Hovhannes Tumanyan Biography

1869 – 1923

Hovhannes Tumanyan was born on February 19, 1869 in Dsegh, one of the villages of Lori. His father was the local parish priest. Later Tumanyan would write: “The most precious and the best thing that I had in life was my father. He was honest and the most noble man. Extremely altruistic and generous, witty, cheerful, sociable, at the same time he always maintained an air of deep seriousness.” The future writer inherited a priceless legacy from his father.

Since his early years Tumanyan realized how bitter was the life of the Armenian peasant and understood his dreams and burdens. He grew up with the fairy tales, parables and legends of his people. The folklore and beauty of Lori became an integral part of his work and an inseparable part of his spiritual life which he was to later reflect in his writing.

This fruitful bond between the poet and his people persisted until the end of his life, despite the fact that almost his entire life (since 1883) Tumanyan lived far from Lori in city of Tiflis, a political and cultural center in the Transcaucasus.

Tumanyan began his education in Lori, and then attended one of the best Armenian schools of the time, the Nersisyan School from which he, unfortunately, had to leave when his father took ill and died. At age 16, two years before graduation, he ended his formal education and returned to Dsegh to care for his family. At age 19 Tumanyan married and eventually fathered ten children. In need of finances to support his family, he was obliged to do work not fitting to his talents and intellect where the atmosphere stifled him to the point where he later remembered those days as “hell.” In the mid 1890s Tumanyan left that ‘hell’ in order to focus all his time to writing.

Tumanyan was persistent in successfully educating himself through his avid reading. He revered Shakespeare’s works, as well as Byron, Pushkin, and Lermontov’s prose and poetry. He had a keen interest in world folklore, and with the sensitivity of a folklore writer, he retained the integrity of Armenian cultural history, escaping foreign influences in his writing. “I always had a faithful and reliable guide: my intuition,” Tumanyan said.

Tumanyan started writing when he was 10-11 years old, but only became known as a poet in 1890, when his first poetry collection was published. Even in this early book one can clearly see all the freshness that Tumanyan brought to Armenian literature with his poetry.

By the beginning of the 20th century, Tumanyan had rewritten and developed his earlier works and had written new poetry and prose. He emerged as an accomplished artist, who brought a fresh spirit and quality to Armenian literature.

This fresh spirit and quality came from his principal attitude towards poetry rather than external poetic form (where Tumanyan was often quite traditional). He brought poetry closer to the people. This stage of development in Armenian literature justifiably is referred to as the “Tumanyan phase.”

Tumanyan’s inspiration came from everyday ordinary activities of the people. The heroes of his works are simple villagers. He reveals such qualities as indestructible strength of thought, beauty and richness of feelings, wisdom and depth. Life was harsh for villagers who endured unwritten patriarchal laws and prejudice and the reign of unjust oppression. Facing these difficulties, Tumanyan’s heroes often die a tragic death. While depicting these sad realities, Tumanyan, at the same time, discovers and exposes true poetry, purity of feelings, integrity, and inextinguishable determination towards justice among his heroes. The images created by Tumanyan move the reader even today with their truthful reality, but especially move the reader delicately to profound compassion for truth and beauty in the human experience.

Among the works that portray the times in which Tumanyan lived, are his poem, “Anush” and the story “Gikor.” These are celebrated works for the contemporary reader. “Anush” is often called the pinnacle of Tumanyan’s poetry, and “Gikor,” –of his prose.

“Anush” tells about the tragic love of a young shepherd boy (Saro) for a girl (Anush). The poem portrays the spiritual richness of heroes, their inner feelings, their endless devotion to one another, and their youthful selflessness and readiness to self-sacrifice. Tumanyan, at the same time, while giving a spiritual picture, gives a broad picture of the cultural life of the people, depicting daily activities and customs, their joys and sorrows, and their vision of the world. In essence, he unveils the national character of the Armenian people. It is no wonder that V. Bryusov remarked that to the non-Armenian reader the acquaintance with Tumanyan’s poetry (for example his “Anush”) renders more knowledge about Armenia and the life of her people, than tomes of special reference texts. “Gikor” is the tale of a 12-year-old peasant boy who goes to the city and succumbs to the cruelty of those that surround him there. The entire story is extremely dramatic, abounding in lyrical quality with simultaneous touches of happiness and sadness.

Before Tumanyan there was no one who could extract poetry from things seemingly not poetic and banal as he could. No one came forth with his kind of skill and talent to expose complex human characters in their entire tragedy and beauty.

 IN THE COTTAGE.

THE little children wept and wailed;
Heart-rending were the tears they shed.
“Mamma, mamma, we want our food!
Get up, mamma, and give us bread!”

With bitter sorrow in her heart
Groaned the sick mother from her bed:
“We have no bread, my little ones;
Papa has gone to get you bread.”

“No, you are cheating, bad mamma!
You are deceiving us! You said
That when the sunlight struck the banks
Papa would come and bring us bread.

“The sun has come, the sun has gone;
Still are we hungry, still unfed.
Mamma, mamma, we want our food!
Get up, mamma, and give us bread!”

“No bread your father yet has found;
Without it he dares not come back.
Wait but a little while, my dears!
Now I will follow in his track.

“In heaven there is a great Papa;
Abundant store of bread has he.
He loves you much, so very much,
He will not let you hungry be.

“There will I go and say to him
That you are faint with hunger sore.
Plenty of bread I’ll ask for you,
That you may eat, and weep no more.”

So spake the mother, and she clasped
The starving children to her breast.
On her pale lips the last kiss froze
That to their faces thin she pressed.

The mother’s arms unclosed no more—
She shut her eyes and went away
Bread to her little ones to send—
And lifeless in their sight she lay.

The little children wept and wailed;
Heart-rending were the tears they shed.
“Mamma, mamma, we want our food;
Get up, mamma, and give us bread!”

Գործնական Քերականություն

Գոյական անուններն ունեն երկու թիվ՝ եզակի և հոգնակի։ Եզակի թիվը ցույց է տալիս եզակի, մասնավոր առակա կամ տվյալ տեսակի առարկան ընդհանրապես, ինչպես՝ ծառտղա։ Բառի ուղիղ ձևն է։ Հոգնակի թիվը ցույց է տալիս նույն տեսակի մեկից ավելի առարկաներ՝ ծառերտղաներ։ Կազմվում է եր և ներ վերջավորությունների միջոցով։ Միավանկ բառերին ավելանում է եր վերջավորությունը, իսկ բազմավանկներին՝ ներ-ը։

Շեղումներ կանոնից

  • Մի շարք գրաբարյան բառեր հոգնակիի կազմության ժամանակ վերականգնում են ն մասնիկը՝ ստանալով ներ վերջավորությունը։

Դրանք են՝ բեռ, գառ, լեռ, եզ, դուռ, մատ, նուռ, ծունկ, թոռ, կուռ, ծոռ, ձուկ, հարս, մուկ բառերը։

  • Կին-կանայք, մարդ-մարդիկ
  • Եթե բարդ բառի վերջին միավանկ բաղադրիչը գոյական է, ապա ավելանում է եր։ Օրինակ՝ շարասյուներ, իսկ եթե բառի վերջին միավանկ բաղադրիչը բայ է կամ ունի բայական իմաստ, ապա ներ։ Օրինակ՝ անասնակերներ։
  • Եթե մեկուկես վանկանի բառի կես վանկը գտնվում է բառասկզբում, ապա ավելանում է ներ։ Օրինակ՝ բը-ժիշկ-ներ։ Իսկ եթե մեկուկես վանկանոց բառի կես վանկը գտնվում է բառավերջում, ապա ավելանում է եր։ Օրինակ՝ կայ-սըր-եր։

Բացառություն՝ գամփռ-գամփռներ կամ գամռեր, անգղ-անգներ կամ անգղեր

Գոյություն ունեն նաև գոյականների անեզական և անհոգնական խմբեր։

Առաջադրանքներ

  1. Տրված գոյականները հոգնակի՛ դարձրու:

Գլուխ-Գլխեր
Թվական-Թվականներ
Աստղ-աստղեր
Երկիր-Երկրներ
Սենյակ-սենյակներ
Հարևան-հարևաններ
Ծառ-ծառեր
Պտուղ-Պտուղներ
Տեր-Տերեր
Ժապավեն-ժապավեներ
Մարդ-մարդիկ
Կին-կանայք

2. Տրված բառերի բաղադրիչները գծիկով բաժանի՛ր: Բոլոր բառերի առաջին բադադրիչներն ի՞նչ նմանություն ունեն:

Օրինակ՝

գառնարած = գառն — արած,

բեռնակիր = բեռն — ա — կիր,

մատնել = մատն — ել:

Գառնուկ-Գառն-ուկ
Բեռնել-բեռն-ել
Դռնակ-Դռն-ակ
Թոռնիկ-Թոռն-իկ
Լեռնային-լեռն-ային
Ծոռնիկ-Ծոռն-իկ
Հարսնուկ-հարսն-ուկ
Մատնոց-Մատն-ոց
Ողնաշար-ողն-ա-շար
Ձկնկիթ-ձկն-կիթ
Ոտնաման-ոտն-ա-ման
Մկնդեղ-մկն-դեղ:

3. Տրված գոյականները հոգնակի՛ դարձրու: Ո՞ր մասնիկով են նրանք հոգնակի դառնում:

Բեռ-Բերներ
Գառ-գառներ
Դուռ-Դռներ
եզ-Եզեր
Թոռ-Թոռներ
Լեռ-Լեռներ
Ծոռ-ծոռներ
Հարս-հարսներ
Ձուկ-Ձկներ
Մատ-Մատներ
Մուկ-Մկներ
Նուռ-Նռներ

4. Փորձի՛ր պարզել, թե հատուկ անուններից որոնք են չակերտներում գրվում:

Մենք վաղուց ենք անցել «Քաջ Նազարը»: Մենք Վաղուց ենք անցել քաջ նազարը:

Շատ եմ հավանում Սարոյանի «Գեղեցիկ սպիտակ ձիու ամառը» պատմվածքը:

Այս գիրքը հրատարակել է «Շաղիկ» հրատարակչությունը:

Ընկերս աշխատում է «Նոր դպրոց» հրատարակչությունում:

Ամենաշատը սիրում եմ աշակերտական «Ծիր Կաթին» թերթը:

Կարդացե՞լ ես երիտասարդների «Լրագիր օր» շաբաթաթերթը:

Իրերը տեղավորել էր Էրեբունի հյուրանոցում ու հասել ընկերներին:

Ամերիկյան Գրումման Էրկրաֆտ ընկերությունը Բեն Ֆրանկլին սուզվող ապարատն ստեղծել է խորջրյա ուսումնասիրությունների համար:

Գագարինը առաջին մարդն էր, որ Վոստոկ տիեզերանավով տիեզերք թռավ:

5․ Տրված հատուկ անունները տեղադրի՛ր նախադասություններում՝ համապատասխանաբար կետադրելով:

Ապոլոն-11, Հաղթանակ, Հազարան բլբուլ, Կիևյան, Ջերմուկ, Դունկան, Աքսորականներն անտառում:

Հեքիաթներից ամենաշատը սիրում եմ Հազարան բլբուլը:

Հաղթանակ և Կիևյան կամուրջները Երևանի ամենագեղեցիկ կառույցներից են:

1969թ. ամերիկացի աստղագնացները Ապոլոն-11 տիեզերանավով վայրէջք կատարեցին Լուսնի վրա:

Նավապետ Գրանտի երեխաներն էլ դարձան Դունկան զբոսանավի ուղևորներ, և բոլորով գնացին խիզախ ծովայինին գտնելու:

Ջերմուկ հանքային ջուրը բուժիչ նշանակություն ունի:

Խորասուզված կարդում էր Մայն Ռիդի Աքսորականներն անտառում արկածային վեպը:

Մաթեմատիկա տնային

  1. Կոորդինատային ուղղի վրա −13/1/13 թիվը գտնվում է −36/1/13 թվից (ընտրիր պնդման ճիշտ շարունակությունը).
  • ձախ
  • աջ

    2.
М_I_01_z№8(2).png

Պատուհանում գրիրE կետի կոորդինատը:

Կոտորակը մի կրճատիր:

Պատասխան՝ E(3/10)

3. Համաձայն ես արդյո՞ք հետևյալ պնդման հետ.

Կոորդինատային ուղղի վրա −14/13/16 կոորդինատով կետը գտնվում է ավելի ձախ, քան −46/13/16 կոորդինատով կետը:

  • ոչ
  • այո

    4.
М_I_01_z№9(2).png

Պարզիր, թե կոորդինատային ուղղի ո՞ր կետի կոորդինատն է հավասար 1/1/2-ի:

Պատասխան՝ L

5. Նշիր0О կետի նկատմամբ A(−32/3/7) կետին համաչափ կետի կոորդինատը:

Պատասխան՝ A կետին համաչափ կետի կոորդինատը A+32/3/7-ն է:

6. Հետևյալ թվերից ո՞րն է կոորդինատային ուղղի վրա ամենաաջ գտնվող կետի կոորդինատը:

  • 40/1/18
  • 18
  • 84/8/11
  • −1/40
  • −40
  • −81/5/13
  • 84/7/11
  • −7

    7.
  • Ո՞ր կետն է գտնվում կոորդինատների սկզբնակետից ավելի հեռու.

A(−8/3/4), թե՞ B(8)

  • A
  • հեռավորությունները հավասար են
  • B

    8.
М_I_01_z№9(2).png

Կոորդինատային ուղղի վրա ո՞ր կետի կոորդինատն է հավասար 1/4-ի:

 Նշիր ճիշտ տարբերակը:

  • O
  • E
  • L
  • P

    9.

L կետը կոորդինատային ուղղի վրա գտնվում 11/61-ով աջ կոորդինատների սկզբնակետից:

ՈրոշիրL կետի կոորդինատը:

Առաջին պատուհանում տեղադրիր «+» կամ «−» նշաններից մեկը: Կոտորակը մի կրճատիր:

Պատասխան՝ 10/60

10.

ugig6.png

Կոորդինատային ուղղի կետերից ընտրիր նրանք, որոնց կոորդինատը ռացիոնալ թիվ է:

Նշիր ճիշտ տարբերակ(ներ)ը:

  • O
  • ոչ մեկը ռացիոնալ չի
  • F
  • M
  • P
  • T
  • բոլորն էլ ռացիոնալ են

Առաջադրանք, 6-րդ դասարան, փետրվարի 21-27

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 1

Հին Հունաստան/պատմել էջ 61-66/

Դիտել մուլտֆիլմը՝ Հին Հունաստան

Ամփոփել-ա. ինչ գիտեի Հին Հունաստանի մասին ,
բ.ինչ նոր պատմություններ իմացա Հին Հունաստանի մասին, Իմացա, որ իրենց պատմությունը կերտել են Բալկանյան Թերակղզու հարավում և Էգեյան ծովի ավազանում:
գ. ինչի մասին ավելին կուզեի ուսումնասիրել

Առաջադրանք 2

Պատմել արխաիկ դարաշրջանի Հունաստանի մասին:

2.Տալ հետևյալ բառերի բացատրությունը.
Արխաիկ- Վաղուցվանից գոյություն ուեցող, հին, դարավոր:
Պոլիս-անվանում են Հունաստանի քաղաք-պետություններին:
Դեմոս-Դեմոս է կոչվել հասարակ ժողովուրդը (հիմնականում գյուղական):
Պարտային-Պարտքերից գոյացած:
Ստրուկ-տիրոջ սեփականությունը հանդիսացող մարդ:
էվպատրիդներ,
Օլիգարխիա-Արիստոկրատական շահագործողական փոքրամասնության իշխանություն:
Դեմոկրատիա- Կառավարման այն ձևը, որի ժամանակ իշխանությունը գտնվում է ժողովրդական լայն զանգվածների ձեռքում:
Տիրան- Բռնակալ
Տիրանիա- Հին Հունաստանում բռնությամբ իշխանությունը զավթած անձի իշխանությունը:
Գաղութ-Պետության կողմից բռնատիրված և շահագործվող երկիր:
/Կազմել փոքրիկ խաչբառ/:

3.Դիտել տեսաֆիլմը «Տրոյայական պատերազմը»/Ամփոփել 15նախադասությամբ/:

Աղբյուրը՝ Համաշխարհային պատմություն / էջ 67-71/

Առաջադրանք 3

Հին Սպարտան և Աթենքը

Քարտեզի միջոցով ներկայացնել Սպարտայի աշխարհագրական դիրքը:

Ներկայացնել Սպարտայում հասարակական դասերը, իրենց իրավունքները :
Սպարտիատները դորիցիներն էին, որոնք ունեին հավասար իրավունքներ, նրանք զինվոր էին և ժամանակի մեծ մասը նվիրում էին մարմնակրթությանը: Յուրաքանչյուր սպարտիատի ընտանիք ուներ իր հողակտորը այնտեղ ապրող հելոտներով:

Պատմել Սպարտայի կառավարման համակարգի մասին:

Պատմել սպարտական բանակի նշանակության մասին:

Քարտեզի միջոցով ներկայացնել Աթենքի աշխարահագրական դիրքը:

Համեմատել Աթենքի երեք նշանավոր պետական գործիչներին:

Տալ հետևյալ հասկացությունների, բառերի բացատրությունը.
Հելոտներ- Հին Սպարտայում՝ դորիացիների նվաճած երկրագործ բնակչությունը:
Ծերակույտ-Հին Հունաստանում՝ բարձրագույն աստիճանավորները և նրանց ժողովը:
Աշխարհաժողով-Հրապարակական, հանդիսավոր:
Պելոպոնեսյան միություն-Սպարտա պետությունը հիմնել է Պելոպոնեսյան միությունը, որը դարձել է Հունաստանի գերիշխող ուժը։
Փաղանգ-հին հունական, մարտակարգ, ծանրազեն հետևակի գծային հոծ զորաշարք։
Էկլեսիա-Հին Աթենքում՝ ժողովրդական ժողով՝ պետության սահմանադրական օրգանը ստրկատիրական ժողովրդավարության շրջանում:
Ստրատեգոսների խորհուրդ-Կառավարման բարձրագույն նոր մարմին՝ ստրատեգոսների խորհուրդը։ Ստրատեգոսները 10 հոգի էին։
Օստրակիզմի իրավունք-Կլիսթենեսի նորամուժություններից էր օստրակիզմի իրավունքը։ Դրա իմաստն այն էր, որ աշխարհաժողովի յուրաքանչյուր անդամի հարցնում էին թե ում է համարում վտանգավոր Աթենքի համար։ Յուրաքանչյուրը օստրակոսների՝ կավե սալիկների վրա գրում էր թե ում է համարում այդպիսին։ Ում անունն ամենաշատն էր գրվում, լքում էր Աթենքը տասը տարով։    
Լակոնիկ-Կարճ խոսք

Լրացուցիչ/ընտրել երեք թեմաներից մեկը/

1.Դիտել ֆիլմը, 15 նախադասությամբ ամփոփել: Հին Հունաստանը

2.Սպարտայում երեխաների դաստիարակությունը:
Սպարտական դաստիարակություն, ուսուցման և դաստիարակության պետական համակարգ Սպարտայում մ․ թ․ ա․ 8-4-րդ դարեր։ Նպատակն էր՝ պատրաստել ֆիզիկապես զարգացած, տոկուն, համարձակ, ուժեղ կամքի տեր, ստրկատիրական կարգերին նվիրված մարտիկներ։ 7-8-ից մինչև 20 տարեկան երիտասարդները դաստիարակվում էին զինվորական տիպի պետական գիշերօթիկ դպրոցներում։ Սպարտական դաստիարակության համակարգի մեջ մտնում էին ֆիզիկական վարժություններ, ռազմարվեստի ուսուցում, գրել, կարդալ, կարճ և հակիրճ խոսք, խմբակային երգ, նվագ։ Նախատեսվում էր նաև ընտանիքում աղջիկների ֆիզիկական բազմակողմանի դաստիարակություն։

3.Հունական  յոթ իմաստուններից Սոլոնի մասին:

Ռացիոնալ թվեր

  1. Ընտրիր դրական թվերը:

Ըտրիր ճիշտ տարբերակները:

  • 31
  • 27
  • 0
  • −1/11
  • −16/5/11
  • 11
  • 11/27

    2. Ռացիոնալ թվերի վերաբերյալհետևյալ պնդումներից ո՞րն է ճիշտ:
  • Բացասական թվերը ռացիոնալ չեն:
  • Բոլոր բացասական թվերը ռացիոնալ են:
  • Բացասական կոտորակները ռացիոնալ թվեր են:

    3. Հայտնի է, որ f<0 և k<0

Ի՞նչ կարելի է պնդելf և k թվերի վերաբերյալ:

1. f թիվը ամբողջ էկարող է լինել և՛ ամբողջ, և՛ կոտորակային:

2. k թիվը կարող է լինել և՛ ամբողջ, և՛ կոտորակայինկոտորակային է

3. f թիվը դրական է

4. k թիվը դրական է

4. 43/16,30,2/30թվերը (ընտրիր պնդման ճիշտ շարունակությունը).

  • դրական են:
  • բացասական են:
  • ռացիոնալ են:
  • բնական են:
  • կոտորակային են:
  • ամբողջ են:

    5. Ինչպիսի՞ թիվ է 15/1/9-ը:  

Ընտրիր բոլոր ճիշտ պատասխանները:

  • դրական թիվ է
  • սովորական կոտորակ չէ
  • խառը թիվ չէ
  • կանոնավոր կոտորակ է

    6. Ճիշտ է արդյո՞ք բերված պնդումը:

0,−9,4,−73 թվերը ամբողջ թվեր են:

  • ճիշտ է
  • սխալ է

    7. Ռացիոնալ թվերի վերաբերյալթվարկված պնդումներից ո՞րն է սխալ:
  • Բացասական կոտորակները ռացիոնալ թվեր են:
  • Որոշ ամբողջ թվեր ռացիոնալ չեն:
  • Զրոն ռացիոնալ թիվ է:

    8. Որոշիր այն թիվը, որը 60/105-ով մեծ է մի թվից, որի մասին հայտնի է, որ այն ո՛չ դրական է, ո՛չ  էլ՝ բացասական:

Առաջին պատուհանում տեղադրիր «+» կամ  «−» նշաններից մեկը: Կոտորակը մի կրճատիր:

Պատասխան՝  120/105

9. Հայտնի է, որ a<0 և x>0

Որո՞նք կարող են լինել a և x թվերը:

Ընտրիր հնարավոր տարբերակները:

  • a=−1/24
  • x=−3/4/5
  • x=1/38
  • x=50
  • x=1/71
  • a=0
  • a=−6

    10. Հետևյալ թվերից ընտրիր ռացիոնալ թվերը:

Նշիր բոլոր ճիշտ տարբերակները:

  • բոլորն էլ ռացիոնալ են
  • −16
  • 1/3
  • 16
  • 0
  • −3
  • ոչ մեկը ռացիոնալ չէ
  • 28
  • −11/16

    11. Բացասական է արդյո՞ք այն ռացիոնալ թիվը, որը 10/23-ով մեծ է −10/23-ից:
  • այո
  • ոչ



Մաթեմատիկայի տնային

Առաջադրանքներ 2` 719, 720, 722, 723, 726, 727, 728, 729։

719. Շաքարավազի 1 կիլոգրամը արժե 280 դրամ։ Քանի՞ դրամ է
վճարվել 2 կգ, 3 կգ, 4 կգ, 5 կգ, 6 կգ, 7 կգ շաքարավազի համար։
Կազմե՛ք շաքարավազի գնված քանակության և վճարված գումարի
կախման աղյուսակը։ Կառուցե՛ք այդ կախման գրաֆիկը։ Ի՞նչ գիծ է
այդ գրաֆիկը։

կգ1234567
դրամ2805608401120140016801960



720. Իմանալով, որ x և y մեծությունները ուղիղ համեմատական են,
լրացրե՛ք հետևյալ աղյուսակը

Untitled.png
Untitled.png



722. Հետևյալ աղյուսակում ներկայացված են օրվա ընթացքում օդի
ջերմաստիճանի փոփոխության տվյալները

Untitled.png



723. Ստորև բերված է օդի ջերմաստիճանի փոփոխության գրաֆիկը
(նկ. 81).

hgfdsxbnjkjhgfxz.png


726. Նկարում տրված են մեքենայի և ավտոբուսի շարժման
գրաֆիկները (տե՛ս նկ. 83)

hgfdsxbnjkjhgfxz.png



727. Աստղանիշի փոխարեն տեղադրե՛ք > կամ < նշաններից որևէ մեկն այնպես, որ ստացվի ճիշտ անհավասարություն.
ա) 5 · 7 > –1,
բ) –4 < 2 · 3,
գ) 0 < (–3) · (–4),
դ) (–5) · 2 < 0,
ե) (–1) · (–4) > –1,
զ) 5 · 7 < (–4) · (–9)

728. Կատարե՛ք գործողությունները.
ա) (–2) · (|–4| – |–8|)=8
բ) ((–3) · (–7) – (–2) · |–4|) · (–6)=-78
գ) (|–21|+|+4|) ։ (–5)=-5
դ) (|–9|+|–1|) ։ (18–(–|6|))=1/2

729. Ինչքանո՞վ պետք է փոքրացնել կոտորակի համարիչը, որպեսզի
ստացվի .
ա) 9/24,
բ) 85/33,
գ) 37/9,
դ) 56/18,
ե) 17/6,
զ) 200/69:



Աչք և տեսողություն: Հիգիենա

Մարդու աչքը կազմված է բազմաթիվ մասերից, շատ նուրբ և զգայուն համակարգ է:

Աչքի տեսողություն

Հարցեր

  1. Թվարկե՛ք մարդու աչքի մասերը և նշե՛ք դրանց նշանակությունը:
    Եղջերաթաղանթ, ծիածանաթաղանթ, բիբ, ակնաբյուրեղ, ակնապատյան, ցանցաթաղանթ, տեսողական նյարդ, ապակենման մարմին։ Որևէ մարմնից լույսն ընկնելով աչքի մեջ՝ բեկվում է եղջերաթաղանթի, ակնաբյուրեղի ու ապակենման մարմնի կողմից և ընկնում ցանցաթաղանթի վրա: Ցանցաթաղանթի վրա առաջանում է առարկայի փոքրացած, իրական, շրջված պատկերը:  Ցանցաթաղանթում առաջացած գրգիռը հաղորդում է գլխուղեղին, և առաջանում է տեսողական զգացողություն: Աչքի ծիածանաթաղանթի կենտրոնում կա կլոր անցք` բիբը: Փոփոխելով բիբի բացվածքը` աչքը կարգավորում է իր մեջ մտնող լույսի քանակը:Արևոտ եղանակին բիբն ունի մոտավորապես 1 մմ տրամագիծ, իսկ մթության մեջ նրա տրամագիծը հասնում է մինչև 1 սմ-ի: Ակնաբյուրեղի չափը փոխելով` աչքը կարողանում է տեսնել ինչպես հեռու, այնպես էլ` մոտ գտնվող առարկաները: 
  2. Որքա՞ն է նորմալ աչքի լավագույն տեսողության հեռավորությունը:
    Նորմալ աչքի համար լավագույն տեսողության հեռավորությունը մոտ 25 սմ է: Այդ հեռավորության վրա մենք առարկան տեսնում ենք առանց աչքը լարելու: Ավելի փոքր հեռավորությունների վրա աչքն էապես լարվում է:  Գլխուղեղը «մշակում է» ցանցաթաղանթի վրա շրջված տեսքով ստացված պատկերներն այնպես, որ մենք դրանք տեսնում ենք ուղիղ դիրքով։
  3. Ձեզ հայտնի ի՞նչ եղանակով է կարճատեսությունը ուղղվում:
    Կարճատեսության դեպքում աչքի ակնաբյուրեղը զուգահեռ ճառագայթները հավաքում է  ցանցաթաղանթի առջևում։
  4. Ի՞նչ պետք է անել տեսողության արատները կանխելու համար:
    ● Անհրաժեշտ է տեսողության լարում պահանջող աշխատանքը պարբերաբար ընդհատել և հանգստացնել աչքերը
  5. ● Չպետք է երկար հեռուստացույց դիտել կամ աշխատել համակարգչով
  6. ● Պետք է գրել և կարդալ լավ լուսավորվածության պայմաններում: Չափից ավելի պայծառ կամ աղոտ լույսը կարող է վնասել աչքերը
  7. ● Չի կարելի գրել կամ կարդալ չափից ավելի կռանալով գրքի կամ տետրի վրա: Աչքից հեռավորությունը պետք է լինի 25 սմ
  8. ● Գրելիս լույսը պետք է ընկնի այնպես, որպեսզի  ձեռքը ստվեր չգցի աշխատանքային մակերեսի վրա: Աջ ձեռքով գրելիս՝ ձախ կողմից, իսկ ձախ ձեռքով գրելիս՝ աջ կողմից:  
  9. ● Չի կարելի կարդալ պառկած վիճակում կամ շարժվող տրանսպորտում

Լույսի բեկումը, ոսպնյակներ

Լույսի բեկումը: Ջրով լցված ապակե բաժակի մեջ իջեցված մատիտը կամ գդալը կողքից դիտելիս թվում է ջարդված: Դրա պատճառը լույսի բեկումն է:
Լույսի բեկման անկյունը կազմված է բեկված ճառագայթով և երկու միջավայրերի բաժանման սահմանագծին լույսի անկման կետում տարված ուղղահայացով:

Գրականության հղումը էջ 78, 79

Հարցեր

1. Ե՞րբ է լույսը բեկվում: Ինչո՞վ է լույսի բեկումը տարբերվում անդրադարձումից:
Մի թափանցիկ միջավայրից մյուսի մեջ անցնելու ժամանակ   լույսը
բեկվում է և անկման կետում լույսի ճառագայթը փոխում է իր ուղղությունը ։ Իսկ անդրադարձման ժամանակ մարմինները լույսի աղբյուրներից իրենց վրա ընկած լույսն անդրադարձնում են:

2. Ի՞նչ է ոսպնյակը:
Ոսպնյակ է կոչվում թափանցիկ, սովորաբար ապակե մարմինը, որը երկու կողմից սահմանափակված է գնդային մակերևույթներով:

3. Ո՞ր կետն է կոչվում ոսպնյակի կիզակետ:

Գրաֆիկի կետի կոորդինատները

  1. Պարզիրբերված գրաֆիկի C կետի x և y կոորդինատները:
grafik12.png

Պատասխան՝ C կետի կոորդինատներն են՝

x=3

y=4

2. Նայիր տրված նկարին և պատասխանիր հարցին:

grafik11.png

Ի՞նչ կախվածություն է ցույց տալիս գրաֆիկը՝ ջերմաստիճանը տարբեր ժամերին:

3. Ուշադիր նայիր հետևյալ գրաֆիկին:

grafik.png

Գտիր գրաֆիկի վրա գտնվող կետերի աբսցիսներից ամենամեծը:

Պատասխան՝ 12

4. Այս գրաֆիկը ցույց է տալիս եկամուտի կախվածությունը վաճառված ծիրանի քանակից:

Խանութում վաճառվեց 22 կգ ծիրան: Որոշիր վաճառքից առաջացած եկամուտը:

տ.png

Եկամուտը կազմում է 2200 դրամ:

5. Գտիր հետևյալ գրաֆիկի կետերի օրդինատներից ամենամեծը:

գր.png

Ընտրիր ճիշտ պատասխանը:

  • 850
  • մեծագույնը չկա
  • 775
  • 800

    6. Գտիրտրված գրաֆիկի վրա գտնվող այն կետը, որի կոորդինատներն են՝ (11;12)
grafik12.png

Ընտրիր ճիշտ պատասխանը:

  • այդպիսի կետ չկա
  • D
  • G
  • O
  • H

    7. Գրաֆիկի օգնությամբ պատասխանիր հետևյալ հարցին:
grafik6.png

Որքա՞ն է այն ամբողջ կոորդինատներով կետի աբսցիսը, որի օրդինատը հավասար է յոթի:

Պատասխան՝ 9

8.

Տրված է ապրանքի վաճառքի եկամուտի կախվածության գրաֆիկը՝ կախված ապրանքի քանակից:

տ.png

Լրացրու բերված աղյուսակի դատարկ պատուհանները:

Քանակ (կգ)                           Եկամուտ (դրամ)                               
252500
252500


9. Բերված գրաֆիկը ցույց է տալիս y մեծության կախվածությունը x մեծությունից:

grafik6.png

Պարզիրy-ը, եթե x=5-ի:

Պատասխան՝ y=11

10. Հետևյալ գրաֆիկը ցույց է տալիս y մեծության կախվածությունը x մեծությունից:

grafik5.png

1. Որոշիրy-ը, եթե x=5-ի:

Պատասխան՝ y=0

2. Որոշիրx-ը, եթե y=0-ի:

Պատասխան՝ x=5

11.

Ուշադիր նայիր այս գրաֆիկին:

nk5.png

Լրացրու աղյուսակի դատարկ վանդակները:

x3691114
y02379


12. Գրաֆիկը ցույց է տալիս Արտակի անցած ճանապարհը իր ճանապարհորդության ընթացքում:

grafik5.png

Քանի՞ կմ անցավ Արտակը8 ժամում:

Պատասխան՝ 7կմ:

13.

Տրված գրաֆիկը նկարագրում է հեծանվորդի անցած ճանապարհը որոշակի ժամանակահատվածների ընթացքում: 

grafik5.png

 1. Քանի՞ ժամում հեծանվորդը անցավ 7 կմ-ը:

Պատասխան՝ 9 ժամում:

2. Ո՞ր ժամին հեծանվորդըառաջին անգամ նստեց հանգստանալու:

Պատասխան՝ 2 ժամը 

3. Քանի՞ ժամ հեծանվորդը հանգստացավ առաջին անգամ:

Պատասխան՝ 2 ժամ:

14.

Հետևյալ գրաֆիկը ցույց է տալիս օդի ջերմաստիճանը նոյեմբեր ամսվա 15-ից 28-ը:

2 (1).png

1. Որոշիր օդի ջերմաստիճանը նոյեմբերի25-ին:

Պատասխան՝ 4 աստիճան: 

2. Ո՞րն էր նոյեմբեր ամսվա ամենացուրտ օրը:

  • 27
  • 15
  • 22
  • 28
  • 18

Կախարդական աշխարհում

Լինում է, չի լինում մի աղջիկ է լինում: Աղջկա անունը լինում, նա ամեն օր կարդում էր գիրք և երբ վերջին գիրքը ավարտեց մայրիկին խնդրեց իր համար գնել նոր և հետաքրքիր գիրք: Մայրիկը Աննայի համար գնեց գիրք վաճառողուհին ասել էր, որ այս գիրքը ստեղծված է իրական փաստերի վրա: Երբ Աննան ստացավ գիրքը ուրախացավ: Այդ օրվանից անցավ 1 շաբաթ և եկավ ամառային արձակուրտները: Նա գնաց իր տատիկի տուն և իր հետ տարավ այն գիրքը, որը գնել էր իր մայրիկը: Նա սկսեց կարդալ այդ գիրքը նա երբ բացեց գիրքը միանգամից սկսվեց լույս վառվել հետո նա մտավ գրքի մեջ; Նրա տատիկը երբ եկավ տեսնելու ինչ է անում Աննան, երբ նա տեսավ, որ Աննան չկավ փնտրեց ամբողջ տանը, բայց չգտավ: Աննան հայտնվեց մի վայրում, որտեղ կար մի մեծ դղյակ: Նա մտավ դղյակ այնտեղ ամեն ինչ մեծ էր, այնտեղ կար մի սպասուհի Աննան հարցրեց.
-Ես որտեղ եմ:
-Դուք գտնվում էք կախարդական աշխարհում:
-Իսկ, դա ինչ է:
-Այստեղ ամեն ինչ անիրական է:
-Իսկ դուք ով եք-հարցնում է Աննան:
-Ես, ես այստեղի սպասուհին եմ, իսկ դուք ովեք:
-Ես Աննան եմ:
-Իսկ ինչպես հայտնվեցիր այստեղ;
-Գրքի միջոցով;
-Գրք՜ի;
-Այո:
-Լավ, ես հիմա այս տան ղեկավարներին կտեղեկացնեմ և կհասկանանք ինչ անել քեզ հետ:
Սպասուհին գնաց տան ղեկավարների մոտ և ասաց.
-Տեր և տիկին այստեղ մի աղջիկ է եկել անունը Աննա նա ասում է, որ եկել է գրքի միջոցով;
Մինչ այդ Աննա ուսումնասիրում էր տունը:
-Շատ լավ, գան և այստեղ բեր այդ աղջկան-ասում է թագավորը:
Սպասուհին գնում է բերում է աղջկան:
-Դու որտեղից ես եկել-հարցնում է թագուհին:
-Ես եկել եմ քաղաքից-ասում է Աննան:
-Իսկ, քո մայրիկը հայրիկը որտեղ են:
-Քաղաքում:
-Լավ, իսկ դու ցանկանում ես այստեղ մնալ:
-Ոչ, ես ցանկանում եմ վերադառնալ մեր տուն:
Թագուհին կանչում է իր զինվորներից մեկին և ասում.
-Երեխային տարեք իրնեց տուն:
Զինվորներից մեկը ասաց.
-Բայց նա էլ չի կարող ետ գնալ նրա ծնողները կարող են գալ:
-Լավ, ուրեմն ասյտեղ բերեք, բոլոր իր հարազատ և բարեկամներին-ասում է թագավորը:
Զինվորները բերում են աղջկա հարազատ և բարեկամներին և նրանք միասին ապրում են այդ մեծ դղյակում: