ex. 3

1.Հոլովի՛ր աթոռ, քույր, մարդ բառերը։

Ուղղական (ո՞վ, ի՞նչ) աթոռ, քույր, մարդ, բառեր:

Սեռական (ո՞ւմ, ինչի՞) աթոռի, քույրի, մարդի, բառերի:

Տրական (ո՞ւմ, ինչի՞ն) աթոռին, քույրին, մարդին, բառերին:

Բացառական (ումի՞ց, ինչի՞ց) աթոռից, քույրից, մարդից, բեռերից:

Գործիական (ումո՞վ, ինչո՞վ) աթոռով, քույրով, մարդով, բառերով:

Ներգոյական (ո՞ւմ մեջ, ինչո՞ւմ, ինչի՞ մեջ) աթոռում, քույրում, մարդում, բառերում:

2. Առանձնացրո՛ւ անձնանիշ և իրանիշ  գոյականները:
Գունդ, գնդապետ, գնդացիր, Եգիպտոս, եգիպտացի, եգիպտացորեն, թիզ, թզուկ, ձիակառք, կառապան, վաճառատուն, վաճառական, ուղեվարձ, ուղևոր, վերելք, վիրաբույժ, հնդկացի, հնդկացորեն, հայ, Հայաստան, դերբայ, դերասան, հացաբույս, հացթուխ, խոհարար, խոհանոց, լրագիր, լրտես, հետախույզ, հետևանք:
Անձնանիշ
Գունդ,գնդապետ,եգիպտածի,թզուկ,վաճառական,ուղևոր,վիրաբույժ,հնդկացի,կառապան,հայ,դերասան,հացթուխ,խոհարար,լևտես,հետախույզ
Իրանիշ
Գնդածիր,Եգիպտոս,եգիպտացորեն,թիզ,ձիակառք,ուղեվարձ,վերելք,հնդկացորեն,Հայաստան,դերբայ,հացաբույս,խոհանոց,լրագիր,հետևանք

3. Առանձնացրո՛ւ թանձրացական և վերացական գոյականները:
Երամ, հույս, կասկած, պատիվ, վերարկու, ճաշակ, ճաշ, կարոտ, ծխախոտ, գութ, նախանձ, երաժիշտ, բնավորություն, քար, արձագանք, ծառ, հուշ, հուշարձան, վախ, նկար, բողոք, դասագիրք:
Թանջրացական
Երամ,վերարկու,ճաշ,ծխախոտ,երաժիշտ,քար,ծառ,հուշարաձան,նկար,դասագիրք:
Վերացական
Հույս,կասկած,պատիվ,ճաշակ,կարոտ,գութ,նախանձ,բնավորություն,արձագանք,հուշ,վախ,բողոք:

4.Ածանցների օգնությամբ հասարակ գոյականները դարձրո՛ւ անձնանուններ:
Լույս-Լուսյա
Լեռ-Լեռնիկ
Գառ-Գառնիկ
Թագ-Թագուհի
Նազ-Նազենի
Վարս-Վարսինե
Վարդ-Վարդուհի
Ցող-Ցողիկ
Արծիվ-Արծվիկ
Սաթ-Սաթենիկ
Խաչ-Խաչիկ:
Օրինակ՝ լեռ-Լեռնիկ, Լեռնուհի:

5.Առաջին շարքի գոյականների հոմանիշները գտի՛ր երկրորդ շարքում և գրի՛ր կողք կողքի:
ա. սարսափ, ավարտ, գրոհ, տանջանք, ծիծաղ, որոշում:
բ.  հարձակում, տառապանք, քրքիջ, ահ, վճիռ, վերջ:
Սարսափ-ահ
ավարտ-վերջ
գրոհ-հարձակում
տանջանք-տառապանք
ծիծաղ-քրքիջ
որոշում-վճիռ

ա. հոտ, բողոք, հռչակ, ցավ, վախ, զայրույթ:
բ.   համբավ, կսկիծ, ցասում, գանգատ, բույր, երկյուղ:
հոտ-բույր
գանգատ-վողոք
հռչակ-համբավ
ցավ-կսկիծ
վախ-երկյուղ
զայրույթ-ցասում

6.Յուրաքանչյուր շարքից վերցրո՛ւ մեկական գոյական և կազմի՛ր վեց բարդ գոյական:

ա. գիր, քաղաք, ծով, որս, լեռ, զարկ:
բ.  նկար, շղթա, սեղան, երակ, պետ, գող:
Գրասեղան, քաղաքապետ, ծովանկար, վորսագող, լեռնաշխթա, զարկերակ:

ա. մայր, պատկեր, ավազակ, ճակատ, գինի, պար:
բ.  սրահ, մարտ, գործ, խումբ, պետ, տուն:
Մայրապետ, պատկերասրահ, ավազակախումբ, ճակատամարտ, գինեգործ:

7. Առաջին շարքի գոյականներից և երկրորդ շարքի վերջածանցներից հնարավոր բոլոր տարբերակներով կազմի՛ր ածանցավոր գոյականներ:
ա. արհեստ, խմոր, թագ, գազան, հավաք, հեծանիվ, որս, զինվոր, դատ, ճանապարհ, բառ, ներկ, առևտուր, երշիկ, խորհուրդ:
բ.  -անոց, -ական, -արար,- որդ, -ավոր, -արան, -եղեն:
Արհեստանոց, խմորեղեն, թագավոր, գազանավոր, հավաքարար, հեծանվորդ, որսորդ, զինվորական, դատավոր, ճանապարհորդ, բառարան, ներկեղեն, առևտուրեղեն, երշիկեղեն, խորհուրդավոր:

8.Տրված գոյականների հոլովված ձևերը դարձրո՛ւ ուղիղ:
Երկնքի, ծերունու, տան, քրոջ, տարվա, առվի, մարդու, խմբում, սրտից, մոր, ծաղկով, փշատենու, գարնան, կավճով, վշտից, մանկության, պատվով, տիրոջ, շարժման, ամուսնու, թփի, արյան, հաշվից, աշնան, անկյան, կնոջից, քեռու, որդու, ձյան, ձկան, գրկից, աղավնու, գրքում, շան:
Օրինակ՝ երկնքի-երկինք, ծերունու-ծերունի:
տան-տուն
քրոջ-քույր
տարվա-տարի
առվի-առու
մարդու-մարդ
խմբում-խումբ
սրտից-սիրտ
մոր-մայր
ծաղկով-ծաղիկ
փշատենու-փշատուն
գարնան-գարուն
կավճով-կավիճ
վշտից-վիշտ
մանկության-մանկություն
պատվով-պատվով
տիրոջ-տեր
շարժման-շարժում
ամուսնու-ամուսին
թփի-թուփ
արյան-արյուն
հաշվից-հաշիվ
աշնան-աշուն
անկյան-անկյուն
կնոջից-կնոջ
քեռու-քեռի
որդու-որդի
ձյան-ձյուն
ձկան-ձուկ
գրկից-գիրկ
աղավնու-աղավնի
գրքում-գրքի
շան-շուն

Вставьте вместо точек нужное местоимение.
Модель: Это … книга. – Это моя книга.
А) мой, моя, моё

Это моя ручка. Это мой карандаш. Это мой стол. Это моё  упражнение.

Это моя мама. Это моё  окно. Это мой класс. Это моя комната. Это моё  окно.

Это мой дом. Это моя бабушка. 3. Это моё  слово. Это мой учебник.

Это моя подруга. 6. Это моё  письмо. Это мой журнал. Это моя семья.

Прочитай текст.
Когда мне было шесть лет, я ещё не знал, кем буду, когда вырасту. Мне все люди нравились, и все
работы тоже. И я никак не мог решить, кем я стану. Сначала я хотел стать астрономом, чтобы не спать ночью. Хотел смотреть на звёзды. Потом мне хотелось стать художником, который рисует на улице белые полоски на дорогах, где ездят машины. А иногда я думал, что хорошо бы стать путешественником, плавать по всем морям и океанам и есть только сырую рыбу.
А однажды я решил стать боксёром, потому что увидел по телевизору соревнования по боксу.
(По В. Драгунскому)

Երբ ես վեց տարեկան էի, չգիտեի, թե ինչ եմ դառնալու, երբ մեծանամ։ Ինձ դուր եկավ բոլոր մարդիկ և բոլորը
աշխատել նույնպես: Եվ ես չէի կարող որոշել, թե ով եմ դառնալու։ Սկզբում ուզում էի աստղագետ դառնալ, որ գիշերները չքնեմ։ Ես ուզում էի նայել աստղերին: Հետո ես ուզում էի դառնալ նկարիչ, ով սպիտակ գծեր է նկարում այն ​​փողոցում, որտեղ մեքենաներ են քշում: Եվ երբեմն մտածում էի, որ լավ կլինի դառնալ ճանապարհորդ, նավարկել բոլոր ծովերն ու օվկիանոսները և ուտել միայն հում ձուկ։
Եվ մի օր որոշեցի բռնցքամարտիկ դառնալ, քանի որ հեռուստացույցով բռնցքամարտի մրցումներ էի տեսնում։

Յուրաքանչյուր կենդանի օրգանիզմ կազմված է բջիջներից: Բազմաբջիջ օրգանիզմների կառուցվածքային փոքրագույն մասնիկը բջիջն է: Բջիջներից առաջացնում են հյուսվածքներ, հյուսվածքներից օրգաններ, օրգաններից՝ օրգանների համակարգեր:
Կենդանի օրգանիզմում յուրաքանչյուր օրգան և օրգանների համակարգ կատարում է որոշակի գործառույթ: Դրանց փոխկապակցված աշխատանքն ապահովում է օրգանիզմի՝ որպես միասնական համակարգի կենսագործունեություն:

Օրգաններից որևէ մեկի աշխատանքի խանգարումն անմիջապես ազդում է մյուս օրգանների և ամբողջ օրգանիզմի աշխատանքի վրա:
Կենդանիների մարսողական համակարգն ապահովում է օրգանիզմը սննդարար նյութերով: Մարսողության կամ սննդանյութերի ներծծման ցանկացած խանգարում անդրադառնում է բոլոր օրգանների աշխատանքի վրա: Չստանալով բավարար քանակությամբ սննդարար նյութեր՝ օրգանիզմի աճը դանդաղում է, խանգարվում է բջիջների վերականգնումը, նվազում է ակտիվությունը:
Բույսերի կյանքը սկսվում է սերմի ծլումից: Տերևներում սննդարար նյութեր չեն կարող առաջանալ առանց ջրի և նրա մեջ լուծված հանքային աղերի: Դրանք արմատներով ներծծվում են հողից և ցողունով հասնում տերևներին: Արմատի կամ ցողունի ցանկացած վնասվածք խանգարում է այդ գործընթացին, և տերևները ջուր և հանքային նյութեր չեն ստանում: Միևնույն ժամանակ առանց տերևներում սինթեզված սննդարար նյութերի անհնար է արմատների և ցողունների աճը: Այն չի կարող ծաղկել, ձևավորել պտուղներ և սերմեր:
Կենդանի օրգանիզմների աճն ու զարգացումը, շնչառությունը, սնուցումը, բազմացումը կախված են շրջակա միջավայրի պայմաններից: Բոլոր կենդանի օրգանիզմները արձագանքում են շրջակա միջավայրի փոփոխություններին, և դրանից է կախված նրանց կենսագործունեությունը:
Գրականության հղումը
Հարցեր
1. Ինչո՞վ է պայմանավորված օրգանիզմի ամբողջականությունը:
Օրգանիզմի ամբողջականությունը պայմանավորված է նրանով, եթե օրգանիզմում կան բոլոր օրգանները ու նրանք ամպայման աշխատում են:
2. Ի՞նչ տեղի կունենա, եթե կենդանին չստանա բավարար քանակությամբ սննդանյութ:
Օրգանիզմի աճը դանդաղանում է, խանգարվում է բջիջների վերականգնումը և աճը, նվազում է ակտիվությունը:

Ծաղիկը շատ բույսերի ամենավառ և տեսանելի մասն է: Ծաղիկները կարող են լինել մանր կամ խոշոր, վառ գունավորված կամ կանաչ, հոտավետ կամ անհոտ, մենահատ կամ հավաքված ծաղկաբույլերում:
Ծաղիկների հիմնական գործառույթը օրգանիզմի բազմացման համար պտուղներ և սերմեր առաջացնելն է:
Ծաղիկը ցողունին միանում է ծաղկակոթի միջոցով: Ծաղկակոթի վերին լայնացած մասի վրա տեղակայված են բաժակաթերթիկները, պսակաթերթիկները, վարսանդը, առէջները:
Վարսանդը բույսի իգական սեռական օրգանն է, առէջը՝ արական սեռական օրգանը: Այն ծաղիկները, որոնք ունեն և՛ վարսանդ, և՛ առէջներ, կոչվում են երկսեռ ծաղիկներ:
Պտուղների ամենակարևոր գործառույթը սերմերի պահպանումն ու տարածումն է: Պտուղները լինում են հյութալի և չոր:

Գրականության հղումը

Հարցեր՝
1. Ինչի՞ց է առաջանում սերմը:
Ցանկացած բույսի կյանքը սկսվում է սերմից։ Սերմերը առաջանում են բույսի ծաղկից: Սերմերով բույսը տարածվում է բնության մեջ և բազմանում: 
2. Ի՞նչ մասերից է կազմված սերմը:
Արտաքինից սերմը ծածկված է հաստ սերմնամաշկով։ Այն պաշտպանում է սերմի պարունակությունը չորացումից, հիվանդաբեր մանրէների ներթափանցումից և մեխանիկական վնասվածքներից։ Սերմնամաշկի տակ գտնվում է սաղմը ապագա փոքրիկ բույսը, և պաշարային սննդանյութերը։
3. Ինչի՞ց է առաջանում պտուղը:
Պտուղները և սերմերը առաջանում են բույսի ծաղկից: Պտուղը սեռական բազմացման հետևանքով առաջացող օրգան է, որը պարունակում է սերմեր: 
4. Ինչու՞ են վարսանդը և առէջները համարվում բույսի գլխավոր մասեր:
Վարսանդը և առէջները համարվում բույսի գլխավոր մասեր , որովհետև վարսանդը բույսի իգական սեռական օրգանն է, իսկ առէջը արական սեռական օրգան: 

Առաջադրանք՝ 965, 968 ա,բ 969 ա,բ 970 ա,բ 974, 980, 976։

965. Հետևյալ պնդումներից ընտրե՛ք կեղծերը.
ա) Գիրքը և գրիչը տարբեր առարկաներ են։
բ) Քարը փետուրից թեթև է։
գ) Շենքը զուգահեռանիսի ձև ունի։
դ) Աթոռը և սեղանը ֆուտբոլ են խաղում։
ե) Նարդի խաղում են չորսով։
զ) Ուղղանկյան անկյուններից մեկը հավասար է 30O-ի:

968. Կազմե՛ք դիզյունկցիա հետևյալ երկու ասույթներից.
ա) A. Զբոսաշրջիկը ճանապարհ է ընկնում ավտոմեքենայով։
B. Զբոսաշրջիկը ճանապարհ է ընկնում հեծանիվով։
Զբոսաշրջիկը ճանապարհ է ընկնում ավտոմեքենայով կամ հեծանվով:
բ) A. Խաղոսկրը նետելիս բացվել է 3 թիվը։
B. Խաղոսկրը նետելիս բացվել է 5 թիվը։
Խողոսկրը նետելիս բացվել է 3 կամ 5 թիվը:

969. Կազմե՛ք կոնյունկցիա հետևյալ երկու ասույթներից.
ա) A. Խնձորը մեծ է։
B. Խնձորը կանաչ է։
Խնձորը մեծ և կանաչ է:
բ) A. Շենքը բազմահարկ է։
B. Շենքը շքեղ է։
Շենքը բազմահարկ է և շքեղ:

970. Գրե՛ք հետևյալ ասույթների ժխտումը.
ա) Գնացքը կայարան է ժամանել ուշացումով։
Գնացքը կայարան է ժամանել ոչ առանց ուշանալու:
բ) Գիրքը հետաքրքիր է։
Գիրքը հետաքրքիր չէ:

974. Գտնվո՞ւմ են արդյոք հետևյալ կետերը միևնույն ուղղի վրա.
ա) A (0, 1), B (–1, 1), C (4, 9), D (–2,–3),
Ոչ
բ) A (1, 0), B (2, 1), C (–1,–2), D (3, 4)։
Ոչ

976. Դեղձենիները կազմում են այգու ծառերի 45 %-ը, ծիրանենիները՝
30 %-ը։ Այգու մնացած 20 ծառերը խնձորենիներ են։ Յուրաքանչյուր տեսակի քանի՞ ծառ կա այգում։
36 դեղձենի, 24 ծիրանենի, 20 խնձորենի:

980. Լուծե՛ք հավասարումը.

ա) –9
բ) –4
գ) –2,