Բոլոր կենդանի օրգանիզմները  շնչում  են:  Շնչառությունն  օրգանիզմի և շրջակա  միջավայրի  միջև տեղի  ունեցող  գազափոփոխանակությունն  է, որի ժամանակ  օրգանիզմը օդից կլանում  է թթվածին և  արտաշնչում  ածխաթթու  գազ:

Շնչառություն

Գրականության հղումը

Հարցեր՝

1.  Ի՞նչ  է  շնչառությունը:
Շնչառությունն  օրգանիզմի և շրջակա  միջավայրի  միջև տեղի  ունեցող  գազափոփոխանակությունն  է, որի ժամանակ  օրգանիզմը օդից կլանում  է թթվածին և  արտաշնչում  ածխաթթու  գազ:

2.  Շնչառական  ի՞նչ  օրգաններ  գիտեք:
Բջջային շնչառություն, մաշկային շնչառություն, խռիկներ, թոքապարկեր, տրախեաներ:

3. Ի՞նչ  դեր  ունի  շնչառությունը  բույսերի  և կենդանիների  կյանքում: Միաբջիջ բույսերը և կենդանիները կլանում են ջրում լուծված թթվածինն իրենց ողջ մակերեսով: Առաջացած ածխաթթու գազը նույնպես հեռանում է բջջի ողջ մակերեսով: Սա շնչառության ամենապարզ տիպն է, որը կոչվում է բջջային շնչառություն: Նույն կերպ են շնչում նաև մի շարք բազմաբջիջ կենդանիներ (աղեխորշավորներ, տափակ որդեր):

4.  Շնչառության ո՞ր  եղանակն է կոչվում  կրկնակի:
Թռչունների թոքերը սպունգանման են: Թռիչքի ժամանակ արյան և օդի միջև գազափոխանակությունը կատարվում է և՛ ներշնչման, և՛ արտաշնչման պահին: Շնչառության այս եղանակը կոչվում է կրկնակի:

Բոլոր կենդանի օրգանիզմներին բնորոշ է սննդառությունը: Սննդում պարունակվում են նյութեր, որոնք անհրաժեշտ են նոր բջիջների առաջացման և օրգանիզմի կենսագործունեությունն էներգիայով ապահովելու համար:
Օրգանիզմի՝ նյութեր և էներգիա հայթայթելու գործընթացը կոչվում է սննդառություն:
Բույսերը չունեն հատուկ մարսողական համակարգ, քանի որ անհրաժեշտ սննդարար նյութերն առաջանում են նրանց բջիջներում լուսասինթեզի արդյունքում: Բույսերի մեծամասնությանը բնորոշ է հողային (հանքային) և օդային (լուսասինթեզ) սնուցում: Հողային սնուցումն իրականացնում է արմատային համակարգը, որը հողից ներծծում է ջուր և դրանում լուծված հանքային նյութեր, որոնք փոխադրող անոթներով հասնում են տերևներին:

Օդային սնուցման հիմնական օրգանները կանաչ տերևներն են: Տերևները օդից վերցնում են ածխաթթու գազը: Ցամաքային բույսերն ածխաթթու գազը կլանում են օդից, իսկ ջրային բույսերը՝ ջրից:
Տերևի քլորոպլաստերը պարունակում են կանաչ գունանյութ՝ քլորոֆիլ, որտեղ Արեգակի լույսի էներգիայի հաշվին անօրգանական նյութերից՝ ջրից և ածխաթթու գազից, սինթեզվում են օրգանական նյութեր, և անջատվում են թթվածին: Այս երևույթն անվանում են լուսասինթեզ, իսկ այս եղանակով սնվող օրգանիզմներին՝ ավտոտրոֆ:
Կենդանիները, սնկերը և բակտերիաների մեծ մասը չեն կարող ինքնուրույն սինթեզել օրգանական նյութեր. նրանք սնվում են այլ օրգանիզմներում կուտակված պատրաստի օրգանական նյութերով: Այդպիսի օրգանիզմները ստացել են հետերոտրոֆ անվանումը: Կենդանիները սննդառության գործընթացում օգտագործում են բույսերում կուտակված արեգակնային էներգիան: Այն կենդանիները, որոնք սնվում են միայն բույսերով կոչվում են բուսակեր կենդանիներ: Գիշատիչները սնվում են բուսակեր կենդանիներով: Կենդանիների դիակներով սնվող կենդանիներն անվանվում են դիակերներ:
Բնության մեջ հանդիպում են օրգանիզմներ, որոնք սնվում են՝ այլ օրգանիզմների հետ համակեցություն առաջացնելով: Կան նաև օրգանիզմներ, որոնք ամբողջությամբ ապրում են այլ օրգանիզմի հաշվին՝ նրան ոչինչ չտալով: Դրանք մակաբույծներն են:
Սննդանյութերի բարդ օրգանական միացությունները՝ սպիտակուցները, ածխաջրերը և ճարպերը, վերածվում են պարզ միացությունների, որոնք ներծծվում են արյան մեջ և տարածվում ամբողջ օրգանիզմում: Սննդի այսպիսի մշակումը կոչվում է մարսողություն, որն իրականանում է մարսողական համակարգում:

Գրականության հղումը

Հարցեր

1. Սննդառության ի՞նչ եղանակներ են ձեզ հայտնի:
   ինձ հայտնի են սննդառության այսպիսի եղանակներ: Սնում հողի միջոցով, արևվի միջոցով, ֆոտոսինտեզի միջոցով:
   
2. Ինչպե՞ս են սնվում բույսերը: բույսերը սնվում են արմատների միջոցով, և հողի միջից վերձնելով բոլոր պարարտանյութերը: Իսկ տերևներով նրանք սնվում են արևվի շողերով:
   
3. Որո՞նք են ավտոտրոֆ և հետերոտրոֆ օրգանիզմները:
   Հետերոտրոֆ օրգանիզմները չեն կարող ինքնուրույն սինթեզել նյութեր և այդ հետևանքով օգտվում են այլ օրգանիզմների սնված նյութերից։
   
4. Ո՞ր բույսերն են սնվում կենդանիներով և ինչու՞:
   Ցողիկը, վեներայի մաշիկը, ճանջասպանը, որոնք միջատներ են ուտում նրանց մեջ օգտագործվող նյութերով սնվելու համար։

95. Допишите окончания:

а) куда мы идём?

музей –  в музе…                                  цирк – в цирк…

лекция – на лекци…                             зоопарк – в зоопарк…

кафе – в каф…                                      вокзал – на вокзал…

пляж– на пляж…                                  станция – на станци…

ресторан – в ресторан…                      лес – в лес…

аудитория – в аудитори…                   море – на мор…

дом –  дом…                                         аптека – в аптек…

гостиница – в гостиниц…                   опера – в опер…

площадь – на площад…                       работа – на работ…

магазины – в магазин…                       лекции – на лекци…

                                   б) куда вы едете?

          Москва – в Москв…                          Франция – во Франци…

          Португалия – в Португали…            Египет – в Египет…

          Китай – в Кита…                                деревня – в деревн…

          аэропорт – в аэропорт…                    озеро – на озер…

          конгресс – на конгресс…                  министерство – в министерств…

          завод – на завод…                              филармония – в филармони…

          Лондон – в Лондон…                         Сибирь – в Сибир…

96. Задайте вопрос «где?» или «куда?». Выберите правильный вариант:

Мой брат идёт: а) в школу; б) в школе;	Мой сосед ходит: а) на работе; б) на работу;
Ирина живёт: а) в городе; б) в город;	Родители едут: а) на даче; б) на дачу;
Туристы едут: а) на экскурсии; б) на экскурсию;	Офис: а) в банке; б) в банк;
Дети гуляют: а) в саду; б) в сад;	Они идут: а) на завод; б) на заводе;
Профессор идёт: а) на лекцию; б) на лекции;	Мы едим: а) дома; б) домой;
Семья едет: а) в круиз; б) в круизе;	Мы всегда ходим: а) в оперу; б) в опере;
Сегодня мы идём: а) на площади; б) на площадь;	Коллеги идут: а) на встрече; б) на встречу;
Студенты любят отдыхать: а) на озеро; б) на озере;	Они едут отдыхать: а) на озере; б) на озеро;
Семья идёт: а) в театре; б) в театр;	Мама каждый день ходит: а) в аптеке; б) в аптеку;

92. Запишите цифры словами:

41-Сорок один

15-пятнадцать

90-девяносто

11-Одиннадцать

34-Тридцать

45-Сорок Пять

80-Восемьдесят

76-Семьдесят Шесть

93. Напишите прилагательные:

зима – зимний, 
лето -Летний;
город -городской;
автобус -автобусный;
интерес -интересный;
шоколад -шоколадный;
вишня — вишневый;
спорт -спортивный;
соль -соленый;
солнце -солнечный;
мода -модный;
культура -культурный;
дорого -дорогой;
скучно -скучный;
тепло -теплый;
весело -веселый;
красиво -красивый

94. Допишите окончания:

Что?	Где?	Куда?
город концерт деревня Париж Москва аудитория гостиница офис киностудия здание магазин аэропорт лекция Сибирь лес больница страна музей вокзал площадь министерство зоопарк свидание дом	в город…на концерт…в деревн…в Париж…в Москв…в аудитори…в гостиниц…в офис…на киностуди…в здани…в магазин…в аэропорт…на лекци…в Сибир…в лес…в больниц…в стран…в музе…на вокзал…на площад…в министерств…в зоопарк…на свидани…дом…	в город…на концерт…в деревн…вПариж…в Москв…в аудитори…в гостиниц…в офис…на киностуди…в здани…в магазин…в аэропорт…на лекци…в Сибир…в лес…в больниц…встран…в музе…на вокзал…на площад…в министерств…в зоопарк…на свидани…дом…

2. Կոտորակը գրիր տասնորդական կոտորակի տեսքով:

Կոտորակը մի կրճատիր:

3. Հետևյալ թվերից ո՞րն է համակարգային տասնորդական կոտորակը:

Ընտրիր ճիշտ տարբերակը:

4. Ներքևի տասնորդական կոտորակը գրիր 10 հայտարարով համակարգային տասնորդական կոտորակի միջոցով:

Կոտորակը մի կրճատիր:

5. Տրված թվերից որո՞նք են տասնորդական կոտորակները:

Ընտրիր ճիշտ տարբերակները:

7. 188:10 քանորդը գրիր անկանոն տասնորդական կոտորակի տեսքով:

10. Կոտորակը գրիր տասնորդական կոտորակի տեսքով: 

1.Հոլովի՛ր պայուսակ, մայր, գարուն բառերը։

Ուղղական (ո՞վ, ի՞նչ) պայուսակ, մայր, գարուն:

Սեռական (ո՞ւմ, ինչի՞) Պայուսակի, մայրիկի, գարունի:

Տրական (ո՞ւմ, ինչի՞ն) Պայուսակին, մայրիկին, գարունին:

Բացառական (ումի՞ց, ինչի՞ց) Պայուսակից, մայրիկից, գարունից:

Գործիական (ումո՞վ, ինչո՞վ) Պայուսակով, Մայրիկով, Գարունով:

Ներգոյական (ո՞ւմ մեջ, ինչո՞ւմ, ինչի՞ մեջ) Պայուսակում, Մայրիկում, Գարունում:

2. Առանձնացրո՛ւ նախադասությունները, կետադրի՛ր։ Վերլուծի՛ր ստացված առակը։

ձուկը գնաց տարբեր իմաստունների մոտ: նրանցից մեծ մասն ասելիք չուներ, բայց նրանք ամեն տեսակ անհեթեթություններ էին ասում  որպեսզի հիմարների աչքերում մեծ ուսուցիչներ երևային: Այդ ձկներից մեկն ասաց  որ օվկիանոսին հասնելու համար պետք է աշխատել անթերի լողացող ձկների ութնապատիկ ճանապարհի առաջին աստիճանին դիրք զբաղեցնել: Մյուս գուրու ձուկը սովորեցրեց  որ օվկիանոս տանող ճանապարհը պայծառատես ձկների աշխարհների ուսումնասիրություններում կգտնի: Երրորդն ավելացրեց
-Միակ միջոցը անընդհատ կրկնելն է՝   ռամ-ռամ-ռամ,    միայն այդ դեպքում կբացվի ճանապարհը:  Հոգնելով տարբեր ուսմունքներից՝   ձուկը լողաց ջրիմուռներում հանգստանալու,    և այնտեղ նա հանդիպեց մի ծեր,  ոչ մի բանով աչքի չընկնող ձկան:  Նա ասաց ձուկ-պրպտողին.
-Հիմարիկ,  օվկիանոսը,  որը դու փնտրում ես,  քո շուրջ է: Դու էլ ես օվկիանոսի մի մաս,  չնայած որ չես նկատում դա: Այն քո մեջ է,  քո շուրջ,  և դու   նրա սիրելի մասնիկն ես:

3. Առանձնացրո՛ւ այն բառերը, որոնք ժխտական նախածանց ունեն:

Անարվեստ, անդեմ, անդուռ, անիվ, անսիրտ, անահ, անուշ, անմահ, անուն, դժողք, դժգոհ, դժբախտ, դժնի, դժկամ, ապագա, ապարդյուն, ապերախտ, ապուր, ապաշնորհ, ապուշ, ապտակ, տարի, տկար, տհաճ, տպել, տգեղ, տխուր, չամիչ,չտես, չկամ,չարիք

4․Թարգմանի՛ր Օշոյի առակը։ Ներկայացրո՛ւ կարծիքդ առակի մեջ արտահայտված գաղափարի մասին:

ОБ УМЕНИИ БЫТЬ БЛАГОДАРНЫМ

На полке стоял маленький глиняный кувшинчик для воды. В углу комнаты на кровати лежал больной, томимый жаждой. «Пить! Пить!..» — поминутно просил он. Но он был совсем один, и некому было помочь ему. Мольба больного была так жалобна, что кувшинчик не выдержал. Сострадание переполняло его. Прилагая невероятные усилия, он подкатился к постели больного, остановившись возле самой его руки. Больной открыл глаза, и взгляд его упал на кувшинчик. Собрав все свои силы, человек взял кувшинчик и прижал его к горячим от жара губам. И только теперь он понял, что кувшин пуст! Собрав последние силы, больной швырнул кувшинчик об стену. Тот разлетелся на бесполезные куски глины.

Помните о благодарности — никогда не превращайте в куски глины тех, кто стремится вам помочь, даже если их попытки тщетны․

ՇՆՈՐՀԱՎՈՐ ԼԻՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Դարակի վրա կանգնած էր մի փոքրիկ հողե սափոր ջրի համար։ Սենյակի անկյունում, մահճակալի վրա, հիվանդ մարդ պառկած էր ծարավից տանջված։ «Խմի՛ր։ Խմի՛ր…»,- անընդհատ հարցնում էր նա: Բայց նա բոլորովին մենակ էր և նրան օգնող չկար։ Հիվանդի աղոթքն այնքան ցավալի էր, որ սափորը չդիմացավ: Կարեկցանքը պատեց նրան։ Անհավատալի ջանքերով նա գլորվեց դեպի հիվանդի մահճակալը՝ կանգ առնելով նրա ձեռքի մոտ։ Հիվանդը բացեց աչքերը, և հայացքն ընկավ սափորի վրա։ Ամբողջ ուժերը հավաքելով՝ տղամարդը վերցրեց սափորը և շոգից տաքացած սեղմեց շուրթերին։ Եվ միայն հիմա հասկացավ, որ սափորը դատարկ է։ Վերջին ուժերը հավաքելով՝ հիվանդը սափորը նետեց պատին։ Այն փշրվեց՝ դառնալով կավի անպետք կտորներ։

Հիշեք երախտագիտությունը. երբեք մի դարձրեք կավի կտորներ նրանց, ովքեր ձգտում են օգնել ձեզ, նույնիսկ եթե նրանց փորձերն ապարդյուն են:

Ես Անին եմ ցանկանում եմ ձեզ պատմել իմ երզների մասին: Ինչպես բոլորը ես նույնպես տեսնում եմ երազներ և ամեն անգամ ես այն կատարվում է օրինակ ես տեսնում եմ, որ այդ օրը ստացել եմ 2, և այն կատարվում է իրականում, նաև լինում են լավ երազներ օրինակ մայրիկին ուրախացնում եմ իմ վարքով և այլն: