Դուք գիտեք, որ բոլոր բջիջներին անհրաժեշտ է թթվածին և սննդանյութեր, որոնք կարող են բջջաթաղանթով ներս թափանցել միայն լուծված վիճակում: Այդ է պատճառը, որ բջիջները մշտապես գտնվում են հեղուկ միջավայրում:

Արյունը, ավիշը և հյուսվածքային հեղուկը կազմում են օրգանիզմի ներքին հեղուկ միջավայրը։

Ուշադրություն

Արյունը ներքին միջավայրի ամենակարևոր բաղադրիչն է. այն շարժվում է արյունատար անոթների փակ համակարգով: Արյունից են ձևավորվում հյուսվածքային հեղուկը և ավիշը:

Հյուսվածքներում արյան մազանոթների պատերից արյան պլազմայի մի մասը սննդանյութերի հետ անցնում է միջբջջային տարածություն և ձևավորվում է հյուսվածքային հեղուկը:

Հյուսվածքային հեղուկն անգույն է, թափանցիկ: Արյունից սննդանյութերն անցնում են հյուսվածքային հեղուկ, ապա բջիջներ, իսկ կենսագործունեության արգասիքները տեղաշարժվում են հակառակ ուղղությամբ՝ բջիջներից դեպի հյուսվածքային հեղուկ: Այսպիսով` հյուսվածքային հեղուկը կապ է ստեղծում արյան և բջիջների միջև:

Ուշադրություն

Հյուսվածքային հեղուկն իր բաղադրությամբ նման է արյան պլազմային, այն տարբերությամբ միայն, որ նրանում գրեթե չեն պարունակվում սպիտակուցներ:

Դա բացատրվում է այն հանգամանքով, որ սպիտակուցի մոլեկուլները մեծ են և չեն թափանցում արյան անոթների պատերով: Հյուսվածքային հեղուկի քանակն օրգանիզմում մոտ 20 լիտր է:

Ավիշը կաթնասպիտակավուն հեղուկ է, բաղադրությամբ նման է արյան պլազմային, միայն նրանում սպիտակուցների քանակը 3−4 անգամ պակաս է: Օրվա ընթացքում արյուն է վերադարձվում 2−3 լիտր ավիշ:

Միջբջջային տարածությունում, բացի արյունատար մազանոթներից, գտնվում են նաև կույր ծայրով սկսվող ավշային անոթներ:

Հյուսվածքային հեղուկից որոշ նյութեր լուծված վիճակում թափանցում են ավշային անոթներ, որից հետո այդ հեղուկը կոչվում է ավիշ:

Դրա շնորհիվ հյուսվածքային հեղուկի հավելյալ քանակը լցվում է ավշային անոթներ, որոնցով վերադառնում է արյունատար համակարգ, իսկ հյուսվածքային հեղուկը պահպանում է իր հարաբերական կայուն բաղադրությունը միջբջջային տարածությունում, ինչը չափազանց կարևոր է բջիջների բնականոն կենսագործունեության համար:

Ավշային մազանոթները կույր ծայրով սկսվում են միջբջջային տարածությունից, այնուհետև, միմյանց միանալով առաջացնում են խոշոր անոթներ, որոնք երկու մեծ ծորաններով թափվում են աջ նախասրտին մոտեցող սիներակների մեջ։ Ավշային անոթների ճանապարհին տեղ-տեղ կան ավշային հանգույցներ, որտեղ առաջանում են լիմֆոցիտներ, որոնք պաշտպանում են օրգանիզմը հիվանդաբեր մանրէներից:

Օրգանիզմի ներքին միջավայրի կայուն վիճակը կոչվում է հոմեոստազ:

Այն կարգավորվում է նյարդային և ներզատական համակարգերի միջոցով:

1. Ի՞նչ է օրգանիզﬕ ներքին ﬕջավայրը, և ի՞նչ նշանակություն ունի այն:

2.Ինչպե՞ս է ձևավորվում հյուսվածքային հեղուկը:
Հյուսվածքներում արյան մազանոթների պատերից արյան պլազմայի մի մասը սննդանյութերի հետ անցնում է միջբջջային տարածություն և ձևավորվում է հյուսվածքային հեղուկը:

3. Ի՞նչ է ավիշը և ի՞նչ դեր է կատարում:
Հյուսվածքային հեղուկից որոշ նյութեր լուծված վիճակում թափանցում են ավշային անոթներ, որից հետո այդ հեղուկը կոչվում է ավիշ:

4. Ո՞րն է կոչվում հոﬔոստազ:
Օրգանիզմի ներքին միջավայրի կայուն վիճակը կոչվում է հոմեոստազ:

5. Ի՞նչ նշանակություն ունի ներքին ﬕջավայրի կայունությունը:
Այն կարգավորվում է նյարդային և ներզատական համակարգերի միջոցով:

Սիրտը քառախորշ սնամեջ մկանային օրգան է, գտնվում է կրծքավանդակում, փոքր-ինչ ձախակողմյան դասավորությամբ:

Չափահաս մարդու սրտի զանգվածը կազմում է 250−300 գ:

Սիրտը գտնվում է սրտապարկում, որը շարակցահյուսվածքային թաղանթ է: Սրտապարկի ներքին մակերևույթն արտադրում է քիչ քանակությամբ հեղուկ, որը թուլացնում է կծկման ժամանակ առաջացած շփման ուժը:

Սիրտը հոծ միջնորմով բաժանվում է աջ և ձախ կեսերի, որոնցից յուրաքանչյուրը կազմված է նախասրտից և փորոքից: Նախասրտերը և փորոքները հաղորդակցվում են անցքերով, որոնցում կան փեղկավոր փականներ:

Սրտի աջ նախասրտի և աջ փորոքի բացվածքի սահմանում գտնվում են եռափեղկ փականներ (կազմված երեք փեղկից), իսկ ձախ նախասրտի ու ձախ փորոքի բացվածքի սահմանում` երկփեղկ փականները:

Սրտից դուրս եկող թոքային զարկերակի և աորտայի ներսում կան կիսալուսնաձև փականներ: Եռափեղկ և երկփեղկ փականները խոչընդոտում են արյան հետադարձ շարժումը փորոքներից նախասրտեր: Կիսալուսնաձև փականներն արգելակում են արյան հետադարձ շարժումը թոքային զարկերակից և աորտայից դեպի սիրտ:

Փականների եզրերից բարակ շարակցահյուսվածքային թելեր են ձգվում դեպի փորոքների պատերը, որոնց շնորհիվ փորոքի մկանի կծկման պահին փականները պահվում են հորիզոնական դիրքում և չեն շրջվում դեպի նախասրտերի խոռոչներ:

Նախասրտերի կծկման պահին փականների փեղկերը կախվում են փորոքների ներսը, և արյունը ազատ շարժվում է նախասրտերից փորոքներ:

Նախասրտերի պատերն ավելի բարակ են, քան փորոքներինը, որը պայմանավորված է աշխատանքի ժամանակ նրանց գործադրած ոչ մեծ ուժով: Այդ նույն պատճառով ավելի հաստ են ձախ փորոքի պատերը, քան աջ փորոքինը: Ձախ փորոքն արյունը մղում է դեպի մեծ շրջան, իսկ աջ փորոքը` դեպի փոքր շրջան:

Սիրտն աշխատում է անընդմեջ` արյունը մղելով արյունատար համակարգ և ապա բոլոր օրգաններ ու հյուսվածքներ:

Գիտնականները հաշվել են, որ մեկ օրվա ընթացքում սրտամկանը ծախսում է այնքան էներգիա, որով կարելի է 900 կգ ծանրությունը բարձրացնել մինչև 14 մ բարձրության վրա, և դա արվում է ամբողջ կյանքի ընթացքում` 70−80 տարի և ավելի: Դա բացատրվում է սրտի աշխատանքի որոշակի առանձնահատկությամբ: Սիրտը հաջորդաբար կծկվում և թուլանում է կարճատև հանգստի ընդմիջմամբ:

Այն ժամանակահատվածը, որն ընդգրկում է նախասրտի մի կծկումից մինչև մյուսը, կոչվում է սրտային բոլորաշրջան:

Տարբերում են սրտային բոլորաշրջանի 3 փուլ, որոնց տևողությունները մարդու հարաբերական հանգստի վիճակում հետևյալն են.

1. Նախասրտերի կծկման փուլ, որը տևում է 0,1 վրկ: Այդ պահին փորոքները գտնվում են թուլացած վիճակում:

2. Փորոքների կծկման փուլ, որը տևում է 0,3 վրկ, որի ընթացքում նախասրտերը գտնվում են թուլացած վիճակում:

3. Ընդհանուր դադարը, տևում է 0,4 վրկ, որի ժամանակ սիրտը գտնվում է ընդհանուր թուլացման` հանգստի շրջանում:

Ուշադրություն

Այսպիսով, մարդու հարաբերական հանգստի վիճակում սրտային բոլորաշրջանը տևում է 0,8 վրկ, որից 0,4 վրկ հաջորդաբար կծկվում են նախասրտերն ու փորոքները, իսկ մյուս 0,4 վրկ-ը սրտամկանի թուլացման փուլն է:

Դրանով է բացատրվում, որ սիրտն առանց հոգնածության աշխատում է ամբողջ կյանքի ընթացքում: Հարաբերական հանգստի պայմաններում սիրտը մեկ րոպեում կծկվում է 70−75 անգամ: Սրտի բարձր աշխատունակության պատճառներից է արյունով նրա լավ մատակարարումը:

Միայն հանգստի վիճակում 1 րոպեում նա ստանում է 250−300 սմ³ արյուն, իսկ ֆիզիկական գերծանրաբեռնվածության ժամանակ` մինչև 2000 սմ³:

Սրտի աշխատանքը կարգավորվում է նյարդային և հումորալ ճանապարհով: Պարասիմպաթիկ նյարդային համակարգին պատկանող թափառող նյարդով եկած գրգիռները դանդաղեցնում են սրտի գործունեությունը, իսկ սիմպաթիկ նյարդերը մեծացնում են նրա կծկումների ուժն ու հաճախականությունը: Այդ նյարդերի ազդեցությունը սրտի վրա փոխկապակցված է, փոխհամաձայնեցված:

Սրտի աշխատանքը կարգավորվում է նաև հումորալ ճանապարհով: Այսպես, օրինակ` ադրենալինը, կալցիումի աղերն արագացնում են սրտի աշխատանքը, մինչդեռ ացետիլխոլինը, կալիումի աղերը դանդաղեցնում են այն: Սիրտը որոշակի պայմաններում նաև կարող է երկար ժամանակ աշխատել օրգանիզմից դուրս:

Ուշադրություն

Սրտի աջ նախասրտի պատում գտնվում է բջիջների հատուկ խումբ, որոնցում պարբերաբար գրգիռներ են առաջանում, տարածվում նախասրտերի, ապա փորոքների պատերով: Դրա շնորհիվ սիրտը կարող է ռիթմիկ աշխատել անկախ նյարդային և հումորալ ազդեցությունից: Սրտի այդ հատկությունը կոչվում է ինքնավարություն (ավտոմատիզմ):

Проект рассчитан для учеников 6,7,8 классов.

Цели и задачи проекта: 

1. Понять в чем заключается смысл жизни человека․
2. Разобраться с понятием — ,,Личные границы,,
3. Создание среды для понимания своих возможностей и сводобы, которая дается человеку․
4. Понять где начинаются и заканчиваются личные границы человека․
5. Понять может ли человек жить без границ․
6. Привлечь внимание общественности, учащихся к проблемам людей с ограниченными возможностями.
7. Преодоление барьеров, которые ставит общество по отношению к людям с ограниченными физическими и психическими возможностями.
8. Расширить знания учащихся о людях с ограниченными возможностями здоровья.

Ход проекта

Обсуждение в классе։

Часть 1

1. В чем, по-вашему, заключается свобода человека? Кто он этот свободный человек?
   Есть люди, которые представляют себе свободного человека делающим все, что хотят, я этого не отрицаю, но и не подтверждаю. Каждый человек решает сам, что для него свобода.
   
2. Необходимо ли в общении с людьми устанавливать личные границы?
   Это однозначно необходимо, потому что вам нужно установить границы, чтобы другой человек не переходил их границы при общении с вами.
   
3. Как вы можете описать понятия ,, личные вещи,, , ,,личное пространство,, , ,,личное время ,, , ,,личная жизнь ,, ,,личность ,, ?
   Личные вещи, это вещи, которые принадлежат только нам и никто не может их потрогать, почему бы и не поговорить об этом.
   Личное пространство — это когда мы знаем вещи, о которых никогда не хотели бы, чтобы кто-то знал, и общаемся с другим человеком с осторожностью, чтобы не позволить ему войти в наше пространство.
   Личное время, когда ты делаешь то, что хочешь, что близко твоей душе, когда ты тратишь это отведенное тебе время на то, что тебе нравится.
   Личная жизнь – это то, о чем должны знать только мы сами.
   По-моему, о личном говорить не следует.
   
4. Нужно ли научиться говорить ,,НЕТ,, ?
   Вы должны научиться говорить «нет», потому что это одна из самых важных вещей.
   
5. Где, по-вашему, стирается понятие свобода и начинается безответственность и вседозволенность?
   Когда тебе запрещают делать то, что ты хочешь.
   
6. Считаете ли вы себя свободным человеком и почему?

Часть 2

Просмотр короткометражного фильма в классе.

Обсуждение видео в классе.

-Обсуждение проблемы ограниченности.

-Люди с ограниченными физическими и психическими возможностями в социуме. Какова их роль?

-Каким образом помочь людям с ограниченными возможностями интегрироваться в общество?

-Почему люди, имея все, жалуются на свою жизнь? Пример героя ролика может стать решением вашей проблемы?

-Может ли человек с ограниченными возможностями легко поступить на работу в Армении?

Итоги проекта: 

Ученики  средних и старших классов обязаны были в рамках проекта создать видеообращение или сочинение на одну из данных тем: ,,Жизнь без границ — не вымысел» ,,Особенные люди полноценны в социуме».

Классная работа

Читаем бографию Шираза

Биография Ованеса Шираза — знаменитого гюмрийца

1915-1984

Беспощадная депортация и резня западных армян сделала вдовами и осиротила многие тысячи матерей и детей, бросив их на произвол судьбы.

В те трагические дни 27 апреля 1915 года, через три дня после резни армянской интеллигенции, родился Ованес Татевосович Карапетян. Детство Ованеса прошло в самые трагические времена армянской истории, в голоде и нищете.

Ованес впервые обратил на себя всеобщее внимание в 1935 году, опубликовав свой первый сборник лирических стихов “Наступление весны”. Романист Адрбед назвал талантливого поэта “Ширазом” — “стихи этого юноши имеют неповторимый аромат свежих, покрытых росой роз, подобно розам Шираза”.

В 1937г. Шираз поступил в Ереванский Государственный Университет на факультет армянской литературы, где проучился до 1941г.

До своей смерти 14 марта 1984г., Шираз издал много книг — главным образом поэзия — а также квартеты, притчи и переводы, и наслаждался любовью и признанием повсеместно, как один из самых великих армянских поэтов своего времени.

Стихотворный цикл ,,Венок матери,,

Любовь к матери — один из главных мотивов в творчестве Ованеса Шираза, одна из «постоянных величин» его поэзии. Шираз прославляет материнскую любовь как силу, дарящую человеку свет и радость. «Венок матери» — поэтический цикл, в который вошли стихотворения, посвященные матери. Приведем некоторые из них.

Урок 1

ЗАДАНИЕ 1. Определите род существительных

1. горячий чай-муж. род.
2. картофельное пюре-сред. род.
3. концертный рояль-муж. род.
4. голубая мечеть-жен. род.
5. свободное такси-сред. род.
6. городское метро-сред. род.
7. трудное время-сред. род.
8. новая станция-жен. род.
9. умная девочка-жен. род.
10. странный юноша-муж. род.
11. храбрый мальчик-муж. род.
12. старый дом-муж. род.

ЗАДАНИЕ 2. Подберите антонимы к следующим словам. Жирным шрифтом указано, к какому точно слову нужно найти антоним:

– вкусный десерт-невкусный
– солëная рыба-пресная
– сладкий сок-кислый
–экзотические фрукты–местные
– варëное мясо-сырое
– свежий апельсин-заплесневелый
– мягкий хлеб-чёрствый
– убрать мясо в холодильник–вынуть
– жидкий суп-густой
– тяжëлый крем-лёгкий
– маленькая вилка–большая
– острый нож-тупой
– столовая ложка–чайная
– зелëный чай–черный
– полезная еда-вредная
– голодный человек—сытый
– накрывать на стол–убрать со стола
– грязная сковорода-чистая
– натуральные продукты-синтетический
– крупная соль-мелкая
– холодный борщ-горячий
– сырая свëкла-варенная
– заморозить ягоды-разморозить
– натуральные ингредиенты–искусственные
– лëгкий завтрак-плотный

ЗАДАНИЕ 3. Образуйте имена прилагательные. 

Например  бульон из курицы – куриный бульон

1. душ утром –утренний душ. 
2. билет на автобус –автобусный билет.
3. зверь из леса –лесной зверь.
4. рыба из моря –морская рыба. 
5. книга для детей –детская книга. 
6. шкура тигра –тигровая шкура.
7. варенье из абрикосов –абрикосовое варенье.
8. шапка из меха –меховая шапка.
9. палка из дерева –деревянная палка

ЗАДАНИЕ 4.  Определите род существительных, подберите 3-4 прилагательных к словам: 

Птица, нос, комната, строка, мир, гном, газета, настроение, корова, пастух, поле, время, бремя, колесо

Работа по проекту — ,,Жизнь без границ,,

237.

Երկու ռացիոնալ արտահայտությունների ցանկացած ճիշտ հավասարություն նույնություն է:

238.

Այո

239.

x հավասար չէ 0
x հավասար չէ 1

240.

ա) a-ի և b-ի ցանկացած արժեքների համար
բ) a, b և c ցանկացած արժեքների համար
գ) b-ն հավասար չէ 0-ի դեպքում:
դ) a-ն հավասար չէ 0-ի դեպքում, b-ն հավասար չէ 0-ի դեպքում։
ե) x հավասար չէ-y դեպքում։
զ) x հավասար չէ -y դեպքում։
է) ցանկացած m-ի դեպքում

245.

ա) -2a/3b
բ) 5m/4n
գ) 5b(a-b)/4c(a+b)/4c(a+b)
դ) 5m(2n+m)/4(2n-m)

250.

ա) 2
բ) 2(x²+y²)
գ) m⁴-m⁴/m²n²
դ) 4x²
ե) -1
զ) -2

251.

ա) x²+9
բ) a³+2a²+4a+1/a+2
գ) -3m
դ) -5a
ե) 0
զ) 0

253.

an-bm/an+bm

ե) 1
զ) 1/m
է) c+1/c-1

365/

ա) 0,1
բ) 2

266.

ա) -0,2
բ) 12/1/14
գ) 10
դ) 11

1․ Հոմանիշների հինգ զույգ առանձնացրո՛ւ:

Ընչազուրկ, հերսոտ, ընչաքաղց, ընթացիկ, սրընթաց, անընկճելի, արագընթաց, անկոտրում, դյուրաթեք, դյուցազնական, դյուրաբեկ, ճկուն, աղքատ, հերոսական:

Ընչազուրկ-աղքատ
սրընթաց-արագընթաց
անընկճելի-անկոտրում
դյուրաթեք-դյուրաբեկ
դյուցազնական-հերոսական

2. Կետերր փոխարինի՛ր փակագծում տրված այնպիսի հոմանիշով,որ տեքստի ոճն ավելի վերամբարձ դառնա:
Հին Բաբելոնի հարստությունն ու պերճությունը դեպի իրենց էին հրապուրում (ձգում, հրապուրում, քաշում) ճամփորդներին: Նրանք գալիս էին իրենց աչքերով տեսնելու քաղաքի սքանչելի (զարմանալի, զարմանահրաշ, սքանչելի, հիանալի) պարիսպները, որոնց վրայով մի քանի կառք կարող էր կողք-կողքի ընթանալ: Սակայն ճամփորդներին ամենից ավելի գրավում (գրավում, դյութում, ձգում, հրապուրում) էր Նաբուգոդոնոսոր թագավորի չքնաղ (հիասքանչ, չքնաղ, հրաշազեղ, չքնաղագեղ) պալատը: Պալատի կողքին վեր էր խոյանում (բարձրանում էր, վեր էր խոյանում) ապշեցուցիչ մի կառույց (կառույց, կառուցվածք, կերտվածք, շինվածք)` կախովի այգիները: Թագավորը դրանք շինել էր (ստեղծել էր, շինել էր, գոյության էր կոչել) իր սիրելի կնոջ համար: Թագուհին մեդացի էր` իր հայրենիքի զմրուխտ (կանաչ, զմրուխտ, անտառոտ) լեռներին ու անտառներին սովոր: Տոթ (շոգ, տոթ, տոթակեզ) ու անտառազուրկ Բաբելոնում կարոտում Էր Մեդիայի լեռնային անտառների զեփյուռին (զեփյուռին, հովին, քամուն) ու ստվերին: Կնոջ թախիծը (տխրությունը, թախիծը, վիշտը) փարատելու (պակասեցնելու, նվազեցնելու, փարատելու) համար Նաբուգոդոնոսորը որոշեց նրան կարծես լեռներից բերված ամբողջ մի օազիս պարգևել (պարգևել, ընծայել, նվիրել): Եվ կամարակապ չորս հարկերից բաղկացած լայն աշտարակի վրա ստեղծվեցին աշխարհահռչակ (հայտնի, աշխարհահռչակ, ծանոթ) կախովի պարտեզները: Հասարակ մարդկանց (մահկանացուների, հողածինների, մարդկանց) համար պարտեզներն անմատչելի էին. չէ՞որ դրանք արքայական (թագավորական, արքայական) պալատի բարձր պարիսպների ետևում էին, իսկ մուտքը պահպանում էր սարսափազդու (ահարկու, սարսափելի, ահավոր, սարսափազդու) պահակախումբը: Այդպիսի պարտեզներ ամբողջ աշխարհում ոչ մի տեղ չեն եղել, դրանք հրաշալի (շատ լավ, հիանալի, հրաշալի) էին մտածված և հեքիաթային գեղեցկություն (սիրունություն, գեղեցկություն) ունեին, իզուր չէ, որ աշխարհի յոթ հրաշալիքների շարքում էին:

3․ Տրված դարձվածքներով նախադասություններ կազմի՛ր:

Մտքի ծովն ընկնել, լեզուն փակ պահել, հինգ մատի պես գիտենալ, թևերը ծալած նստել, էժան պրծնել, արցունքները կուլ տալ:

Նա հիշողությունների հետ, մտքի ծովն էր ընկել։
Ընկերոջը ասաց, որ այս մասին լեզուն փակ պահի։
Նրա դասընկերոջը հինգ մատիս պես գիտեմ։
Գործելու փոխարեն ձեռքերը ծալած նստել է։
Այս խնդրից էժան պրծա։
Նա վիրավորվեց, բայց արցունքները կուլ տվեց։

4. Տրված խմբերի գոյականները հոգնակի դարձրու և բացատրի՛ր օրինաչափությունը:

Ա Ուժ, տարր, ծով, նավ, կույտ, բերդ, շենք:
Ուժ-ուժեր
տարր-տարրեր
ծով-ծովեր
նավ-նավեր
կույտ-կույտեր
բերդ-բերդեր
շենք-շենքեր

Բ. ճանապարհ, գաղտնիք, հրաշք, մեքենա, շրջան, շինություն, նավահանգիստ:
ճանապարհ-ճանապարհներ
գանղտնիք-գաղտնիքներ
հրաշք-հրաշքներ
մեքենա-մեքենաներ
շրջան-շրջաններ
շինություն-շինություն
նավահանգիստ-նավահանգիստներ

Գ. Գառ, դուռ, մատ, մուկ, թոռ, ձուկ, լեռ, բեռ:
գառ-գառներ
դուռ-դռներ
մատ-մատներ
մուկ-մկներ
թոռ-թոռներ
ձուկ-ձկներ
լեռ-լեռներ
բեռ-բեռներ

Դ. Աստղ, արկղ, վագր, անգղ, սանր:
աստղ-աստղեր
արկղ-արկղեր
վագր-վագրեր
անգղ-անգղեր
սանր-սանրներ

Ե. Ծովածոց, սուզանավ, դաշտավայր, շնագայլ, հեռագիր, լրագիր:
ծովածոց-ծովածոցեր
սուզանավ-սուզանավեր
դաշտավայր-դաշտավայրեր
շնագայլ-շնագայլեր
հեռագիր-հեռագրեր
լրագիր-լրագրեր

Զ. Քարտաշ, գրագիր, լեռնագործ, բեռնակիր:
քարտաշ-քարտաշներ
գրագիր-գրագրեր
լեռնագործ-լեռնագործեր
բեռնակիր-բեռնակրեր

է. Մարդ, կին:
մարդ-մարդիկ
կին-կանայք

5.Բառերը, քանի ձևով հնարավոր է, վերադասավորի´ր, որ ամեն անգամ մի բան կարևորվի:

Կենսաբանների փորձերից ձանձրացած դելֆինները հացադուլ են հայտարարում:
Դելֆինները հացադուլ են հայատարարում կենսաբանների փորձերից ձանձրացած։

Դելֆինները բաց ակվարիումից դանդաղ լողում էին դեպի ազատություն:
Բաց ակվարիումից դեպի ազատություն դանդաղ լողում էին դելֆինները։

Գերմանացի մի կոնստրուկտոր մթության մեջ տեսնող և հաչող արհեստական շուն է պատրաստել:
Մթության մեջ տեսնող և հաչող արհեստական շուն է պատրաստել կոնստրուկտոր մի Գերմանացի։

Շոտլանդիայի և Նորվեգիսւյի բնակիչները «ծովատառեխի անձրևի» բազմիցս ականատես են եղել: «ծովատառեխի անձրևի» բազմիցս ականատես են եղել Շոտլանդիայի և Նորվեգիայի բնակիչները։

Հնդկաստանի բնակիչները ութ հարյուր լեզվով ու բարբառով են խոսում:
Ութ հարյուր լեզվով և բարբառով են խոսում Հնդկաստանի բնակիչները։

Օձի թույնը բժշկության մեջ շատ արժեքավոր է:
Բժշկության մեջ շատ արժեքավոր է օձի թույնը։

Ծայրին փոքրիկ լամպ ունեցող ինքնահոսներ են թողարկվում Ճապոնիայում:
Ճապոնիայում թողարկվում են ծայրին փոքրիկ լամպ ունեցող ինքնահոսներ ունեցող

6.Նախադասությունների մեջ շարադասության (բառերի դասավորության) սխալ կա, ուղղի՛ր:

Բարձր ու երկարաձիգ գորտն սկսեց կռկռալ:
Գորտը սկսեց երկարաձիգ կռկռալ։

Աղմուկի միջից հուսահատ մեզ էին հասնում օգնության կանչերը: Հայտնվեցին միանգամայն յուրահատուկ իրիկնային ձայները` ռիթմիկ գվվոց ու բարձր, բեկբեկուն մռնչյուն:
Աղմուկի միջից մեզ էին հասնում հուսահատ օգնության կանչերը։

Քարացած նայում էր իրիկնային տերևների ու թփերի տարուբերումին, կարծես առաջին անգամ էր տեսնում:
Կարծես առաջին անգամ էր տեսնում իրիկնային տերևների ու թփերի տարուբերումը. քարացած նայում էր։

Արահետը ոչ թե գնում էր դեպի գյուղը ուղիղ գծով, այլ շարունակ ծառերի մեջ գալարվելով:
Շարունակ ծառերի մեջ գալարվելով արահետը ոչ թե գնում էր դեպի գյուղը այլ ուղիղ գծով։

Սա հսկայի այն կոշիկն է, որը հաղթեց դևերին ու հետ բերեց աղջկան:
Սա այն հսկայի կոշիկն է, որով հաղթեց դևերին ու հետ բերեց աղջկան։

Տեսանք ավտոբուսի այն վարորդին, որով եկել էինք:
Տեսանք այն ավտոբուսի վարորդին, որով եկել էինք։