Հոկտեմբերի 5-16
Քննարկում՝ «COP17-ը՝ մեկ սեղանի շուրջ»
COP17 համաշխարհային նշանակության միջազգային համաժողովի շրջանակում հասարակագիտական մասնախումբը նախատեսում է հասարակագիտական կլոր սեղան, որին նախապատրաստվում ենք քաղաքագիտության պարապմունքների ընթացքում.
Ձևաչափը՝ «COP17-ը՝ մեկ սեղանի շուրջ»

Առաջադրանք
Քննարկման արդյունքները և նախապատրաստական աշխատանքները հրապարակել բլոգում /բլոգային աշխատանք/․ Հոկտեմբերի 5-16-ը մենք քաղաքագիտության պարապմունքների ընթացքում պատրաստվում ենք «COP17-ը՝ մեկ սեղանի շուրջ» քննարկմանը։ Քննարկման ընթացքում խոսելու ենք կլիմայի փոփոխության, շրջակա միջավայրի պահպանության և պետությունների համագործակցության մասին։ Ես կարծում եմ, որ COP17-ի նման միջազգային համաժողովները կարևոր են, որովհետև կլիմայի փոփոխությունը միայն մեկ երկրի խնդիր չէ։ Բոլոր երկրները պետք է միասին աշխատեն՝ նվազեցնելու աղտոտվածությունը, պահպանելու բնությունը և ավելի անվտանգ ապագա ստեղծելու համար։ Նախապատրաստական աշխատանքների ընթացքում մենք ուսումնասիրում ենք տարբեր տեսակետներ և փորձում հասկանալ, թե ինչ կարող են անել պետությունները և մարդիկ շրջակա միջավայրի պահպանության համար։ Կլոր սեղանի ժամանակ կկարողանանք ներկայացնել մեր կարծիքները, լսել մյուսների տեսակետները և միասին քննարկել հնարավոր լուծումները։

Մարդկային հասարակության զարգացումը անհնար է պատկերացնել առանց բնության տված բարիքների օգտագործման: Ներկայիս պայմաններում մարդության առջև ծառացած կարևորագույն խնդիրներից է կազմակերպել բնության ռացիոնալ օգտագործում: Երկարատև ուսումնասիրություններից հետո գիտնականները փորձել են սահմանել,  թե ինչ սկզունքների պետք է բարավարի բնօգտագործումը որպեսզի համարվի ռացիոնալ: Այսպես ասած մշակվել են ռացիոնալ բնօգտագործման սկզբունքներ, դրանք են

1.Համակարգված մոտեցման սկզբունք. նախատեսում է արտադրական միջավայրի վրա ազդեցության և համապատասխան հակազդեցության համալիր և բազամակողմանի գնահատում: Համակարգված մոտեցման տեսանկյունից ոչ մի բնական ռեսուրս մյուսից անկախ չի կարող օգտագործվել կամ պահպանվել: Օրինակ, հողի բերքատվության բարձրացումը ոռոգման համակարգի կիրառման կիրառմամբ կարող է հանգեցնել ջրային ռեսուրսների քանակի կրճատմանը, որն անհրաժեշտ է նախատեսել և կանխել, իսկ դեպի գետեր կատարվող արտանետումների դեպքում պետք է հաշվի առնել ոչ միայն ազդեցությունը բուսական ու կենդանական աշխարհի վրա, այլ գետի ողջ հունի վրա: 

2.Բնօգտագործման օպտիմալացման սկզբունք. նախատեսվում է բնական ռեսուրսների և բնական համակարգերի օգտագործման օգտագործման դեպքում առավել նպատակահարմար որոշման կայացում, որի հիմքը էկոլոգիական և տնտեսության տարբեր ճյուղերի զարգացման միարժամանակյա կանխատեսումն է: Օրինակ, օգտակար հանածոների բաց հանքային եղանակով մշակումն ունի մի շարք տնտեսական առավելություններ փակ եղանակի նկատմամբ, սակայն բաց եղանակով շահագործումը հանգեցնում էհողային ծածկույթի կորուստի: 

3. Ռեսուրսախնայողության սկզբունքը հիմնված է արտադրության գործընթացում առաջացող թափոնների նվազեցման, այսինքն` միևնույն քանակությքն հումքի ավելի ամբողջական օգտագործման վրա և ենթադրում է արտադրանքի աճ ոչ թե բնական ռեսուրսների նոր զանգվածների օգտագործման, այլ գոյություն ունեցողների ավելի լիարժեք օգտագործման հաշվին, ինչն իրագործվում է ռեսուրսախնայողական և տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման ճանապարհով: 

4. Տարածաշրջանային սկզբունքը նախատեսում է բնօգտագործման իրականացում որոշակի տարածաշրջանում` հաշվի առնելով վերջինիս բնական և տնտեսական պայմանները, ինչպես նաև կոնկրետ տարածաշրջանի զարգացման հեռանկարները:

5.Բնության և արտադրության հարաբերությունների ներդաշնակության սկզբունքն իրենից ենթադրում է որևէ արտադրություն և նրա հետ փոխազդեցության մեջ գտնվող բնական միջավայր, որը մի կողմից` ապահովում է բարձր արտադրողական ցուցանիշներ, մյուս կողմից` ազդեցության գոտում վերահսկում է բնական միջավայրի իրավաճակը, ապահովելով նրա ինքնավերականգնումը: Այսինքն սա այն իրավիճակն է երբ բգնությունը և արտադրությանը հանդես են գալիս որպես մեկ ամբողջական համակարգ:                                                                                     Վտանգավոր իրավիճակների ժամանակին և ճշգրիտ հայտնաբերումը ձեռք է բերվում դիտարկումների միջոցով, որի ընթացքում պարբերաբար տեղեկատվություն է հավաքվում շրջակա միջավայրի վիճակի և փոփոխության վերաբերյալ, ինչը առաջ է եկել մարդու գործունեության պատճառով: Շրջակա միջավայր մանրամասն մանրամասն վերահսկումը հնարավորություն է տալիս կանխատեսել իրավիճակի զարգացումը:

Առաջադրանքներ դասարանում

34. 65π սմ², 90π սմ²
35. 27π սմ², այո
36. 2√7 սմ, 2√7 սմ

Տանը

38. 18π սմ²
39. 1050π սմ²
40. 3π սմ² < 9 սմ²

• Կարդալ պատմվածքը:
• Տեղեկություններ գտնել և սովորել Լևոն Խեչոյանի մասին  Հղում
• Վերլուծել՝ անդրադառնալով սիմվոլներին: Հայտել սեփական կարծիք: 
  Օգնող հարցեր, եթե կան վերլուծելու դժվարություններ.

1. Ի՞նչ զգացողություններ և մթնոլորտ է փոխանցում պատմվածքը առաջին ընթերցումից հետո:
2. Ինչպե՞ս է հեղինակը նկարագրում թաղման թափորը և ներկաների վարքագիծը:
3. Ո՞վ է դատախազը (թեկուզ մահացած), և ի՞նչպիսի հանրային ընկալում ունի նա պատմվածքում:
4. Ինչպե՞ս են դրսևորվում հասարակության տարբեր շերտերը (պաշտոնյաներ, սովորական մարդիկ) այս արարողության ժամանակ: Որքանո՞վ է անկեղծ նրանց վիշտը:
5. Կա՞ն պատմվածքում անհատականացված կերպարներ, թե՞ հեղինակը հիմնականում ներկայացնում է հավաքական կերպարներ: Ինչո՞ւ է ընտրված այդ մոտեցումը:
6. Ի՞նչ է խորհրդանշում «դատախազի» կերպարը և նրա «թաղումը» հասարակական-քաղաքական համատեքստում (օրինակ՝ հին համակարգի մահ, արդարադատության կորուստ, թե՞ իշխանության վախ)։

Վերլուծություն

Այս պատմվածքը թաղման սովորական արարողությունը վերածվում է մի տարօրինակ շրջապտույտի, որտեղ մարդիկ չեն կարողանում հասնել գերեզմանոց։ Պատմվածքում զգացվում է վախի, անազատության և իշխանության կողմից մարդկանց վերահսկելու մթնոլորտը։ Դատախազի թաղման թափորը շատ կարևոր է պատմվածքի համար։ Մարդիկ շարժվում են խմբերով, բայց նրանց վարքագիծը տարբեր է։ Պաշտոնյաները հիմնականում մտածում են իրենց դիրքի, իշխանության և հրահանգների մասին։ Սովորական մարդիկ ավելի շատ փորձում են հասկանալ, թե ինչ է կատարվում։ Նրանցից ոմանք վախենում են, ոմանք դժգոհում են, իսկ ոմանք փորձում են դուրս գալ այդ իրավիճակից։ Այս ամենը ցույց է տալիս, որ մարդկանց վիշտը ամբողջությամբ անկեղծ չէ։ Շատերը մասնակցում են թաղմանը ոչ թե ցանկությամբ, այլ որովհետև ստիպված են։ Դատախազը, թեև պատմվածքի սկզբում արդեն մահացած է, ամբողջ ընթացքում շարունակում է մնալ պատմվածքի կենտրոնում։ Ոմանք նրան հարգում են, իսկ մյուսները նրան համարում են գող ու իշխանության համակարգի մաս։ Նրա մահից հետո էլ մարդիկ ավելի շատ քննարկում են նրա պաշտոնը և հավատը, քան մարդուն։ Հեղինակը հիմնականում չի առանձնացնում անհատների։ Նա հաճախ օգտագործում է «գլխարկներ», «քարտուղարներ», «զինվորներ», «թափորը», «մենք» բառերը։ Դրանով մարդիկ դառնում են ոչ թե առանձին, այլ հասարակության տարբեր խմբերի ներկայացուցիչներ։ Կարծում եմ՝ այս ձևով հեղինակը ցույց է տալիս, որ խնդիրը միայն մեկ մարդու կամ մեկ պաշտոնյայի մեջ չէ, ամբողջ հասարակությունն է հայտնվել այդ համակարգի ազդեցության տակ։ Պատմվածքի ամենակարևոր սիմվոլներից մեկը շունն է։ Շունը կապտավուն աչքեր ունի և կարծես հետևում է դատախազին։ Հետագայում մարդիկ սկսում են նկատել, որ շան հայացքը նման է դատախազի հայացքին։ Շունը կարող է խորհրդանշել դատախազի անցյալը, նրա հոգին կամ այն ամենը, ինչ մարդիկ չեն կարողանում բացահայտ հասկանալ։ Շան վանդակի մեջ դրվելը նաև կարող է ցույց տալ ազատության սահմանափակումը։ Շատ կարևոր է նաև թռչնի սիմվոլը։ Թռչունը պատմվածքում կապված է հավատքի, ազատության հետ։ Թմբկահարը ասում է, որ իրենց միջից հեռացել է «հավատի կապտավուն աչքերով թռչունը»։ Իսկ վերջում թռչնի թևերի հարվածը վանդակի ճաղերին կարծես ցանկանում է ազատվել, բայց դեռ փակված է։ Վանդակը նույնպես ազատության բացակայության խորհրդանիշ է։ Շունը հայտնվում է վանդակում, իսկ ամբողջ քաղաքը կարծես ինքն էլ մի մեծ վանդակ լինի։ Մարդիկ չեն կարող ազատ տեղաշարժվել, զինվորները ամեն քայլափոխի կանգնեցնում են նրանց և ասում՝ «պարետային ժամ է»։ Այսպիսով, վանդակը միայն շան համար չէ, իրականում ամբողջ հասարակությունն է սահմանափակված։ Շրջապտույտը ևս կարևոր սիմվոլ է։ Թափորը անընդհատ նույն փողոցներով է անցնում՝ Խաղաղության, Ազատության, Բարեկամության փողոցներով, բայց իրականում ոչ մի տեղ չի հասնում։ Սա կարող է խորհրդանշել մի հասարակություն, որը փորձում է առաջ գնալ, բայց շարունակում է վերադառնալ նույն կետին։ Իմ կարծիքով՝ դատախազի «թաղումը» միայն մեկ մարդու մահվան մասին չէ։ Այն ավելի շատ խորհրդանշում է հին իշխանական համակարգի և դրա արժեքների մահը, բայց պատմվածքը ցույց է տալիս, որ այդ համակարգից ազատվելը շատ դժվար է։ Մարդիկ դեռ վախենում են զինվորներից, ենթարկվում են հրամաններին և չեն կարողանում իրենց ճանապարհը ընտրել։

Լևոն Խեչոյանը հայ արձակագիր և ազատամարտիկ էր։ Նա ծնվել է 1955 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանի Բարալեթ գյուղում, իսկ մահացել է 2014 թվականի հունվարի 8-ին Երևանում։ 1983 թվականին ավարտել է Գյումրու Մ. Նալբանդյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1987 թվականից ապրել է Հրազդանում։ Գրականությամբ սկսել է զբաղվել դեռ դպրոցական տարիներից, իսկ նրա ստեղծագործությունները մամուլում սկսել են տպագրվել 1988 թվականից։ Նրա առաջին գիրքը՝ «Խնկի ծառեր» պատմվածքների ժողովածուն, լույս է տեսել 1991 թվականին։ Խեչոյանի հայտնի ստեղծագործություններից են «Արշակ արքա, Դրաստամատ ներքինի», «Սև գիրք, ծանր բզեզ», «Հողի դողը», «Հունիսի հինգը և վեցը», «Փուշը, Հայր, Փուշը» և «Մհերի դռան գիրքը»։ Վերջին վեպը լույս է տեսել 2014 թվականին՝ նրա մահից կարճ ժամանակ անց։  Խեչոյանը մասնակցել է Արցախյան պատերազմին՝ «Սասուն» կամավորական ջոկատի կազմում։ Պատերազմի թեման կարևոր տեղ ունի նրա գրականության մեջ։ Նրա ստեղծագործություններում հաճախ հանդիպում են պատերազմը, հայրենիքը, մարդու տառապանքը, կորուստը, մահը, հիշողությունը և խաղաղության ցանկությունը։ Նա գրել է ոչ միայն պատերազմի հերոսների, այլև պատերազմի պատճառով տուժած սովորական մարդկանց մասին։  Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են տարբեր լեզուներով՝ ռուսերեն, ուկրաիներեն, անգլերեն, իսպաներեն, գերմաներեն և այլն։ «Սև գիրք, ծանր բզեզ» վեպի համար նա արժանացել է ՀՀ պետական գրական «Ոսկե եղեգն» մրցանակի։ 

1. Ընթերցե՛ք հետևյալ նյութը՝ <<Ազատագրական պայքարը XVIII դարի երկրորդ կեսին․ Հովսեփ Էմին>>
2. Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին
   1-Նկարագրե՛ք հնդկահայ գաղութի կյանքը XVIII դարի կեսերին։
   Հնդկահայերը հիմնականում զբաղվում էին առևտրով և արհեստներով։ Նրանք բավականին ապահով և բարեկեցիկ կյանք էին վարում, ունեին դպրոցներ, եկեղեցիներ և մշակութային կյանք։ Գաղութում ձևավորվել էր ազգային ինքնագիտակցություն, և հայերը սկսեցին ավելի շատ մտածել հայրենիքի ազատագրման մասին։ 2-Ի՞նչու հնդկահայ գաղութի ներկայացուցիչները սկսեցին գնահատել ազգային պետականության և հայրենիքի դերը։
   Օտար տիրապետության պայմաններում հայերը չունեին անկախ պետություն և չէին կարող ազատորեն տնօրինել իրենց երկրի ապագան։ Այդ պատճառով նրանք հասկացան, որ սեփական պետություն ունենալը անհրաժեշտ է ժողովրդի անվտանգության, ազատության և զարգացման համար։ 3-Ինչո՞վ էր պայմանավորված Հայաստանի ազատագրության գործում Ռուսաստանից և Վրաստանից սպասվելիք օժանդակության հույսերը, ինչու՞ էր Հովսեփ Էմինն ընտրել այդ երկրները։
   Ռուսաստանը հզոր պետություն էր և պայքարում էր Օսմանյան ու Պարսկական տերությունների դեմ, իսկ Վրաստանը գտնվում էր Հայաստանի հարևանությամբ և նույնպես ուներ ազատագրման խնդիր։ Հովսեփ Էմինը կարծում էր, որ այդ երկրների օգնությամբ հնարավոր կլինի պայքարել Հայաստանի ազատագրության համար։ 4-Այդյո՞ք Հայաստանն ուներ իր ներսում մարդկային անպիսի ռեսուրս, որ կարողանար ազատագրվել օտար տիրապետությունից։
   Այո՛, հայ ժողովուրդն ուներ բավական թվով մարդիկ, որոնք կարող էին մասնակցել ազատագրական պայքարին։ Սակայն նրանք չունեին միասնական ղեկավարություն, կազմակերպված բանակ և բավարար զենք ու միջոցներ, ինչի պատճառով միայն ներքին ուժերով ազատագրումը շատ դժվար էր։ 5-Ինչու՞ անհաջողությամբ ավարտվեց Հովսեփ Էմինի ազատագրական գործունեությունը։
   Էմինի ծրագրերը չիրականացան, քանի որ նա չկարողացավ ստանալ անհրաժեշտ աջակցությունը Ռուսաստանից և Վրաստանից։ Բացի դրանից, հայ հասարակության մեջ չկար բավարար միասնականություն և կազմակերպվածություն։ Նրա գործունեությանը խոչընդոտեցին նաև տեղի իշխանների և հոգևորականների հակասությունները։
3. Վերլուծե՛ք
   Սիմեոն Երևանցի․ դավաճան թե՞ հեռատես ազգային գործիչ։
   Սիմեոն Երևանցուն կարելի է համարել ոչ թե դավաճան, այլ հեռատես ազգային գործիչ։ Նա հասկանում էր, որ Հայաստանի ազատագրումը միայն արտաքին օգնությամբ կազմակերպելը շատ դժվար է, և անհրաժեշտ է նախ պահպանել հայ ժողովրդի միասնությունն ու ազգային կյանքը։ Սիմեոն Երևանցին կարևորում էր Հայ եկեղեցու, ազգային ինքնության և հայկական համայնքների պահպանումը։ Նա փորձում էր խուսափել այնպիսի քայլերից, որոնք կարող էին վտանգել հայ ժողովրդի անվտանգությունը։ Նրա զգուշավոր քաղաքականությունը երբեմն կարող էր թվալ որպես ազատագրական պայքարին հակառակ դիրքորոշում, սակայն իրականում նա գործում էր այն պայմաններում, որոնք շատ բարդ էին։

canva.link/o8opohm06fyi6ul

Առաջադրանքներ 27,28,30, էջ 14

ա) 5
բ) −1
գ) −1/2
դ) −2
ե) 4
զ) −1/3

ա) 2
բ) 0
գ) 9
դ) 12
ե) −1
զ) 7/2

ա) 5
բ) 1
գ) 6
դ) 5/3