1․Հետևյալ թվերից ո՞րն ունի ավելի շատ բաժանարար` 6 , 9, 12, 16:
1) 6 2) 9 3) 12 4) 16
2. Քանի՞ հատ երկնիշ թիվ կա, որոնց գրառման մեջ առկա է 1 թվանշանը:
1) 10 2) 18 3) 19 4) այլ արժեք
3. Արշակը գործուղման մեկնեց ուրբաթ օրը և վերադարձավ այդ օրվանից հաշված 39-րդ օրը: Ո՞ր օրը գործուղումից վերադարձավ Արշակը:
1) երկուշաբթի 2) չորեքշաբթի 3) շաբաթ 4) հինգշաբթի
4. Դպրոցի աշակերտական խորհրդի ընտրությունների ժամանակ Խաչիկը ստացավ ձայների 30%-ը, Վաչիկը՝ 45%-ը, իսկ Հրաչիկը՝ 25%-ը: Քանի՞ հոգի մասնակցեց ընտրություններին, եթե հայտնի է, որ Վաչիկը բոլո րձայների կեսից 6 ձայն պակաս է ստացել:
1)120 2) 80 3) 60 4) այլ արժեք
5. 1,2,3,4,…,98,99,100 թվերից քանի՞ հատն են 7-ով մեծ այդ ցուցակի որևէ թվից և 11-ով փոքր այդ ցուցակի մեկ այլ թվից:
1)77 2) 82 3) 90 4) 92
6. Այժմ ժամը 10:42 է: Ժամը քանի՞սը կլինի 1521 րոպեանց:
1) 07:11 2) 10:43 3) 12:03 4) այլ պատասխան
7. Եթե ապրիլ ամսվա օրերից 12-ն անձրևոտ էին, ապա ապրիլյան օրերի քանի՞տոկոսն է եղել ոչ անձրևային:
1) 18% 2) 60% 3) 40% 4) այլ պատասխան
8. 6 հաջորդական բնական թվերի գումարը, որոնցից ամենամեծը հավասար է 30 հավասար է 10 հաջորդական բնական թվերի գումարին, որոնցից ամենամեծը հավաար է
1)12 2)20 3)21 4) 22
9. Չինգաչունգ խաղալիս Կարենը ցույց տվեց հավասար քանակությամբ քար և մկրատ, իսկ թուղթ ցույց տվեց ընդհանուրի 46%-ի չափով: Ընդհանուրի քանի՞ տոկոսի դեպքում Կարենը չի ցուցադրել մկրատ:
1) 73% 2) 54% 3) 27% 4) այլ պատասխան
10. A, B, C և D կետերը ուղիղ գծի վրա նշված են ինչ-որ հերթականությամբ այնպես , որ AB=6սմ, BC=3սմ, CD=12սմ, DA=15սմ: Որքա՞ն է իրարից ամենահեռու երկու կետերի հեռավորությունը:
1) 6սմ 2) 15սմ 3) 18սմ 4) 21սմ
Մենիմաստ և բազմիմաստ բառեր
Բառագիտությունը լեզվաբանության այն բաժինն է, որում ուսումնասիրվումեն լեզվի բառերի տարբեր հատկանիշները (ձևը, իմաստը, ծագումը, ինչպես նաև բառարաններն ու նրանց տեսակները), ընդհանրապես լեզվի բառապաշարը։
Ամեն մի լեզու ունի իր բառերի ամբողջությունը՝ բառապաշարը։ Բառապաշարը
թեև ամբողջություն է, սակայն քարացած չէ և ժամանակի ընթացքում փոփոխվում
է, որոշ բառեր այլևս չեն գործածվում, ստեղծվում են նոր բառեր, բառեր են
փոխառվում այլ լեզուներից, ինչպես նաև կարող են փոփոխվել բառերի
իմաստները։ Ամեն մի բառ ունի իր իմաստը, որը կոչվում է բառիմաստ։ Առանց
իմաստի բառ չկա։ Սակայն բառերի մի մասն արտահայտում է ոչ թե մեկ, այլ
մեկից ավելի իմաստներ։
Միայն մեկ իմաստ արտահայտող բառերը կոչվում են
մենիմաստ, իսկ մեկից ավելի իմաստներ արտահայտող բառերը՝ բազմիմաստ։
Մենիմաստ են արագաքայլ, բազալտ, բազմազգ, գորգապատ, եռագմբեթ, թերարժեքություն, խեցեգործ բառերը: Բազմիմաստ բառերը արտահայտում են մեկից ավելի իմաստներ։ Այդ իմաստներից մեկը լինում է առաջնային, իսկ մյուսները՝
երկրորդական, թեև լեզվի զարգացման ընթացքում հիմնական իմաստը կարող է
փոխարինվել մեկ այլ իմաստով։ Օրինակ՝ գրիչ բառը գրաբարում առաջին հերթին
նշանակում էր գրագիր, գրող, նոտար, դպիր, գրերի ընդօրինակող, նկարիչ, ապա
նաև գրելու գործիք, փորագրության գործիք։ Իսկ ժամանակակից հայերենում
գրիչ առաջին հերթին նշանակում է թանաքով գրելու գործիք, ապա նոր միայն
ձեռագրի ընդօրինակող, գրագիր։
Բազմիմաստ բառն ունենում է մի տարածված, խոսքաշարից դուրս առաջին
հերթին ընկալելի, հիմնական իմաստ և նոր միայն փոխաբերական իմաստներ։
Օրինակ՝ խիստ առաջին հերթին նշանակում է պահանջկոտ, բարձր պահանջներ
ներկայացնող և նոր միայն արտահայտում այլ իմաստներ, ինչպես՝ խիստ ձմեռ,
խիստ նկատողություն և այլն։
Բազմիմաստ բառերի կիրառությունը նպաստում է խոսքի սեղմությանը, իսկ
հատկապես գեղարվեստական խոսքում՝ պատկերավորությանը, խորիմաստությանը։ Հեղինակները հաճախ են բազմիմաստ բառերով գեղեցիկ խոսք ստեղծում։
Մի տուն երգով արցունք ցողեմ
Իմ պապի տան բեկորներին…
Ա՜խ, գեթ երգի մի տուն թողնեմ
Ինձնից հետո եկողներին (Համո Սահյան)։
Մայրս այս մայր երկրի մեջ՝
Արևի դեմ մի ճրագ (Հովհաննես Շիրազ)։
Հաշվեցե՛ք նաև մի վերջի՜ն անգամ,
Թե այդ ի՞նչ ձևով,
Ի՜նչ մեքենայի օգնությամբ բարի
Դեռ կարելի է մարդուն մա՛րդ պահել
Եվ կամ նո՛ր միայն մարդուն դարձնել Մա՜րդ... (Պարույր Սևակ)
Գործնական աշխատանք
1. Տրված բազմիմաստ բառերից յուրաքանչյուրով կազմե՛լ
երկուական նախադասություն՝ բառերը գործածելով տարբեր իմաստներով։
Հաց-Ես սիրում եմ թարմ հաց ու պանիր ուտել: Դաշտում ոսկեգույն հաց է աճում: Ծով-Մենք ամռանը գնացինք ծով: Հրապարակում ծով մարդ կար: Ալեկոծվել-Քամուց ալեկոծվեց մեծ լիճը: Տատիկի սիրտը ալեկոծվեց վախից: Քար-Տղան փոքր քար նետեց ջրի մեջ: Նա շատ քար սիրտ ունի: Երկաթե-Դուռը երկաթե փական ունի: Նա երկաթե առողջություն ունի:
2.Փակագծերում տրվածներից ընտրել այն բառը, որը
փոխաբերական իմաստով կլրացնի տողասկզբի բառին։
1. առվակ (կարկաչուն, մոլորված, լայն)
2. ժայռ (բարձր, մտախոհ, ուղղաձիգ)
3. ծաղիկ (բուրավետ, դեղին, ժպտուն)
4. փողոց (ուրախ, ասֆալտապատ, լայն)
5. սենյակ (կահավորված, նորոգված, հյուրընկալ)
6. հուշարձան (քարե, նախշազարդ, հպարտ)
7. բերդ (կիսավեր, ալևոր, հինավուրց)
8. ցայտաղբյուր (գեղեցիկ, քանդակազարդ, զվարթ)
9. ամպ (ճերմակ, թավահոնք, անձրևաբեր)
10. գիրք (կաշեպատ, մաշված, իմաստուն)
Բնական միջավայրի որակի ստանդարտները
Մարդիկ դարերի փորձով զգում և գնահատում են բնական միջավայրի որակը և ձգտում են բնակություն հաստատել ավելի բարենպաստ պայմաններ ունեցող վայրերում: Բայց վերջին ժամանակներս մշակվել են բնական միջավայրի նաև գիտական գնահատման չափանիշներ: Դրանցից են բնական միջավայրի որակի ստանդարտները, որոնք լինում են երկու կարգի` էկոլոգիական և արտադրատնտեսական: Էկոլոգիական ստանդարտները սահմանում են բնական միջավայրի վրա մարդածին ներգործության սահմանային թույլատրելի նորմերը, որոնց գերազանցումը կործանարար է մարդկանց առողջության, ինչպես նաև բուսական ու կենդանական աշխարհի համար: Էկոլոգիական ստանդարտներ են աղտոտիչների սահմանային թույլատրելի խտությունները (ՍԹԽ) և վնասակար ֆիզիկական ներգործության սահմանային թույլատրելի մակարդակը (ՍԹՄ): Վերջիններս վերաբերում են, օրինակ, աղմուկի և էլեկտրամագնիսական աղտոտման մակարդակին: Բնական միջավայրի արտադրատնտեսական ստանդարտները կարգավորում են գործարանների, գյուղացիական տնտեսությունների, տրանսպորտային ձեռնարկությունների աշխատանքային ռեժիմը: Դրանք դրանք սահմանում են աղտոտիչ նյութերի սահմանային թույլատրելի արտանետումները (ՍԹԱ): Մարդկությունը մտահոգված է բնական միջավայրի ներկա որակով և բազմաբնույթ միջոցառումներ է կիրառում այն բարելավելու համար: Բնական միջավայրի որակի բարելավման կիրառվող հիմանական միջոցներն են` տեխնոլոգիական, ճարտարապետական, ինժեներակազմակերպական, իրավական, կրթադաստիարակչական, տնտեսական: Տեխնոլոգիական միջացառումները արտադրության նոր տեխնոլոգիաների մշակման ու ներդրման միջոցներով ապահովում եմ հումքի համալիր օգտագործմանը, արտադրական թափոնների վնասազերծումը և լիրվ օգտագործումը, այլ կերպ ասած անթափոն ու սակավաթափոն տեխնոլոգիաների զարգացումը: Ճարտարապետական միջոցառումները հնարավորություն են տալիս միջավայրի որակը պահպանել և բարելավել աղտոտող ձեռնարկությունների, կանաչ գոտիների և բնակելի թաղամասերի ճիշտ տեղաբաշխման միջոցով: Ինժեներակազմակերպական միջոցառումների շնորհիվ նկատելիորեն պակասում է օդային ավազանի աղտոտումը ավտոմոբիլային տրանսպորտի կողմից: Բնապահպանական միջոցառումները լավ կիրականացվեն եթե մշակվեն հատուկ օրենքներ, որոնք կսահմանեն բնօգտագործման կոնկրետ չափը, և երկորդ, երբ իրականացվի խիստ վերահսկողություն: ||
Շրջակա միջավայրի պահպանության լավագյունը մեթոդներից է բնակչության էկոկրթության մակարդակի բարձրացումը: Այն կարելի է իրականացնել երեք եղանակով` բնապահպանական գիտելիքների տարածում, ոլորտի մասնագետների պատրաստում, հասարակության ուշադրության սևեռումը էկոլոգիական խնդիրներին: Բնապահպանության և շրջակա միջավայրի որակի բարելավմանն ուղղված ջանքերը ցանկալի արդյունք կարող են տալ միայն այն դեպքում, եթե վերը թվարկված միջոցառումները կիրառվեն համատեղ: Շրջակա միջավայրի որակը սերտորեն կապված է կյանքի որակի հետ: Կյանքի որակ հասկացությունը վերջին տարիներին լայն տարածում է ստացել և կիրառվում է տարբեր երկրների բնակչության կյանքի պայմաններն ու մակարդակը որոշելու համար: Համաշխարհային փորձը ցույց է տալիս, որ ինչքան բարձր է շրջակա միջավայրի որակը, այնքան բարձր է կյանքի որակը: Այդ պատճառով էլ բոլոր զարգացած երկրները, որպեսզի բնակչության կյանքի որակը բարձր մակարդակի վրա պահեն ու ավելի բարելավեն, հսկայական միջոցներ են ծախսում բնապահպանության և շրջակա միջավայրի որակի բարելավման համար:
Էմիր Կուստուրիցա «Լինել գրագետ»
Լինել գրագետ։ Էմիր Կուստուրիցա
Հարցեր
- Ինչպե՞ս է հեղինակը կապում ընթերցանությունը մարդու բարոյական և հոգևոր զարգացման հետ։
Հեղինակի կարծիքով՝ գրքեր կարդալով մարդը ոչ միայն գիտելիքներ է ստանում, այլև սովորում է հասկանալ ուրիշների զգացմունքները, տարբերել լավն ու վատը։ Գրականությունը օգնում է մարդուն ավելի լավ ճանաչել իրեն և շրջապատող աշխարհը։ - Ինչո՞ւ է տեքստի սկզբում և վերջում կարևորվում գրագետ մարդու նկատմամբ հասարակության վերաբերմունքը։
Հեղինակը ցանկանում է ցույց տալ, թե ինչպես է փոխվել հասարակության վերաբերմունքը գրագետ մարդկանց նկատմամբ։ Նախկինում նրանց հարգում էին և գնահատում, իսկ այսօր ավելի շատ ուշադրություն են դարձնում արտաքինին ու հայտնիությանը։ Հեղինակը հույս ունի, որ գրագետ մարդիկ նորից կարժևորվեն։ - «Երբեք այսքան շատ գիրք չի եղել, և երբեք մարդուն հասանելի չեն եղել այսքան մեծ քանակությամբ գրված էջեր, և միաժամանակ երբեք չի եղել այսքան քիչ գրագետ մարդ»։ Ինչո՞վ է պայմանավորված այս հակասությունը։ Համաձա՞յն եք հեղինակի դիտարկմանը։
Այս հակասությունը պայմանավորված է նրանով, որ այսօր մարդիկ շատ տեղեկություններ ունեն, բայց միշտ չէ, որ դրանք կարդում և հասկանում են։ Շատերը նախընտրում են սոցիալական ցանցերը և կարճ տեսանյութերը։ Ես մասամբ համաձայն եմ հեղինակի հետ, որովհետև այսօր իսկապես շատ մարդիկ քիչ են կարդում, բայց կան նաև մարդիկ, որոնք սիրում են գրքեր և ձգտում են զարգանալ։ - Ինչո՞ւ է տեղեկատվության հասանելիությունը, ըստ հեղինակի, նույնը չէ, ինչ կրթությունը։ Ի՞նչ տարբերություն կա տեղեկացված և կրթված մարդու միջև։
Տեղեկություն գտնելը դեռ չի նշանակում կրթված լինել։ Տեղեկացված մարդը կարող է շատ փաստեր իմանալ, իսկ կրթված մարդը կարողանում է դրանք հասկանալ, վերլուծել և ճիշտ օգտագործել։ Կրթությունը միայն տեղեկություններ հիշելը չէ, այլ նաև սեփական մտածողություն ունենալը։ - Ինչպե՞ս է գրականությունը նպաստում մարդու՝ բարոյական ընտրություններ կատարելու և դրանց հետևանքները հասկանալու կարողությանը։
Գրականության մեջ մենք տեսնում ենք տարբեր հերոսների որոշումները և դրանց հետևանքները։ Օրինակ՝ Դոստոևսկու Ռասկոլնիկովի պատմությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է սխալ որոշումը տանջել մարդուն։ Նման պատմությունները օգնում են մեզ մտածել մեր քայլերի մասին և հասկանալ, թե ինչ հետևանքներ կարող են դրանք ունենալ։ - Ինչո՞ւ է հեղինակը կարծում, որ գրագետ մարդը պետք է կարողանա տարբերել ճաշակն անճաշակությունից։ Ո՞վ կամ ի՞նչն է ձևավորում մարդու ճաշակը։
Հեղինակի կարծիքով՝ գրագետ մարդը պետք է կարողանա գնահատել գեղեցիկը և արժեքավորը։ Մարդու ճաշակը ձևավորվում է գրքերի, արվեստի, կրթության, ընտանիքի և շրջապատի ազդեցությամբ։ Կարծում եմ՝ ճաշակը զարգանում է նաև ժամանակի ընթացքում, երբ մարդը նոր բաներ է բացահայտում։ - Ի՞նչ իմաստ է ստանում «սելֆի-մարդ» հասկացությունը տեքստում։ Այն վերաբերում է միայն սոցիալական ցանցերում ինքնանկարներ հրապարակող մարդկանց, թե՞ ավելի լայն երևույթի։
«Սելֆի-մարդ» ասելով հեղինակը նկատի ունի այն մարդկանց, որոնք հիմնականում մտածում են իրենց արտաքինի, հայտնիության և ուրիշների կարծիքի մասին։ Այս հասկացությունը միայն սելֆի անող մարդկանց չի վերաբերում։ Այն ավելի լայն իմաստ ունի և նկարագրում է մարդկանց, որոնք քիչ են հետաքրքրվում գիտելիքով, մշակույթով և հոգևոր արժեքներով։ - Հեղինակը գրում է, որ գրագետ մարդը ձգտում էր ճշմարտության, բարության և վսեմության։ Արդյո՞ք կրթված կամ գրագետ լինելն ինքնին մարդուն դարձնում է բարոյական։
Իմ կարծիքով՝ միայն կրթված լինելը մարդուն բարոյական չի դարձնում։ Մարդը կարող է շատ գրքեր կարդացած լինել, բայց վատ վերաբերվել ուրիշներին։ Կարևոր է ոչ միայն գիտելիք ունենալը, այլև այն ճիշտ օգտագործելը, մարդկանց հարգելը և սեփական արարքների համար պատասխանատվություն կրելը։ - Ի՞նչ տարբերություն կա գիրք կարդալու և ընթերցածը հասկանալու, վերլուծելու ու իմաստավորելու միջև։
Գիրք կարդալը պարզապես տեքստին ծանոթանալն է, իսկ հասկանալն ու վերլուծելը նշանակում է մտածել կարդացածի մասին։ Կարևոր է հասկանալ հերոսների արարքները, գրողի ասելիքը և պատմության հիմնական միտքը։ Երբ մարդը վերլուծում է գիրքը, այն ավելի լավ է հիշում և կարողանում է սեփական կարծիք կազմել։ - Ինչպե՞ս կարելի է տարբերել սեփական կարծիքը համացանցից վերցված տեղեկությունից կամ ուրիշի պատրաստի դատողությունից։
Սեփական կարծիքը ձևավորվում է այն ժամանակ, երբ մարդը մտածում և ինքնուրույն եզրակացություն է անում։ Համացանցից վերցված տեղեկությունը կարելի է օգտագործել, բայց պետք է ստուգել այն և փորձել հասկանալ։ Եթե կարողանում ենք մեր կարծիքը բացատրել ու հիմնավորել, նշանակում է՝ պարզապես չենք կրկնում ուրիշի խոսքերը։ - Ի՞նչ է նշանակում ձեզ համար «լինել գրագետ»։ Ձեր պատկերացումը որքանո՞վ է համընկնում հեղինակի ներկայացրած իդեալի հետ։
Ինձ համար գրագետ լինելը միայն ճիշտ գրելն ու կարդալը չէ։ Գրագետ մարդը պետք է կարողանա մտածել, հասկանալ ուրիշներին, ունենալ սեփական կարծիք և հարգել դիմացինին։ Ես համաձայն եմ հեղինակի հետ, որ գրքերը կարևոր դեր ունեն մարդու զարգացման մեջ։ Բայց կարծում եմ, որ մարդը կարող է զարգանալ նաև այլ ճանապարհներով՝ շփվելով մարդկանց հետ, սովորելով և նոր փորձ ձեռք բերելով։ - Հեղինակը գրեթե ամբողջությամբ հակադրում է անցյալի գրագետ մարդուն և ժամանակակից սելֆի-մարդուն։ Արդյո՞ք այս հակադրությունը լիովին արդարացված է, թե՞ այն չափազանց ընդհանրացված է։
Իմ կարծիքով՝ հեղինակի հակադրությունը մի փոքր չափազանցված է։ Ճիշտ է, այսօր շատ մարդիկ ավելի շատ ժամանակ են անցկացնում սոցիալական ցանցերում, քան գրքեր կարդալով, բայց դա չի նշանակում, որ բոլորն այդպիսին են։ Այսօր էլ կան շատ գրագետ, մտածող և զարգացած մարդիկ։ Բացի այդ, տեխնոլոգիաները կարող են նաև օգնել մարդուն սովորել և նոր գիտելիքներ ձեռք բերել։
Կենսաբանություն շտեմարան
280.125 281. 125
282.25 283. 25 284. 50 285. 25
286. 0 287. 125 288. 375 289. 125 290. 375
291.25 292. 125 293. 125 294. 125 295. 0
296.50 297. 25 298. 125 299. 0
50
Պետություն։ Պետական իշխանություն և ինքնիշխանություն
Հոկտեմբերի 12-16
Պատրաստվե՛ք դաս—քննարկման՝
Թեմա 2՝ Պետություն։ Պետական իշխանություն և ինքնիշխանություն․
ա/ Պետությունը որպես քաղաքական համակարգի կենտրոնական ինստիտուտ
բ/ Պետական իշխանություն և ինքնիշխանություն
Էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 147-152
Կարող եք օգտվել նաև՝ «Քաղաքագիտություն, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ /Է․ Օրդուխանյան, Հ․ Սուքիասյան/․
Առաջադրանք
1․ Որո՞նք են պետության հատկանիշները։ Պետությունը հասարակությունը կառավարող հիմնական կազմակերպությունն է։ Պետության գլխավոր հատկանիշներն են՝
- Տարածք – յուրաքանչյուր պետություն ունի իր սահմաններն ու տարածքը։
- Բնակչություն – պետության տարածքում ապրող մարդիկ։
- Պետական իշխանություն – կառավարում է երկիրը և ընդունում որոշումներ։
- Օրենքներ – կարգավորում են մարդկանց հարաբերությունները։
- Ինքնիշխանություն – պետությունն անկախ է և ինքնուրույն է որոշումներ ընդունում։
- Հարկեր – պետությունը հավաքում է հարկեր՝ հասարակական կարիքները հոգալու համար։
2․ Ինչպե՞ս է պետությունը կարգավորում հասարակական կյանքը։ Պետությունը հասարակական կյանքը կարգավորում է օրենքների և պետական մարմինների միջոցով։ Այն սահմանում է մարդկանց իրավունքներն ու պարտականությունները, ապահովում է հասարակական կարգն ու անվտանգությունը։ Պետությունը նաև կազմակերպում է կրթությունը, առողջապահությունը և այլ կարևոր ոլորտների աշխատանքը։ Օրենքները խախտելու դեպքում կարող է կիրառել համապատասխան պատիժներ։
3․ Որո՞նք են պետական իշխանության հատկանիշները։ Պետական իշխանության հիմնական հատկանիշներն են՝
- Համընդհանուր բնույթ – տարածվում է պետության ամբողջ տարածքի և բնակչության վրա։
- Օրինականություն – իշխանությունը պետք է գործի օրենքների համաձայն։
- Պարտադիր որոշումներ – պետական մարմինների օրինական որոշումները պարտադիր են բոլորի համար։
- Հարկադրանքի իրավունք – պետությունը կարող է օրենքով սահմանված միջոցներ կիրառել օրենքը խախտողների նկատմամբ։
- Ինքնիշխանություն – պետական իշխանությունն անկախ է արտաքին ուժերից և գերագույնն է երկրի ներսում։
4․ Որո՞նք են պետության ինքնիշխան իրավունքները /բլոգային աշխատանք/․ Պետության ինքնիշխանությունը նշանակում է, որ պետությունն իրավունք ունի ինքնուրույն կառավարելու իր երկիրը՝ առանց այլ պետությունների միջամտության։
Պետության ինքնիշխան իրավունքներն են՝
- Ինքնուրույն ընդունել օրենքներ։
- Որոշել երկրի ներքին և արտաքին քաղաքականությունը։
- Պաշտպանել երկրի սահմաններն ու անվտանգությունը։
- Կառավարել երկրի տնտեսությունն ու բնական պաշարները։
- Հաստատել հարաբերություններ այլ պետությունների հետ։
- Կնքել միջազգային պայմանագրեր։
Բնական միջավայրի որակը
Մոնիթորինգի վերջնական նպատակը մարդակնց շրջապատող բնական միջավայրի վիճակի վերահսկողությունն ու գնահատումն է` որակի բարելավման համար: Բնական միջավայրի որակի հիմնական չափանիշը այն է, թե ինչպես է նա ազդում մարդու առողջության վրա: Պարզվում է, որ «մարդու առողջություն» հասկացությունը, ժամանակակից պատկերացումների համաձայն, բավականին բարդ է: Առօրյա պատկերացմամբ մարդն առողջ է, եթե ակնհայտ հիվանդություն չունի: Գիտական սահմանումը շատ ավելի լայն է ու ընդգրկուն; Մարդու առողջությունը` նրա ընդհանուր վիճակն է, երբ ապահովվում է ֆիզիկական, հոգոբանական և սոցիալական լիարժեքության կամ հարմարավետության զգացողությունը: Գիտնականների գնտահատմամբ բնակչության առողջական վիճակը 20-40%-ով ուղղակիորեն կախված է բնական միջավայրի վիճակից, 15-20%-ով` գենետիկական գործոններից, 25-50%-ով` ապրելակերպից և 10%-ով` առողջապահական ծառայության գործունեության մակարդակից: Բայց հայտնի է նաև, որ ժողովրդի ապրելակերպը էականորեն պայմանավորված է բնական պայմաններով ու բնօգտագործման առանձնահատկություններով: Դա նշանակում է, որ բնական միջավայրը բնակչության առողջության վրա ազդում է նաև անուղղակի ձևով` ապրելակերպի միջոցով: Ուրեմն, կարող ենք եզրակացնել, որ բնակչության առողջական վիճակը պայմանավորող գլխավոր գործոնը բնական միջավայրն է և այն, թե բնակչությունը ինչքանով է հարմարված այդ միջավայրին և ինչ մակարդակի վրա են գտնվում «հասրակաության-բնություն» փոխհարաբերությունները: Շրջակա միջավայրի որակի, հետևապես և մարդկանց առողջության վրա շատ ավելի ուժեղ բացասական ներգործություն է ունենում աշխարհագրական թաղանթի մարդածին աղտոտումը: Գիտնակնները պարզել են, թե մարդածին աղտոտման որ տեսակը ինչպես է վատթարացնում շրջակա միջավայրի որակը և ինչ հիվանդությունների պատճառ է դառնում: Օրինակ, քիմիական գործարանների մերձակայքում ավելի շատ տարածված են բրոնխիալ ասթման և ալերգիկ հիվանդությունները: Կամ` կենսաբանական աղտոտումն ավելի հաճախ աղեստամոքսային հիվանդություններ է հարուցում: Պակաս վտանգավոր չէ ֆիզիկական աղտոտումը: Օրինակ, աղմուկի բարձր մակարդակը համգեցնում է հիպերտոնիկ հիվանդությունների ու ստրեսային վիճակի, իսկ ռադիոակտիվ աղտոտումը` սպիտակարյունության և քաղցկեղի:
.jpg)
Ըստ որակի առանձնացնում են շրջակա միջավայրի երեք վիճակ` առողջ միջավայր, անառողջ միջավայր և էքստերմալ միջավայր:
Առողջ է համարվում այն միջավայրը, որտեղ մարդու առողջությունը լավ վիճակում է կամ բհարելավվում է:
Անառողջ է համարվում այն միջավայրը, որտեղ բնակչության առողջական վիճակը խախտվում է: Էքստրեմալ է համարվում այն միջավայրը, որտեղ բնակչության առողջական վիճակի մեջ տեղի են ունենում անդառնալի բացասական փոփոխություններ:
NEF, assignment
d. Read the article again more slowly. Circle the correct main idea
for each paragraph.
- b — Some people think that not all kinds of stress are bad for us.
- c — Good stress stops us from getting ill.
- b — Some stress can make our cells stronger.
- a — We need some stress to exercise our cells’ self-repair mechanism.
e. Complete the sentences using words from the article.
- When we try to do less of something, we try to cut down.
- An illness that you have for a very long time is called a chronic illness.
- Something which is good for us is beneficial.
- The verb to make something stronger is strengthen.
- Our body is made up of millions of cells.
- When we treat our body badly, we damage it.
- Another word for illness is disease.
- Something which is bad for us is harmful.
- Doing exercise helps to make our muscles bigger and stronger.
Հատած կոն
Առաջադրանքներ
41.22սմ
42.8սմ
43.16π սմ2
44.(39+3√34)π սմ2
Զեղչված ստորոգյալով նախադասության կետադրություն
Դիմացը գետն էր, հանդիպակաց ափին կիսահունձ արտը, ու ականջիս՝ մանիկի լացախառն ձայնը (էր):
Միշտ զվարթ էր գարնան արևի պես միշտ՝ թրթռուն թիթեռնիկների պես, միշտ՝ չարաճճի (էր) կայտառ երեխաների պես:
Օրը ծագած արև է՝ գիշերը հանգած ցերեկ (է):
Ջահելությունը իմաստության յուրացման ժամանակն է՝ ծերությանը այն կիրառելու (ժամանակն է):
Գազանը անգութ է երբ սոված է՝ մարդը (անգութ է) երբ հղփացած է:
Ճիշտ են ասել որ չի սազում ագռավին վարդ՝ էշին կոտոշ (չի սազում:
Տան պսակը աստվածապաշտությունն է, գեղեցկությունը՝ կանոնավորությունը (է), փառքը՝ հյուրասիրությունը (է), օրհնությունը՝գոհունակությունը (է), զարդը՝ հյուրերը:
Պատերազմը փորձում է քաջին՝ զայրույթը իմաստունին (փորձում է)՝ կարիքը բարեկամին (փորձում է)։
Հայաստանի մի մասը գտնվում է պարսից իշխանության տակ՝ մյուս մաստ բյուզանդական (իշխանության տակ է գտնվում):
Ոմանք խոսում էին՝ ոմանք լսում (էին)՝ մի քանիսն էլ մերթընդմերթ միջամտում (էին):
Երկու ամիս առաջ այդ խցերից մեկում Ավետքն էր մնացել՝ մյույսում Վարդգեսը (էր մնացել)։
Բոլորը քնել էին իսկ Պետրոսը ոչ (չէր քնել): Նրա սրտում ցավ կար՝ ուղեղում մեջ-մշուշ (կար):
Լոռվա ձորում անտառ կա վայրի՝ Վայրի անտառում մուժ կա սնկաբույր՝ Սնկաբույր մուժում ծառեր վիթխարի (կան), ու ծառերի տակ վճիտ մի աղբյուր (կա)։
Ծաղկափոշու մեջթաթախված գունավոր բզեզին մանուշակը ճոճք էր թվում՝ աշխարհը ծիրանագույն բուրաստան (էր թվում):
Ֆետրե գլխարկով մարդը տետրի նոր էջի վրա նկարեցպապիս՝ մի մասը պարսպի (նկարեց) ոտների տակ ալպիական մանուշակներ (նկարեց):
Հողին արևն է գեղեցկացնում՝ մարդուն աշխատանքը (է գեղեցկացնում)։
Շունը շապիկ է հագել՝ կատուն վարտիք (է հագել):
Սովածը հաց է տեսնում երազում՝ ծարավը ջուր (է տեսնում)։
Լեզու կա գերող է՝ (լեզու) կա խայթող (է):
Խելոքին մեկ՝ անխելքին հազար ու մեկ:
Որքան վայելչագեղությունն է սազում մարմնին նունքան խորիմաստությունը (է սազում) մտքին:
Աղքտաը հացի է կարոտ՝ հարուստը (կարոտ է) ամեն ինչի:
