սեբաստացին մահացել է 1749 թվականին՝ Վենետիկում։ Սակայն նրա հիմնադրած միաբանությունը շարունակել է իր գործունեությունը՝ մեծ ներդրում ունենալով հայագիտության և մշակույթի զարգացման գործում։

Մխիթար Սեբաստացու աշխատանքներից՝ «Բառգիրք հայկազեան լեզուի»

«Բառգիրք հայկազեան լեզուի»-ն Մխիթար Սեբաստացու կարևորագույն աշխատանքներից է։ Այն հայերեն բառերի բացատրական բառարան է, որի ստեղծման նպատակն էր ուսումնասիրել հայերեն բառերը, բացատրել դրանց իմաստները և պահպանել լեզվի հարստությունը։ Բառարանի առաջին հատորը հրատարակվել է 1749 թվականին՝ Վենետիկում, իսկ երկրորդը՝ 1769 թվականին՝ Մխիթար Սեբաստացու մահից հետո։ Աշխատանքը մեծ նշանակություն է ունեցել հայ լեզվաբանության և բառարանագրության զարգացման համար։ Այս աշխատության միջոցով Մխիթար Սեբաստացին կարևոր ներդրում է ունեցել հայոց լեզվի ուսումնասիրության և պահպանման գործում։ Նրա աշխատանքը մինչ օրս հիշվում է որպես հայ մշակույթի և գիտության պատմության կարևոր ձեռքբերում։