1 Look at these common noun and adjective suffixes. They are used
to form different parts of speech.
nouns -ation -ion -ness -ity -ence -sion -ment
adjectives -ous -y -tific -ly -ful -less -ial

Complete the charts below and mark the stress. There are some
spelling changes.

Noun	Verb	Noun	Adjective
communication	communicate	science	scientific
discussion	discuss	friend	friendly
government	govern	happiness	happy
invatation	invite	differness	different
development	develop	danger	dangeress
explanation	explain	use	useful
education	educate	help	helpul
decision	decide	specialty	specail
enjoyment	enjoy	care	carful
organization	organize	noise	noisy
improvement	improve	industry	industrial
employment	employ	ambition	ambitions

youtube.com/watch

7,8- րդ  դաս-ում անցածի կրկնողություն <<Քիմիական  տարրերի պարբերական  օրենքը   և  պարբերական  համակարգի  ֆիզիկական իմաստը>>

Բնութագրեք  հետևյալ  տարրերը ջրածին, ածխածին, ազոտ, թթվածին, քլոր, ալյումին, նատրիում, կալիում, կալցիում, սիլիցիում, ֆոսֆոր, ծծումբ, երկաթ, մանգան, պղինձ, արծաթ:
Ջուր

• գրեք  քիմիական  տարրի  նշանը H, կարգաթիվը 1,  միջուկի  լիցքը՝Z=1,  հարաբերական ատոմային զանգվածը Ar 1,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ1
  
• ատոմի  բաղադրությունը ՝պրոտոնների 1, նեյտրոնների 0, էլեկտրոնների  քանակը 1
• ո՞ր  պարբերության տարր  է 1
• ո՞ր  խմբի  և ենթախմբի տարր  է I
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը, էլեկտրոնային բանաձևը, նաև քվանտային  բջիջներով
• մետաղ է՞,  թե ոչմետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ` գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը  և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝M_r, տարրերի  զանգվածային  բաժինները՝w,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
  Ածխածին
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ C, կարգաթիվը 6,  միջուկի  լիցքը՝ Z=6, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 12,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 12։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 6, նեյտրոնների՝ 6, էլեկտրոնների՝ 6 քանակը։
• 2 պարբերության տարր  է։
• IV խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` CO<sub>2</sub> և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=44, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` C(w)=12, O(w)=32,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Ազոտ
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ N, կարգաթիվը 7,  միջուկի  լիցքը՝ Z=7, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 14,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 14։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 7, նեյտրոնների՝ 7, էլեկտրոնների՝ 7 քանակը։
• 2 պարբերության տարր  է։
• V խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` N<sub>2</sub>O<sub>5</sub>  և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=108, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` N(w)=28, O(w)=80,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Թթվածին
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ O, կարգաթիվը 8,  միջուկի  լիցքը՝ Z=8, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 16,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 16։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 8, նեյտրոնների՝ 8, էլեկտրոնների՝ 8 քանակը։
• 2 պարբերության տարր  է։
• VI խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` P<sub>2</sub>O<sub>5</sub>  և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=142, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` P(w)=62, O(w)=80,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Քլոր
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ Cl, կարգաթիվը 17,  միջուկի  լիցքը՝ Z=17, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 35,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 35։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 17, նեյտրոնների՝ 18, էլեկտրոնների՝ 17 քանակը։
• 3 պարբերության տարր  է։
• VII խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` ClNa<sub>2</sub> և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=81, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` Cl(w)=35, Na(w)=46,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Ալյումին
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ Al, կարգաթիվը 13,  միջուկի  լիցքը՝ Z=13, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 27,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 27։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 13, նեյտրոնների՝ 14, էլեկտրոնների՝ 13 քանակը։
• 3 պարբերության տարր  է։
• III խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` Al<sub>3</sub>F  և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=100, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` Al(w)=81, F(w)=19,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Նատրիում
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ Na, կարգաթիվը 11,  միջուկի  լիցքը՝ Z=11, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 23,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 23։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 11, նեյտրոնների՝ 12, էլեկտրոնների՝ 11 քանակը։
• 3 պարբերության տարր  է։
• I խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` NaOH և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=40, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` Na(w)=23, O(w)=16, H(w)=1, զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Կալիում
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ K, կարգաթիվը 19,  միջուկի  լիցքը՝ Z=19, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 39,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 39։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 19, նեյտրոնների՝ 20, էլեկտրոնների՝ 19 քանակը։
• 4 պարբերության տարր  է։
• I խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` K<sub>3</sub>PO<sub>4</sub>  և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=212, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` N(w)=117, P(w)=31, O(w)=64,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Կալցիում
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ Ca, կարգաթիվը 20,  միջուկի  լիցքը՝ Z=20, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 40,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 40։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 20, նեյտրոնների՝ 20, էլեկտրոնների՝ 20 քանակը։
• 4 պարբերության տարր  է։
• II խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` Ca<sub>2</sub>Cl  և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=115, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` Ca(w)=80, Cl(w)=35,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Սիլիցիում
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ Si, կարգաթիվը 14,  միջուկի  լիցքը՝ Z=14, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 28,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 28։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 14, նեյտրոնների՝ 14, էլեկտրոնների՝ 14 քանակը։
• 3 պարբերության տարր  է։
• IV խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` Si<sub>3</sub>H<sub>8</sub>  և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=92, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` Si(w)=84, H(w)=8,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Ֆոսֆոր
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ P, կարգաթիվը 15,  միջուկի  լիցքը՝ Z=15, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 31,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 31։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 15, նեյտրոնների՝ 16, էլեկտրոնների՝ 15 քանակը։
• 3 պարբերության տարր  է։
• V խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` P<sub>2</sub>O<sub>5</sub>  և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=142, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` P(w)=62, O(w)=80,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Ծծումբ
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ S, կարգաթիվը 16,  միջուկի  լիցքը՝ Z=16, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 32,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 32։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 16, նեյտրոնների՝ 16, էլեկտրոնների՝ 16 քանակը։
• 3 պարբերության տարր  է։
• VI խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` SO<sub>2</sub>  և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=64, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` S(w)=32, O(w)=32,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Երկաթ
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ Fe, կարգաթիվը 26,  միջուկի  լիցքը՝ Z=26, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 56,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 56։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 26, նեյտրոնների՝ 30, էլեկտրոնների՝ 26 քանակը։
• 4 պարբերության տարր  է։
• VIII խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` Fe₂O₃  և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=160, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` Fe(w)=112, O(w)=48,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Մանգան
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ Mn, կարգաթիվը 25,  միջուկի  լիցքը՝ Z=25, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 55,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 55։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 25, նեյտրոնների՝ 30, էլեկտրոնների՝ 25 քանակը։
• 4 պարբերության տարր  է։
• VII խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` MnO<sub>2</sub> և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=87, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` Mn(w)=55, O(w)=32,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Պղինձ
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ Cu, կարգաթիվը 29,  միջուկի  լիցքը՝ Z=29, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 64,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 64։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 29, նեյտրոնների՝ 35, էլեկտրոնների՝ 29 քանակը։
• 4 պարբերության տարր  է։
• I խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` Cu<sub>2</sub>Br<sub>2</sub>  և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=288, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` Cu(w)=128, Br(w)=160,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
• Արծաթ
• Քիմիական  տարրի  նշանը՝ Ag, կարգաթիվը 47,  միջուկի  լիցքը՝ Z=47, հարաբերական ատոմային զանգվածը` A<sub>r</sub>՝ 108,  մեկ  ատոմի  զանգվածը` m_օ՝ 108։
• Ատոմի  բաղադրությունը՝ պրոտոնների՝ 7, նեյտրոնների՝ 7, էլեկտրոնների՝ 7 քանակը։
• 5 պարբերության տարր  է։
• I խմբի  և ենթախմբի տարր  է։
• ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ , էլեկտրոնային բանաձևը՝ , նաև քվանտային  բջիջներով՝
• մետաղ/ոչ մետաղ
• Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ  առկա  են  այդ  տարրի  ատոմներ գրեք  տարբեր   տարրեր  հետ  առաջացրած միացությունների  բանաձևերը` AgF<sub>2</sub> և  որոշեք նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային զանգվածները՝ M<sub>r</sub>=146, տարրերի զանգվածային  բաժինները՝ w` Ag(w)=108, F(w)=38,  զանգվածային  հարաբերությունները, տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:

Ինքնաստուգման առաջադրանքներ՝ «Կրկնողություն»

9-rd-das-inqnastugman-arajadranqner-7-8-das-krknoxutyun-2024

Բաղադրյալ հատուկ անունների ուղղագրությունը

Հատուկ գոյականներն ըստ կազմության լինում են պարզ և բաղադրյալ։
Պարզ են մեկ բառից կազմված հատուկ անունները՝ Արտաշատ, Գյումրի,
Սպիտակ, Գորիս և այլն։ Բաղադրյալ են մեկից ավելի բառերից կազմված հատուկ անունները՝ Հայաստանի Հանրապետություն, Սևանա լիճ, Արագած լեռ և այլն։
Պարզ հատուկ գոյականների առաջին տառը գրվում է մեծատառ, իսկ
բաղադրյալ հատուկ անունների գրության դեպքում գործում է երկու սկզբունք.
Բոլոր բառերն են գրվում մեծատառ, կամ միայն առաջին բառն է գրվում մեծատառ։

1.Բոլոր բառերն սկսել մեծատառով.
Ա. Բոլոր պետությունների պաշտոնական բաղադրյալ հատուկ անուններում. Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, Արաբական Միացյալ Ամիրայություններ, Աֆղանստանի Իսլամական Պետություն, Բելառուսի Հանրապետություն:
Բ. Բոլոր բաղադրյալ այն անձնանուններում և մականուններում ու
ծածկանուններում.

• Եղիշե Աբգարի Սողոմոնյան (Եղիշե Չարենց), Խոսե Ռաուլ Կապաբլանկա, Ջորջ Նոել Գորդոն Բայրոն, Ջորջ Նոել Գորդոն Բայրոն, Նար-Դոս, Սայաթ-Նովա
• Աշոտ Երկաթ, Արա Գեղեցիկ, Սահակ Պարթև, Տիգրան Մեծ, Անանիա Շիրակացի, Սողոմոն Իմաստուն, Հայկ Նահապետ, այսպես նաև՝ Առյուծաձև
  Մհեր, Գայլ Վահան, Ձախորդ Փանոս, Ձենով Օհան

Գ. Այն հատուկ անուններում, որոնք ունեն նախադաս որոշիչ լրացում.

Արևելյան Եփրատ, Արևմտյան Բեռլին, Բարձր Հայք,
Կենտրոնական Աֆրիկա, Հարավային Ամերիկա, Մեծ Մասիս, Նոր Արեշ, Փոքր Ասիա, Ներքին Թալին, Վերին Արտաշատ

Գործնական աշխատանք

Վարժություն 1։ Արտագրե՛լ՝ մեծատառերը թողնելով ըստ անհրաժեշտության։
1. ՓՈՔՐ ԾԱՌ Է ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ՆՇԵՆԻՆ. ՀԱԶԻՎ ՀԱՍՆՈՒՄ Է 4-8 Մ
ԲԱՐՁՐՈՒԹՅԱՆ, 10-40 ՍՄ ԲՆԻ ՏՐԱՄԱԳԾՈՎ։ ԱՐԺԵՔԱՎՈՐ ՊՏՂԱՏՈՒ ԲՈՒՅՍ ԼԻՆԵԼՈՒ ՀԵՏ ՆՇԵՆԻՆ ՆԱԵՎ ԲԱՐՁՐ ԴԵԿՈՐԱՏԻՎ ԾԱՌԱՏԵՍԱԿ Է։ ՀԱՏԿԱՊԵՍ ԳԵՂԵՑԻԿ Է ՎԱՂ ԳԱՐՆԱՆԸ, ԵՐԲ ԾԱՌԸ ԱՄԲՈՂՋՈՎԻՆ ԾԱԾԿՎՈՒՄ Է ՁՅՈՒՆԱՍՊԻՏԱԿ ԲՈՒՐՈՒՄՆԱՎԵՏ ԾԱՂԻԿՆԵՐՈՎ։ ՏԱՐԱԾՎԱԾ Է ԿՈՎԿԱՍՈՒՄ, ՄԻՋԻՆ ԱՍԻԱՅՈՒՄ, ԻՐԱՆՈՒՄ, ԱՖՂԱՆՍՏԱՆՈՒՄ, ՓՈՔՐ ԱՍԻԱՅՈՒՄ։

Լևոն Հարությունյանի «Քո շրջապատի ծառերը» գրքից

Փոքր ծառ է սովորական նշենին։ Հազիվ հասնում է 4-8 մ բարձրության, 10-40 սմ բնի տրամագծով։ Արժեքավոր պտղատու բույս լինելու հետ նշենին նաև բարձր դեկորատիվ ծառատեսակ է։ Հատկապես գեղեցիկ է վաղ գարնանը, երբ ծառը ամբողջովին ծածկվում է ձյունասպիտակ բուրումնավետ ծաղիկներով։ Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, Իրանում, Աֆղանստանում, Փոքր Ասիայում։

2. ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ՈՐՈՐԸ ՏԱՐԱԾՎԱԾ Է ԵՎՐՈՊԱՅՈՒՄ, ԱՍԻԱՅՈՒՄ,
ԿԱՄՉԱՏԿԱՅՈՒՄ՝ ՄԻՆՉԵՎ ՍԱՌՈՒՑՅԱԼ ՕՎԿԻԱՆՈՍ, ՍԵՎ ԾՈՎԻ ԱՓԵՐԻՆ,
ԱՆԴՐԿՈՎԿԱՍՈՒՄ, ՄԻՋԻՆ ԱՍԻԱՅՈՒՄ, ԱՆԴՐԲԱՅԿԱԼՈՒՄ ԵՎ ՕԽՈՏՅԱՆ
ԾՈՎՈՒՄ։ ՄԻՋԻՆ ՄԵԾՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՐ Է, ԹԵՎԵՐԸ ՄՈԽՐԱԳՈՒՅՆ՝ ՍԵՎ
ԾԱՅՐԵՐՈՎ. ՄՆԱՑԱԾ ՓԵՏՐԱՎՈՐՈՒՄԸ ՍՊԻՏԱԿ Է, ԿՏՈՒՑԸ ԵՎ ՈՏՔԵՐԸ
ՄՈՒԳ ԿԱՐՄԻՐ ԵՆ։ ԱՄՌԱՆԸ ԳԼՈՒԽԸ ՍԵՎ Է, ՁՄՌԱՆԸ՝ ՍՊԻՏԱԿ, ԱՉՔԻ
ՄՈՏ ՈՒՆԻ ԳՈՐՇ ԿԵՏ։
Մարտին Ադամյանի «Հայաստանի թռչունները» գրքից

Սովորական որորը տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում, Կամչատկայում՝ մինչև Սառուցյալ Օվկիանոս, Սև ծովի ափերին, Անդրկովկասում, Միջին Ասիայում, Անդրբայկալում և Օխոտյան ծովում։ Միջին մեծության որոր է, թևերը մոխրագույն՝ սև ծայրերով. մնացած փետրավորումը սպիտակ է, կտուցը և ոտքերը մուգ կարմիր են։ Ամռանը գլուխը սև է, ձմռանը՝ սպիտակ, աչքի մոտ ունի գորշ կետ։

Վարժություն 2։ Գտնե՛լ, թե որ շարքերի հատուկ անունների բոլոր
բաղադրիչներն են գրվում մեծատառով։
1. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ, ԱԿՍԵԼ ԲԱԿՈՒՆՑ, ԱՐՓԱ-ՍԵՎԱՆ
2. ԱՇՈՏ ԵՐԿԱԹ, ՎԵՐԻՆ ԱՐՏԱՇԱՏ, ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ ԴԱՇՏ
3. ԴԱՎԻԹ ԱՆՀԱՂԹ, ԵՂԻՇԵ ՉԱՐԵՆՑ, ՀԵՌԱՎՈՐ ԱՐԵՎԵԼՔ
4. ԱՌՅՈՒԾԱՁԵՎ ՄՀԵՐ, ԼԵՈՆԱՐԴՈ ԴԱ ՎԻՆՉԻ, ՆԱՐ-ԴՈՍ
5. ԱՐԱ ԳԵՂԵՑԻԿ, ԾԻՐ ԿԱԹԻՆ, ԳԱՅԼ ՎԱՀԱՆ

3. Ո՞ր շարքի բառերի (բառակապակցությունների) բոլոր բաղադրիչներն են գրվում մեծատառով:

ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԱՄԵՐԻԿԱ, ՉԵԽԻԱՅԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈԻԹՅՈԻՆ, ՆՈՐ ԲԱՅԱԶԵՏ, ՄԱՐԻԱՆՅԱՆ ԻՋՎԱԾՔ

ՄԵԾ ՀԱՅՔ, ԼՅՈՒԴՈՎԻԿՈՍ ՏԱՍՆՎԵՑԵՐՈՐԴ, ՄԻԱՎՈՐՎԱԾ ԱԶԳԵՐԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ, ԹԱԻԼԱՆԴԻ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԿԻԼԻԿԻԱՅԻ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ, ՏԻԳՐԱՆ ՄԵԾ, ԺԱՆ ԲԱՏԻՍՏ ՄՈԼԻԵՐ, ՆԵՂՈՍԻ ՀՈՎԻՏ

ՎԵՐԻՆ ԱՐՏԱՇԱՏ, ՍՈՂՈՄՈՆ ԻՄԱՍՏՈՒՆ, ՄԱՐ ԱԲԱՍ ԿԱՏԻՆԱ, ԵՐՎԱՆԴ ՍԱԿԱՎԱԿՅԱՑ

• Ո՞ր շարքի բոլոր բառերի (բառակապակցությունների) միայն առաջին բաղադրիչն է գրվում մեծատառով:

ՊԱՐՍԻՑ ԾՈՑ, ՏՐԴԱՏ ԵՐՐՈՐԴ, ՀՅՈՒՍԻՍԱՏԼԱՆՏՅԱՆ ԴԱՇԻՆՔ, ԱՂԲՅՈՒՐ ՍԵՐՈԲ

ԲԵՐՄՈՒԴՅԱՆ ԵՌԱՆԿՅՈՒՆԻ, ՀՌՈՄԵԱԿԱՆ ԿԱՅՍՐՈՒԹՅՈՒՆ, ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՏԱՎՐՈՍ, ՀՌՈԴՈՍԻ ԿՈԹՈՂ

ՀԱՂԹԱՆԱԿԻ ԿԱՄՈՒՐՋ, ՔԵՈՓՍԻ ԲՈՒՐԳ, ՀԱՅՐԵՆԱԿԱՆ ՄԵԾ ՊԱՏԵՐԱԶՄ, ՀՅՈՒՍԻՍԱՅԻՆ ՊՈՂՈՏԱ

ՀԱԿՈԲ ՄԵՂԱՊԱՐՏ, ՊՈՂՈՍ ԱՌԱՔՅԱԼ, ԷՋՄԻԱԾՆԻ ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆ, ԱՐՏԵՄԻՍԻ ՏԱՃԱՐ

• Ո՞ր շարքի բոլոր բառերի (բառակապակցությունների) երկրորդ բաղադրիչներն են գրվում փոքրատառով:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԵՐՈՍԻ ԿՈՉՈՒՄ, ԱՐՇԱԿՈՒՆՅԱՑ ԴԻՆԱՍՏԻԱ, ԽԱՄԱՃԻԿՆԵՐԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ԹԱՏՐՈՆ, ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՇԱԽՄԱՏԻ ՖԵԴԵՐԱՑԻԱ

ՈՍԿԱՆ ԵՐԵՎԱՆՑԻ, ՎԻԵՆՆԱՅԻ ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ ՄԻԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ, ԻՐԱՆԻ ԻՍԼԱՄԱԿԱՆ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ, ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ԲԱՆԿ

ԹԱԴԵՎՈՍ ԱՌԱՔՅԱԼ, ՀՈԲ ԵՐԱՆԵԼԻ, ԵՄԵՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ, ՁԵՐԴ ԲԱՐԵԾՆՈՒԹՅՈՒՆ

«ՊԱՏՎՈ ԼԵԳԵՈՆ» ՇՔԱՆՇԱՆ, ՆՈՐՎԵԳԻԱՅԻ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ, ԱՍԵՂԻ ՀՐՎԱՆԴԱՆ, ՅԱՐՈՍԼԱՎ ԻՄԱՍՏՈՒՆ

Մանավանդ նյութի ամփոփման ժամանակ արդյունավետ ենք համարում այնպիսի առաջադրանքները, երբ պետք է աշակերտն ընդհանուր բառաշարքից  գտնի սխալը կամ ճիշտը, օրինակ՝

4.Ո՞ր նախադասության մեջ մեծատառի գրության սխալ չկա:

Հայաստանի գրեթե բոլոր քաղաքները` Վան, Բագավան, Կարին, Երվանդաշատ, Վաղարշապատ, Նախիջևան, Արտաշատ, բռնված էին Պարսից զորքով:

Խրիմյան Հայրիկն ասաց, որ վաղը ևեթ կկարգադրի, որ Սուրբ Մասիսի հողից, Երասխի ջրից ու Հայաստանի ծաղիկներից մի քիչ վերցնեն և ուղարկեն Վենետիկ:

Վրաց Միհրդատ թագավորը Վարդանի Համհարզին ընդունեց պալատի վեհաշուք դահլիճում թարգմանի ներկայությամբ:

Ալեքսանդր Մակեդոնացին անցավ նաև Հայկական բարձրավանդակը:

5. Ո՞ր շարքում մեծատառի գրության սխալ կա:

Փոքր Ասիա, Օսմանյան կայսրություն, Վերին Շեն, Շիրակի մարզ

Վինսենթ Վան Գոգ, Վերին Դվին, Սուրբ Ղազար կղզի, Ազգային ժողով

Մարոկկոյի Թագավորություն, Հարյուրամյա պատերազմ, Հայաստանի հանրապետական կուսակցություն, Հարուն ալ Ռաշիդ

Մշո Առաքելոց վանք, Սուրբ Գևորգ եկեղեցի, Սյունյաց անտառ, Մար Աբաս Կատինա

Փոքրիկ  սիրտս  ում  նվիրեմ:  Նադեր  Էբրահիմի 

Ես  մի  փոքրիկ  սիրտ  ունեմ:  Շատ  փոքրիկ,  շա՜տ-շա՜տ  փոքրիկ:

–  Մարդու  սիրտը  չպետք  է  դատարկ  մնա,  –  ասում  է  տատիկը,  –  եթե  դատարկ  մնա,  դատարկ  ծաղկամանի  նման  տգեղ  կլինի  և   մարդուն  ցավ  կպատճառի:
Ահա,  հենց  այդ  պատճառով  էլ  երկար  ժամանակ  է՝  մտածում  եմ՝  այս  փոքրիկ  սիրտը  ո՞ւմ  նվիրեմ:  Այսինքն՝  ո՞ւմ  պետք  է  սրտիս  մեջ  տեղավորեմ,  որ  բոլորից  լավը  լինի:  Ճիշտն  ասած՝  ախր,  չգիտեմ՝  ինչպես  ասեմ…Սիրտս  ուզում  է՝  այս  ամբողջ-ամբողջ,  փոքրիկ-փոքրիկ  սիրտս՝  մի  փոքրիկ,  սիրուն  տնակի  պես,  մի  այնպիսի  մեկին  նվիրեմ,  որին  շա՜տ-շա՜տ  եմ  սիրում…կամ…չգիտեմ…մեկին,  որ  շատ  լավն  է:  Մեկին,  որ  իսկապես  արժանի  է  իմ  շատ  փոքրիկ  և   մաքուր  սրտի  մեջ  տնակ  ունենալու:  Ճիշտ  եմ  ասում,  չէ՞։
–  Սիրտը  հյուրանոց  չէ,  որ  մարդիկ  գան,  մի  երկու-երեք  ժամ  կամ  մի  երկու-երեք  օր  այնտեղ  մնան  ու  հետո  գնան,  –  ասում  է  հայրիկը,  –  սիրտը  ճնճղուկի  բույն  չէ,  որ  գարնանը  շինվի,  իսկ  աշնանը  քամին  այն  իր  հետ  քշի  ու  տանի…
ճիշտն  ասած՝  չգիտեմ՝  ինչ  է  սիրտը,  բայց  գիտեմ,  որ  տեղ  է  շա՜տ-շա՜տ  լավ  մարդկանց  և   մշտապես…
Դե…Երկար  մտածելուց  հետո  վճռեցի՝  սիրտս  նվիրեմ  մայրիկիս,  ամբողջ  սիրտս,  ամբողջը  նվիրեմ  մայրիկիս  և   կատարեցի  այդ  բանը…
Բայց,  ո՜վ  զարմանք,  երբ  նայեցի  սրտիս,  չնայած  մայրիկս  հանգիստ  տեղավորվել  էր  նրա  մեջ  և   իրեն  էլ  շատ  լավ  էր  զգում,  այդուհանդերձ  նկատեցի,  որ  կեսը  դեռևս  դատարկ  էր  մնացել…
Դե,  իհարկե,  հենց  սկզբից  ես  պիտի  գլխի  ընկնեի  ու  սիրտս  երկուսին  նվիրեի՝  հայրիկիս  ու  մայրիկիս:  Այդպես  էլ  վարվեցի:
Հետո,  հետո  գիտե՞ք՝  ի՞նչ  եղավ:  Այո,  իհարկե,  նայեցի  ու  տեսա՝  սրտիս  մի  մասում  դեռևս  դատարկ  տեղ  է  մնացել…
Անմիջապես  վճռեցի  սրտիս  դատարկ  մնացած  անկյունը  նվիրել  մի  քանի  հոգու:  Մի  քանի  հոգու,  ում  շատ  եմ  սիրում:
Մեծ  եղբորս,  փոքրիկ  քրոջս,  պապիկին,  տատիկին,  իմ  բարի  քեռուն  և   ուրախ  բնավորությամբ  հորեղբորս  էլ  տեղավորեցի  սրտիս  մեջ:
Մտածեցի՝  հիմա  արդեն  սրտիս  մեջ  կարգին  խճողում  է…այսքան  մարդ  մի՞թե  հնարավոր  է  այսքան  փոքրիկ  սրտում  տեղավորել:
Բայց  երբ  նայեցի  սրտիս,  Աստված  իմ,  Աստված  իմ,  գիտե՞ք՝  ինչ  տեսա:
Տեսա,  որ  այս  բոլոր  մարդիկ  տեղավորվել  են  սրտիս  ճիշտ  կես  մասի  մեջ,  ճիշտ  կեսի,  թեև   հանգիստ  նստել,  ասում,  խոսում  ու  ծիծաղում  էին,  և   ոչ  մեկը  չէր  բողոքում  տեղի  նեղվածքից:
Դե…հետո  հերթը…Այո,  ճիշտ  է,  սրտիս  մնացածը,  այսինքն՝  դատարկ  մնացած  կեսը  ուրախությամբ  ու  գոհունակությամբ  նվիրեցի  այն  բոլոր  լավ  մարդկանց,  ովքեր  ապրում  են  մեր  թաղում,  և   բոլոր  այն  լավ  բարեկամներին,  որ  ունեմ,  և   բոլոր  ընկերներիս  և   բոլոր  այն  ուսուցիչներին,  ովքեր  սիրում  են  երեխաներին…
Եվ  գիտե՞ք,  թե  ինչ  եղավ…
Աստված  իմ,  այսքան  փոքրիկ  սիրտը  ինչպե՞ս  կարող  է  այսքա՛ն  մեծ  լինել:
Ճիշտն  ասած,  խոսքը  մեր  մեջ,  հայրս  մի  հորեղբայր  ունի:  Հայրիկիս  այս  հորեղբայրը  շա՜տ,  շա՜տ,  շա՜տ  փող  ունի:  Ես  երբ  տեսա՝  բոլոր  լավ  մարդիկ  տեղավորվում  են  սրտիս  մեջ,  աշխատեցի  հայրիկիս  այս  հորեղբորն  էլ  տանեմ  սրտիս  մեջ  և   մի  անկյուն  էլ  նրան  հատկացնեմ…բայց…չտեղավորվեց…ինչ  արեցի,  չտեղավորվեց…շատ  խղճացի…բայց  ի՞նչ  անեմ,  չտեղավորվեց,  էլի,  իմ  մեղքը  հո  չի,  իր  մեղքն  է:  Այսինքն՝  ճիշտն  ասած,  երբ  ինքն  էլ  դժվարությամբ,  մի  կերպ  տեղավորվում  էր  սրտիս  մեջ,  փողերի  հսկա  սնդուկը  դուրս  էր  մնում,  նա  էլ  հևիհև  դուրս  էր  վազում  սրտիցս,  որպեսզի  վերցնի  իր  սնդուկը…
Այո…կամաց–կամաց  հասկանում  էի,  թե  մի  փոքրիկ-փոքրիկ  սիրտ  որքա՜ն  կարող  է  մեծ  լինել:  Մի  գիշեր,  երբ  հիշեցի  այն  մեծ  պատերազմի  ծանր  օրերն  ու  գիշերները,  միանգամից  վեր  թռա  ու  ճչացի.  «Սրտիս  մնացած  մասը  կնվիրեմ  բոլոր  նրանց,  ովքեր  կռվեցին  և   կեղտոտ  թշնամուն  մեր  հողից,  մեր  երկրից  ու  մեր  տնից  դուրս  վռնդեցին…»:
…Հիմա  այլևս  իմ  սիրտը  նմանվել  էր  մի  մեծ  քաղաքի,  դպրոց  ուներ,  հիվանդանոց  ուներ,  զորանոց  ուներ,  փողոց,  թաղ,  պողոտա  ուներ  և   դարձյալ  մի  աշխարհի  չափ  դատարկ  տեղ  ուներ…
Ինքս  ինձ  ասացի.  «Այլևս  բավական  է  ընտրություն  անել,  իմ  սիրտը  պատկանում  է  աշխարհի  բոլոր-բոլոր  լավ  մարդկանց՝  աշխարհի  այս  ծայրից  մինչև   մյուս  ծայրը…»:
Դուք  ինքներդ  տեսնում  եք՝  հիմա  միայն  մի  շա՜տ-շա՜տ  փոքրիկ  անկյուն  է  դատարկ  մնացել  սրտիս  մեջ:  Գիտեք՝  այդ  տեղը  ում  համար  եմ  թողել,  այո,  ճիշտ  է,  բոլոր  վատ  մարդկանց,  միայն՝  մի  պայմանով,  որ  հրաժարվեն  վատ  լինելուց  և   վատ  արարքներ  կատարելուց.  երեխաներին  չնեղացնեն,  ծովը  չկեղտոտեն,  կենդանիներին  չսպանեն  և   ոչ  մեկի  նկատմամբ  բռնություն  չգործադրեն…
Վատ  մարդիկ  էլ,  եթե  լավանան,  իրավունք  ունեն,  չէ՞,  իմ  սրտի  մեջ  մի  փոքրիկ  տնակ  ունենալու.  ..չէ՞։
Կարծում  եմ՝  եթե  վատ  մարդիկ  բարիանան  ու  գան,  դարձյալ  իմ  սրտի  մեջ  մի  փոքրիկ  տեղ  կմնա…գուցե  անտառների  համար,  սարերի,  ձկների,  եղնիկների,  փղերի…և   շատ  ուրիշ  բաների  համար…
Իսկապես,  զարմանալի  է,  հայտնի  չէ՝  սա  սի՞րտ  է,  թե՞  ծով:  Այսքան  փոքրիկ  սիրտն,  ախր,  ինչպե՞ս  է,  որ  երբեք  չի  լցվում:
Դե  լավ,  դա  ինձ  չի  վերաբերում:
Երբ  մեծանամ,  գուցե  հասկանամ,  թե  ինչու  է  այդպես,  սակայն  հիմա,  մինչև   այն  պահը,  երբ  դեռ  սրտիս  մեջ  տեղ  կա,  պետք  է  այդ  տեղը  նվիրեմ  լավ  ու  բարի  մարդկանց։
Սիրտը  հենց  դրա  համար  է,  ճիշտ  չէ՞։

Առաջադրանքներ

Ա) Մեկնաբնե՛ք հետևյալ մտքերը․

• Այսքան  փոքրիկ  սիրտն,  ախր,  ինչպե՞ս  է,  որ  երբեք  չի  լցվում:
  Այս նախադասությամբ, մեզ փորձում է հասկացնել, որ բոլորս պետք է մեծ սիրտ ունենաք, և բոլորին տեղավորենք այնտեղ մեզ մոտ մարդկանց, նույնիսկ այն մարդկանց, որոնց չգիտես ինչու չենք սիրում։
  
• Երբ  հայրիկիս հորեղբայրը  դժվարությամբ,  մի  կերպ  տեղավորվում  էր  սրտիս  մեջ,  փողերի  հսկա  սնդուկը  դուրս  էր  մնում,  նա  էլ  հևիհև  դուրս  էր  վազում  սրտիցս,  որպեսզի  վերցնի  իր  սնդուկը…
  Այս հատվածում ասվում է, որ կան մարդիկ, որոնց դու փորձում ես տեղավորել քո սրտի մեջ, բայց չգիտես ինչու այդ մարդիկ ընկնում են փողի և փառքի հետևից։
  
• Գիտեք՝  այդ  տեղը  ում  համար  եմ  թողել,  այո,  ճիշտ  է,  բոլոր  վատ  մարդկանց,  միայն՝  մի  պայմանով,  որ  հրաժարվեն  վատ  լինելուց
  Մենք պետք է բոլորս մեր սրտերում մի փոքրիկ տեղ թողեն վատ մարդկանց համար, որ երբ նրանք հրաժարվեն վատը լինելուց մենք նրանց հեշտությամբ թողնենք մեր սիրտ։
  
• Տեսա,  որ  այս  բոլոր  մարդիկ  տեղավորվել  են  սրտիս  ճիշտ  կես  մասի  մեջ,  ճիշտ  կեսի,  թեև   հանգիստ  նստել,  ասում,  խոսում  ու  ծիծաղում  էին,  և   ոչ  մեկը  չէր  բողոքում  տեղի  նեղվածքից:
  Այստեղ փորձում է ասել, որ այն մարդկանց, որոնց մենք տեղ ենք տալիս մեր սրտում, նրանք պետ է ընդունեն այն, ինչքան էլ նեղվածք լինի։
  
• Սրտիս  մնացած  մասը  կնվիրեմ  բոլոր  նրանց,  ովքեր  կռվեցին  և   կեղտոտ  թշնամուն  մեր  հողից,  մեր  երկրից  ու  մեր  տնից  դուրս  վռնդեցին…

Բ) Ո՞ր մտքերն են արտահայտում  ստեղծագործության գաղափարը։ Պատասխանը հիմնավորե՛ք։

• Սրտում կարող են տեղավորվել բոլոր մարդիկ։
• Սիրտը տեղավորում է բոլոր բարի մարդկանց։
• Հարուստ մարդիկ սրտում տեղ չունեն։
• Սիրտը կարող ե տեղավորել նաև վատ մարդկանց։
• Սրտում կարող է իշխել միայն սերը։
  
  Կարծում եմ, որ սրտում կարող են տեղավորվել բոլոր մարդիկ, քանի որ ստեղծագործության մեջ իր հայրիկի հորեղբայրը շատ էր սիրում փող, բայց նա մնում է հայրիկի հորեղբայրը։ Այսինքն միևնույն է նա բարեկամ է, և մարդիկ ու թե շուտ փոխվում են, շփվելով լավ մարդկանց հետ։

Առաջադրանքներ

Դասարանական և լրացուցիչ առաջադրանքներ՝ 63, 64, 65

https://youtu.be/PPxSXVzjog4?si=s3Qh-FEJrvVjFxUR
Գոյություն ունեն սպիտակուցների առնազն 30 հազար տեսակ։ Որոնցից յուրաքանչյուրը կազմված է նույն 20 ամինաթթուների տարբեր կոմբինացիաներից, նրանք ինչպես այբուբենի տառերը համադրվում են միմիանց հետ ձևավորելով մակրո մոլգուլա շղթաներ, եթե ամինաթթուները գտնվում են ճիշտ հաջորդականությամբ, ապա շղթան դառնում է ակտիվ գործող սպիտակուց։ Ամինաթթուները դասավորվում են սպիտակուցի մեջ ոչ թե անկանոն այլ հստակ, նախապես ծրագրավորված հերթականությամբ, շղթայում ամինաթթուների հենց այդ փոխադարձ դասավորությունն է որոշում սպիատկուցի բնույթը, կառուցվածքը և հատկությունները, սպիտակուցային շղթայում ամինաթթուների դասավորությունը չափազանց կարևոր է, եթե ամինաթթուները դասավորվում են սխալ հերթականությամբ, արդյունքում կձևավորվեն լիովին անօգուտ շղթաներ։ Սպիտակուցները շատ յուրօրինակ կառույցներ են, ամբողջի ֆունկցիան կախված է առանձին մասերի ճիշտ կազմակերպումից։ Բայց ինչն է որոշում ամինաթթուների ճիշտ դասավորությունը, որն էլ ապահովում է, որոշակի տիպի սպիտակուցի առաջացումը։ Սպիտակուցի կառուցվածքի հայտնագործությունը, որը արվել է 20-րդ դարի 50-60 ական թվականներին, ստիպել է կենսաբաններին այդ գաղտնիքը բացահայտելու նոր ուղիներ փնտրել։

Активные и пассивные конструкции

1. Переведите предложения из активного залога в пассивный:

• Моя мама готовит вкусный ужин.

Вкусный ужин был приготовлен моей мамой. 

• Ученики читают книги.

Книги были прочитаны учениками

• Мы написали контрольную работу.

Контрольная работа была написана нами. 

2. Определите, в каком залоге находятся следующие предложения:

• Книга была прочитана Петей.

Пассивный.

• Учитель объясняет материал
• Письмо отправлено вчера.
  Пассивный.

3. Заполнение пропусков

Инструкция: Заполните пропуски формами существительных, прилагательных или местоимений в указанном падеже.

1. Я горжусь своим (друг) и его (успех) на олимпиаде.
2. На (стол) лежала (книга), которую я (читать) вчера.
3. Мы ездили к (бабушка) на выходных, чтобы помочь _______ с дачей.
4. У (моя сестра) есть много (игрушка), которые она собирает.

1. Я горжусь своим другом и его успехами на олимпиаде.
2. На столе лежала книга, которую я прочитала вчера.
3. Мы ездили к бабушке на выходных, чтобы помочь с дачей.
4. У моей сестры есть много игрушек, которые она собирает.

5. Создание предложений

Инструкция: Используя данные слова, составьте сложные предложения в разных падежах. В каждом предложении должно быть минимум два слова в разных падежах. Например։ Миска, стул – Миску Мурки я не смогла так и найти, хотя оставила ее под стулом.

(учитель, класс)

(медведь, лес)

(книга, стол)

(подруга, подарок)

6. Найдите и исправьте ошибки

Инструкция: Найдите и исправьте ошибки в падежах в следующих предложениях.

• Я поговорил с друг о его планах на лето.

Я говорил с друг о его планах на лето.

• Она подарила книгу своей подруги на день рождения.

Она подарила книгу своей подруге на день рождения.

• Мы отправили письмо на учитель.

Мы отправили письмо учителю.

• У меня есть много интересных истории.

У меня есть много интересных историй.

Հոկտեմբերի 2-6
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 3․Սահմանադրությունը որպես մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր․

Առաջադրանք
1․ Ընթերցե՛ք ՀՀ Սահմանադրության գլուխ 2-ը /հոդված 23-81/ և առանձնացրե՛ք բացառապես ձեզ վերաբերող հոդվածները /բլոգային աշխատանք/․

Հոդված 3.

Մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները և ազատությունները

1. Հայաստանի Հանրապետությունում մարդը բարձրագույն արժեք է: Մարդու անօտարելի արժանապատվությունն իր իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմքն է:

2. Մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների և ազատությունների հարգումն ու պաշտպանությունը հանրային իշխանության պարտականություններն են:

3. Հանրային իշխանությունը սահմանափակված է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքներով և ազատություններով՝ որպես անմիջականորեն գործող իրավունք:

Նուկլեինաթթուներ, դրանց ֆունկցիաները, գենետիկական կոդ
Լրացուցիչ աշխատանք`

1.Պատասխանել հարցերին`

• Ի՞նչ է գենը, որոնք են ԴՆԹ_ի ֆունկցիաները բջջում։
  ԴՆԹ-ն օժտված է ինքնավերարտադրման հատկությամբ, որի շնորհիվ պահպանում է իր տեղեկատվությունը:
  Յուրաքանչյուր փոփոխություն նուկլեինաթթուների կառուցվածքում կարող է հանգեցնել սպիտակուցների կառուցվածքի փոփոխության, բջիջների կամ կենդանի օրգանիզմների կառուցվածքի կամ դրանցում տեղի ունեցող գործընթացների խախտման: Փաստորեն նուկլեինաթթուներին է պատկանում օրգանիզմի ժառանգական հատկությունների պահպանման և փոխանցման դերը, այդ պատճառով դրանց հաճախ անվանում են «ժառանգականության նյութ»:
  
• Նուկլեյնաթթուները քանի՞ տեսակ են լինում,  նշել դրանց ֆունկցիաները
  Բջջում կան երկու տեսակ նուկլեինաթթուներ` դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթու (ԴՆԹ) և ռիբոնուկլեինաթթու (ՌՆԹ):
  ԴՆԹ-ի երկու շղթաների միացման մեջ կարևոր օրինաչափություն կա. մի շղթայի նուկլեոտիդի դիմաց մյուս շղթայում հայտնվում է խիստ որոշակի նուկլեոտիդ: Այս զուգակցումներից յուրաքանչյուրում՝ զույգ նուկլեոտիդները կարծես իրար լրացնում են (շղթաներն իրար կոմպլեմենտար են):
  Բջջում կան ՌՆԹ-ների մի քանի տեսակներ, որոնց ֆունկցիան սպիտակուցի սինթեզին մասնակցությունն է։ Դրանք են` փոխադրող ՌՆԹ-ները (փ-ՌՆԹ), որոնք չափերով ամենափոքրն են, սրանք` իրենց են կապում ամինաթթուները և փոխադրում սպիտակուցի սինթեզի վայրը: Մյուսը տեղեկատվական (ինֆորմացիոն) ՌՆԹ-ներն են (տ-ՌՆԹ): Դրանք ԴՆԹ-ից սպիտակուցի կառուցվածքի մասին տեղեկատվությունը փոխադրում են սպիտակուցի սինթեզի վայրը: Վերջապես, ռիբոսոմային ՌՆԹ-ներն (n-ՌՆԹ) ունեն ամենամեծ մոլեկուլները և սպիտակուցների հետ միասին ձևավորում են ռիբոսոմներ։
  Նուկլեինաթթուների (ԴՆԹ կամ տ-ՌՆԹ) մոլեկուլում գաղտնագրված է տվյալ բջջին բնորոշ սպիտակուցների ամինաթթվային հաջորդականությունների մասին տեղեկատվությունը։ Կարծես կա մի ծածկագիր, որը որոշում է սպիտակուցի մոլեկուլում այս կամ այն ամինաթթվի առկայությունը: Դա նուկլեոտիդների դասավորման հաջորդականությունն է, որոնք երեքական քանակով (եռյակներով) գաղտնագրում են որոշակի ամինաթթու: Գենետիկական այսպիսի ծածկագիրը լրիվ վերծանված է, և հայտնի է, թե նուկլեոտիդների ինչ զուգակցմամբ է որոշվում սպիտակուցի մոլեկուլում յուրաքանչյուր ամինաթթուն: Ընդ որում, ծածկագիրը համընդհանուր է բոլոր կենդանի օրգանիզմների, այդ թվում նաև մարդու, ինչպես և վիրուսների համար:
  
• Որո՞նք են նուկլեյնաթթուների մոնոմերները, նշել դրանց տարբերությունները։
  Նուկլեինաթթուները պոլիմերներ են, որոնց մոնոմերները կոչվում են նուկլեոտիդներ։