Գերմանիա

Ֆրանսիա

Իտալիա

Իսպանիա

Մեծ Բրիտանիա

Շվեդիա

Բելգիա

Պորտուգալիա

Իռլանդիա

Լուքսեմբուրգ

Շվեյցարիա

Ավստրիա

Սլովենիա

Սլովակիա

Հունգարիա

Ռումինիա

Լեհաստան

Ուկրաինա

Բելառուս

Լատվիա

Ռուսաստան

Թուրքիա

Հայաստան

https://maphub.net/map#save

Проект ко дням Мхитара Себастаци: ,,По следам Карастана,,

Разработан для учеников Средней и Старшей школ

Сроки проекта – с 30 октября по 30 ноября

Армения многие столетия переживала тяжелые испытания: страна, разделенная между Турцией и Персией, Российской империей была лишена государственной самостоятельности. Единственным оружием армянского народа была многовековая культура и национальное сознание, которое любыми способами пытались усыпить․ Для пробуждения национальной идеи необходимо было издавать книги, распространять их среди народа, рассказывать ему о его героическом прошлом, о его вере, культуре. Так думал и Мхитар Себастаци, который будучи далеко от родной земли всячески поддерживал и возрождал интересны Армении, армянской культуры и армянского народа․

Сегодня перед каждым из нас стоит задача сделать Армению, армянскую культуру достоянием общественности, представить ее с наивыгодных сторон и ракурсов․

Данный проект имеет цель представить Армению такой, какой ее никто не знает․

Направления работы:

1. Поиск в интернете самых необычных фактов, которые будут интересны любому туристу для посещения Армении.
   Гору Арарат принято считать символом Армении. Вот только сама эта гора находится вовсе не на территории страны – она уже много лет является частью Турции.
   Европейцы долгое время называли абрикосы армянскими яблоками. Всё дело в том, что раньше фруктам давали названия согласно стране, в которой их выращивали.
   Впервые христианство стало государственной религией именно в Армении.
   Если вы мечтаете попробовать армянскую кухню, то будьте готовы к тому, что еда здесь ну очень соленая. Это напрямую связано с климатом – на жаре соль помогает дольше сохранить пищу.
   Столица Армении – Ереван – является одним из самых древних городов на земле. Даже Рим был построен почти три десятка лет спустя.
   В Армянских школах шахматы являются обязательным предметом, по которому дети сдают экзамен.
   Интересно, что в Армении большинство населения – это сами армяне. Только 3% приходится на другие народы.
   Именно в Армении была построена первая церковь – настоящий клад для паломников.
   Армянское вино прославлено на весь мир. И не зря, ведь вино здесь делают из особых плодов винограда. Кстати, качество армянского вина было признано даже французами.
   Абрикос – это символ страны. Если посмотреть на флаг Армении, то нижняя оранжевая полоса символизирует именно этот фрукт.
   
2. Прокомментируйте слова Рафаэля Исраеляна: «На камне родился армянин, на камне жил, камень положил на камень, поднялся на камни, поднял камни. В камнях вырос ребенок, играл камнем, узнал камень, укрепился как камень»… Каково значение ,,камня,, в жизни армянина? И почему многие Армению называют ,,Карастаном,,?
   Карастаном называют Армению потому что Армения вся на камнях, и поэтому в нашей стране все строиться из камня, ставят камень на камень-строят дом, убирают камни с лица земли, получают башни и сады а еще из камней строили укрепления и крепости.
   
3. Представить (разработать) направления, которые поднимут туризм Армении на новый уровень (Экстримальные виды спорта, то что подойдет рельефу и инфраструктуре Армении). Расскажи о вулканических строениях современной Армении с точки зрения туризма…
   Основателем и издателем «Шахматной Армении» является Гагик Оганесян. Первоначально это был ежемесячный журнал, но в последние годы он стал выходить как еженедельный
   Он освещает шахматную жизнь республики, постоянно освещаются достижения и творения ведущих шахматистов Армении и Диаспоры, а также мира, проблемы и исследования.
   Это единственное шахматное периодическое издание, издаваемое в Армении.
   
4. Что среднестатистический турист знает об Армении? Почему туристы, посещая Армению, видят только Гарни-Гегард, Эчмиадзин, Татев, Хндзореск…? О каких местах необходимо им рассказать?
   Среднестатистический россиянин, никогда не интересовавшийся культурой Армении, к сожалению, знает о стране не так много. Одни из первых ассоциаций – коньяк и лаваш.
   Им надо показать и рассказать о городе Гюмри. Туристы очень мало знают об Армении.
   
5. Какие блюда в основном рассказывают об Армении? Поделитесь самыми неоычными блюдами ваших предков, которые не так известны как долма, но по вкусу ничем не уступают… По возможности можно приготовить, занять ход на видео.

Учащиеся работают поэтапно во всех вышеуказанных направлениях.

Цели и задачи:

1. Развитие навыка поисковой деятельности.
2. Развитие творческих и коммуникативных способностей.
3. Обогащение словарного запаса по теме.
4. Создание небольших эссе и аудиофайлов по предложенной теме.

Итогами проекта станут записи, видеоматериалы, аудиоматериалы учеников в блогах.

Ход проекта:

1. Прочитать текст и придумать к нему три-четыре вопроса.

Говорят, что в Армении нет горизонта. Куда ни глянь — всюду высятся горы. Поэтому Армению часто называют Карастан — Страна Камней. Камни бывают холодны и грубы, но в умелых руках искусных армянских мастеров камень превращается в произведение искусства, способное выразить душу народа! Поэтому на этом небольшом клочке земли, где растут до небес заснеженные горы, где текут хрустальные реки и теплое солнце освещает плодородные долины, можно встретить так много каменных чудес. Издавна армяне, жители страны камней, использовали для строительства природный камень — базальт, мрамор и, главным образом, туф. Всего этого добра было много и в окрестных горах, и прямо под ногами. Например, туф — камень вулканического происхождения, очень легкий и прочный, да, к тому же, красивый, добывали прямо из пластов, на которых и построен Ереван. Добирались до залежей туфа и прямо на этом же месте строили дома. Но это еще в дореволюционные годы. В советские времена из туфа возводили все главные здания столицы и им же облицовывали стандартные многоэтажки, которые после такой «армянской модернизации» становились очень даже симпатичными.

Из множества оттенков туфа в Ереване больше всего прижился бежево-розовый, отчего армянскую столицу стали именовать «розовым городом». «Ереван, выстроенный из вулканического туфа, гармоничный, как розовая роза» — писал латиноамериканский поэт Пабло Неруда.

С розами связана одна трогательная городская легенда о старике Карабала, вечно неопрятном, в старом пальто и поношенной шляпе, который каждый день появлялся в Ереване с корзинкой свежих роз и раздаривал их всем окружающим женщинам. Этому старичку даже памятник поставили на улице Абовян.

2. Написать сочинение на одну из предложенных тем :

«Моя Армения — мой Карастан»

«И мы армяне стали как камни»

«Армения — страна не с каменным сердцем»

Մխիթար Սեբաստացին գիտնական էր, մշակութային և եկեղեցական գործիչ, Մխիթարյան միաբանության հիմնադիրը: Ծնվել է Սեբաստիա քաղաքում 1676թ.-ի փետրվարի 17-ին և, ի պատիվ մանուկ Քրիստոսի կնքվել Մանուկ անունով։

1685-1691թթ. սովորել է Սեբաստիայի Սբ. Նշան վանքում, որտեղ էլ Մխիթար անունով սարկավագ է օծվել։ Դեռ վաղ տարիքում մտադրվել է հիմնել կրոնական միաբանություն հայ ժողովրդի հոգևոր և իմացական կարիքները հոգալու համար:

1692թ. Մխիթարն այցելել է Սբ. Էջմիածին, հետո անցել Սևանա կղզի, ուր նրան հայտնվել է Աստվածամոր տեսիլքը։ Տեսիլքի ազդեցության տակ ամրապնդվել է միաբանություն հիմնելու որոշումը: 1703թ. մեկնել է վենետիկյան իշխանությանը ենթարկվող Մորեա թերակղզի և միաբանության վայր ընտրել Վենետիկին ենթակա Մեթոն բերդաքաղաքը: 

Այստեղ էլ ստանալով Պապի աջակցությունը՝ հիմնել է Սուրբ Անտոն Աբբայի միաբանությունը («Մխիթարյան» է կոչվել Մխիթար Սեբաստացու մահից հետո՝ 1749թ.-ից)։ Խուսափելով թուրքական առաջիկա հարձակումից`   Մխիթար Սեբաստացու միաբանությունը 1715թ. տեղափոխվել է Վենետիկ:

1717թ. Վենետիկյան Սենատը Սուրբ Ղազար կղզին անժամկետ հանձնել է Մխիթարին և իր միաբաններին։ Այստեղ Մխիթար Սեբաստացին իր գծագրերով կառուցել է վանք, եկեղեցի և օժանդակ շինություններ: Համառ ու հետևողական գործունեություն է ծավալել`   պատրաստելու միաբանական այնպիսի գործիչներ, որոնք ընդունակ լինեն լուսավորություն տարածել հայ ժողովրդի լայն խավերի մեջ:

Միաբանությունը 1772թ. երկփեղկվել է, և միաբանների մի խումբ 1811թ. հաստատվել է Վիեննայում: Մխիթարյան միաբանության երկու ճյուղերն էլ հրատարակել են բազմաթիվ հայագիտական աշխատություններ և հիմնել կրթարաններ։

Վենետիկի Մխիթարյանների տնօրինության տակ մինչև այսօր գործում է Սամվել-Մուրադյան վարժարանը (Ֆրանսիա), Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանը (Իտալիա), Բուենոս-Այրեսի և Հալեպի Մխիթարյան վարժարանները:

1.Ո՞ր մեծություննէ կոչվում էներգիա
Ֆիզիկական մեծություն է, որը բնութագրում է մարմնի աշխատանք կատարելու ունակությունը: Ֆիզիկայում էներգիան սկալյար ֆիզիկական մեծություն է։ Էներգիան ունի տարբեր ձևեր` կինետիկ, պոտենցիալ, ջերմային, գրավիտացիոն, ձայնային, առաձգական, էլեկտրամագնիսական էներգիաները։

2.Օրինակներով ցույց տալ էներգիայի և աշխատանքի կապը
Գունդը պարզապես դնենք սեղանին: Դրանից որոշ հեռավորության վրա դնենք մի չորսու: Սկզբում դադարի վիճակում գտնվող այդ գունդը կպահպանի իր դադարի վիճակը, քանի որ նրա վրա ազդող ուժերը համակշռված են: Ուրեմն այդ դեպքում գունդն աշխատանք չի կատարում:
2.գնդին հաղորդում ենք դեպի չորսուն ուղղված  արագություն: Որոշ ժամանակ անց հարվածելով չորսուին` գունդը տեղափոխում է այն և կատարում որոշակի աշխատանք:

3.Ի՞նչ միավորներով է չափվում էներգիան միավորների ՄՀ-ում:
Գիտության պատմության մեջ, էներգիան տարբեր միավորներով է արտահայտվել, ինչպիսին են էրգերը և կալորիաները։ Էներգիայի չափման ընդունված միավորը Միավորների ՄՀ-ում ջոուլն է։ Բացի ջոուլից, էներգիայի միավորներ են կիլովատտ-ժամը (ԿՎտժ) և բրիտանական ջերմային միավորը ։ Սրանք երկուսն էլ ջոուլից մեծ միավորներ են։ Մեկ ԿՎտժ-ը հավասար է 3.6 միլիոն ջոուլի։
Մեկ ջոուլն է (1Ջ)

4.Մեխանիկական էներգիայի տեսակները
Մարմինների շարժմամբ խպայմանավորված էներգիա, որն անվանում ե կինետիկ էներգիա, որ մարմինների փոխազդեցությամբ պայմանավորված էներգիա, որն անվանում են պոտենցյալ էներգիա:

5.Ո՞ր էներգիան են անվանում կինետիկ
Կինետիկ էներգիան սահմանվում է որպես էներգիա, որը կապված է շարժման կամ շարժվող իրերի հետ:Օրինակ, երբ ինքնաթիռը թռիչքի մեջ է, օդանավը մեծ արագությամբ շարժվում է օդում՝ ուժ գործադրելով իր շրջապատի վրա և առաջացնելով փոփոխություններ։
Մարմինների շարժմամբ խպայմանավորված էներգիա, որն անվանում ե կինետիկ էներգիա

6.Ի՞նչ մեծություններից է կախված մարմնի կինետիկ էներգիան ,որ բանաձևով է որոշվում այն
Մարմնի շարժմամբ պայմանավորված էներգիան կոչվում է կինետիկ էներգիա:

7.Երբ է մարմնի կինետիկ էներգիան զրո
Երբ դադարի վիճակում է:

8.Որ էներգիան են անվանում  պոտենցիալ,
Սկալյար ֆիզիկական մեծություն, կոնսերվատիվ ուժերի դաշտում գտնվող համակարգի լրիվ մեխանիկական էներգիայի մի մասը։ Կախված է համակարգը կազմող նյութական կետերի դիրքից։

9.բերել պետենցիալ էներգիայով օժտված մարմինների օրինակներ
Օրինակ՝ շաժվող օդանավի մեջ նստած ուղևորը օդանավի նկատմամբ զրո կինետիկ էներգիա ունի, սակայն նրա կինետիկ էներգիան Երկրի նկատմամբ զրո չէ։

10.Ինչ բանաձևով է որոշվում Երկրի մակերևույթից որոշակի բարձրությամբ մարմնի պոտենցիալ էներգիան
Ep=mgh

11.Որ մեծություն է կոչվում մարմնի լրիվ մեխանիկական էներգիա:
Մեխանիկական էներգիա — մեխանիկական համակարգի բաղադրիչների պոտենցիալ և կինետիկ էներգիաների գումարը ֆիզիկայում։ Մեխանիկական էներգիան մարմնի շարժումով կամ դիրքով պայմանավորված էներգիան է և ունակ է մեխանիկական աշխատանք կատարելու։ Եթե մարմինը կարող է որոշակի աշխատանք կատարել, ապա այն օժտված է էներգիայով: Որքան մեծ աշխատանք կարող է կատարել մարմինը, այնքան մեծ էներգիայով է այն օժտված:

12.Ձևակերպիր լրիվ մեխանիկական էներգիայի պահպանման օրենքը
Բնության հիմնարար օրենքներից է։ Ըստ այդ օրենքի՝ մեկուսացված ֆիզիկական համակարգի համար կարելի է ներմուծել մի սկալյար ֆիզիկական մեծություն՝ էներգիա, որը համակարգի պարամետրերի ֆունկցիա է և պահպանվում է ժամանակի ընթացքում։ Սահմանվել է փորձնականորեն։ Քանի որ էներգիայի պահպանման օրենքը վերաբերում է ոչ թե որոշակի մեծությունների և երևույթների, այլ արտացոլում է ընդհանրական, ամենուր և միշտ կիրառելի օրինաչափություն, ապա այն կարելի է անվանել ոչ թե էներգիայի պահպանման օրենք, այլ՝ սկզբունք։
Յուրաքանչյուր փակ համակարգում, որտեղ գործում են միայն պոտենցիալային ուժեր:

1․Ի՞նչ է ուսումնասիրում մեխանիկայի  <<դինամիկա>> բաժինը։
Դինամիկան մեխանիկայի այն բաժինն է, որն ուսումնասիրում է մեխանիկական շարժման առաջացման պատճառները:

2․Նյուտոնի առաջի օրենքի ձևակերպումը:
Մարմինը պահպանում է իր դադարի կամ ուղղագիծ հավասարաչափ շարժման վիճակը, եթե նրա վրա այլ մարմիններ չեն ազդում կամ դրանց ազդեցությունները հավասարակշռված են:

3․Ի՞նչն է մարմնի արագության փոփոխության պատճառը:
Մարմնի շարժման արագությանը կամայական հավասար ժամանակամիջոցներում հնարավոր է մեծանա կամ փոքրանա նույն չափով:

4․Նյուտոնի երկրորդ օրենքի ձևակերպումը,
Մարմնի արագացումը ուղիղ համեմատական է մարմնի վրա ազդող ուժին և հակադարձ համեմատական՝ մարմնի զանգվածին
գրել բանաձևը
a=F/m

5.Նյուտոնի երրորդ օրենքի ձևակերպումը,գրել բանաձևը։
Երկու մարմիներ միմիանց հետ փոխազդում են մոդուլով հավասար և հակառակ ուղղված ուժերով
à    à
F₁=- F₂

6․Ո՞ր մեծություննէ կոչվում մարմնի իմպուլս։
Մարմնի իմպուլս կոչվում է այն ֆիզիկական մեծությունը,որը հավասար է մարմնի զանգվածի և արագության արտադրյալին:

7․ի՞նչ բանաձևով է որոշվում մարմնի   իմպուլսը։
P=mv

8․ի՞՞նչ միավորով է չափվում իմպուլսը միավորների ՄՀ-ում
Չափվում է կգմ/վ-ով

9․Մարմինների ո՞ր համակարգն է կոչվում փակ
Փակ կոչվում է այն համակարգը, երբ համակարգի մարմինները չեն փոխազդում արտաքին մարմինների հետ, կամ այդ փոխազդեցությունը այնքան փոքր է ,որ կարելի է անտեսել:

10.Ձևակերպել իմպուլսի պահպանման օրենքը
Փակ համակարգի մարմինների ինպուլսների գումարը, անկախ այդ մարմիննների փոխազդեցությունից, չի փոխվում:

11.Ո՞ր շարժումն է կոչվում ռեակտիվ:
Ռեակտիվ շարժում  են անվանում այն շարժումը, որի դեպքում մարմնից որոշակի արագությամբ նրա մի մասի անջատման հետևանքով մնացած մասը շարժվում է հակառակ ուղղությամբ:

Ex. 1

Ex. 2

Ex. 3

1. Արտաքին նախադրյալներ.
Օսմանյան կայսրության անկումը. Օսմանյան կայսրության թուլացումը հնարավորություն ստեղծեց տարբեր ազգայնական շարժումների համար, ներառյալ հայ ազատագրական պայքարը, թափ հավաքելու և ինքնորոշվելու համար:
Եվրոպական ազգայնականության ազդեցությունը. 19-րդ դարում Եվրոպայում ազգայնականության վերելքը ոգեշնչել է հայ մտավորականներին և ակտիվիստներին, ովքեր նայել են ազգի կառուցման եվրոպական մոդելներին և փորձել նմանատիպ սկզբունքներ կիրառել սեփական գործի համար:

Ներքին նախադրյալներ.
Հայկական ազգային ինքնություն. Հայ ժողովուրդն ուներ երկար պատմություն և հստակ մշակութային ինքնություն, ինչը նպաստեց ինքնակառավարման և իր լեզվի, մշակույթի և ժառանգության պահպանման նրա ցանկությանը:
Հայ Լուսավորություն (Զարթոնք). Հայ Լուսավորությունը մշակութային և մտավոր շարժում էր, որն առաջացավ 18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբին։ Այն նպատակ ուներ վերակենդանացնել հայկական ազգային գիտակցությունը, խթանել կրթությունը և զարգացնել հայության մեջ ազգային միասնության զգացումը:

Հայ ազատագրական պայքարի հայտնի գործիչներ.
Արամ Մանուկյան (1879-1919). Հայ ազգային շարժման նշանավոր առաջնորդ Մանուկյանը վճռորոշ դեր է խաղացել Հայոց ցեղասպանության ժամանակ Վանի հայկական դիմադրության ժամանակ։ Հետագայում դարձել է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հայաբնակ շրջանների մարզպետը։
Հովհաննես Քաջազնունի (1868-1938). Քաջազնունին Հայ Հեղափոխական Դաշնակցութեան հիմնադիրներից էր եւ 1918 թուականին եղել է Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան վարչապետը: Նա կենսական դեր է ունեցել Հայաստանի անկախութեան քարոզչության գործում:
Անդրանիկ Օզանյան (1865-1947). Նա ղեկավարել է պարտիզանական պատերազմը օսմանյան ուժերի դեմ և վճռորոշ դեր է խաղացել Հայոց ցեղասպանության ժամանակ հայ բնակչության պաշտպանության գործում:
Գարեգին Նժդեհ (1886-1955). Նժդեհը հայ զորահրամանատար էր և ազգային հերոս, ով կռվել էր Հայաստանի անկախության համար: Զգալի դեր է խաղացել տարբեր հակամարտությունների ժամանակ հայկական ինքնապաշտպանական ստորաբաժանումների կազմակերպման գործում և հանդես եկել անկախ հայկական պետության ստեղծման օգտին։

2.
Հակոբ Դ Ջուղայեցի — Հակոբ Դ Ջուղայեցին ունեցել է Արևմուտքի օգնությամբ Հայաստանը պարսկական լծից ազատագրելու քաղաքական մեծ ծրագիր: Հուսալով Հռոմի պապի հետ համաձայնության եզրեր գտնել համաքրիստոնեական գաղափարախոսության շրջանակներում`   ձգտել է պապի հովանավորությամբ անցկացնել ներքին բարեկարգություններ: Այդ նպատակով Ալեքսանդր VII պապին հղել է Հայ եկեղեցու հավատո խոստովանության ուղերձը, թղթակցել Կղեմես X պապի հետ: 
Իսրայել Օրի — Իսրայել Օրին հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ է, դիվանագետ: Նրա անվամբ է պայմանավորված XVII դարի վերջի և XVIII դարի սկզբի հայ ազգային-ազատագրական շարժման զարթոնքը: Հայաստանի ազատագրության ծրագիրը կապել է Ռուսաստանի հետ: Հայ ժողովրդի անվտանգությունն ապահովելու նպատակով նա առաջադրել է Ռուսաստանի և Հռոմեական սրբազան կայսրության հակաթուրքական դաշինքի գաղափարը, սերտ կապեր հաստատել նաև Մոսկվայում ապաստանած Իմերեթի  Արչիլ II թագավորի, հետագայում՝ նաև այսրկովկասյան այլ գործիչների հետ: Ծրագիրը ռուսական կառավարությանը ներկայացվել է 1701 թ-ի հուլիսի 25-ին, իսկ հոկտեմբերին Պետրոս Մեծն ընդունել է Իսրայել Օրուն և Մինաս վարդապետին: 1703 թ-ին Իսրայել Օրու նախաձեռնությամբ կազմվել և ռուսական կառավարությանն է ներկայացվել Հայաստանի քարտեզը:

1. Զինված պայքարը օտար տիրապետությունների, մասնավորապես՝ Օսմանյան կայսրության և հետագայում Խորհրդային Միության դեմ, տեղի ունեցավ Սյունիքի (հայտնի է նաև Զանգեզուրի) և Արցախի (հայտնի է նաև որպես Լեռնային Ղարաբաղ) շրջաններում՝ տարբեր պատմական, աշխարհագրական և ժողովրդագրական գործոնների պատճառով։ . Այս շրջաններն ունեին զգալի հայ բնակչություն և երկարամյա կապ հայ մշակույթի ու պատմության հետ՝ դրանք դարձնելով դիմադրության կարևոր կենտրոններ։ Բացի այդ, նրանց լեռնային տեղանքը բնական առավելություններ էր տալիս պարտիզանական պատերազմի և պաշտպանության համար:

2. Արցախում ստեղծված հայկական ինքնավարությունը սովորաբար կոչվում է Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ (ԼՂԻՄ): «Լեռնային Ղարաբաղ»՝ արտացոլելով տարածաշրջանի լեռնային տեղանքը։ «Ինքնավար մարզը» նշանակում է ինքնակառավարվող վարչական բաժանում ավելի մեծ քաղաքական միավորի, տվյալ դեպքում՝ Ադրբեջանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության կազմում, որը Խորհրդային Միության կազմում էր։

3. Հայ ազատագրական շարժման գործում 18-րդ դարի կեսերից առաջնորդությունն անցնում է գաղութահայ կենտրոններին։ Նրանցից առանձնահատուկ տեղ ուներ հնդկահայ գաղութը։ Էմինը ծնվել է 1726 թվականին Պարսկաստանում, Համադան քաղաքում։ Նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Հնդկաստան, Կալկաթա քաղաք։ Էմինը երազում էր տիրապետել ռազմական արվեստին և զենքի ուժով ազատագրել հայրենիքը։ Հոր կամքին հակառակ ուզում էր դառնալ վաճառական։ 1751 թվականին մեկնում է Անգլիա և ընդունվում Վուլվիչի թագավորական ակադեմիան։ 1759 թվականին Էմինը գալիս է Հայաստան։ Հնդկաստանի Մադրաս քաղաքում Շահամիր Շահամիրյանի գլխավորությամբ մի խումբ հայրենասերներպստեղծեցին խմբակներ։ Նրանք հիմնավոր գործունեություն ծավալեցին Հայաստանի ազատագրումը նախապատրաստելու ուղղությամբ։ 1771 թվականին Շահամիր Շահամիրյանի ջանքերով Մադրասում հիմնվեց հայկական տպարան, Մովսես Բաղրամյանի «Նոր տետրակ, որ կոչի յորդորակ»։

4. 18-րդ դարի 60-ական թվականներից Հայաստանի ազատագրության համար գործունեություն է սկսում ռուսաստանահայ գաղութը։ Հայ ազատագրական շարժման նշանավոր դեմքերից էին Հովսեփ Արքեպիսկոպոս Արղությանը և Հովհաննես Լազարյանը։

1. Ռուսաստանը գրավեց Անդրկովկասը ռուս-պարսկական պատերազմի ընթացքում։

2. Արևելյան Հայաստանի խանական կարգերի տապալումից հետո անհրաժեշտ էր ստեղծել նոր իշխանություն։ Ռուսաստանի հովանու ներքո կազմվեցին նախագծեր։ Ըստ կանոնադրության՝Ռուսաստանում ստեղծվելու էր հայկական 6 թեմ։ Անշուշտ կանոնադրությունը պարունակում էր նաև հայության համար դրական կետեր։

3. 19-րդ դարի առաջին կեսին ռուս-պարսկական պատերազմի ժամանակ Ֆրանսիայի դրդմամբ Օսմանյան կայսրությունը դեկտեմբերին պատերազմ սկսեց Ռուսաստանի դեմ։

1. Լազարյան ճեմարանը գտնվում էր Ռուսաստանում, Մոսկվայում։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու վանական և Կոստանդնուպոլսի Սկյուտար թաղամասի դպրոցները։ Աղաբաբյան դպրոցը Աստրախանում, Ռափայելյան դպրոցը Վենետիկում և այլն։ Հայ մշակույթը մայր հայրենիքում ստեղծված քաղաքական ծանր պատճառով, հիմնականում զարգանում էին օրեցօր ստվարացող հայկական գաղթավայրերում։ Դրանք գտնվում էին Հնդկաստանում, Ռուսաստանում, Իրանում և այլ վայրերում։

2. Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում Մխիթար Սեբաստացու կողմից հիմնվեց Մխիթարյան միաբանությունը։ Բացվեցին դպրոցներ, մատենադարաններ, տպարաններ և այլն։ Միաբանությունը դարձավ հայ գիտության խոշորագույն կենտրոններից։ 18-րդ դարում Մխիթարյանները հրատարակել էին 100 անուն գիրք։

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 1

Արևմտահայերի կոտորածները և ինքնապաշտպանական կռիվները 1890-ական թվականները

• Վերլուծիր 1895թ. «Մայիսյան բարենորոգումներ»  և նրա հետևանքները:
  «Մայիսյան Բարենորոգումներ» 1895: Օսմանյան կայսրության հայաբնակ վայրերում վարչական, դատական և այլ վերափոխումների ծրագիր: Բեռլինի դաշանագրի 61-րդ հոդվածի  համաձայն կազմել էին Կ. Պոլսում Մեծ Բրիտանիայի, Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի դեսպանները և ներկայացրել սուլթանի կառավարությանը 1895-ի մայիսի 11-ին (այստեղից էլ «մայիսյան» անվանումը): Նախագիծը ներկայացվեց եվրոպական հասարակական կարծիքի ճնշման տակ, Արևմտյան Հայաստանում սկսած ազատագրական շարժման դեմ թուրքական կառավարության գործադրած հալածանքների պայմաններում:
  
• Համեմատել Զեյթունի հերոսամարտը, Վանի ինքնապաշտպանությունը, հետևանքները:
  Զեյթունի 1817 ապստամբությունը հայերի պատասխանն էր Համիդյան կոտորածներին։ Հայերի ինքնապաշտպանական ուժը կոտրելու համար իշխանությունները կարևորում էին նաև այս տարածաշրջանի հպատակեցումը։ Այդ հանգամանքը հասկանալով՝ հայ ազգային ուժերը, մասնավորապես հնչակյանները միջոցներ ձեռնարկեցին լեռնագավառն ամրացնելու ուղղությամբ։ 1895 թվականի ամռանը Զեյթուն տեղափոխվեցին հնչակյան Գարուն Աղասին (Կարապետ Թուր-Սարգսյան), մշեցի հայդուկ Մխո Շահենը (Մխիթար Սեֆերյան) և ուրիշներ։ Ապստամբության փաստական ղեկավար դարձավ Նազարեթ Չավուշը։
  
• Ցանոթացիր այս հղմանը «Ցեղասպանություն»  տերմինը,     ինչ փոփոխություններ կկատարեիր, հիմնավորիր կամ հերքիր, որ 21-րդ դարում ցեղասպանություն չի կատարվում:
  Իմ կարծիքով, ոչինչ պետք չի փոփոխել այստեղ։ 21-րդ դարում ցեղասպանություններ չեն լինում, բայց դրանց փոխարեն տեղի են ունենում ահաբեկչություններ, պատերազմներ, որոնք խլում են բազմաթիվ խաղաղ բնակչության կյանքեր։
  
• Փորձիր վերհանել քո նախնիների պատմությունը.արդյոք դու էլ մազապուրծ փախած հայի ժառանգ ես, թե ոչ, եթե այո , ապա հարցումների արդյունքում հավաքագրի այդ պատումը՝ նկարներով, հնամյա իրերի լուսանկարներով:
  
• Արդի և ապագա ինչ մոտեցում ես առաջարկում սահմանակից պետության/Թուրքիայի/, քո հասակակիցների  հետ:

Առաջադրանք 2

Ազատագրական պայքարը Արևմտյան Հայաստանում

• Պատմել   20-րդ դարի սկզբին արևմտահայության նկատմամբ սուլթանական վարչակարգի վարած քաղաքականության մասին:
  Նոր մարտավարության ընդհունումը
  XX-րդ դարասկզբի Աբդուր-Համիդյան վարչակարգը ուժեղացրեց ճնշումները հայերի նկատմամբ և ՀՅԴ-ն և հնչակյանները սկսեցին նախապատրաստել ապստամբություն։
  Սուրբ Առաքելոց վանքի կռիվը
  1901թ․ Անդրանիկը հայդուկների հետ միասին Սուրբ Առաքելոց վանքը վերածում են ինքնապաշտպանական ամրոցին։Թուրքական զորքը շրջապատում է վանքը, սկսվում է կռիվը անհամեմատ ուժերի տարբերությամբ։ Սկսվում են բանակցությունները, հայերը պահանջում են ազատագրել բանտարկյալներին, հեռացնել քուրդ-ավազակախմբերին և վերադարձնել հայերին խլված հողերը, սակայն պայմանները չեն բավարարում և կռիվը վերսկսվում է մինչև վերջանում է հայերի զենքը և նրանք սպիտակ սավաններով փաթաթված հեռանում են թուրքերով շրջապատված վանքից։
  Սասունի ապստամբությունը
  Թուրքերը տեղեկանալով, որ Սասունը պատրաստվոմ է ապստամբոթյան 10000-նոց զորք են ուղարկում այնտեղ պայքարը գլխավորում է Անդրանիկը։Թուրքերը հարցակվում են միաժամանակ հարավային և հյուսիսային կողմերից։ Մարտերը շարնակվում են ապրիլի մեկից մինջև մայիսի կեսերը և ավարտվում են հայերի պարտությամբ, սակայն դրա շնորհիվ Սուլթանը հրաժարվեց Հայերի բնաջնջման ծրագրից։Դրանից հետո հայությանը չվտանգելու համար հայդուկային շարժումը ավարտվեց
  
• Ներկայացնել հայ ազատագրական շարժման ղեկավարների ընտրած մարտավարությունը:
• Համեմատել Մշո Ս.Առաքելոց վանքի կռիվը և 1904թ. Սասունի ապստամբությունը/ ընթացքը, ավարտը/:
  
• Հիմնավորեք կամ հերքեք այն տեսակետը, որ 20-րդ դարի սկզբին  հայդուկային շարժումը  իրեն սպառել էր:
• «Հայ կանայք/ կամ  հայ կինը/ 19-րդ դարավերջի , 20-րդ դարասկազբի հերոսամարտի տարիներին:»
• Խաչիկ Դաշտենց «Ռանչպարների կանչը»/ մեկ շաբաթվա ընթացքում կարդալ ընտրելի հատվածը,ամփոփել 15նախադասությամբ/

Օ’ Հենրի «Քանի դեռ սպասում է ավտոմեքենան»

1. Կարդացե՛քպատմվածքը: Դո՛ւրս գրեք ձեզ անծանոթ բառերն ու բառարանի օգնությամբ բացատրել: (Արդի հայերենի բացատրական բառարան)
2. Դո՛ւրս գրեք այն հատվածները, որտեղ աղջիկը ուզում է ցույց տալ, որ ինքը հարուստ միջավայրից է։
   — Պարոն Փարքենսթեքեր, որովհետև ուզում էի գոնե կյանքում մեկ անգամ զրուցել իսկական մարդու հետ, մարդ, որը չի կուրացել ոսկու անարգ փայլից ու չի փչացել կարծեցյալ բարձր հասարակական դիրքից։ Ես գիտեմ, չեք հավատա, բայց մինչև կոկորդս կուշտ եմ թե՛ այդ հարստությունից՝ ամենուր դրամ, դրամ, և թե՛ բոլոր ինձ շրջապատողներից՝ ամենուրեք փոքրիկ, պարող խաղատիկնիկներ։ Հոգնել եմ ամեն տեսակ զվարճություններից, թանկարժեք զարդերից, ճամփորդություններից, բարձր հասարակությունից, շքեղությունից։
   
3. Դո՛ւրս գրեք այն հատվածները, որտեղ տղան ցանկանում է ցույց տալ, որ ինքն աղքատ է։
   — Ահա թե ինչ,— անկեղծորեն զարմացավ երիտասարդը։— Իսկապես, որ բարձր հասարակության նեղ շրջանակների բոլոր այդ զվարճությունները հայտնի չեն սովորական մահկանացուներին։
   
4. Դո՛ւրս գրեք այն հատվածը, որտեղ երևում է, թե ով է աղջիկը։
   Կրկնում եմ, նա մոխրագույն զգեստով էր, որի պարզությունը քողարկում էր ոճի ու կտրվածքի անթերիությունը։ Նրա գլխանոցը երիզված էր նուրբ ու թափանցիկ շղարշով, որի ներքո շողշողում էր աղջկա մեղմիկ, կուսական գեղեցկությամբ օժտված դեմքը։ Արդեն երրորդ օրը, նույն ժամին նա գալիս էր այդ մտերմիկ անկյունը։ Մի երիտասարդ գիտեր այդ մասին։ Նա թափառում էր մոտակայքում՝ հույսը դնելով մեծն պաշտամունքին՝ երջանկությանը մատուցված զոհաբերությունների վրա։ Նրա բարեպաշտությունը փոխհատուցվեց, քանի որ թերթելիս գիրքն աղջկա ձեռքից սահեց ու ընկավ նստարանից երկու քայլ այն կողմ։
   
5. Դուրս գրեք այն հատվածը, որտեղ երևում է, թե ով է տղան։
   Երիտասարդը հապշտապ դեպի գիրքը նետվեց և բարձրացնելով գետնից՝ տվեց աղջկան։ Զբոսայգիներին և հասարակական այլ վայրերին բնորոշ նրա այս վարվելաձևը նրբակրթության և հույսի միախառնում էր՝ հագեցված շրջիկ ոստիկանի հանդեպ չափավոր հարգանքով։
   
6. Տեղեկություններ հավաքեք հեղինակի մասին։
   Օ՛ Հենրի
   Դպրոցից հետո դեղագործություն է սովորել, աշխատել հորեղբոր դեղատանը, այնուհետև մեկնել Տեխաս, որտեղ Օսթին քաղաքի բանկերից մեկում աշխատել է որպես գանձապահ ու հաշվետար: Առաջին գրական փորձերը կատարել է 1880-ական թթ. սկզբներին:
   Օսթինում 1894թ. Փորթերն սկսել է հրատարակել «Ռոլինգ սթոուն» հումորային շաբաթաթերթը, որն ամբողջությամբ կազմված էր իր ակնարկներից, կատակներից, բանաստեղծություններից և նկարներից: Մի տարի անց շաբաթաթերթը փակվել է, Փորթերին ազատել են աշխատանքից և հայտնաբերված պակասորդի պատճառով ենթարկել դատական պատասխանատվության:
   Զեղծարարության մեջ մեղադրվելուց հետո նա դիմել է փախուստի և մոտ կես տարի թաքնվել Հոնդուրասում, այնուհետև Հարավային Ամերիկայում: Վերադառնալով ԱՄՆ՝ դատապարտվել է և բանտարկվել Օհայո նահանգի Կոլումբուս քաղաքի բանտում, որտեղ անց է կացրել 3 տարի (1898-1901թթ.):
   
7. Ի՞նչ է նովելը։
   Նովելը փոքրածավալ, արձակ ստեղծագործություն է: Ծավալով ու բնույթով շատ մոտ է պատմվածքին, հաճախ նույնիսկ դժվար է լինում դրանք իրարից տարբերելը, բայց տարբերություններ կան:
   Նովելի հիմքում սովորաբար ընկած է լինում առօրյա փորձի տեսակետից անհավանական, երբեմն անեկդոտանման որևէ պատմություն, որի մեջ  գրողը խտացնում է անսպասելի բովանդակություն:Նովելում գործողությունները զարգանում են արագ ու սրընթաց: Հեղինակը խուսափում է ընդարձակ նկարագրություններից, մի կողմ է թողնում պատմության մանրամասները՝ ծանրանալով միայն հանգուցային պահերի վրա:
   Նովելիի փոքր ծավալը արտակարգ հագեցած է հերոսների ներաշխարհի հոգեբանական վերլուծություններով: Դա գրողից պահանջում է արտահայտչական հատուկ հնարանքներ, հատուկ լեզու: Նովելագրի խոսքը սեղմ է, բառերը ընտրովի են, դարձվածքներն այնքան խիտ են, որ հաճախ թևավոր խոսքի նշանակություն ունեն: