• Առաջադրանք 1. Եվրոպայի ուրվագծային քարտեզի վրա պատկերել Եվրոպայի 2 տարածաշրջանները ( (Արևմտյան Եվրոպա և Հվ․ Եվրոպա) իրենց համապատասխան պետություններով և մայրաքաղաքներով:

Արևմտյան Եվրոպա

Հարավային Եվրոպա

• Առաջադրանք 2. Եվրոպայի քաղաքական քարտեզի վրա առանձնացնել ՀՆԱ առավել բարձր ցուցանիշ ունեցող երկրները:

• Առաջադրանք 3․ Ընդհանուր կողմերով տվեք Եվրոպայի տեղը քաղաքակրթության և մարդկության առաջընթացի գործում:

Մեծ է Եվրոպայի դերը քաղաքակրթության և մարդկության առաջընթացի գործում: Եվրոպան քաղաքական, տնտեսական, ժողովրդագրական, սոցիալական, ռազմական ֆինանսական շատ բարդ մարմին է, բազմաբովանդակ համակարգ, համաշխարհային տնտեսության (եվրակենտրոն) մոդելի բնօրրանը։ Եվրոպան մարդկության բոլոր ժամանակներում եղել է մեծ հայտնագործությունների, վերածննդի, մեքենայական արտադրության, այրդունաբերական հեղաշրջումների հայրենիք է։ Եվրոպայի քաղակական քարտեզը մեծ փոփոխությունների է ենթարկվել առաջին և երկրուրդ պատերազմների հետո։ Եվրոպայում առանց Ռուսաստանի դաշնության կա 44 պետություն։ Եվրոպան բաժանվում է՝ Արևմտյան, Արևելյան, Հարավային և Հյուսիսային Եվրոպաների։

• Առաջադրանք 4․ Թվարկել Մեծ Բրիտանիայի զարգացման նախադրյալները։

Մեծ Բրիտանիայի ռելիեֆը հիմնականում հարթ է, իսկ հյուսիսի, Շոտլանդիայի ոչ բարձր լեռները չեն խոչընդոտում տնտեսական զարգացմանը։ Մեծ Բրիտանիան ողջ Եվրոպայի այն եզակի երկրներից է, որը նավթով, գազով և քարածխով կարող է բավարարել սեփական պահանջները։ Նավթի և գազի մեծ պաշարներ կան Հյուսիսային Ծովի ծանծաղուտի բրիտանական հատվածում։ Քարածխի մեծ կուտակումներ կան Միջին Անգլիայում, Հարավային Ուելսում և Շոտլանդիայում։ Մեծ Բրիտանիա կղզու կենտրոնական մասի երկաթի և գունավոր մի շարք մետաղների հանքավայրերը երկարատև սպառվել են գրեթե շահագործման հետևանքով։

• Առաջադրանք 5. Գնահատեք Արևմտյան Եվրոպայի արդյունաբերության և գյուղատնտեսության զարգացման բնական նախադրյալները:

Եվրոպան ունի բարգավաճ արտադրական ոլորտներ՝ աշխարհի արդյունաբերական արտադրության մեծ մասը տեղ է գտել Եվրոպայում: Մայրցամաքի արդյունաբերությունների մեծ մասը կենտրոնացված են «Երկնագույն բանան»-ում (ծածկում է Հարավային Անգլիան, Բենիլյուքսը, Արևմտյան Գերմանիան, Արևելյան Ֆրանսիան, Շվեյցարիան և Հարավային Իտալիան): Այնուամենայնիվ, աշխատավարձի բարձր մակարդակի և հետևաբար արտադրության արժեքի պատճառով Եվրոպան տառապում է աշխատուժի արտադրության ոլորտներում ապամոնտաժումից և օֆշորներից: Սա նշանակում է, որ արտադրությունը դարձել է ավելի քիչ կարևոր, և աշխատատեղերը տեղափոխվել են ավելի էժան աշխատանքի ծախսերով շրջաններ:

• Առաջադրանք 6․ Առանձնացնել Մեծ Բրիտանիայի և Գերմանիայի ներկայիս բնակչության ձևավորման գործընթացները։ Մեկնաբանել սեռատարիքային կազմի առանձնահատկությունները։
• Գերմանացիներին համարում են ամենակարգապահ ազգը ․, օրինապահությունը , կարգապահությունը , աշխատասիրությունը նրանց մասին է , նրանց մոտ ծնելիությունը շատ ավելի քրչ է , քան մահը ։
• Մեծ Բրիտանիայի բնակչությունը աձաջացել է անգլերից , սաքսերից , ֆրիզներից , կելտերից , բրիտաններից։ Հիմա բնակչության 80% -ը անգլեր են ։ այստեղ էլ բնակչության մեջ ծերերն ավելի շատ են , քան ծնելիությունը

• Առաջադրանք 7. Համեմատել Մեծ Բրիտանիայի և Գերմանիայի տրանսպորտի զարգացման առանձնահատկությունները։

• Գերմանիայում Եվրոպայի ամենահզոր տրասպորտային համակարգն է ՝ գետնուղիներ , ավտոճանապարհներ
  Գերմանիային արել է խոր տեխնիկական վերազինում , մեքենաների ու սարքավորումների վերազինում ։ Գերմանիան մեքենաշինության արտադրությամբ երրորդն է ԱՄՆ-ից ու Ճապոնիայից հետո , բայց որակով առաջինը ։
• Մեծ Բրիտանիայում տրանսպորտի առաջատար ճյուղ է էլեկտրոտեխնիկական , էլեկտրական տրանսպորտը ։ Մեծ նշանակություն ունեն ծովային փոխադրամիջոցները ։

• Առաջադրանք 8. Թվարկել և ուրվագծային քարտեզի վրա նշել, Մեծ Բրիտանիայի և Գերմանիայի խոշոր քաղաքները։

Գերմանիա-Քիլ, Համբուրգ, Պոտսդամ, Քյոլն, Դրեզդեն, Մայնի-Ֆրանկֆուրտ, Շտուգարտ։

Մեծ Բրիտանիա-Գլազգո, Էդինբուրգ, Լիդս, Մանչեստր, Նյուքասլ, Լիվերպուլ, Փլիմութ, Բրիստոլ։

Դասի հղում։

1․ Ներկայացնե՜լ Արևելյան Եվրոպայի աշխարհագրական դիրքի առանձնահատկությունները։
Արեւելյան Եվրոպա տարածաշրջանն ընդգրկում է 9 պետություն, որոնք հավաք տարածքով ձգվում են Բալթիկ ծովից մինչեւ Սեւ ծով: Նրա ընդհանուր տարածքը 1,7 մլն. քկմ է, որտեղ ապրում է 155 մլն. մարդ;
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Արեւելյան Եվրոպայի երկրներում հաստատվեցին սոցիալիստական կարգեր: Իրականացվեցին սոցիալտնտեսական փոփոխություններ: Այդ երկրներն հասան որոշակի տնտեսական հաջողությունների: Համաշխարհային արդյունաբերական արտադրության մեջ նրանց բաժինը հասավ 12-13 %-ի:

2․ Բնութագրե՜լ տարածաշրջանի ժողովրդագրական իրավիճակը։
Այս պահին գրեթե բոլոր երկրներում տեղի է ունենում բնակչության նվազում: Նախկին Չեխոսլովակիայի փլուզումից հետո տարածաշրջանի երկրների ազգային կազմը համեմատաբար միատարր է դարձել, բայց բոլոր երկրներում էլ կան ազգային փոքրամասնություններ։

3․ Ուսումնասիրե՜լ Արևելյան Եվրոպային որևէ երկրի քաղաքականության, գիտականության և մշակույթի բնագավառներում հայազգի առնվազն երեք գործչի թողած ավանդը։

4․ Աշխարհի օգտակար հանածոները քարտեզով որոշեք, թե՜ արևելաեվրոպական երկրներից, որո՞նք են ամենահարուստը.

• քարածխով և գորշածխով,
• նավթով և բնական գազով,
• գունավոր մետաղների հանքաքարով,
• քիմիական արդյունաբերության հանքային հումքով:
• Հանքային ռեսուրսների ո՞ր տեսակներով են ապահովված բոլոր երկրները և ո՞ր տեսակները չեն բավականացնում դրանց մեծ մասին: 

5․ Բնութագրե՛ք  90-ական թթ. սկզբներին Արևելյան  Եվրոպայի երկրների տնտեսաաշխարհագրական դիրքի որակական և քանակական փոփոխությունները:
1990-ի հոկտեմբերին գերմանական երկու պետությունները վերամիավորվեցին: Մյուս երկրներում առաջացան պետական կառուցվածքի նոր ձևեր, բազմակուսակցություն, երկրների մեծ մասում կոմունիստական կուսակցությունները հեռացվեցին հասարակության ղեկավարումից:

6․ Տվե՛ք
1) Լեհաստանի,
2) Չեխիայի և Սլովակիայի,
3) Հունգարիայի և Ներբեռնել Ռումինիայի, Ուկրաինայի և Բելառուսի (կամ ըստ ընտրության երկու այլ երկրների) ՏԱԴ-ի համեմատական բնութագրերը: Որոշե՛ք այն գծերը, որոնք, ձեր կարծիքով, տնտեսության համար ունեն առավել կարևոր նշանա-կություն:
Լեհաստան

Լեհաստանը պետություն է Կենտրոնական Եվրոպայում՝ Վիսլա և Օդրա գետերի ավազանում՝ Բալթիկ ծովի ափին։ Սահմանակցում է արևմուտքից Գերմանիային, հարավից՝ Չեխիային և Սլովակիային, արևելքից՝ Ուկրաինային և Բելառուսին, հյուսիս-արևելքից՝ Լիտվային և հյուսիսի մի փոքր հատվածում Ռուսաստանի Կալինինգրադի մարզի հետ։ Բացի դրանից կիսում է ծովային սահմանը Դանիայի և Շվեդիայի հետ։

Չեխիա և Սլովակիա

Չեխիան դեպի ծով ազատ ելք չունեցող պետություն Կենտրոնական Եվրոպայում։ Զբաղեցնելով 78,871 քառակուսի կմ ընդհանուր տարածք, Չեխիան հարավում սահմանակցում է Ավստրիային, արևմուտքում՝ Գերմանիային, հյուսիսարևելյան հատվածում՝ Լեհաստանին և հարավ-արևելքում՝ Սլովակիային։ Մայրաքաղաքն ու երկրի կարևորագույն կենտրոնը Պրահան է, իսկ մյուս խոշոր քաղաքներից են Բռնոն, Օստրավան, Պլզենը և Լիբերեցը։

Սլովակին գտնվում է Եվրոպայի կենտրոնում, ցամաքային պետություն է, դեպի ծով ելք չունեցող պետություն է։ Ցամաքային սահման ունի Չեխիայի, Ավստրիայի, Լեհաստանի, Հունգարիայի, Ուկրաինայի հետ։ Հավատացյալների մեծ մասը (բնակչության մոտ 77%-ը) դավանում է կաթոլիկություն։ Սլովակիան ՆԱՏՕ և ԵՄ անդամ է, արդյունաբերական երկիր՝ դինամիկ զարգացող տնտեսությամբ։ ՀՆԱ 2011 թվականին կազմել է 127,111 միլիարդ դոլար մոտ $23,384 մեկ շնչի հաշվով)։ Դրամական միավորը — եվրոն Է։ 

Հունգարիա

Հունգարիան պետություն է Կենտրոնական Եվրոպայում։ Սահմանակից է Սլովակիային, Ավստրիային, Սլովենիային, Սերբիային, Խորվաթիային, Ռումինիային և Ուկրաինային։ Տարածությունը 93,030 կմ² (109) է, բնակչությունը 9,897,541^[2] (88) (2015)։ Մայրաքաղաքը՝ Բուդապեշտ։

Ռումինիա

Ռումինիան գտնվում է Եվրոպայի հարավարևելյան մասում՝ այն դեմոկրատական կիսանախագահական պետություն է։ Մայրաքաղաքը՝ Բուխարեստ։ Հյուսիսում և արևելքում պետությունը սահմանակից է Ուկրաինային, հյուսիս-արևելքում Մոլդովային, հարավում Բուլղարիային, արևմուտքում Սերբիային և Հունգարիային, արևելքում Ռումինիան սահմանափակվում է Սև ծովով։ Ռումինիան գտնվում է հարավարևելյան Եվրոպայում, Սև ծովի ափին, Բուլղարիայի և Ուկրաինայի միջև։ Ընդհանուր տարածքը 237.500 կմ², որից ցամաքը՝ 230.340 կմ², իսկ ջուրը՝ 7.160 կմ²։

Ուկրանիա

Ուկրանիան Ռուսաստանի Դաշնությունից հետո երկրորդ խոշորագույն պետությունն է Եվրոպա աշխարհամասում։ Ուկրաինան հյուսիսում և հյուսիս-արևելքում սահմանակցում է Ռուսաստանին, հյուսիս-արևմուտքում՝ Բելառուսին,արևմուտքից՝ Լեհաստանին, Սլովակիային և Հունգարիային, հարավ արևմուտքից՝ Մոլդովային, հարավից և հարավ-արևելքից համապատասխանաբար Սև ծովին և Ազովի ծովին։ Ուկրաինան զբաղեցնում է 603,628 քառակուսի կմ տարածք՝ շուրջ 40 միլիոն բնակչությամբ։ Մայրաքաղաքը Կիևն է։ Մյուս խոշորագույն բնակավայրերն են Խարկովը, Օդեսան, Դնիպրոն, Դոնեցկը։

Բելառուս

Բելառուսը դեպի ծով ելք չունեցող պետություն Արևելյան Եվրոպայում։ Հյուսիս-արևելքում սահմանակից է Ռուսաստանին, հյուսիսում՝ Լիտվային և Լատվիային, հարավում՝ Ուկրաինային, արևմուտքում՝ Լեհաստանին։ Մայրաքաղաքը Մինսկն է, խոշոր քաղաքներն են Բրեստը, Գրոդնոն, Գոմելը, Մոգիլյովը և Վիտեբսկը։ Մինչև 1991 թվականը ԽՍՀՄ-ի կազմում էր։

Ռուսաստան

Ռուսաստանի տարածքի հիմնական մասը գտնվում է Հյուսիսային Ասիայում, իսկ որոշ մասը սխալմամբ՝ նաև Արևելյան Եվրոպայում։ Ռուսաստանն աշխարհի խոշորագույն պետությունն է և զբաղեցնում է երկրագնդի ցամաքային տարածքի 1/8-ը։ Բնակչության թվով 9-րդն է աշխարհում․ ըստ 2018 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Ռուսաստանի բնակչության թիվը կազմում է ավելի քան 144 մլն մարդ։ Երկրի ազգաբնակչության 77 %-ը կենտրոնացված է արևմուտքում՝ եվրոպական հատվածում, որտեղ էլ տեղակայված է քաղաքամայր Մոսկվան։ Վերջինս համարվում է Եվրոպայի խոշորագույն քաղաքը, ինչպես նաև խոշորագույններից մեկն ամբողջ աշխարհում։ ՌԴ նշանավոր քաղաքներից են նաև Սանկտ Պետերբուրգը, Նովոսիբիրսկը, Եկատերինբուրգը և Նիժնի Նովգորոդը։ Պետական լեզուն ռուսերենն է, հիմնական բնակիչները՝ ռուսները։ Խոշոր ազգային փոքրամասնություններն են թաթարները, ուկրաինացիները, բաշկիրները, հայերը, չուվաշները, չեչենները և այլն։

7. Ինչու՞ սոցիալիզմի համակարգի փլուզումից հետո Արևելյան  Եվրոպայի բնակչության ազգային կազմն ավելի միատարր դարձավ: Ի՞նչ ուղղություն ունեն ներքին և արտաքին գաղթերը:

8. Ձեր կարծիքով որո՞նք են Արևելյան  Եվրոպայի երկրներում «անցումային տնտեսության» հիմնական դժվարությունները: Կարո՞ղ եք նշել լուծման ուղիները: 
Արևելյան Եվրոպայի երկրներն իրենց զարգացման մակարդակով նկատելիորեն
տարբերվում են միմյանցից և մեծ չափով Եվրոպայի մնացած տարածաշրջանների երկրներից: Ներկայումս զգալիորեն հաղթահարել են «անցումային տնտեսության» դժվարությունները: Այս երկրները դասվում են զարգացման միջին մակարդակի հասած երկրների թվին: Գերիշխող է տնտեսապես ակտիվ բնակչության զբաղվածությունն արդյունաբերության և գյուղատնտեսության մեջ և ցածրծառայությունների ոլորտում: Այսպես, տարածաշրջանի առավել բարձր մակարդակ ունեցող երկրում Չեխիայում,
ներկայումս արդյունաբերության մեջ զբաղված է տնտեսապես ակտիվ բնակչության 40 %-ը, գյուղատնտեսության մեջ4 և ծառայությունների ոլորտում 56 %-ը: Բուլղարիայում համապատասխանաբար 33, 10 և 57 %-ը և Լեհաստանում 29, 18 և 53 %-ը: