317.

18 սմ²

318.

56,7 սմ²

325.

80 սմ

326.

115,52 սմ²

330.

8 սմ

331.

5,625 սմ

346.

54 սմ²

347.

5 սմ

350.

4,76 սմ²

Ex. 1
Put the sentences into reported speech.
1. Mr Brown said, «I was watching TV last night.»
Mr Brown said (that) he had been watching TV the night before.
2. Sandy explained, «I saw the accident at the corner of High Street.»
Sandy explained (that) she had seen the accident at the corner of High Street.
3. Bob said, «We had a wonderful time at Peter’s party.»
Bob said (that) they had had a wonderful time at Peter’s party.
4. The farmer said, «I didn’t see her.»
The farmer said (that) he hadn’t seen her.
5. Will and Tim said, «We were very happy about the present.»
Will and Tim said (that) they had been very happy about the present.
6. Mr Jones said, «As a young boy I collected stickers.»
Mr Jones said (that) as a young boy he had collected stickers.
7. Peter reported, «We played a lot of tennis last year.»
Peter reported (that) they had played a lot of tennis the year before.
8. Mother said, «I have a headache.»
Mother said (that) she had a headache.
9. The Clarks told us, «We drove right down to Athens last summer.»
The Clarks told us (that) they had driven right down to Athens the summer before.
10. Helen said, «I’m watching the late-night show.»
Helen said (that) she was watching the late-night show.
11. Peter said, «They were interested in other countries.»
Peter said (that) they had been interested in other countries.
12. Mr Cooper said, «I take my medicine regularly.»
Mr Cooper said (that) he took his medicine regularly.
13. Mrs Miller said, «I don’t feel better now.»
Mrs Miller said (that) she didn’t feel better then.
14. Sarah said, «My father takes me to school every day.»
Sarah said (that) her father took her to school every day.
15. He said to the reporters, «I’m a farmer in Cornwall.»
He said to the reporters (that) he was a farmer in Cornwall.

Ex. 2
Put the sentences into reported speech.
1. Mary said, «I like ice cream.»
Mary said (that) she liked ice cream.
2. The Browns said, «We are on time.»
The Browns said (that) they were on time.
3. Sue said, «He is sitting on the table.»
Sue said (that) he was sitting on the table.
4. Mother said, «Bill always goes to bed early.»
Mother said (that) Bill always went to bed early.
5. Mrs Smith said, «I often drive to London .»
Mrs Smith said (that) she often drove to London.
6. Bill said, «I’m going to answer the phone.»
Bill said (that) he was going to answer the phone.
7. The girl said, «I’m not doing my homework now.»
The girl said (that) she wasn’t doing her homework then.
8. The gardener said, «I always sell all my flowers.»
The gardener said (that) he always sold all his flowers.
9. Mother said, «You can help me with the dishes.»
Mother said (that) I could help her with the dishes.
10. He said, «I meet him every Friday.»
He said (that) he met him every Friday.
11. Jim told me, «I leave tonight.»
Jim told me (that) he left that night.
12. He said, «I’m watching TV.»
He said (that) he was watching TV.
13. She told them, «She likes roast beef.»
She told them (that) she liked roast beef.
14. Our neighbours said, «We buy a newspaper every day.»
Our neighbours said (that) they bought a newspaper every day.
15. They told me, «We are flying to New York.»
They told me (that) they were flying to New York.

Ex. 1

1. ‘Where do you live?’ -> She asked me where I lived .
2. ‘Who is your favorite singer?’ -> He asked Mary who her favorite singer was .
3. ‘Are you married ?’ -> He asked Susan if she was married .
4. ‘Has your father retired yet?’ -> She asked James if his father had retired yet .
5. ‘We have lived here for six years’. -> He told me that they had lived there for six years .
6. ‘Why didn’t you finish your studies?’ -> She asked Mary why she had not finished her studies .
7. ‘I saw this film two weeks ago.’ -> He said that he had seen that film two weeks before .
8. ‘You should have a rest.’ -> The doctor advises the patient that he should have a rest .
9. ‘What about going to the beach?’ -> She suggested going to the beach 
Several answers are accepted here: «going to the beach», «we went to the beach».
10. ‘Don’t switch on the TV!’ -> The mother told her son not to switch on the TV .

Ex. 2

1. ‘I am very tired.’ She said she was  very tired.
2. ‘You play the piano very well.’ Mr Jones told me I played  the piano very well.
3. ‘Can you give us a hand?’ They asked if we could  give them a hand.
4. ‘We ‘re leaving the town.’ He told me they were leaving  the town.
5. ‘He hasn’t shaved.’ I noticed that he hadn’t shaved .
6. ‘Your parents have had an accident.’ Sally rang to say that your parents had had  an accident.
7. ‘I left home at seventeen.’ Her letter said that she had left  home at seventeen.
8. ‘Don’t worry! He won’t say anything to the police’. I was sure he wouldn’t say  anything to the police.
9. ‘None of our relatives will come.’ They knew none of their relatives would come .
10. ‘This parcel has been opened at the customs.’ I could see the parcel had been opened  at the customs.

8-րդ դասարանի ամփոփում

Ինչու ենք ուսումնասիրում պատմությունը:
Որպեսզի ճանաչենք մեր հայոց պատմությունը և համաշխարհային պատմությունը։

8-րդ դասարանի առաջադրանքների փաթերի հղումը տեղադրել:
https://elenchuk.home.blog/category/%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6/

Թարգմանությունների հղումը տեղադրել:

Նախագծային աշխատանքների հղումը տեղադրել:

1.Որոնք էին հայ ազատագրական պայքարի արտաքին և ներքին նախադրյալները:Նշեք շարժման հայտնի գործիչներին:
Հայ ազատգրական շարժման նպատակը օտարի տիրապետությունից ազատվելն էր ։

2.Ինչ դեր են խաղացել Հակոբ Դ Ջուղայեցին և Իսրայել Օրին:
Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Հակոբ Ջուղայեցին պատվիրակությունով մեկնում է Եվրոպա հույս ունենալով, որ նրանք կօգնեն հայ ժաղավրդին։

Իսրայել Օրին հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ է, դիվանագետ: Նա փորձում էր ամեն ինչ աներ Հայաստանի համար։ Օգնություն էր փորձում գտնել Եվրոպայից, բայց չստացավ։ Դրա համար որոշեց օգնություն գտնի Ռուսաստանի ցարի՝ Պետրոս Մեծի մոտ, քանի որ այդ ժամանակ Ռուսաստանը գնալով հզորանում էր, Իսրայել Օրին մտածեց, որ Ռուսաստանին միանալը ամենալավ ելքն է։

3.Ինչու հենց Սյունիքում և Արցախում տեղի ունեցավ զինված պայքարը օտար տիրապետությունների դեմ: թվարկեք այդ պայքարի նշանավոր ղեկավարներին:
Պետրոս 1-ը որոշել էր արշավանք կազմակերպել մերձկասպյան տարածք։ Սյունիքի ու արցախի հայերը կազմակերպեսին ազատագրական ջոկատներ, որ միանան Պետրոս 1-ին։
Ղեկավարներից էր Դավիթ Բեկը, Ավան, Թարխան հարյուրապետորը։

4. Ինչպես էին կոչվում Արցախում ստեղծված հայկական ինքնավարությունը: Ինչ նշանակություն է ունեցել այն:
Սղնախ այն կիսանկախ հայկական իշխանապետություն է։

5. Որ պատերազմների արդյունքում Ռուսաստանը գրավեց Անդրկովկասը: Ինչ ակնկալիքներ ուներ հայությունն այդ պատերազմներից: Պատերազմներիարդյունքում  որքան հայ վերաբնակվեց Հայաստանի արևելյան հատվածում: Պարզաբանեք դրա բացասական և դրական կողմերը:
1806-1812թթ․ ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ Ռուսաստանը գրավեց Անդրկովկասը։ Հայերը հույս ունեին անցնեն Ռուսաստանի կազմի մեջ։ Արևմտահայերը հույս ունեին անցնել Ռուսաստանի կազմի մեջ, բայց նրանց հույսերը չարդարացան։ Մոտ 75000 հայեր անցան Ռուսաստանի տրապետության տակ, իսկ մնացածը մնացին Արևմտյան Հայաստանում։

Այս հարցերին կարող եք պատասխանել՝ օգտվելով Հայոց պատմություն 8-րդ դասարան, էջ 3-52

1. Ինչ բարեփոխումներ իրականացվեվին 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Ռուսաստանում: Ներկայացրեք դրանց ազդեցությունն Արևելյան Հայաստանի տնտեսական և սոցիալական կյանքի զարգացման վրա: Ինչու ցարիզմը հայերի նկատմամբ ուժեղացրեց ազգային ճնշման քաղաքականությունը:ընդհանուր գծերով ներկայացրեք արևմտահայության վիճակը Օսմանյան կայսրությունում:
   Մի խումբ հայրենասեր հայեր ցանկանում էին Ռուսաստանի հովանու տակ ստեղծել Արևելյան Հայաստանի ինքնվարություն։ Հայաստանը պետք է ունենար իր դրոշը, զինանաշանը, օրենքները։ Բայց Ռուսաստանը իհարկե չընդունեց դա ու հայերի նկատմամբ սկսեց ճնշումներ անել։
   Օսմանյան կայսրությունում հայերի վիճակը վատ էր ու ճնշված, նրանք ոչ մի իրավաունք չունեին։
   
2. Որ պատերազմի հետ կապված և որ պայմանագրերով  միջազգային դիվանագիտության մեջ մտավ Հայկական հարցը: Պարզաբանեք հարցի էությունը: Արտահայտեք ձեր տեսակետը հարցի միջազգայնացման վերաբերյալ.գնահատեք հայտնի 61-րդ հոդվածը:
   Հայկական հարցը ձևակերպվել է Սան Ստեֆանոյի պայմանագրում։ Այն եղել է 16րդ հոդվածը։
   Թուրքիայից ռուսների կողմից գրավված և թուրքերին հետ վերադարձվող գավառներում պետք է կատարվեին բարեփոխումներ։ Ռուսական զորքերը պետք 6 ամիս մնային այնտեղ մինչ բարեփոխումների ավարտը։
   Ապա հայկական հարցը փորձել են քննարկել Բեռլինի վեհաճողովում։ Այն արդեն դարձել էր 61րդ հոդվածը։ Այնտեղ նորից խոսվում էր հայկական գավառների բարեփոխումների մասին, բայց այստեղ պայմանագրի կնքումից հետո ռուսական զորքերը պետք է անմիջապես հեռանային։ Մեծ տերությունների նպատակը հենց դրանում էր կայանում։ Բարեփոխումների չկատարելու դեպքում կարողանային ճնշում գործադրել Թուրքիայի վրա։
   
3. Որոնք էին հայդուկային շարժման առաջացման պատճառները: Թվարկեք ձեզ հայտնի հայդուկներին:
   Սուլթան Աբդուլ Համիդ 2— դաժան լծից ազատվելու համար ստեղծվեցին հայդուկային /հետևակ/ և ֆիդայական / ինքնազոհ/ խմբեր։Նրանք վրիժառուներ էին, որոնք տեղակայվում էին լեռներում, անտառներում ու ստեղծում ազատագրական խմբեր, որոնց նպատակն էր ժողովրդի ազատագրումը թուրք ու քուրդ ատելի պաշտոնյաներից։
   Առաջին ֆիդայիններն էին Մարգար Վարժապետը, Արաբոն, Թորոս Ծառուկյանը և այլոք։ 
   
4. Ովքեր էին հայերի ցեղասպանական ծրագրի առաջին հեղինակն ու իրագործողը: Ինչ հետևանքներ ունեցան 1890-ական թթ հայկական կոտորածները:վերհանեքլ Սասունի, Զեյթունի և Վանի հերոսական կռիվները:
   1894թ հուլիսին օսմանյան զորքը շարժվում է Սասունի վար։ Ինքնապաշտպանությունն ու կռիվները ղեկավարում էին Հրայրը ու Գևորգ Չաուշը։ Թուրքերը ստորաբար սպսնում են բանակցություններիի գնացած հայերին ու գրավում Սասունը։
   1895թ․ հոկտեմբերին սկսվեց պայքար Զեյթունում։ Ղազար Շովրոյանի և Գարուն Աղասու գլխավորությամբ հայկական զորքը զինաթափեց թուրքական բանակին ու նրանք նահանջեցին։
   Մեծ տերությունների ճնշման տակ սուլթանը 1896թ հուվարի 30-ին Հալեպում կնքեց պայմանագիր, հետ քաշեց իր զորքը Զեյթունից ու խոստացավ չապստամբել ու ժողովրդին հանգիստ թողեր։ Զեյթունի կառավարիչ պիտի լիներ եվրոպացի , իսկ պաշտոնյաները հայեր։
   
5. Որ իրադարձության արդյունքում իշխանության  եկան երիտթուրքերը: Ինչ գաղափարախսություն որդեգրեցին նրանք արտաքին և ներքին քաղաքականության մեջ:
   Երիտ թուրքեր կազմակերպությունը 1908թ հուլիսին Աբդուլ համիդին գահընկեց արեց ու Թուրքիան դարձավ սահմանադրական հանրապետություն, նրանց նպատակը պանթուրքիզմն էր։
   
6. Միջազգային ինչ իրադրությունում վերաբացվեց Հայկական հարցը: Ինչու թուրքական կողմն ի վերջո հաջողվեց հերթական անգամ տապալել հայկական գործադրումը:
   
7. Ներկայացրեք ռուսաստանյան և Օսմանյան կայսրությունների նպատակները Առաջին աշխարհամարտում: Որոնք էին Կովկասյան ճակատի գլխավոր ռազմաքաղաքական արդյունքները 1914-1916թթ
   Թուրքիայի առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ մտնելու հիմնական պատճառը մեծ թուրանի գաղափարն էր, համախմբել թուրքալեզու ժողովրդին պանքուրքիզմի գաղափարի շուրջ։ Հետևաբար Թուրքիայի հիմնական նպատակն էր հայ ժողովրդի բնաջնջում, հայրենազրկում , Մեծ եղեռնի իրականացում։
   Գերմանիային հաջողվում է Թուրքիային գրավել իր կողմը։ Թուրքիայի նպատակն էր Ռուսաստանում ապրող թուրքալեզու ժողովուրդների միավորումը մեծ թուրանի գաղափարի շուրջ։
   Ռուսաստանի նպատակն էր Թուրքիային դեմ պատերազմի ժամանակ նվաճել սևծովյան նեղուցները, Կ․Պոլիսը, Արևմտյան հայաստանը։ Թուրքիային դեմ պատերազմի ժամանակ նվաճել սևծովյան նեղուցները, Կ․Պոլիսը, Արևմտյան հայաստանը։
   
8.  Ցարիզմի տապալումից հետո ինչ փոփոխություններ եղան Ռուսաստանի կենտրոնում և Անդրկովկասում:
   1917թ փետրվարից սկսած հեղափոխության շնորհիվ տապալվեց ցարիզմը Ռուսաստանում։ Եկած ժամանակավոր իշխանությունը բռնել էր ժողովրդական հանրապետության ձևավորման ուղին։
   Երկուսի վարած քաղաքականության հիմքում ամենից առաջ ընկած էին ռուսական շահերը, այնուհետև հայերի իրավիճակը տարածաշրջանում։
   
9. Որ պայմանագրով բոլշևիկյան իշխանությունը դուրս եկավ պատերազմից:  Ներկայացրեք Կովկասյան ճակատում ձևավորված հայկական զորամիավորումները, հրամանատարներին:
   1917թ-ին Պետրոգրադում Լենինի գլխավորությամբ հեղաշրջում են անում ու ստեղծում նոր կառավարութուն ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդ։
   1917թ նոյեմբերի 16-ին ստղծվում է Հայակակն Կորպուսը , որի կենտրոնն էր Երևանինահանգը։ Հրամանատարն էր գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանը, կոմիսարը ՝Դրոն ։
   1917թ վերջին երևան են գալիս գեներալ Մովսես Սիլիկյանը, գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանը, կոմիսար Դրոն։ Անդրանիկ Օզանյանի ստեղծած ջոկատը կոչվեց Հատուկ հավաքական ջոկատ։
   1918-ի մարտի 1-ին ստեղծվում է Առանձին հայկական կորպուսըՆազարբեկյանի հրամանատարությամբ։
   
10. Թվարկել Մայիսյան հերոսամարտերը, վերհանել Մայիսյան փառահեղ հաղթանակների պատմական նշանակությունը:
    
11. Լրացնել թվականները:

1699թ-Մելիք սաֆրազի ու իսրայել օրու գլխավորությաամբ, Անգեղակոթի գաղտնի ժողովի կազմակերպում։

1724թ-Դավիթ բեկի գլխավորությամբ, Հայկական իշխանության ստեղծումը Սյունիքում

1727թ., մարտ-հալիձորի հաղթական ճակատամարտը թուրքական զորքերի դեմ։

1736թ-Արցախի մելիքությունների ինքնավարության ստեղծումը։

1771թ-Էջմիածնի տպարանի հիմնումը Սիմեոն Երևանիցի կաթողիկոսի կողմից

1804-1813թթ-ռուս — պարսկական պատերազմ

1813թ., հոկտեմբերի 12-Գուլիստանի հաշտության պայմանագրի կնքում
հաշտության պայմանագրի կնքում — ռուս — թուրքական պատերազմ

1806-1812թթ-Բուխարեստի հաշտության պայմանագրի կնքում

1812թ.,մայիսի 16-Բուխարեստի հաշտության պայմանագրի կնքում

1826-1828թթ-ռուս- պարսկական պատերազմ

1828թ., փետրվարիի 10-ռուս- պարսկական պատերազմի հաշտության պայմանագրի կնքում Թուրքմենչայում

1828թ ապրիլ-1829թթ-ռուս- թուրքակական պատերազմ

1829թ.,սեպտեմբերի 2-ռուս- թուրքակական պատերազմի պայմանագրի կնքումը Ադրեանապոլսում

1908թ., հուլիս-Երիդթուրքական հեղաշրջումը Թուրքիայում

1914թ., օգոստոսի 1-Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբ

1917թ.,դեկտեմբերի 5-Երզնկայում զինադադարի ստուրագրում

1918թ. Մարտի 1-ապրիլի 1-Տրապիզոնի բանակցությունները

1918թ., մարտի 3-Բրեստ — Լիտովսկի պայմանագիր

1918թ., ապրիլի 9-Անդրկովկասի Ժողովրդավարական Դաշնային Հանրապետություն

1918թ. Մայիսի 11-հունիսի 4-Հաշտության բանակցություններ Բաթումում

1918թ. Մայիսի 22-28-Սարդարապատի հերոսամարտ

1918թ., մայիսի 23-29-Բաշ- Ապարանի հերոսամարտ

1918թ., մայիսի 25-30-Ղարաքիլիասայի հերոսամարտ

1918թ., մայիսի 28-Հայաստանի Հանրապետության հռչակում

1918թ. Հունիսի 4-Բաթումի հաշտության պայմանագրի կնքում։ Առաջին աշխարհամարտի Կովկասյան ճակատում թուրք- հայկական պատերազմի ավարտ։

Ամփոփել

Երեք տարվա Պատմություն առարկայի ուսումնասիրությունը ինչ տվեղ ձեզ
Ծանոթացա հայոց պատմության և համաշխարհային պատմության հետ։ Ուսումնասիրեցի, թարգմանեցի տարբեր նախագծեր։

Ա. Ամենահետաքրքիր իրադարձությունները
Ամենահետաքրքիր իրադարձությունը դա Գուլիստանի հաշտության պայմանագրի կնքումը։ Առաջաին համաշխարահին սկիզբը նույնպես շատ հետաքրքիր էր։

Բ.Եզրահանգումներ
Ավելի կսկսեմ սիրել և ուսումնասիրել պատմությունը։ Քանի որ այս իրադարձությունները շատ հետաքրքիր էին։

Բեղմնավորում, ներարգանդային և հետսաղմնային զարգացում:
Երեխայի ծնունդը, աճը և զարգացումը

Արական և իգական սեռական բջիջների՝ սպերմատոզոիդի և ձվաբջջի միաձուլվելը կոչվում է բեղմնավորում:

Սեռական գործողության ժամանակ միլիոնավոր սպերմատոզոիդներ անցնում են հեշտոցի մեջ, ինքնուրույն շարժվելով մտնում արգանդի խոռոչ, այնտեղից անցնում արգանդափող, որտեղ մի քան ժամ շարժվելով կարող են հանդիպել ձվաբջջին:

Սպերմատոզոիդներից մեկը, որն ավելի կենսունակ է ու շարժուն, թափանցում է ձվաբջիջ: Տեղի է ունենում բեղմնավորում:

Բեղմնավորված ձուն արգանդափողով շարժվելուն զուգընթաց տրոհվում է և վերածվում բազմաբջիջ սաղմի, որը 4−5 օրվա ընթացքում մղվում է արգանդի խոռոչ: Սկսվում է ներարգանդային զարգացման սաղմնային շրջանը, որի ընթացքում բջիջները կիսման միջոցով անընդհատ ավելանում են: Հետագայում ձևավորվում են սաղմի հյուսվածքներն ու օրգանները:

Սաղմը պատվում է մի քանի թաղանթներով, որոնք ապահովում են նրա սնուցումը, շնչառությունը, պաշտպանում մեխանիկական հարվածներից և աղմուկից: Սաղմնային զարգացման երկրորդ ամսվա վերջում արգանդի պատին ամրացած սաղմի մոտ զարգանում է ընկերքը: Ընկերքի պատերը հարուստ են արյունատար մազանոթներով, և դրա շնորհիվ իրականանում է մոր և պտղի օրգանիզմների միջև թթվածնի, ածխաթթու գազի և սննդանյութերի փոխանակությունը: Սակայն մոր և պտղի արյունները չեն միախառնվում:

Ներարգանդային զարգացման 4−5-րդ ամիսներին սկսվում են պտղի սրտի կծկումները, որոնց հաճախականությունը գրեթե 2 անգամ ավելի է, քան մորը: Արդեն 5-րդ ամսում պտուղը կշռում է մոտ 500 գ, իսկ ծնվելու պահին՝ 3−3,5 կգ:

Հղիությունը կնոջ համար բնականոն մի վիճակ է, երբ նրա արգանդում զարգանում է ապագա երեխան: Հղիության տևողությունը 270−280 օր է, որի ավարտին տեղի է ունենում երեխայի ծնունդը՝ պտղի և ընկերքի հեռացումը մոր օրգանիզմից: Ծննդաբերության լավ ընթացքի համար անհրաժեշտ է, որպեսզի արգանդի վզիկը լայնանա, պտղաթաղանթը պատռվի, և նրանում պարունակվող հեղուկը (պտղաջրերը) հեշտոցի միջոցով հեռանա օրգանիզմից:

Երեխայի աճը և զարգացումը:

Երեխայի ծնունդից հետո սկսվում է նրա հետսաղմնային զարգացումը: Տարբերում են հետսաղմնային զարգացման հետևյալ շրջանները.

1. Նորածնային շրջան՝ ծնվելուց հետո առաջին մեկ ամիսը,

2. Կրծքային շրջան՝ առաջին ամսից մինչև մեկ տարեկան,

3. Վաղ մանկության կամ մսուրային շրջան՝ 1-ից մինչև 3 տարեկան հասակը,

4. Նախադպրոցական շրջան՝ 3−6 տարեկան հասակը,

5. Դպրոցական շրջան՝ մինչև 17−18 տարեկան:

Մարդու օրգանիզմի ձևավորումն ավարտվում է 22−25 տարեկանում:

Ծերության շրջանում զգալիորեն նվազում են նյութափոխանակության գործընթացները, դանդաղ է ընթանում բջիջների բաժանումը, քայքայման գործընթացները գերակշռում են սինթեզին, զարգանում են օրգան-համակարգերի գործառույթների խանգարումներ: Անհրաժեշտ է մշտապես հիշել, որ զբաղմունքի կանոնավոր հերթափոխությունը, պարբերաբար կատարվող ֆիզիկական վարժությունները, վնասակար սովորություններից (նիկոտինի, ալկոհոլի, թմրանյութերի օգտագործում) զերծ մնալը, ճիշտ սնվելը, անձնական հիգիենայի պահպանումը` չափազանց կարևոր գործոններ են մարդու օրգանիզմի ներդաշնակ զարգացման, առողջության և երկարակեցության համար:

Մաշկի կառուցվածք
1․Ինչպե՞ս է մաշկն իրականացնում պաշտպանական, արտազատման և շնչառական գործառույթները:
Մաշկը կատարում է պաշտպանական ռեակցիա, որը պաշտպանում է հյուսվածքները, արևի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների կործանարար ազդեցությունից։ Մաշկը նաև կատարում է արտազատական գործառույթ արտադրում է քրտինք։

2.Ինչպիսի՞ կառուցվածք ունի վերնամաշկը, և ի՞նչ դեր է այն կատարում:
Վերնամաշկը բազմաշերտ հարթ էպիթելային հյուսվածք է, որի մակերեսային շերտի բջիջներն անընդհատ մահանում են, թափվում և հեռանում:

3.Ինչպիսի՞ն է բուն մաշկի կառուցվածքը
Բուն մաշկը շարակցահյուսվածքային շերտ է, որը գտնվում է վերնամաշկի տակ և պարունակում է մեծ քանակությամբ առաձգական թելեր:

4. Ո՞րն է ենթամաշկային բջջանքի դերը:
Ենթամաշկային բջջանքը պաշտպանում է մարմինը սառեցումից` փոքրացնելով ջերմատվությունը:

Վերարտադրողական համակարգի  օրգաններ

1.Որո՞նք են արական սեռական համակարգի օրգանները:
Արական սեռական գեղձերն են՝ զույգ սերմարանները, զույգ սերմնածորանները, սերմնաբշտիկները, շագանակագեղձը և առնանդամը։

2.Որո՞նք են իգական սեռական համակարգի օրգանները:
Իգական սեռական գեղձերն են՝ ձվարանները, արգանդափողերը, արգանդը, հեշտոցը և ամոթույքը։

3.Որտե՞ղ են առաջանում ձվաբջիջները և իգական սեռական հորմոնները:
Սեռական բազմացման ժամանակ մասնակցում են արական և իգական առանձնյակներ։ Յուրաքանչյուրում զարգանում է սեռական բջիջներ, իգականում ձու կամ ձվաբջիջ, արականում՝ սպերմիում և սպերմատոզոիդ։

4. Ի՞նչ է ձվազատումը:
Սեռահասուն օրգանիզմում ամեն ամիս ձվարաններից մեկում հասունանում է մեկ ձվաբջիջ պարունակող փոքր բշտիկ։ Ձվաբջջի հասունանալուց հետո այդ բշտիկը պատռվում է, ձվաբջիջը դուրս է գալիս, կատարվում է ձվազատում։

655.

ա) 7 և 13
բ) -5 և 3

658.

ա) 31
բ) 7

661.

5%-ով

Դասի հղումը

1. Քարտեզի վրա նշել Չինաստանի հարևան պետությունները և ափերը ողողող ջրային ավազանները:
2. Բնութագրեք Չինաստանի աշխարհագրական դիրքը:
   Չինաստանը շատ հեռու է եվրոպական քաղաքակրթության օջախից։ Ցամաքով Չինաստանը դժվար անցանելի լեռներով ու անապատներով անջատված է Հնդկաստանից և Կենտրոնական Ասիայի երկրներից։ Չինաստանի ծովային դիրքը ներկայումս շատ նպաստավոր է Պաղաղովկիանոսյան տարածաշրջանի երկրների հետ տնտեսական համագործակցության համար։ Մակերևույթը խիստ բազմազան է։ Երկիրը հարուստ է բազմատեսակ օգտակար հանածոները։
   
3. Ի՞նչ դեր ունի Չինաստանը հվ-արմ Ասիայում և ամբողջ աշխարհում
   Այն, որ գրեթե բոլոր իրերը արտադրվել են Չինաստանում։ Եթե Չինաստանը չլիներ, աշխարհի արդյունաբերությունը շատ հետամնաց կլիներ։ Չինաստանում է առաջին անգամ ստացվել թուղթը, բաժակները, հագուստը և այլ, որոնք դրձել են մեր առորյաի անբաժանելի մասը։ Նաև Չինաստանի բնակչությունն է մեծ ազդեցություն թողնում աշխարհի տնտեսական զարգացման վրա։ Չինաստանի բնակչությունը այնքան շատ է, որ Չինաստանը հազիվ բավականացնում է իր ռեսուրսները իր երկրներին և շատ քիչ բաներ է արտահանում։ Դա շավ է նաև այլ երկրների համար, որովհետև եթե Չինաստանը չկարողանա բավականացնել իր պաշարները, կգնի այլ երկրներից։ Արտահանում է մեծ քանակով ածուխ։
   
4. Որո՞նք են Չինաստանի զարգացման նախադրյալները:
   Ածխի պաշարներով հարուստ է Հյուսիսային և Հարավարևմտյան Չինաստանում։ Նավծիզգալի պաշարներ կլինի երկրի հյուսիս-արևելքում և արևելքում, երկաթի հանքաքարերի հյուսիս-արևելքում ու արևելքում, Ցունցզի գետի հովտում Բայջինի մոտ, Ներքին Մոնզոլիայում։
   
5. Որո՞նք են Չինաստանի տնտեսության առաջատար ճյուղերը:
   Արդյունաբերություն- 45,3
   Գյուղատնտեսություն- 10,1
   Ծառայողականություն-44,6

1․ Գրիր՝ որ շարքում ինչ խոսքի մասեր են։
Տրված գոյականներից, ածականներից, դերանուններից, մակբայներից և ձայնարկություններից բայե՛ր կազմիր:

Ա. Ծաղիկ, քար, անուն, քարոզ, ձև: Գոյական
Բ. Մեծ, բարձր, կարմիր, տափակ, սուր: Ածական
Գ. Ոչինչ, բոլոր, նույն, ամբողջ: Դերանուն
Դ. Կրկին, արագ, դանդաղ, հաճախ: Մակբայ
Ե. Վա՜յ, մկըկը, տը՜զզ, թրը՛խկ: Ձայնարկություն

2․ Տրված նույնանուններից կազմի՛ր նախադասություններ
անցավ, բազուկ, կուրանա, զատիկ, վայրի, անտառ
Ժամանակը անցավ աննկատ։
Ոտքս կոտրեցի, բայց ի զարմանս ինձ անցավ էր։
Ես շատ եմ սիրում բազուկ։
Նա ուներ ուժեղ բազուկներ։
Նա իմ արածը կուրանա։
Հեռախոսի դիմաց շատ նստելով կկուրանա։
Նոր տարուց հետո, հաջորդում է Սուրբ զատիկը։
Ես զատիկ որսացի մեր բակից։
Ես վայրի անտառներում միայնակ էի։
Այն վայրի կենդանի էր։
Անտառը կանաչապատ էր։
Չինարենի այբուբենը անտառ է։

3․ Տրված բառերը բաժանի՛ր բառակազմական բաղադրիչների (արմատների և ածանցների):

Ա. Թվական-թիվ, ական
Պատմություն-պատում, ություն
Աղյուսակ-աղյուս, ակ
Գրիչ-գիր, իչ
Ազդեցություն-ազդել, ություն
Խորություն-խոր, ություն:

Բ. Արևելք-արև, ել, ք
Արևմուտք-արև, մուտ, ք
Կենսագիր-կենս, գիր
Օտարամուտ-օտար, մուտ
Ծովագնաց-ծով, գնալ
Ինքնատիպ-ինքը, տիպ:

Գ. Արևելյան-արև, ելք, յան
Կենսագրություն-կենս, գիր, ություն
Արևադարձային-արև, դարձ, ային
Անուշահոտություն-անուշ, հոտ, ություն
Բազմատեսակություն-բազում, տեսակ, ություն:

4․Գրի՛ր տասը այնպիսի բառեր, որոնց մեջ հնչյունների և տառերի քանակները չհամապատասխանեն։
Ողորկ – արև – ոզնի – աշխարհ – ճանապարհ – վայրկյան – երամ – ուղղակի – ոգեշունչ – ղանակ – երկուշաբթի

5.  Ածանցներ
Տրված ածանցներով բառեր կազմի’ր.
անք, որդ, ակ, ար, պան, անի, ե, յալ, բաց, ապ, երորդ, րորդ, սուն, բար, որեն
Անք-հարգանք։
Որդ-առաջնորդ։
Ակ-վարակ։
Ար-կերպար։
Պան-դռնապան։
Անի-եռոտանի։
ե-թղթե։
յալ-հավելյալ
բաց-բացահայտ
ապ-ապաստարան
երորդ-տասներորդ
րորդ-որերորդ
սուն-երեսուն
բար-հավանաբար
որեն-կուրորեն

Առաջադրանքները՝ Մարիետ Սիմոնյանի

Նոր թեմա- Էլեկտրոլիտներ և ոչ էլեկտրոլիտներ։

Էլեկտրոլիտային դիսոցում

Հաղորդիչներ են այն նյութերը, որոնցում առկա են ազատ լիցքակիր մասնիկներ: Մետաղներում, որոնք համարվում են առաջին կարգի հաղորդիչներ, առկա են ազատ էլեկտրոններ, և էլեկտրական հոսանքը նրանցում էլեկտրոնների ուղղորդված հոսքն է.

Որոշ նյութերի ջրային լուծույթներում (էլեկտրոլիտներում), որոնք համարվում են երկրորդ կարգի հաղորդիչներ, էլեկտրական հոսանքը իոնների հոսք է, այսինքն՝ էլեկտրոլիտներին բնորոշ է իոնային հաղորդականությունը.

Դեռևս 1830-ական թվականներին անգլիացի ֆիզիկոս և քիմիկոս Մ. Ֆարադեյը նյութերը բաժանել է երկու խմբի՝ էլեկտրոլիտներ և ոչ էլեկտրոլիտներ: 

Էլեկտրոլիտներ են այն նյութերը, որոնց ջրային լուծույթները էլեկտրական հոսանք են հաղորդում, իսկ ոչ էլեկտրոլիտներ են այն նյութերը, որոնց ջրային լուծույթները էլեկտրական հոսանք չեն հաղորդում: 

Նյութի պատկանելիությունը էլեկտրոլիտներին կարելի է ստուգել էլեկտրահաղորդականություն ստուգող սարքի միջոցով: Ինչպես երևում է նկարում, ոչ էլեկտրոլիտները հոսանք չեն անցկացնում, ինչի պատճառով լամպը չի վառվում, իսկ էլեկտրոլիտներում՝ վառվում է:

Աղերը, թթուները, հիմքերը էլեկտրոլիտ են, իսկ օրգանական միացությունների մեծ մասը (գլյուկոզ, սպիրտ, շաքար, ացետոն և այլն), ինչպես նաև մի շարք անօգանական նյութեր (թթվածին՝ O2, ազոտ՝ N2, ազոտի(I) օքսիդ՝ N2O և այլն) էլեկտրոլիտ չեն:

Հալված վիճակում հոսանքի հաղորդիչներ են նաև իոնական կապով բազմաթիվ միացություններ. աղեր, հիմքեր և որոշ օքսիդներ:

Գազային վիճակում գտնվող որոշ նյութերի (քլորաջրածին, բրոմաջրածին, ծծմբաջրածին և այլն) ջրային լուծույթները նույնպես էլեկտրական հոսանքի հաղորդիչներ են:

Իսկ ինչպե՞ս են ստեղծվում լիցքակիր մասնիկները՝ իոնները էլեկտրոլիտների լուծույթներում և հալույթներում: Առաջինն այս հարցին պատասխանել է շվեդ գիտնական Սվանտե Արենիուսը, ձևակերպելով էլեկտրոլիտային դիսոցման տեսության հիմնական դրույթները:

Էլեկտրոլիտները հալչելիս կամ ջրում լուծվելիս տրոհվում են իոնների. ենթարկվում են էլեկտրոլիտային դիսոցման.հալույթում տեղի է ունենում ջերմային դիսոցում.

*Ջրային լուծույթներում իոնները քիմիապես կապված են ջրի մոլեկուլների հետ. հիդրատացված են, ինչի շնորհիվ տեղի է ունենում էլեկտրոլիտային դիսոցում. 

Սակայն դիսոցման հավասարումներ գրելիս իոնները հիդրատացված ձևով չեն ներկայացնում, այլ գրվում են պարզ ձևով. 

օրինակ՝  KCl→K++Cl−CuSO4→Cu2++SO2−4

 Նկատենք, դիսոցման հետևանքով ստացված իոնների թիվը (քանակը) միշտ ավելի մեծ է սկզբնական մոլեկուլների թվից (քանակից):

*Իոններն ատոմներից տարբերվում են ինչպես էլեկտրոնային կառուցվածքով, այնպես էլ հատկություններով:

*Էլեկտրոլիտային դիսոցման գործընթացը դարձելի է. դիսոցման հետ միաժամանակ տեղի է ունենում ասոցում՝ իոններից մոլեկուլների առաջացում:

Օրինակ՝ HF⇄H++F−

*Էլեկտրոլիտի լուծույթի կամ հալույթի միջով հաստատուն էլեկտրական հոսանք անցկացնելիս իոնների անկանոն շարժումը կարգավորվում է. դրական լիցքավորված իոնները՝ կատիոնները շարժվում են դեպի կաթոդ, իսկ բացասական լիցքավորված իոնները՝ անիոնները՝ դեպի անոդ: 

Առաջադրանք

1. Ըստ հաղորդականության`ինչպե՞ս են դասակարգվում ջրում լուծելի նյութերը:
   Ըստ հաջորդականության ջրում լուծելի նյութերը բաժանվում են 2խմբի` էլեկտրոլիտներ և ոչ էլեկտրոլիտներ։
   
2. Ո՞ր նյութերն են էլեկտրոլիտները: Առաջարկե՛ք էլեկտրոլիտների հինգ օրինակ:
   Էլետրոլիտները այն քիմիական նյութերն էն (հիմքերը, թթուները, աղերը), որոնք ջրու լուծելիս կամ հալեցնելիս տրոհում են իոների և հաղորդում են էլեկտրական հոսանք։
   NCl, HCl, H2So4, N2CO3, NOH
   
3. Ո՞ր նյութերն են ոչ էլեկտրոլիտները: Առաջարկե՛ք ոչ էլեկտրոլիտների երեք օրի- նակ:
   Ոչ էլետրոլիտները այն քիմիական նյութերն էն, որոնք ջրում լուծելիս կամ հալեցնելիս չեն տրոհում իոների և չեն հաղորդում էլեկտրական հոսանք, դրանք գրեթե բոլոր օրգանական նյութերն են և որոշ անօրգանական նյութեր։
   
4. Հետևյալ նյութերից երկու սյունակով դուրս գրեք համապատասխանաբար էլեկ- տրական հոսանքի հաղորդիչներն ու էլեկտրական հոսանքի ոչ հաղորդիչները (պինդ վիճակում).

պղինձ, փայտ, ալյումին, կալցիումի ֆտորիդ, բամբակ, երկաթ, մարմար, արծաթ, կալիումի բրոմիդ, նատրիումի հիդրօքսիդ:

5)Հետևյալ նյութերից երկու սյունակով դո՛ւրս գրեք համապատասխանաբար ոչ էլեկտրոլիտներն ու էլեկտրոլիտները. քլորաջրածին, խաղողաշաքար, էթիլ սպիրտ, նատրիումի նիտրատ, ացետոն,ազոտական թթու, կալիումի քլորիդ, ավազ: