COP17 in Armenia: Taking Action for Nature

Read the text and complete the exercises below.

In October 2026, Armenia is hosting an important international environmental conference in Yerevan: the seventeenth meeting of the Conference of the Parties to the Convention on Biological Diversity, known as COP17. The conference takes place from 19 to 30 October under the theme “Taking Action for Nature.”Representatives of governments, international organizations, scientists, young people, and civil society are coming together to discuss how to protect the natural world.
But what does COP17 actually mean? The letters COP stand for Conference of the Parties. The parties are countries and other members that participate in an international agreement. The Convention on Biological Diversity is a global agreement aimed at conserving biodiversity, using biological resources sustainably, and sharing the benefits of genetic resources fairly. At COP meetings, participating countries discuss common challenges and agree on actions to achieve these goals.
Biodiversity means the variety of life on Earth. It includes different species of plants, animals, fungi, and microorganisms, as well as the ecosystems in which they live. Biodiversity is essential for human survival. Healthy ecosystems provide food, clean water, fertile soil, pollination, and other services on which people depend. Forests store carbon, wetlands help regulate water, and diverse plant species can contribute to medicine and agriculture.
Unfortunately, biodiversity is under pressure. Habitat destruction, pollution, climate change, overexploitation of natural resources, and invasive species can damage ecosystems and threaten wildlife. When a species disappears, the consequences may extend far beyond that species itself. For example, the decline of pollinating insects can affect crops, food production, and the livelihoods of farmers.
One of the central tasks of COP17 is to review global progress towards the Kunming–Montreal Global Biodiversity Framework, adopted in 2022. This framework sets out global goals and targets for protecting nature, restoring damaged ecosystems, and using natural resources more sustainably. COP17 provides an opportunity for countries to examine what has been achieved, identify what remains to be done, and accelerate action towards the 2030 targets.
Hosting COP17 gives Armenia an opportunity to draw international attention to biodiversity and environmental challenges. The South Caucasus is home to diverse landscapes and species, making nature conservation an important regional concern. Protecting mountain ecosystems, forests, rivers, and other habitats requires cooperation among governments, communities, scientists, businesses, and citizens.
However, environmental protection cannot depend on international conferences alone. Agreements must be followed by practical action. Governments can strengthen environmental laws and protect natural habitats. Businesses can reduce pollution and use resources more responsibly. Communities can organize clean-up campaigns, restore green spaces, and reduce waste. Schools can help students understand environmental problems and take part in local projects.
Young people have an important role to play. They can investigate environmental issues in their communities, collect information, raise awareness, and propose realistic solutions. A school project about local biodiversity, for instance, can help identify native plants, examine the condition of a nearby river, or suggest ways to make a schoolyard greener.
COP17 reminds us that protecting nature is a shared responsibility. International agreements can establish common goals, but their success depends on decisions and actions taken at every level of society. The key question is not only what countries promise to do, but also what they actually accomplish.

Vocabulary development

Exercise 1. Match the words with their definitions.

1. Biodiversity-B. Variety of life

2. Ecosystem-D. Organisms and environment

3. Habitat-A. Natural home

4. Conservation-E. Protection of nature

5. Sustainable use-C. Responsible resource use

6. Invasive species-F. Potentially harmful introduced species

Exercise 2. Complete the sentences.

Use the words in the box.

biodiversity, habitat, conservation, sustainable, pollution, restore

  1. Protecting biodiversity is essential for the survival of many species.
  2. Plastic pollution can harm marine and freshwater ecosystems.
  3. Governments and communities should cooperate to restore damaged ecosystems.
  4. The protection of endangered species is part of nature conservation.
  5. We need to use natural resources in a sustainable way.
  6. The variety of life on Earth is called biodiversity.

Reading comprehension

Exercise 3. Answer the questions in complete sentences.

  1. What does COP17 stand for?
    COP17 stands for the seventeenth meeting of the Conference of the Parties.
  2. Where and when is COP17 taking place?
    COP17 is taking place in Yerevan, Armenia, from 19 to 30 October 2026.
  3. What are the three main aims of the Convention on Biological Diversity?
    Its three main aims are conserving biodiversity, using biological resources sustainably, and sharing the benefits of genetic resources fairly.
  4. Name three threats to biodiversity mentioned in the text.
    Three threats are habitat destruction, pollution, and climate change.
  5. Why is biodiversity important for human survival?
    Biodiversity provides food, clean water, fertile soil, pollination, and other resources essential for human survival.
  6. What is the purpose of the Kunming–Montreal Global Biodiversity Framework?
    Its purpose is to protect nature, restore damaged ecosystems, and promote the sustainable use of natural resources.
  7. How can hosting COP17 benefit Armenia?
    Hosting COP17 can draw international attention to Armenia’s biodiversity and environmental challenges.
  8. Why are international agreements not enough on their own?
    Because agreements must be followed by practical actions to protect nature.
  9. What can schools and young people do to protect biodiversity?
    They can organize environmental projects, collect information, raise awareness, and suggest realistic solutions.
  10. What does the author mean by the difference between promises and accomplishments?
    The author means that it is important not only to make promises but also to take real action and achieve results.

Exercise 4. True or false?

Write T for true and F for false. Correct the false statements.

  1. COP17 is a meeting about climate change only.-F–COP17 is about biodiversity and nature protection, not only climate change.
  2. Biodiversity includes plants, animals, fungi, microorganisms, and ecosystems.-T
  3. Habitat destruction can threaten wildlife.-T
  4. The Kunming–Montreal Global Biodiversity Framework was adopted in 2026.-F–The framework was adopted in 2022.
  5. Businesses and local communities can contribute to environmental protection.-T
  6. Young people cannot make a meaningful contribution to biodiversity conservation.-F–Young people can make a meaningful contribution to biodiversity conservation.

Exercise 5. In 200-250 words or less write your opinion on one of the topic “Protecting biodiversity is everyone’s responsibility, not just the government’s.”

I believe that protecting biodiversity is everyone’s responsibility, not just the government’s. Biodiversity is important because humans, animals, and plants depend on nature to survive. First, governments should create laws to protect forests, rivers, and endangered species. They should also control pollution and support environmental projects. However, ordinary people can also make a difference. For example, we can recycle waste, use less plastic, save water, and plant trees. We should also respect animals and their natural habitats. Schools have an important role too. Students can organize clean-up campaigns, learn about local plants and animals, and encourage others to protect the environment. Businesses should also use natural resources responsibly and reduce pollution. In my opinion, even small actions can have a positive effect when many people work together. We should not wait for others to solve environmental problems. Everyone can contribute to a cleaner and healthier planet. Protecting biodiversity means protecting our future.

Grammar exercises:

Exercise 6. Complete the sentences using the correct form of the verbs in brackets.

  1. If governments protect (protect) natural habitats, more species will survive.
  2. If people continue to pollute rivers, aquatic ecosystems will suffer (suffer).
  3. International cooperation is (be) essential for addressing global environmental problems.
  4. If our school organized (organize) a biodiversity project, many students could participate.
  5. By reducing waste, we help (help) protect the environment.
  6. If more people understood the importance of biodiversity, they
    would make (make) more responsible choices.

Exercise 7. Rewrite the sentences using the word given.

  1. People destroy forests, so many animals lose their homes. (IF)
    IF: If people destroy forests, many animals will lose their homes.
  2. We must protect biodiversity because human life depends on healthy ecosystems. (BECAUSE OF)
    BECAUSE OF: Because of our dependence on healthy ecosystems, we must protect biodiversity.
  3. Governments should take action immediately. (IT IS ESSENTIAL …)
    IT IS ESSENTIAL: It is essential for governments to take action immediately.
  4. Students can raise awareness by organizing environmental campaigns. (IF)
    IF: If students organize environmental campaigns, they can raise awareness.

11-րդ դասարանի պատմության առաջադրանքներ․ նոյեմբերի 1-7

Ռուսասանն իր ծավալապաշտական քաղաքականության դիտակետում մշտապես Այսկովկասը դիտարկել է, որպես իր համար կաևորագույն ռազմավարական հետակետ։ Հայաստանում սկսված ազատագրական պայքարի աշխուժացումը (18-րդ դ․) հայ մտավորականության ուշադրությունը Եվրոպայից ուղղեց դեպի Ռուսաստան։ Այս ամենին նպաստում էր նաև ռուսական դիվանագիտության հուսադրող քաղաքականությունը։ 19-րդ դարի առաջին կեսին սկսված ռուս-պարսկական և ռուս-թուրքական պատերազմները մեծ հուսեր արթնացրեցին հայության շրջանում։ Սկսեցին կազմվել Հայաստանի ազատագրության և ապագա պետության ամենատարբեր ծրագրեր։ Սակայն ոչ միշտ էր Ռուսական արտաքին քաղաքականության նպատակները համընկնում հայության քաղաքական երազանքների հետ և առաջացնում դառը իրականություն, որի առջև մշտապես հայտնվել են հայերը։

Պահանջ

18-րդ դարի ռուս-պարսկական և ռուս-թուրքական պատերազմները դիտարկե՛ք Հայաստանի ազատագրական հետանկարի տեսակետից։ Հիմնավորե՛ք ձեր տեսակետները։

18-րդ դարի ռուս-պարսկական և ռուս-թուրքական պատերազմները մեծ ազդեցություն ունեցան Հայաստանի ազատագրական պայքարի վրա։ Այդ ժամանակ հայ ժողովուրդը, գտնվելով Պարսկաստանի և Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ, հույսեր էր կապում Ռուսաստանի հետ՝ ակնկալելով նրա օգնությամբ ազատագրվել օտար տիրապետությունից։ Ռուսաստանի ռազմական հաջողությունները և դեպի Անդրկովկաս նրա առաջխաղացումը հայերի շրջանում մեծ հույսեր առաջացրին։ Հայ գործիչները սկսեցին Ռուսաստանի հետ համագործակցության ծրագրեր մշակել՝ նպատակ ունենալով ազատագրել Հայաստանը և վերականգնել հայկական պետականությունը։ Այդ գործում կարևոր դեր ունեցան Իսրայել Օրին, Հովսեփ Էմինը և այլ գործիչներ։ Սակայն Ռուսաստանի հիմնական նպատակը ոչ թե Հայաստանի oանկախության վերականգնումն էր, այլ տարածաշրջանում իր ազդեցության ընդլայնումը և ռազմավարական դիրքերի ամրապնդումը։ Այդ պատճառով հայ ժողովրդի ազատագրական ձգտումները միշտ չէ, որ համընկնում էին Ռուսաստանի շահերի հետ։

Կարող եք օգտագործել այս տեսահոլովակը

Իրավախախտում և պատասխանատվություն

1․ Իրավախախտումների տեսակները. Իրավախախտումը օրենքի խախտումն է, որի համար նախատեսված է իրավական պատասխանատվություն։ Իրավախախտումները հիմնականում բաժանվում են երկու տեսակի՝ հանցագործություններ և զանցանքներ։ Հանցագործություններն ավելի վտանգավոր արարքներ են, օրինակ՝ գողությունը, կողոպուտը և խարդախությունը։ Զանցանքներն ավելի թեթև իրավախախտումներ են, օրինակ՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումը կամ հասարակական կարգի խախտումը։

2․ Իրավական պատասխանատվություն. Իրավական պատասխանատվությունը օրենքը խախտելու համար պետության կողմից սահմանված պատասխանատվությունն է։ Դրա նպատակն է պաշտպանել մարդկանց իրավունքները, պահպանել հասարակական կարգը և կանխել նոր իրավախախտումները։ Իրավական պատասխանատվության հիմնական տեսակներն են քրեական, վարչական, քաղաքացիաիրավական և կարգապահական պատասխանատվությունները։ Կախված իրավախախտման տեսակից՝ անձը կարող է տուգանվել, պարտավորվել փոխհատուցել պատճառված վնասը կամ ենթարկվել այլ պատժի։

3․ Անչափահասի իրավական պատասխանատվություն. Անչափահասները նույնպես կարող են ենթարկվել իրավական պատասխանատվության։ Հայաստանում քրեական պատասխանատվությունը հիմնականում սկսվում է 16 տարեկանից, սակայն որոշ հանցագործությունների դեպքում՝ 14 տարեկանից։ Վարչական պատասխանատվությունը սկսվում է 16 տարեկանից։ Անչափահասների նկատմամբ պատասխանատվություն կիրառելիս հաշվի են առնվում նրանց տարիքը, արարքի ծանրությունը և այլ հանգամանքներ։ Հիմնական նպատակներից մեկը նրանց դաստիարակելն ու հետագա իրավախախտումները կանխելն է։

4․ Իրավախախտման և դրանից բխող պատասխանատվության օրինակ պատումի տեսքով։

Համանուն և հարանուն բառեր

1.Համանուն են այն բառերը, որոնք ձևով նույնն են, իմաստներով՝ տարբեր, օրինակ՝ տոն (ձայնաստիճան)- տոն (տոնախմբություն), հանդերձ (հագուստ)-

հանդերձ (միասին), մարտ (կռիվ)-մարտ ( ամիս)։

2.Հարանուն են այն բառերը, որոնք ձևով նման են, սակայն իմաստով տարբեր
են։ Օրինակ՝ հրավեր-հրավերք, ցուցում-ցուցմունք, զգացում-զգացմունք,
այգաբաց-այգեբաց։

Գործնական աշխատանք

1.Գտնե՛լ համանուն բառերը և մեկնաբանե՛լ նրանց իմաստները։

1. Նա երկու օր ավել աշխատեց։ (Օգտագործվում է որպես «շատ» բառի փոխարինող)։
2. Անկյունում դրված էր մի մաշված ավել։ (Օգտագործվում է որպես մաքրելու գործիք):
3. Վարպետը կատարեց դետալների յուղում։ (Օգտագործվում է որպես դետալների թարմացման եղանակ):
4. Խոհարարը բանջարեղենը տապակեց յուղում։ (Օգտագործվում է որպես բանջարեղենի պատրաստման միգոց):
5. Զգեստ կարող դերձակը աշխատանքը կատարեց բարձր որակով։ (Որպես դերձակ)
6. Մեր կուրսում շատ կարող ուժեր կան։ (Որպես ընդունակ)
7. Քիմիական նյութերի ազդեցությամբ սկսվեց խմորում։ (Կենդանի բջիջների ազդեցությամբ օրգանական նյութերի քայքայման՝ տարրալուծման կամ փոփոխության պրոցես):
8. Թխվածքի խմորում չամիչներ կային։ (Խմոր, որից պատրաստում են ուտելիքներ, քաղցրավենքիներ):
9. Ֆուտբոլիստը գեղեցիկ գոլ խփեց։ (Ֆուտբոլի խաղի ժամանակ գնդակը հակառակորդի դարպասի մեջ գցելը)
10. Բաժակի մեջ գոլ ջուր կար։ (Ոչ շատ տաք ջուր)

2. Մեկնաբանե՛լ, թե ինչ իմաստներով կարող են ընկալվել
տրված բառակապակցություններն ու նախադասությունները։
1. բարձր հարկ (Շենքի բարձր հարկ, վճար)
2. ավել գնել (Չափից շատ, մաքրության գործիք)
3. ոչխարի հոտ (Ոչխարների խումբ, բույր)
4. մետաքսի կտոր (Ածական, գոյական)
5. Նա ջրում է։ (Ջրի մեջ, ջրում է բույսերը)
6. Նա գնում է։ (Գնում է դպրոց, առնել)
7. Խավարում է։ (Խավարի մեջ, մթնում է)

3. Տրված համանուններով կազմել նախադասություններ։
1. սեր (կաթի երեսի թանձր շերտ). սեր (զգացմունք) Տատիկս տաք կաթի վրայից զգուշորեն հավաքեց համեղ սերը: Մոր անսահման սերն ու հոգատարությունը ուղեկցում են մարդուն ամբողջ կյանքում:

2. կետ (կետանիշ, գծի հատվածի սահման). կետ (ջրային կաթնասուն կենդանի) Նախադասության ավարտին անպայման պետք է վերջակետ կամ պարզ կետ դնել: Հսկայական կետը սահուն կերպով սուզվեց օվկիանոսի խորքերը:

3. քանոն (ձողաշերտ՝ չափելու և ուղիղ գծելու համար). քանոն (երաժշտական գործիք) Աշակերտը երկրաչափության դասին պայուսակից հանեց իր փայտե քանոնը: Հայկական ժողովրդական համույթում հնչում էր մեղմ ու նուրբ քանոնը:

4. դող (մարմնի սարսուռ). դող (անվին անցկացվող ռետինե շրջանակ) Ցրտից նրա մարմնով անցավ մի անհանգիստ դող: Մեքենայի մաշված դողերը հարկավոր էր ժամանակին փոխել նորերով:

5. տոն (ձայնաստիճան). տոն (նշանավոր իրադարձության նվիրված
հանդիսավոր օր) Երգչի ձայնի տոնը հանկարծակի բարձրացավ, և դահլիճը թնդաց: Սուրբ Ծնունդը քրիստոնեական ամենագեղեցիկ տոներից մեկն է:

4.Արտագրե՛լ՝ փակագծերում տրված հարանուններից ընտրելով
նախադասությանը համապատասխանողը։
1. Գրախանութում վաճառվում է այդ բառարանի երկրորդ (հրատարակությունը, հրատարակչությունը)։
2. Այդ (հրատարակությունը, հրատարակչությունը) լույս է ընծայել գրքի վերջին հատորը։
3. Նա այդ գործում մեծ (երախտիք, երախտագիտություն) ունի։
4. Այդ առաջարկը վեճերի ու քննարկումների (տեղիք տվեց, տեղի տվեց)։
5. Ամենուրեք (փտում, փթթում) էին կանաչ այգիներն ու գեղեցիկ ծաղկանոցները։ 6. Բակում խաղացող երեխան (հովարով, հովհարով) գլխարկ էր դրել։
7. Զարմացած երեխան (թոթովեց, թոթվեց) ուսերը։
8. Մարզիկները մրցույթին մասնակցելու (հրավերք, հրավեր) էին ստացել։
9. Ջրատար խողովակի (փականը, փականքը) նորոգեցին։
10. Վարպետը (պատրաստականությամբ, պատրաստակամությամբ) օգնեց մեզ։

5.Գտնե՛լ և դո՛ւրս գրել հարանուն բառերն ու բառաձևերը.
ո՞ր բառերն են (բառաձևերը) քերականական փոփոխության հետևանքով հարանուն դարձել այլ բառի։
Տաք ճառագայթ է, մրսած փաթիլ…
Մրսած փաթիլը դառնում է կաթիլ….
Եվ պիտի ելնի ծիլը հողից,
Եվ արտը կախվի լեռան կողից։
Եվ ծիլը պիտի դառնա ցողուն,
Ցողունը պիտի հասկահանի
Սվսվոցներով հասկանալի։
Եվ հասկը ուռած կոպերի տակ
Ամփոփի պիտի արևներ խակ….
Եզը գութանի գութն ու գրգիռն էր,
Ոգու կորովն ու արյան թրթիռն էր,
Ուղեծիր հանող նրա հրթիռն էր…
Ճակատագիրն էր։
Եզան կերածը դարման ու սեզ էր,
Ինքը բարության քայլող մի դեզ էր,
Համառ էր, բայց և խոնարհ ու հեզ էր….
Հայրենի հեռավոր ձորում
Քարերից երկինք է ծորում։

Հայրենի հեռավոր դռան
Ծաղկել են ծառերը նռան։
Թափառող թախիծն եմ հողիդ,
Հայրենի հեռավոր հովիտ։
(Համո Սահյան)

Հոմանիշ և հականիշ բառեր

1. Լեզվում կան բառեր, որոնք իրար մոտ, երբեմն էլ նույն իմաստն են արտահայտում։
Օրինակ՝ մեծ-խոշոր-վիթխարի-հսկայական-ահագին-լայնատարած բառերն
արտահայտում են հարաբերակից իմաստներ, որոնք, սակայն, նույնը չեն։
Իսկ լուսամուտ-պատուհան, սպիտակ-ճերմակ, վախ-ահ, մայրաքաղաք-քաղաքամայր
բառազույգերից յուրաքանչյուրի անդամները նույն իրողությունն են անվանում
և իրարից տարբերվում են միայն կիրառական-ոճական նրբիմաստներով։ Հնչյունական կազմով տարբեր, բայց իմաստով իրար մոտ բառերը կոչվում են հոմանիշ։ Հոմանիշների մեջ առանձնացվում են համանիշներ և նույնանիշներ։ Համանիշ են իմաստով մոտ
հոմանիշները (օրինակ՝ մաքուր-վճիտ-հստակ)։ Նույնանիշ են նույն իրողությունն
արտահայտող հոմանիշները (օրինակ՝ աքլոր-աքաղաղ, լուսամուտ-պատուհան)։
2. Կան բառեր, որոնք իրար հակառակ իմաստներ են արտահայտում, օրինակ՝
լավ-վատ, մեծ-փոքր, շուտ-ուշ, սկիզբ-վերջ և այլն։ Ինչպես տեսնում ենք, այս
բառերը տարբեր են իրարից նաև իրենց հնչյունական կազմերով։ Այս ամենի
հիման վրա էլ սահմանվում են հականիշները։ Հնչյունական կազմով տարբեր և
իմաստներով հակադիր բառերը կոչվում են հականիշներ։

Գործնական աշխատանք

1.Տրված բառերից առանձնացնե՛լ հոմանշային 10 զույգ։
Հսկայական, ողորկ, համեստ, վիթխարի, դժվար, հավաքել, դյութիչ, հուզիչ, հմայիչ, ծավի, ստերջ, բիլ, դրվատել, դեղձան, գովել, դատարկել, սնապարծ, անպտուղ, պարպել, խոնավ, ժողովել, տամուկ, խրթին, հարթ:

Հսկայական-վիթխարի
Ողորկ-հարթ
Դժվար-խրթին
Հավաքել-ժողովել
Դյութիչ-հմայիչ
Ստերջ-անպտուղ
Ծավի-բիլ
Դրվատել-գովել
Դատարկել-պարպել
Խոնավ-տամուկ

2.Յուրաքանչյուր տողում գտնե՛լ տրված բառի մեկ հոմանիշ։

ա) Լուռ
1. ակնդետ, անխոս, անթարթ
2. մշտապես, հանապազորդ, լռելյայն
3. անձայն, անքթիթ, անշեղ
բ) Գեղեցիկ
1. անբարետես, դեղձան, չքնաղ
2. գեղանի, կախարդական, լուսավոր
3. բյուրեղյա, չնաշխարհիկ, պատկերավոր
գ) Գովել
1. նախատել, բաղդատել, դրվատել
2. հարատևել, պարսավել, ներբողել
3. փառաբանել, ըմբոշխնել, կենսագործել
դ) Երեկո
1. արշալույս, վերջալույս, աստղալույս
2. տիվանդորր, արևամուտ, արեգնափայլ
3. ծեգ, իրիկնամուտ, ցայգ
ե) Ցանկալի
1. հանդուրժելի, զմայլելի, բաղձալի
2. տենչալի, պատկառելի, անհերքելի
3. նշմարելի, անդրդվելի, ըղձալի

3. Տրված բառերից առանձնացնե՛լ հականշային 10 զույգ։
Փութաջան, ամպոտ, դալար, ծույլ, ուսյալ, երկչոտ, հինավուրց, գագաթ, օրինական, անջրդի, ապօրինի, ինքնահավան, նոսր, ողորկ, հեռավոր, արատավոր, խորդուբորդ, ջրարբի, համարձակ, ջինջ, տգետ, հմուտ, ստորոտ, թանձր, անբասիր:

Փութաջան-ծույլ
Ուսյալ-տգետ
Երկչոտ-համարձակ
Գագաթ-ստորոտ
Ամպոտ-ջինջ
Օրինական-ապօրինի
Անջրդի-ջրարբի
Նոսր-թանձր
Ողորկ-խորդուբորդ
Արտասովոր-անբասիր


4. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ հականշային տարարմատ
զույգը և յուրաքանչյուր բառով կազմե՛լ մեկական նախադասություն։
1. մոտ-հեռու, արագ-դանդաղ, տգետ-գիտուն
2. շոգ-ցուրտ, մարդկային-տմարդի, հին-նոր
3. սառը-տաք, երկար-կարճ, վախկոտ-անվախ
4. վճարովի-անվճար, վախկոտ-արի, մաքուր-կեղտոտ
5. ամառ-ձմեռ, մուտք-ելք, հաճելի-տհաճ
6. թեք-ուղիղ, հասուն-տհաս, կայուն-խախուտ

1. Մեր տունը շատ մոտ է դպրոցին, այդ պատճառով ոտքով ենք գնում: Նա ապրում է քաղաքից շատ հեռու գտնվող մի գեղեցիկ գյուղում:

2. Գրադարանում պահպանվում են դարավոր պատմություն ունեցող հին ձեռագրեր: Տոնի առթիվ նա հագել էր իր նոր ու գեղեցիկ զգեստը:

3. Աղբյուրի սառը ջուրը հագեցրեց ճանապարհորդների ծարավը: Ձմռան ցրտին շատ հաճելի է տաք թեյ խմել վառարանի մոտ:

4. Անձրևից հետո օդը դարձել էր արտակարգ մաքուր ու թարմ: Դրսում խաղալուց հետո երեխայի հագուստը կեղտոտ էր դարձել:

5. Գարնանային արևի ջերմությունը շատ հաճելի զգացողություն էր պարգևում: Սենյակում տարածվել էր մի տհաճ հոտ, որն անմիջապես ազդեց բոլորի վրա:

6. Սարի թեք լանջով վերև բարձրանալը բավականին դժվար էր: Վարպետը քանոնով քաշեց մի ուղիղ գիծ և սկսեց չափումները:

Նոր համաշխարհային ռազմավարությունը

Քսաներորդ դարի երկրորդ կեսից մարդկությունը սկսեց գիտակցել մեր մոլորակի էկոլոգիական ճգնաժամի հարաճուն վտանգը: Դրա հետ մեկտեղ ակնհայտ դարձավ աշխարհի ժողովուրդների` ճգնաժամի վտանգը կանխելուն ուղղված ջանքերը միավորելու անհրաժեշտությունը: Ի վերջո հաղթանակեց այն գաղափարը, որ անհրաժեշտ է բնապահպանական համաշխարհային միասնական ռազմավարություն մշակել: Այդպիսի ռազմավարություն մշակելու աշխատանքներին ձեռնամուխ եղան ձեզ արդեն հայտնի Բնության և բնական ռեսուրսների պահպանության միջազգային միությունը (ԲՊՄՄ), ՅՈՒՆԵՊ-ը և Բնական ռեսուրսների օգտագործման միությունը (ԲՌՕՄ): Այդ կազմակերպությունների մշակած առաջարկությունների հիման վրա ՄԱԿ-ի Գլխավոր անսամբլեան 1982 թ. հանդիսավորությամբ ընդունեց «Բնության պահպանության համաշխարհային խարտիան»: 1992 թ. ամռանը Ռիո դե Ժանրիոյում կայացավ բարձր մակարդակի միջազգային կոնֆերանս` նվիրված մեր մոլորակի բնության պահպանության համաշխարհային ռազմավարությանը: Նախկինում և ոչ մի միջազգային համաժողով չէր հավաքել պետությունների ու կառավարությունների այդքան շատ ղեկավարների: Դա ընդգծում էր կոնֆերանսի բացառիկ կարևորությունը: Ռիո դե Ժանեյրոյի կոնֆերանսի մասնակցում էին  աշխարհի 179 պետությունների պատվիրակություններ, ի թիվս դրանց` և Հայաստանի պետական պատվիրակությունը` հանրապետության նախագահի գլխավորությամբ: Կոնֆերանսն ընդունեց «Օրակարգ 21-րդ դարի համար» անունով մի ծավալուն փաստաթուղթ, որը ամբողջ մարդկության համար բնապահպանական գործունեության մի վիտխարի ծրագիր է: Այնտեղ տրված են բնապահպանական քաղաքականության գլխավոր ուղղությունները և նոր համաշխարհային ռազմավարությունը այդ բնագավառում: Որոնք են նոր բնապահպանական ռազմավարության գլխավոր ելակետային դրույթները: Առաջին. մեր մոլորակը և դրա հարստությունները պարտավոր են պահպանել աշխարհի բոլոր պետությունները , բնակչության բոլոր խավերը և անհատ անձինք: Երկրորդ.  բնական միջավայրի պահպանությունը և հարստության սոցիալ-տնտեսական զարգացումը չեն կարող դիտարկվել որպես իրարից անկախ բնագավառեր: Երրորդ. միջազգային համագործակցությունը պետք է ուղղված լինի երկու նպաըակի 

·         աշխարհի բոլոր ժողովուրդների համար շրջակա միջավայրի բաձր որակի ապահովում

·         առողջ և էկոլոգիապես հավասարակշռված տնտեսության ապահովում:

Նոր համաշխարհային ռազմավարության համաձայն պետք է արմատապես փոխվի մարդկանց վերաբերմունքը տնտեսության զարգացման և տնտեսական խնդիրների լուծման ուղիների ու միջոցների նկատմամբ:  Երկրի տնտեսական վիճակը  և բնակչության բարեկեցությունը ընդունված է չափվում է արտադրած նյութական բարիքներով և ստացվող եկամտի քանակով: Համարվում է, որ ինչքան մեծ է արտադրության ծավալը և ինչքան բարձր է բնակչության մեկ շնչին ընկնող եկամուտը, այնքան բարձր է տնտեսական զարգացման մակարդակը:
 Բայց և հայտնի է , որ ինչքան մեծ է նյութական արտադրության ծավալը, այնքան ուժեղ է բնության շահագործումը, որ նյութական արտադրության քանակական աճը միաժամանակ խորացնում է մարդու և բնական միջավայրի միջև եղած հակասությունը, վատթարացնում բնական միջավայրի որակը, հանգեցնում է բնական ռեսուրսների նվազման և սպառման:
 Ամբողջ աշխարհում տարեցտարի ավելանում է թերսնվողների և աղքատների թիվը: ՄԱԿ-ի տվյալներով այդ թիվը մոտենում է 2 մլրդ-ին:
 Վերջին 50 տարում մարդկությունը  կորցրել է վարելահողերի բերրի շերտի գրեթե 20 %-ը և խոնավ արևադարձային անտառների դարձյալ 20%-ը:
 Գրեթե 13 %-ով ավելացել է մթնոլորտի ածխաթթու գազը (CO2), որի պատճառով ուժեղացել է մթնոլորտի ջերմոցային էֆեկտը:
 Արագ թափով ծավալվում է անապատացումը, ծանծաղում են լճերն ու գետերը, ոչնչանում են բույսերի ու կենդանիների հարյուրավոր տեսակներ, քայքայվում է երկրագնդի օզոնի պաշտպանական շերտը:
Եվ այդ ամենը բնական միջավայրի վրա մարդածին ներգործության անընդհատ ուժեղացման պատճառով: Այն պատճառով, որ մարդկության զարգացումն ընթանում է միակողմանի, միայն տնտեսական աճի ուղղությամբ: Տնտեսական ցուցանիշներն անընդհատ բարելավվում են, աճում են նյութական արտադրության ծավալները, բայց և միաժամանակ քայքայվում են բնական լանդշաֆտներն ու կենսապահովման համակարգերը,վատանում են մարդկանց կյանքի և աշխատանքի բնական պայմանները,ավելանում են հիվանդությունները:
 Այս ամենը շատ գիտնականների հիմք է տալիս պնդելու, որ տնտեսական աճը իրականում ոչ թե բարեկեցություն է ստեղծում,այլ ընդամենը «զարգացման պատրանք, իլյուզիա»: Ավելի ակնհայտ է դառնում, որ բնության հնարավորություններն անսահման չեն , և  ի վերջո, բնական միջավայրի վատթարացման ու բնական ռեսուրսների նվազման պատճառով տնտեսական աճը ընդհանրապես կարող է կանգ առնել:

Բնական միջավայրի մարդածին աղտոտումը: Աղտոտման տեսակները

Երկիր մոլորակի աշխարհագրական թաղանթը և, մասնավորապես, կենսոլորտը միակ նպաստավոր միջավայրն է, որտեղ ծագել և զարգանում է մարդկությունը: Բայց հենց մարդկությունն է, որ իր գործունեությամբ խախտում է այդ միջավայրի հավասարակշռությունը, աղտոտում է միջավայրը, դարձնում պակաս նպաստավոր, իսկ առանձին դեպքերում էլ` աննպաստ և ուղղակիորեն մարդկանց կյանքի համար վտանգավոր: Աղտոտում է կոչվում բնական միջավայրի այնպիսի փոփոխությունը, որը հանգեցնում է երկրահամակարգի էկոլոգիական հավասարակշռության խախտմանը և կենդանի օրգանիզմների, այդ թվում` մարդկանց գոյության պայմանների վատթարացմանը: Բնական միջավայրի աղտոտումը կարող է լինել ինչպես բնածին, այնպես էլ մարդածին: Բնական միջավայրի ներկայիս վատթարացման գլխավոր և առավել վտանգավոր պատճառը մարդածին աղտոտումն է և կապված է մարդու արտադրական գործունեության բացասական հետևանքների հետ: Բնական միջավայրի մարդածին աղտոտման աղբյուրները, բուն աղտոտիչները և դրանց հետ էլ կապված աղտոտման տեսակները բազմազան են: Տարբերում են աղտոտման 3 տեսակ` ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական, թեև դրանք հաճախ միասնական ձևով են հանդես գալիս: Ֆիզիկական է կոչվում այն աղտոտումը, որի հետևանքով փոփոխվում են միջավայրի ֆիզիկական ցուցանիշները, օրինակ` ջերմությունը, խոնավությունը, լուսավորվածությունը, աղմուկի մակարդակը, ռադիոակտիվ ճառագայթման մակարդակը, էլեկտրամագնիսականությունը: Քիմիական աղտոտման դեպքում տեղի է ունենում միջավայրի քիմական հատկանիշների փոփոխություն: Միջավայր են թափանցում այնպիսի քիմիական նյութեր, որոնք չեն մարսվում բնության կողմից և մյուս նյութերի հետ քիմիական ռեակցիայի մեջ մտնելով` միջավայրը վտանգավոր են դարձնում կենդանի օրգանիզմների համար: Կենսաբանական աղտոտում կոչվում են բնական միջավայրի այն փոփոխությունները, երբ միջավայր են թափանցում և բազմանում մարդու համար ոչ ցանկալի կենդանի օրգանիզմներ: Այդ օրգանիզմները կարող են մարդու առողջության համար ուղղակի վտանգ ծառայել կամ էլ փոխել կենսահամակեցությունների զարգացման ընթացքը անբարենպաստ ուղղությամբ և ի վերջո հանգեցնել բնական պայմանների ընդհանուր վատթարացման: Բնական միջավայրի մարդածին աղտոտման ամենատարածված աղբյուրներն են` արդյունաբերություն, ավտոմոբիլային տրանսպորտը, շինարարությունը: Օրինակ, քարածխով աշխատող ջերմաէլեկտրակայանը արտանետում է մեծ քանակությամբ խարամ, թունավոր գազեր, մոծիր, ջրային գոլորշիներ, որոնք աղտոտում են շրջակա բնատարածքը: Ցեմենտի գործարանը օդային ավազան է մղում մեծ քանակությամբ փոշի, որը քամիների օգնությամբ կարող է տարածվել տասնյակ կմ շառավղով և նստել շրջապատի վրա: Հանքարդյունաբերության ձեռնարկությունները ոչ միայն ավերում են այն բնական համակեցությունները, որտեղ հանքեր են բացվում, այլև իրենց թափոնները կուտակում են հանքի շրջակայքում` ամբողջովին փոխելով բնական լանդշաֆտը: Ավտոմոբիլային տրանսպորտը հատկապես մեծ չափով աղտոտում է օդային ավազանը, որ թափանցում են ներքին այրման շարժիչների արտադրած գազերը: Բնական միջավայրի ֆիզիկական ցուցանիշները նկատելի փոփոխություններ են կրում շինարարության ազդեցությամբ: Ամեն մի կառույց, գյուղեր, քաղաքներ, խոշոր ջրամբարներ, հիդրոէլեկտրակայաններ, փոխում են շրջապատի միկրոկլիման, ջերմության ու խոնավության ռեժիմը, ազդում մակերեսային և նույնիսկ ստորերկրյա ջրերի վրա, ստեղծում նոր տիպի` տեխնածին լանդշաֆտներ: Բնական միջավայրի ֆիզիկական, ինչպես նաև մեխանիկական աղտոտման հետևանքներն անզեն աչքի համար մեծ մասամբ տեսանելի են և հաղթահարելի: Այլ է վիճակը քիմիական ու կենսաբանական աղտոտման ժամանակ: Այս դեպքում բնական միջավայրըավելի բարդ և միանգամից դժվար նկատելի փոփոխություններ է կրում: Հետևանքների վերացումն էլ ավելի դժվարին բնապահպանական խնդրի է վերածվում: Բնական միջավայրն աղտոտող նյութերը հաշվվում են հարյուրներով և իրենց բնույթով ու ծագմամբ շատ բազմազան են: Բազմազան է նաև դրանց բացասական ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի վրա: Բնական միջավայրի աղտոտում թույլ չտալու և աղտոտված միջավայրը մաքրելու համար անհրաժեշտ է ծանոթ լինել դրանցից գոնե գլխավորներին: Ինչպես աղտոտման տեսակները, այնպես էլ աղտոտող նյութերը ըստ ծագման բաժանվում են երկու խմբի` բնական և արհեստական: Բնական ծագման աղտոտող նյութերը տարածվում են հրաբխային գործունեության, հողի և լեռնապարների լվացման ու տեղատարման, անտառային հրդեհների, ծովի ալեկոծության ու ալեբախության, բույսերի ու մանրէների քայքայման և այլ բնական երևույթների հետևանքով: Արհեստական ծագման նյութերը գոյանում են հանածո վառելիքի, արդյունաբերական ու կենցաղային թափոնների ցրման-տարածման, ինչպես նաև այրման հետևանքով: Մեծ չափով այդպիսի նյութեր են առաջանում ներքին այրման շարժիչներում, ջերմաէլեկտրակայաններում, հնոցներում ու արդյունաբերական վառարաններում, էներգակիրների այրումից, դրանք կենցաղային նպատակներով օգտագործելիս: Մարդածին աղտոտող նյութերում մեծ բաժին ունեն քիմիական արդյունաբերության ու ատոմային էներգետիկայի թափոնները, ատոմային զենքի փորձարկումների հետևանքով գոյացած նյութերը: Ըստ բնական միջավայրի վրա ունեցած ազդեցության` աղտոտող նյութերը բաժանվում են երկու հիմնական խմբի` ֆիզիկական և քիմիական: Ֆիզիկական նյութերի մեջ մտնում են`

·         Գետերի պինդ հոսքը,

·         Ռադիոակտիվ տարրերը,

·         Ջերմային աղտոտում առաջացնող նյութերը,

·         Աղմուկի ու ցածր հաճախականության վիբրացիայի աղբյուրները:

Ավելի մեծաքանակ են միջավայրն աղտոտող և մարդու առողջության համար վտանգավոր քիմիական նյութերը: Բոլոր աղտոտող նյութերը բնական միջավայր են թափանցում գազային, հեղուկ և պինդ վիճակում: Բնական միջավայրի տարբեր բաղադրիչների աղտոտմանը այդ նյութերի մասնակցության բաժինը տարբեր է: Օրինակ, մթնոլորտն աղտոտող նյութերի շարքում գլխավորը գազային վիճակում գտնվող նյութերն են, մինչդեռ ջրերն ու հողերն աղտոտողների մեջ` հեղուկ և պինդ նյութերը:

Հավասարումների օգնությամբ լուծվող խնդիրներ

Առաջադրանքներ

1.


ա) x=7
բ) x=-\frac{6}{5}
գ) Լուծում չունի։
դ) x=0
ե) x=3
զ) x=-\frac{1}{4}
է) x=7
ը) x=6

2.


ա) x=-3
բ) x=0
գ) x=4
դ) x=0,1

Խնդիր 1. Սագերի երամին ընդառաջ թռչող մի սագ ասաց. «Բարև ձեզ, հարյուր սագեր»։ Իսկ երամի առաջնորդը նրան պատասխանեց. «Ո՛չ, մենք հարյուր չենք։ Ահա եթե մենք լինեինք էլի այնքան, ինչքան կանք և էլի այդքա-նի կեսը և այդքանի քառորդը, ապա քեզ էլ հետներս հաշված, կլինեինք հար-յուր սագ։ Ահա և հաշվիր, ինչքա՞ն ենք մենք»: Պատասխան՝ 36 սագ

Խնդիր 2. Հայրը 50 տարեկան է, որդին՝ 20։ Քանի՞ տարի առաջ հայրը 3 անգամ մեծ էր որդուց։ Պատասխան՝ 5 տարի առաջ

Խնդիր 3.Հայրը 8 անգամ մեծ է աղջկանից, իսկ աղջիկը 28 տարով փոքր է հորից: Քանի՞ տարեկան է հայրը: Պատասխան՝ հայրը 32 տարեկան է

Խնդիր 4.Մայրը 6 անգամ մեծ է որդուց, իսկ որդին 25 տարով փոքր է մորից: Քանի՞ տարեկան է մայրը։ Պատասխան՝ մայրը 30 տարեկան

Խնդիր 5.Երկու վարպետ միասին աշխատելով պատը կարող են շարել 12 օրում։ Եթե առաջին վարպետն աշխատի 2 օր, իսկ երկրորդը` 3 օր, ապա նրանք կկատարեն ամբողջ աշխատանքի միայն 20 %-ը:Քանի՞ օրում կկատարի ամբողջ աշխատանքը վարպետներից յուրաքանչյուրը: Պատասխան՝ առաջին վարպետը՝ 20 օրում, երկրորդը՝ 30 օրում

Պատմության առաջադրանքներ 11-րդ դասարան․ հոկտեմբերի 19-23

Ընթերցե՛ք հետևյալ թեման՝
<< Արևելյան Հայաստանի միացումը Ռուսաստանին․ ռուս-պարսկական պատերազմներ>>

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին՝

  1. Ներկայացրեք Արևելյան Հայաստանի վարչաքաղաքական իրավիճակը XIX դարի սկզբին։
    XIX դարի սկզբին Արևելյան Հայաստանը գտնվում էր Պարսկաստանի տիրապետության տակ։ Այն բաժանված էր Երևանի, Նախիջևանի, Ղարաբաղի և այլ խանությունների։ Խանությունները ղեկավարում էին խաները, որոնք ենթարկվում էին պարսից շահին։ Հայ ժողովուրդը չուներ անկախ պետություն, ենթարկվում էր ծանր հարկերի և հաճախ տուժում պատերազմներից։ Սակայն հայերը շարունակում էին պայքարել իրենց ազատության համար։
  2. Անդրկովկասի նկատմամբ ինչ նպատակներ ուներ Ռուսաստանը։ ինչպե՞ս և հայկական ի՞նչ գավառներ անցան Ռուսաստանին։Երբ և ինչ պայմաններով կնքվեց Գյուլիստանի հաշտության պայմանգիրը։
    Ռուսաստանը ցանկանում էր ընդարձակել իր տարածքները, ամրապնդել դիրքերը Անդրկովկասում և մեծացնել իր ազդեցությունը տարածաշրջանում։ 1801 թվականին Ռուսաստանին միացվեց Վրաստանը, որի հետ նաև հայկական որոշ տարածքներ՝ Լոռին, Փամբակը և այլ շրջաններ։ 1804-1813 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմի արդյունքում Ռուսաստանին անցան նաև Ղարաբաղը, Շիրակը և այլ տարածքներ։ Գյուլիստանի հաշտության պայմանագիրը կնքվեց 1813 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Ռուսաստանի և Պարսկաստանի միջև։ Պայմանագրով Պարսկաստանը ճանաչեց Ռուսաստանի իշխանությունը Ղարաբաղի, Գանձակի և մի շարք այլ տարածքների նկատմամբ։ Սակայն Երևանի և Նախիջևանի խանությունները մնացին Պարսկաստանի կազմում։
  3. Ներկայացրեք հայերի մասնակցությունը 1804-1803թթ․ ռուս-թուրքական պատերազմին։
    1806-1812 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ընթացքում հայերը աջակցում էին ռուսական բանակին։ Նրանք մասնակցում էին ռազմական գործողություններին, օգնում էին սննդով, զենքով և տեղեկություններով։ Հայ կամավորները կռվում էին ռուսական զորքերի կազմում՝ հույս ունենալով ազատագրվել օտար տիրապետությունից։ Պատերազմն ավարտվեց 1812 թվականին Բուխարեստի հաշտության պայմանագրով։
  4. Ներկայացրեք 1806-1828թթ․ ռուս-պարսկական պատերազմի ընթացքը։ Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ Երևանի գրավումը։
    1826 թվականին Պարսկաստանը պատերազմ սկսեց Ռուսաստանի դեմ՝ փորձելով վերադարձնել կորցրած տարածքները։ Սկզբում պարսկական զորքերը որոշ հաջողություններ ունեցան, սակայն ռուսական բանակը անցավ հակահարձակման։ 1827 թվականին ռուսական զորքերը գեներալ Իվան Պասկևիչի գլխավորությամբ գրավեցին Նախիջևանը, իսկ հոկտեմբերի 1-ին՝ Երևանը։ Երևանի գրավումը մեծ նշանակություն ունեցավ, քանի որ այն վերջ դրեց Երևանի խանության պարսկական տիրապետությանը և կարևոր քայլ դարձավ Արևելյան Հայաստանի՝ Ռուսաստանին միացման ճանապարհին։
  5. Ներկայացրեք Թուրքմենչայի հաշտության պայմանագիրը։
    Թուրքմենչայի հաշտության պայմանագիրը կնքվեց 1828 թվականի փետրվարի 10-ին Ռուսաստանի և Պարսկաստանի միջև։ Պայմանագրի համաձայն՝ Երևանի և Նախիջևանի խանություններն անցան Ռուսաստանին։ Պարսկաստանը պարտավորվեց Ռուսաստանին վճարել մեծ ռազմատուգանք։ Պարսկաստանի տարածքում ապրող հայերին թույլատրվեց տեղափոխվել Ռուսաստանի տիրապետության տակ անցած հայկական տարածքներ։ Այս պայմանագիրը կարևոր նշանակություն ունեցավ հայ ժողովրդի համար, քանի որ Արևելյան Հայաստանի մեծ մասն անցավ Ռուսաստանի տիրապետության տակ։
  6. Ի՞նչ սպասելիքներ ունեին հայերը 1826-1828 թթ․ պատերազմից։ Ներկայացրե՛ք կամավորական շարժման ընթացքը։
    Հայերը հույս ունեին, որ Ռուսաստանի հաղթանակից հետո կազատվեն պարսկական տիրապետությունից և կկարողանան վերականգնել հայկական պետականությունը կամ ձեռք բերել ինքնավարություն։ Պատերազմի ընթացքում բազմաթիվ հայեր միացան ռուսական բանակին։ Ստեղծվեցին հայկական կամավորական ջոկատներ, որոնք մասնակցում էին մարտերին, օգնում ռուս զինվորներին և պաշտպանում հայկական բնակավայրերը։ Կամավորական շարժման կազմակերպման գործում կարևոր դեր ունեցան Ներսես Աշտարակեցին և Հարություն Ալամդարյանը։ Հայերի աջակցությունը նպաստեց ռուսական բանակի հաղթանակին։ Սակայն պատերազմի ավարտից հետո հայերի՝ անկախ պետականություն ունենալու հույսերը չիրականացան։ Արևելյան Հայաստանը միացվեց Ռուսական կայսրությանը։

Տրամաբանական խնդիրներ (ինքնուրույն աշխատանքի համար)

1․Հետևյալ թվերից ո՞րն ունի ավելի շատ բաժանարար` 6 , 9, 12, 16:
1) 6  2) 9  3) 12  4) 16
2. Քանի՞ հատ երկնիշ թիվ կա, որոնց գրառման մեջ առկա է 1 թվանշանը:
1) 10   2) 18   3) 19   4) այլ արժեք
3. Արշակը գործուղման մեկնեց ուրբաթ օրը և վերադարձավ այդ օրվանից հաշված 39-րդ օրը: Ո՞ր օրը գործուղումից վերադարձավ Արշակը:
1) երկուշաբթի  2) չորեքշաբթի  3) շաբաթ  4) հինգշաբթի
4. Դպրոցի աշակերտական խորհրդի ընտրությունների ժամանակ Խաչիկը ստացավ ձայների 30%-ը, Վաչիկը՝ 45%-ը, իսկ Հրաչիկը՝ 25%-ը: Քանի՞ հոգի մասնակցեց ընտրություններին, եթե հայտնի է, որ Վաչիկը բոլո րձայների կեսից 6 ձայն պակաս է ստացել:
1)120  2) 80  3) 60  4) այլ արժեք
5. 1,2,3,4,…,98,99,100 թվերից քանի՞ հատն են 7-ով մեծ այդ ցուցակի որևէ թվից և 11-ով փոքր այդ ցուցակի մեկ այլ թվից:
1)77  2) 82  3) 90  4) 92
6. Այժմ ժամը 10:42 է: Ժամը քանի՞սը կլինի 1521 րոպեանց:
1) 07:11  2) 10:43  3) 12:03  4) այլ պատասխան
7. Եթե ապրիլ ամսվա օրերից 12-ն անձրևոտ էին, ապա ապրիլյան օրերի քանի՞տոկոսն է եղել ոչ անձրևային:
1) 18%  2) 60%  3) 40%  4) այլ պատասխան
8. 6 հաջորդական բնական թվերի գումարը, որոնցից ամենամեծը հավասար է 30 հավասար է 10 հաջորդական բնական թվերի գումարին, որոնցից ամենամեծը հավաար է
1)12  2)20 3)21 4) 22
9. Չինգաչունգ խաղալիս Կարենը ցույց տվեց հավասար քանակությամբ քար և մկրատ, իսկ թուղթ ցույց տվեց ընդհանուրի 46%-ի չափով: Ընդհանուրի քանի՞ տոկոսի դեպքում Կարենը չի ցուցադրել մկրատ:
1) 73%  2) 54%  3) 27%  4) այլ պատասխան
10. A, B, C և D կետերը ուղիղ գծի վրա նշված են ինչ-որ հերթականությամբ այնպես , որ AB=6սմ, BC=3սմ, CD=12սմ, DA=15սմ: Որքա՞ն է իրարից ամենահեռու երկու կետերի հեռավորությունը:
1) 6սմ  2) 15սմ  3) 18սմ  4) 21սմ