Արյան գործառույթները: Արյունը հեղուկ շարակցական հյուսվածք է: Այն օրգանիզմի բոլոր բջիջներին մատակարարում է թթվածին և սննդանյութեր, այնտեղից հեռացնում է ածխաթթու գազը և կենսագործունեության արգասիքները: Արյան մեջ են անցնում ներզատական գեղձերում մշակված կենսաբանական ակտիվ նյութերը (հորմոնները), որոնք կարգավորում են օրգան համակարգերի գործունեությունը: Այն նաև նպաստում է օրգանիզմի ներքին միջավայրի քիմիական բաղադրության ու մարմնի կայուն ջերմաստիճանի պահպանմանը: Արյունը նաև կատարում է պաշտպանական դեր վնասազերծում է օտարածին մարմինները։
Էրիթրոցիտներ: Արյան կարմիր ձևավոր տարրերը` էրիթրոցիտները, ունեն երկու կողմից ներհրված սկավառակի տեսք: Այդպիսի կառուցվածքը մեծացնում է նրանց շփման մակերեսն արյան մեջ ներթափանցած գազերի հետ և մեծացնում թթվածին տեղափոխելու օգտակար գործողության  գործակիցը:
Լեյկոցիտներ: Դրանք արյան սպիտակ գնդիկներն են` անգույն, կորիզավոր բջիջներ, չափսերով ավելի մեծ, քան էրիթրոցիտները, սակայն քանակով անհամեմատ ավելի քիչ:

Фразеологизмы

Фразеологизмом называют устойчивый оборот речи. Смысл фразеологизма не определяется значением отдельных слов, которые в него входят: например, «надорвать животы» означает «смеяться», а не «навредить здоровью».

В повседневной речи такие выражения часто используют, несмотря на то, что их грамматика может не соответствовать нормам современного языка. Устойчивые обороты употребляют так, как это сложилось исторически: поминай как звали, за семь верст киселя хлебать, от мала до велика.

Фразеологизмы обогащают речь, придают ей эмоциональную окраску. Они передают отношение говорящего к событию или предмету: положительную или отрицательную оценку, одобрение или осуждение. Их образность понятна носителям языка, в то время как иностранцев может привести в замешательство.

Фразеологизмы могут быть как исконными, то есть связанными с историческими событиями и личностями, обычаями и фольклором, так и заимствованными, пришедшими в русский из других языков. Например, выражение «синий чулок» произошло от английского bluestocking — так в эпоху Просвещения насмешливо называли женщин, увлеченных книгами и наукой.

К системе фразеологизмов также относят идиомы — обороты речи, которые употребляют как единое целое: бить баклуши, каши не сваришь. А также крылатые слова — афористические и образные выражения, пришедшие в речь из литературы, публицистики, философии и фольклора. Это могут быть изречения исторических личностей, например выражение «деньги не пахнут», которое приписывают римскому императору Веспасиану, или крылатая фраза Виктора Черномырдина — «хотели как лучше, а получилось как всегда».

Образование фразеологизмов — постоянный процесс. Некоторые устойчивые выражения уходят из речи (наводить тень на плетень, ни богу свечка ни черту кочерга), другие, наоборот, появляются из профессиональной лексики или даже жаргона.

Задание 1. Подберите к фразеологизмам синонимы-наречия. При затруднении обратитесь к словарю:
Ни свет ни заря-рано
На первых порах-вначале
С минуты на минуту-скоро
Не в бровь, а в глаз-точно
Рука об руку-близко
С глазу на глаз-тайно
Рукой подать-близко
На скорую руку-быстро
На край света-далеко
На живую нитку-небрежно
Как снег на голову-неожиданно
В один миг-мгновенно
Изо всех сил-сильно
Кот наплакал-мало
Душа в дущу-дружно
В мгновение-вмиг.

Задание 2.

Объяснить значения данных фразеологизмов и записать в скобках. Составить 10 предложений с любым из данных фразеологизмов.

Возносить до небес (хвалить) – втаптывать в грязь (унижать, оскорблять).
Воспрянуть духом (воодушевляться) – повесить нос (грустить).
Выбиться из сил (уставать) – набраться сил (окрепнуть).
Душа в душу (дружить) – как кошка с собакой (ругаться).
Засучив рукава (усердствовать) – спустя рукава (лениться).
Игра не стоит свеч (не рисковать) – игра стоит свеч (рисковать).
Идти в гору (добиться успеха) – катиться по наклонной плоскости (потерпеть фиаско).
Иметь голову на плечах (умный) – без царя в голове (глупый).
Как по маслу (легко) – через пень колоду (сложно).
Кровь с молоком (красивая) – краше в гроб кладут (уродливая).
На вес золота (ценить кого-то) – яйца выеденного не стоит (бесполезный).
На всех парах (быстро) – черепашьим шагом (медленно).
На край света (далеко) – рукой подать (близко).
Прикусить язык (промолчать) – развязать язык (болтать)

Задание 3

Разгадайте фразеологизмы в картинках

278.

ա) Դրական և բացասական ամբողջ և կոտորակային թվերն ու 0-ն կոչվում են ռացիոնալ թվեր:
բ) Թիվը, որ կարելի է գրել անվերջ ոչ պարբերական տասնորդական կոտորակի տեսքով, անվանում են իռացիոնալ թիվ։
գ) Ռացիոնալ և իռացիոնալ թվերը միասին անվանում են իրական թվեր։

279.

Այո

280.

4/7, 45/63, 20/41, 5/21, 5/31

281.

Այո

282.

ա) Ռացիոնալ
բ) Ռացիոնալ
գ) Ռացիոնալ
դ) Ռացիոնալ
ե) Իռացիոնալ
զ) Իռացիոնալ

283.

ա) 1, 2, 3, 4,
բ) 5, 6, 7, 8
գ) -1, -2, -3, -4
դ) 0,1, 0,2, 0,3, 0,4
ե) 0,5, 0,6, 0,7, 0,8
զ) 0,(1), 0,(2), 0,(3), 0,(4)
է) 2, 4, 6, 8
ը) 1, 3, 5, 7
թ) 2, 3, 5, 7
ժ) 4, 6, 8, 9
ի) 9, 27, 81, 243
լ) 10, 20, 30, 40


284.

ա) -1, -2
բ) 10, 15
գ) 0,1, 0,2
դ) 31, 41
ե) 4, 6
զ) 21, 35

Ենթակա և ստորոգյալ

Նախադասությունն ունի երկու գլխավոր անդամ՝ ենթակա և ստորոգյալ, որոնք իրար հավասարազոր անդամներ են:

Նախադասության այն անդամը, որը մի բան է անում, լինում կամ դառնում, կոչվում է ենթակա:

Ենթական դրվում է ուղղական հոլովով և պատասխանում է ո՞վ, ովքե՞ր, ի՞նչ, ինչե՞ր հարցերին: Ենթական արտահայտվում է՝

• գոյականով, որը կարող է լինել անձ, իր, երևույթ, հասկացություն և այլն, օրինակ՝
  • Ուսուցիչը օգնեց նրան:
  • Գիրքը անմիջապես գրավեց իր յուրահատուկ ոճով:
• այն բոլոր դերանուններով, որոնք ցույց են տալիս անձ կամ իր, օրինակ՝
  • Մենք դա լավ էինք հասկանում:
  • Ամեն ոք գիտեր ճշմարտությունը:
• փոխանուն ածականով, որը հոդ է ստանում և գործածվում գոյականաբար, օրինակ՝
  • Գեղեցիկը միշտ աչք է շոյում:
  • Սևը նրան դուր չեկավ:
• փոխանուն թվականով, օրինակ՝
  • Երեքն իմ սիրելի թիվն է:
• Բայի անդեմ ձևերով՝ անորոշ, ենթակայական, հարակատար դերբայներով, օրինակ՝
  • Երգելը նրա սիրելի զբաղմունքն էր:
  • Օջախդ պահող կա:
  • Երջանկացածը պտտվում էր բոլորի շուրջ:
• Բառակապակցությամբ, օրինակ՝
  • Երդումը դրժելը մեծագույն հանցանք էր:
  • Նրան օգնեց մարդկանց բուժելը:

Նախադասության այն անդամը, որ արտահայտում է հատկանիշ և այն վերագրում ենթակային ժամանակի մեջ, կոչվում է ստորոգյալ:

Ստորոգյալն արտահայտվում է դիմավոր բայաձևով և լինում է երկու տեսակ՝ պարզ և բաղադրյալ:

Միայն խոնարհված բայով կազմված ստորոգյալը կոչվում է պարզ ստորոգյալ:

Եթե ստորոգյալն արտահայտված է բաղադրյալ ժամանակաձևով, օրինակ՝ երգում են, ապա հատկանիշն արտահայտում է ձևաբայը (կախյալ դերբայը), իսկ վերագրումը կատարում է օժանդակ բայը: Երգելու հատկանիշն արտահայտում է դերբայը, իսկ վերագրումը կատարվում է են օժանդակ բայով: Իսկ եթե ստորոգյալը պարզ ժամանակաձև է, ապա հատկանիշն արտահայտվում է բայահիմքով՝ երգեց-, իսկ վերագրումը՝ վերջաորությամբ՝ -ին:

Պարզ ստորոգյալն արտահայտվում է՝

• բայի բոլոր եղանակների բոլոր ժամանակաձևերով,
• բայի կրկնությամբ, օրինակ՝
  • Գնում է, գնում, հասնում մի երկիր:
  • Լինում է, չի լինում, մի թագավորություն է լինում:
• հարադրավոր բայերով, օրինակ՝
  • Լող է տալիս ջրերում:
  • Պար է գալիս խնդագին:

Բաղադրյալ ստորոգյալը կազմված է երկու մասից՝ ստորոգելիից և հանգույցից:

Ստորոգելին արտահայտում է հատկանիշ, օրինակ՝ կարմիր, իսկ հանգույցը կատարում է դրա վերագրումը, օրինակ՝ էր:

Նրա հագուստը կարմիր էր:

Ստորոգելին արտահայտվում է գոյականով, ածականով, դերանունով, թվականով, դերբայով և դիմավոր բայի՝ հանգույցի հետ կազմում է բաղադրյալ ստորոգյալ:

• Այցելուն բժիշկ էր:
• Մոտեցողները հինգն են:
• Քո արածը օգնել չէր:

Որպես հանգույց կարող են հանդես գալ լինել, դառնալ, թվալ և վերացական այլ բայեր:

Պարզ ստորոգյալներում է-ն կոչվում է օժանդակ բայ, իսկ բաղադրյալ ստորոգյալներում՝ հանգույց:

 Ընդգծիր ենթականերն ու ստորոգյալները:

1. Կենսաբանների փորձերից ձանձրացած դելֆինները (ենթակա) հացադուլ են հայտարարում (պարզ ստորոգյալ):

2. Օձի թույնը (ենթակա)  բժշկության մեջ շատ արժեքավոր է :

3. Գերմանացի մի կոնստրուկտոր (ենթակա)  մթության մեջ տեսնող և հաչող արհեստական շուն է պատրաստել (ստորոգյալ):

4. Հնդկաստանի բնակիչները (ենթակա)  ութ հարյուր լեզվով ու բարբառով են խոսում (ստորոգյալ):

5. Աղմուկի միջից մեզ էին հասնում (ստորոգյալ) օգնության հուսահատ կանչերը (ենթակա):

2.Բաց թողած տեղերում դիր տրված ենթականերից մեկը՝ համաձայնեցնելով ստորոգյալի հետ:

1. Մի տան պատուհանից ճրագի սպիտակ շողերը երևում էին(երևալ)

2. Գարնան արևոտ օրերը ինձ հիշեցրին (հիշեցնել), որ մայիսն է:

3.  Քամին հալածել է(հալածել) մառախուղի թանձր քուլաները:

4. Ճապոնիայում թողարկվել էին(թողարկվել) ծայրին փոքրիկ լամպ ունեցող գրիչներ։

Քամին, օրեր, շող, գրիչներ

2. Գտիր համաձայնության սխալները:

• Մի մասը լռում են։
Մի մասը լռում է։

• Ընդունվում է պատվերներ:
Ընդունվում են պատվերներ։

• Ամեն մի զինվոր ու հրամանատար իրենց պարտքը պիտի կատարեն։
Ամեն մի զինվոր ու հրամանատար իրենց պարտքը պիտի կատարի։

• Պահանջվում է վարորդներ:
Պահանջվում են վարորդներ։

3․ Ընդգծիր ենթակաները, ըստ անհրաժեշտության կետադրիր:

• Լճում ձկների տեսակները շատացել են, և կերի պակաս է նկատվում:

• Մեր Երկրի հետ ինչ-որ Աստղակերպ կամ փոքր մոլորակ է ընդհարվել:

• Չղջիկը շատ նուրբ լսողություն ունի:

• Ամենուրեք բավականաչափ կենդանիներ կային , և մարդիկ չէին մտածում դրանց վերանալու մասին:

• Ժամանակին հսկաներ են ապրել , և այդ ձորերը նրանց համար առուներ են եղել:

• Դու քաջ ես ,ու անձնվեր և կարդարացնես մեր հույսերը:

• Մեղուներն ու ճանճերը այդ քիմիական միացությունից չափազանց ագրեսիվ են դառնում:

• Աշունը շուկան լցրել է մրգերով և անտառները գույներով:

• Նավի հսկա սուր քիթը ճեղքում էր ջուրը և առաջ սլանում:

• Վագրը ծառի ետևից մռնչաց և անտառը սարսափեց: