Բույսերի և կենդանիների կենսագործունեության արդյունքում առաջանում են նյութեր՝ ջրի ավելցուկ, ածխաթթու գազ, միզանյութ և այլ միացություններ, որոնք նրանց պիտանի չեն, որոշ նյութեր նույնիսկ վնասակար են:

Արտազատություն

Գրականության հղումը

Հարցեր
1. Ինչպե՞ս են բույսերն իրականացնում խարամների հեռացումը: Բույսերը ունեն տերևների վրա անցքեր, մազիկներ, որոնցով  իրականացնում խարամների հեռացումը։

2. Որո՞նք են միջատների արտազատության օրգանները:
մալպիգյան անոթներով

3. Ո՞րն է կոչվում արգասիք:
Բոլոր կենդանի օրգանիզմներում սննդի քայքայման և բջջային շնչառության արդյունքում առաջանում են անպիտան մնացորդներ կամ արգասիքներ:

4. Որտե՞ղ են կուտակվում վնասակար նյութերը բույսերի և կենդանիների օրգանիզմներում:
Կենդանիների-Որոշ անողնաշարներ (օղակավոր որդեր, հոդվածոտանիներ) խարամները կուտակում են նաև մաշ­կի տակ, ապա մաշկափոխության ժամանակ դուրս նետում օրգանիզմից։
Բույսեր-Ջրում չլուծված, չոր մնացորդները կուտակվում են ծածկող հյուսվածքի` կեղևի, վերնամաշկի տակ և հեռացվում դրանց պոկվելու հետ:

Կենդանի  օրգանիզմներում  արտաքին  միջավայրից ստացած  թթվածինը,  ջուրը,   բազմաթիվ  սննդամթերքներ  և  դրանցից  ստացված  նոր  նյութերը  տեղափոխվում  են  թե՛  բջջի  ներսում,   թե  մի  բջջից  մյուս, մի  օրգանից  մեկ  այլ  օրգան:

Գրականության հղումը

Հարցեր՝

1.Ի՞նչ  նշանակություն  ունի  նյութերի  փոխադրումը  բույսում:
Բույսերին նյութերի փոխադրումն ունի շատ մեծ դեր: Առաջինը, նյութերի փոխադրման օգնությամբ բույսի արմատներից մինչև նրա մյուս օրգաններ են փոխադրվում ջուրը և հանքային աղերը: Երկրորդ` ապահովում է օրգանների փոխադարձ կապը և օրգանիզմի ամբողջականությունը։

2. Որո՞նք  են  արյան  հիմնական  գործառույթները:
Արյան օգնությամբ է կատարվում կենդանիների և մարդկանց նյութերի տեղափոխումն օրգանիզմում:

3. Ի՞նչ  է  տեղափոխում  արյունը:
Արյունը տեղափոխում է շնչառական օրգաններից թթվածինը և այն փոխադրում է հյուսվածքներ, իսկ նրանցից ածխաթթու գազը՝ շնչառական օրգաններ: Արյունը մարսողական համակարգից ներծծված սննդանյութերը տեղափոխում է հյուսվածքներ, իսկ նյութափոխանակության արգասիքները՝ արտաթորության օրգաններ։

Առաջադրանքներ` 1071֊ ա,բ,գ,դ, 1072֊ա,բ,գ, 1074֊ա,բ,գ, 1075֊ա,բ,գ, 1076֊ա, 1078֊ա,բ,գ,դ, 1080֊ա,բ,գ։

1071. Կատարե՛ք գումարում.
ա) 3,82 + 41,705=45,525,
բ) 0,921 + 4,8=5,721,
գ) 8,903 + 152,9=161,803,
դ) 0,0032 + 1119,69=119,6932,

1072. Կատարե՛ք գումարում.
ա)(–1,2) + (–3,4)=-4,6,
բ) (–8,75) + (–1,25)=-10,
գ) (–0,37) + (–6,23)=-6,6,

1074. Կատարե՛ք գործողությունները.
ա) 2 + 0,38=2,38,
բ) 1 + 15,07=16,07,
գ) 100 + 0,096=100,096,

1075. Լուծե՛ք հավասարումը.
ա) z – 0,615 = 0,02=0,635,
բ) z – 18,2 = 124,01=142,21,
գ) 27 = z – 10,0001=37,0001,

1076. Կատարե՛ք գործողությունները.
ա) (6,93 + 1,08) ⋅ 10 + (9,734 + 11,25) ⋅ 100=2178,5:

1078. Լուծե՛ք հավասարումը.
ա) x – 0,99 = 0,01=1,
բ) 4,52 = x – 10,48=15,
գ) x – 8,64 = 0=8,64,
դ) 20,3 = x – 0,45=20,75,

1080. Տասնորդական կոտորակը գրե՛ք դիրքային գրառումով և կատարե՛ք գումարումը.

ա) 5,78
բ) 5,3
գ) 66,4