Մարդը ապրում է և շփվում է տարբեր մարդկանց հետ, մարդը կարող է հայտնվել անմարդաբնակ վայրում և իր համար հայթհայթել սնունդ, պատրաստել տուն սա է մարդուն կենդանուց տարբերում, որ մարդը կարող է գործել այդ ձևով։ Շրջապատող միջավայր, մարդու բնակության և արտադրական գործունեության միջավայրը։ Կյանքը կարող է գոյություն ունենալ շրջապատող բնական միջավայրի որոշակի պայմանների շրջանակներում։ Մարդն իր գործունեությամբ ակտիվորեն ազդում է շրջապատող բնական միջավայրի վրա, և այդ ազդեցությունը կարող է ունենալ թե՛ դրական, և թե՛ բացասական հետևանքներ։ Կան մարդիկ որոնք անխնա ավերում են բնությունը, բայց նրանք չեն հասկանում, որ դրանով միայն իրենց են վնասում, բայց միևնույն ժամանակ կան մարդիկ, որոնք շատ լավ են վերաբերվում բնությանը։ Մենք պետք է մաքուր պահենք մեր բնությունը, միջավայրը, որովհետև եթե նրանք չլինեն մենք չենք լինի։

Урок 2

Упражнение 1.

Раскройте скобки. Там, где нужно, поставьте дефис.

Реклама

Выйти (из) комнаты, из(за) болезни, узнать (от)друга, присесть (к)столу, по(над) лесом, (по)реке, взяться(за) дело, инспектор (из)министерства, невнимательный (к) людям, скупой (на)слова, из(под) стола, путь(к) заводу, лекарства(от)гриппа, добрый (по)натуре, рассеянный (до)крайности, полезный (для)практики, мечтать (о)счастье, поставьте (на)шкаф, бродить (по) городу; подумать (перед)тем, как отвечать; смахнуть пыль (с)плеча, ждать (до) утра, признаться (при)всех, думать (об, обо)мне, (под, подо)льдом, (с)нами, (через) реку, (по)лугу, (за)Днепром, (у)калитки, по(за)тыном огород, (со)стола, (без, безо)всяких усилий.

Выйти из комнаты.
Из-за болезни..
Узнать у друга.
Присесть к столу.
По-над лесом.
По реке.
Взяться за дело.
Инспектор из министерства.
Невнимательный к людям.
Скупой на слова.
Из-под стола.
Путь к заводу.
Лекарства от гриппа.
Добрый по натуре.
Рассеянный до крайности.
Полезный для практики.
Мечтать о счастье.
Поставить на шкаф.
Бродить по городу.
Подумать перед тем.
Как отвечать.
Смахнуть пыль с плеча.
Ждать до утра.
Признаться при всех.
Думать обо мне.
Под дом.
Со мной.
Через реку.
По лугу.
За Днепром.
У калитки.
По за тыном огород.
Со стола.
Безо всяких усилий.

Упражнение 2. 

Раскройте скобки, поставив заключенные в них слова в нужном падеже.

Поступить наперекор (желание) друзей, идти навстречу (ветер), действовать согласно (закон), вопреки (предсказание), благодаря (прочные знания), добиться успеха благодаря (серьезное отношение) к делу, по (сколько) книг вы получили, нам дали (несколько) тетрадей, выдали по (десять) рублей, по (приезд) в город устроился в гостинице, тосковал по (родное село), грустил по (вы), сделать доклад по (возвращение), приехать на стройку по (окончание) вуза, вопреки (совет) друзей, тужить по (он), действовать согласно (предписание), скучать по (сын).

Поступить наперекор желаниям друзей.
Идти на встречу ветру.
Действовать согласно закону.
Вопреки предсказанию.
Благодаря прочным знаниям.
Добиться успеха благодаря серьёзному отношению к делу.
По скольку книг в получили.
Нам дали несколько тетрадей.
Выдали по десять рублей.
По приезду в города утроился в гостинице.
Тосковал по родному селу.
Грустил по вам.
Сделать доклад по возращению.
Приехать на стройку по окончанию вуза.
Вопреки советам друзей.
Тужить по нему.
Действовать согласна предписанию.
Скучать по сыну.

Упражнение 3.

Спишите, раскрывая скобки, вставляя пропущенные буквы.

1) (В) течени… дня, (в) продолжени… речи, (на) счет меня не беспокойся, (в) продолжени… романа, (в) следстви… болезни, (в) завершени… работы состоялось собрание; (в) следстви…, которое вел опытный работник…; (в) течени… болезни наметились улучшения; (в) отличи… от Онегина…, (в) заключени… врача, (в) заключени… юриста; недостатки выявились (в) завершени… отчета; он пробыл (в) заключени… три года, (во)избежан… пожара, (в)отношен… доклада; все дело (в)отлич… между героями, (в)роде птицы, (в)место веселья, (на)встречу волнам. 
В течении дня.
В продолжении речи.
Насчет меня не беспокойся.
В продолжении романа.
В следствии болезни.
В завершении работы состоялось собрание.
В следствии которое вел опытный работник.
В течении болезни наметились улучшения.
В отличие от Онегина.
В заключении врача.
В заключении юриста.
Недостатки выявились в завершении отчета.
Он пробыл в заключении три года.
Во избежание пожара.
В отношении доклада.
Все дело в отличии между героями.
В роде птицы.
Вместо веселья.
на всучу волнам.

2) (В)виду длительной засухи мы часто поливали огород водой из соседнего озерка. (В)следстви… по этому делу было много погрешностей. (В)заключени… доклада были приведены убедительные цифры. (Не)смотря на поздний час, спать никто не ложился. В те страшные времена (в)заключени… находилось много прекрасных и умных людей из русской интеллигенции. Парашютист прыгнул, (не)смотря вниз. Охотники стали на поляне (на)против густых зарослей леса. (В)заключени… акта ревизии давалась оценка работы казначея. Имей (в)виду: я могу обидеться. (В)следстви… ремонта клуб был закрыт.
Ввиду длительной засухи мы часто поливали огород водой из соседнего озерка.
В следствии по этому делу было много погрешностей.
В заключении доклада были приведены убедительные цифры.
Несмотря на поздний час, спать никто не ложился.
В те странные времена в заключении находилось много прекрасных и умных людей из русской интеллигенции.
Парашютист прыгнул несмотря вниз.
Охотники не спали на поляне напротив густых зарослей леса.
В заключении акта ревизии давалось оценка работы казначея.
Имей ввиду  я могу обидеться.
В следствии ремонта луб был закрыт.

Упражнение 4.

Перепишите, раскрывая скобки и вставляя пропущенные буквы. Объясните правописание предлогов.

(В)следстви… сильного снегопада, делать (на)перекор желанию, (по)прибыти… на место, узнать (на)счет подписки, перевести деньги (на)счет фирмы, (в)следстви… по делу, (в)виду приближения осени, иметь (в)виду, (в)связи с собранием, (в)силу аттестации, иметь (в)виду ряд обстоятельств, (в)продолжени… романа известного автора, (в)продолжени… утра, идти, (не)смотря по сторонам, (не)смотря на обстоятельства, (в)место благодарности, (в)течени… пяти лет, (в)течени… бурной реки, (в)виду недостатка времени, узнать (в)последстви…, (не)что (в)роде шара, отсутствовать на занятиях (в)течени… недели, наблюдать изменения (в)течени… реки, отсутствовать (в)продолжени… месяца, читать о судьбе героя (в)продолжени… романа, отменить экскурсию (в)следстви… дождя, (в)последстви… вернется в город, договориться (на)счет транспорта, (в)виду нелетной погоды, непредвиденные обстоятельства нужно иметь (в)виду, (в)связи с изменением расписания, письма (в)роде дневника, (в)соответстви… с государственным образцовым стандартом, (не)взирая на преграды.
В следствии сильного снегопада.
Делать наперекор желанию.
По прибытии на место.
Узнать насчет подписки.
Перевести деньги насчет фирмы.
В следствии по делу.
Ввиду приближения осени.
Иметь ввиду.
В связи с собранием.
В силу аттестации.
Иметь ввиду ряд обстоятельств.
В продолжении романа известного автора.
В предложении утра.
Несмотря по сторонам.
Несмотря на обстоятельства.
В место благодарности.
В течении пяти лет.
В течении бурной реки.
Ввиду недостатка времени.
Узнать в последствии.
Нечто в роде шара.
Отсутствовать на занятиях в течении недели.
Наблюдать изменения в течении реки.
Отсутствовать в продолжении месяца.
Читать о судьбе героя в продолжении романа.
Отменить экскурсию в следствии дождя.
В последствии вернёмся в город
Договориться насчет транспорта.
Ввиду не летней погоды.
Непредвиденные обстоятельства нужно иметь введу.
В связи с расписанием.
Письма в роде дневника
В соответствии с государственным образцовым стандартам.
Не взирая на преграды.

Առաջադրանքներ

1) Ապացուցեք, որ հավասարումները համարժեք են.

ա) 2x-3y+y=4x-2 և x+y=1;

-2x-2y+2=0 բաժանում ենք երկուսի և ստանում՝ x+y-1=0

բ) 5(x+y)+1=x+3 և 4x+5y-2=0:
5(x+y)+1=x+3, որ լուծում ենք ստանում ենք 4x+5y-2=0

2) Կազմեք տված հավասարմանը համարժեք հավասարում.

ա) 4x-2+y=0
8x-4+2y=0

բ) 5x+4y-2=2x-3y+5;
3x+y+3

գ) 3x+6y-9=0;
x+3y-6=-2x-3y+3

դ) x-y-1=0:
2x+2y+2=0

3) Համարժեք են արդյո՞ք հավասարումների համակարգերը.

ա) ոչ։
բ) ոչ։
գ) ոչ։
դ) այո։

Առաջադրանքներ (լրացուցիչ)

4) Կազմեք տված համակարգին համարժեք համակարգ.

ա) 8x-4y+10=0
6x+2y-4=0
բ) 6x+2y-8=0
-2y=10-4x

5) Ինչպիսի՞ a-ի դեպքում հավասարումների համակարգերը համարժեք են

2

6) Համարժե՞ք են արդյոք հավասարումների համակարգերը.

ոչ։

7) Լուծեք հավասարումների համակարգը.

ա) (1;1)
բ) (5;2)
գ) լուծում չունի
դ) (2;1)
ե) (0;3)
զ) (7;5)
է) (7;-2)
ը) (5,-6)

ՀԱՄՈ ՍԱՀՅԱՆ

Ժամանակները խառն են ու խրթին
Ինչ-որ տագնապ է ամպն իր հետ տանում,
Ինչ-որ սարսուռ կա անտառի շուրթին,
Ինչ-որ խորհուրդ կա, որ չեմ հասկանում:

Ժամանակները խառն են ու խրթին.
Հողմը ննջում է, հովն՝ ըմբոստանում,
Ինչ-որ հառաչ կա քարափի շուրթին,
Ինչ-որ բողոք կա, որ չեմ հասկանում:

Ժամանակները խառն են ու խրթին.
Հողը գժվում է, ջուրն իմաստնանում,
Մեռած հույսերը ծնվում են կրկին,
Ու սիրտս կրկին բան չի հասկանում:

Լեռների վրա և տափաստանում,
Լույսի մեջ անգամ խորհուրդ կա մթին,
Օրերն իրարից բան չեն հասկանում,
Ժամանակները խառն են ու խրթին…

Հայաստա՛ն, անունդ տալիս

Հայաստա՛ն, անունդ տալիս,
Ժայռի մեջ մի տուն եմ հիշում,
Ալևոր կամուրջի հոնքին
Ծիծեռի մի բույն եմ հիշում,
Թեքված մի մատուռ եմ հիշում
Եվ բերդի տեղահան մի դուռ,
Ավերակ տաճարի մի վեմ
Եվ բեկված մի սյուն եմ հիշում:

Հիշում եմ լքված մի թոնիր,
Բերանին մամռոտած մի խուփ,
Մամռոտած որմի խոռոչում
Մասրենու վարսաթափ մի թուփ,
Աշխարհի քարերին մաշված,
Աշխարհից խռոված մի ցուպ,-
Եվ հեռվում ինչ-որ ուշացած
Ձիերի դոփյուն եմ հիշում:

Արևոտ մի սար եմ հիշում,
Ճակատին ձյունի պատառիկ,
Սարն ի վար բարակ մի առու-
Շուրթերին հայրեն ու տաղիկ,
Ցորենի կանաչ արտի մեջ
Առվույտի կապույտ մի ծաղիկ
Եվ արտի եզրին՝ մենավոր
Մի բարդու շրշյուն եմ հիշում:

ԵՍ ՀԱՅԱՍՏԱՆՆ ԵՄ

Իմ արմատները…
Քարերի մեջ են
Իմ արմատները։
Նախաստեղծ ու բիրտ
Հավիտենության
Դարերի մեջ են
Իմ արմատները։

Իմ սաղարթները…
Սարերի մեջ են
Իմ սաղարթները…
Անաղարտ ու կիրթ
Հավիտենության
Արևի մեջ են
Իմ սաղարթները։

Այս ես եմ։ Այսքանն եմ։
Ես Հայաստանն եմ։

ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԱՍԵԼԻՍ

Հայաստան ասելիս այտերս այրվում են,

Հայաստան ասելիս ծնկներս ծալվում են,

Չգիտեմ` ինչու՞ է այսպես:

Հայաստան ասելիս շրթունքս ճաքում է,

Հայաստան ասելիս հասակս ծաղկում է,

Չգիտեմ` ինչու՞ է այսպես:

Հայաստան ասելիս աչքերս լցվում են,

Հայաստան ասելիս թևերս բացվում են,

Չգիտեմ` ինչու՞ է այդպես:

Հայաստան ասելիս աշխարհն իմ տունն է,

Հայաստան ասելիս էլ մահն ու՞մ շունն է.

Կլինե՛մ, կմնա՛մ այսպես:

ՈՒՐ ՈՐ ՆԱՅՈՒՄ ԵՄ

Ուր որ նայում եմ, քարե բարձունք է,
Քարե արցունք է, քարե ժպիտ,
Քարե սարսուռ, է ու քարե սունկ է,
Քարե ծաղկունքի քնքշանք է բիրտ։

Քարերի վրա քարե վագրեր են,
Ուր-որ է պիտի պատռեն իրար։
Քարե երգեր են, քարե վանքեր են,
Քարե հավքեր են քիվերն ի վար։

Քարե մրրիկ է ու քարե բուք է,
Քարե բողոք է ու քարե բերդ,
Քարե շեփոր է, քարե թմբուկ է,
Քարե թափոր է, քարերի երթ…

Քարե ընդվզում, քարե տանջանք է,
Քարե ավար է, առևանգում…
Քարե զարմանք է ու զարհուրանք է,
Քարե թռիչք է, քարե անկում։

Քարե ամպրոպ է ու ծիածան է,
Քարե լծկան է ու քարե մաճ.
Քարե մագաղաթ, քարե մատյան է,
Քարե խորհուրդ է ու քարե խաչ։

Մեր բաժին աստված, քո սիրտն էլ քար էր,
Որ մեզ քարերը տվիր նվեր,
Բայց քո կյանքը կարճ, մերը երկար էր,
Ու երկարում է քարերն ի վեր։

Հովհաննես Շիրազ

Իմ սուրբ հայրենիք

Իմ սուրբ հայրենիք, դու սրտիս մեջ ես,

Դու սրտիս մեջ ես, ոչ լեզվիս վրա,

Իմ սրտի միջից, թե սիրտս ճեղքես՝

Դրոշիդ բոցը պիտի հուրհրա։

Չեմ ուզում գոռալ իմ սիրո մասին,

Սակայն, իմացիր, հայրենի՛ք իմ մեծ,

Քեզ հարյուր տեղով խոցեց թշնամին,

Բայց հազար տեղով իմ սիրտը խոցվեց։

Ես ամբողջովին քոնն եմ, հայրենիք,

Եվ մոմի նման, ճամփեքիդ վրա

Քո փառքի համար թե մի օր վառվեմ,

Մոխրաբիծ անգամ ինձնից չի մնա։

Եղիշե Չարենց

Հայաստանին

Հազար ու մի վերք ես տեսել, — էլի՛ կը տեսնես,
Հազար խալխի ձեռք ես տեսել, — էլի՛ կը տեսնես։

Աշնան քաղած արտի նման՝ Հազար զոհերի
Չհավաքված բերք ես տեսել, — էլի՛ կը տեսնես։

Գլուխդ չոր քամուն տված պանդուխտի նման,
Հազար տարվա հերք ես տեսել, — էլի՛ կը տեսնես։

Նարեկացի, Շնորհալի, Նաղաշ Հովնաթան,
Ինչքա՜ն հանճար, խելք ես տեսել, — էլի՛ կը տեսնես։

Քո Չարենցին լեզու տվող երկիր Հայաստան,
Հազար ու մի երգ ես տեսել, — էլի՛ կը տեսնես։

Հայրենիքում

Ձյունապատ լեռներ ու կապույտ լճեր։
Երկինքներ, որպես երազներ հոգու։
Երկինքներ, որպես մանկական աչեր։
Մենակ էի ես։ Ինձ հետ էիր դու։

Երբ լսում էի մրմունջը լճի
Ու նայում էի թափանցիկ հեռուն —
Զարթնում էր իմ մեջ քո սուրբ անուրջի
Կարոտը այն հին, աստղայի՜ն, անհո՜ւն

Կանչում էր, կանչում ձյունոտ լեռներում
Մեկը կարոտի իրիկնամուտին։
Իսկ գիշերն իջնում, ծածկում էր հեռուն
Խառնելով հոգիս աստղային մութին․․․

Պարույր Սևակ

ՀԱՅԱՍՏԱՆ

Իմ քաղցրանո՜ւն,
Իմ բարձրանո՜ւն,
Իմ տառապա’ծ,
Իմ փառապա’նծ:
Հների մեջ` դու ալեհեր,
Նորերի մեջ` նոր ու ջահել.
Դու` խաղողի խչմարուած վազ,
Վշտերդ` ջուր, ինքդ աւազ.
Դու` բարդենի սաղարթաշատ,
Առուն ի վար փռուած փշատ.
Դու` կիսաւեր ամրոց ու բերդ,
Մագաղաթեայ մատեանի թերթ.
Դու` Զուարթնոց-աւեր տաճար,
Կոմիտասեան ծիրանի ծառ.
Դու` ջրաղաց խորունկ ձորում,
Դու` հորովել անուշ ծորուն,
Փայլ գութանի արծաթ խոփի.
Դու` նե’տ, նիզա’կ, մկո’ւնդ կոպիտ,
Դու` հայրենի ծխանի ծուխ,
Դու` անգի’ր վէպ, դու Սասնայ ծո՜ւռ…

Իմ փառապա’նծ,
Իմ տառապա’ծ,
Իմ բարձրանո՜ւն,
Իմ քաղցրանո՜ւն:
Դու մրգերի շտեմարան,
Ոսկեւազեան գինու մառան.
Դու` թաւշէ դեղձ, դու` փրփուր հաց,
Արտաշատեան խաղող սեւաչ.
Դու Սեւանի վառուող կոհակ.
Երեւանի սիւն ու խոյակ.
Դու` հանգրուան, կանչող փարոս,
Դու հայկական գերբ ու դրօշ.
Խօսուն վկայ կոտորածի
Ու վճիտ աչք ցամքած լացի.
Արդարութեան ահեղ ատեան,
Սրի պատեան,
Սիրո մատեան —
Միշտ հի’ն ու նո’ր իմ Հայաստան: