Բայական անդամի լրացումներ։ Խնդիրներ։

Բայական անդամի լրացումները բաժանվում են երկու խմբի՝ խնդիրներ և պարագաներ:

Խնդիրներ 

Խնդիրները լինում են ուղիղ և անուղղակի: 

Ուղիղ խնդիրը ցույց է տալիս այն առարկան, որն իր վրա է կրում գործողությունը: Պատասխանում է ու՞մ, ի՞նչ(ը) հարցերին:

Մայրը սիրում է որդուն: Երեխան բացեց դուռը:

Դրվում է հայցական հոլովով: Այսինքն՝ անձի առման դեպքում նման է տրականին, իրի առման դեպքում՝ ուղղականին։ 

Առաջադրանք 1․ Գտել ենթական և ուղիղ խնդիրը։

1․ Մեսրոպ Մաշտոցն (ենթակա) ստեղծեց հայոց գրերը (ուղիղ խնդիր)։

2․Տղան (ենթակա) միայնակ վերանորոգեց տունը (ուղիղ խնդիր)։

3․ Գիրքը (ուղիղ խնդիր) փոխանցեց ընկերոջը։

4․ Հեքիաթները (ուղիղ խնդիր) հորինում են մարդիկ (ենթակա)` կյանքի տխրությունը ցրելու համար։

5․ Նա (ենթակա) սիրում է մայրիկին (ուղիղ խնդիր)։

Անուղղակի խնդիրը ցույց է տալիս գործողության հետ ոչ անուղղակի կապ ունեցող առարկան: Անուղղակի խնդիրներն են՝ ներգործող, հանգման, միջոցի, անջատման:

Հանգման անուղղակի խնդիրը դրվում է տրական հոլովով և ցույց է տալիս այն առարկան, որին հանգում է ենթակայի կատարած գործողությունը։ Մի շարք բայերի հետ հիմնականում գործածվում են հանգման խնդիրներ․ դրանք են՝ հպվել, դիպչել, հանգել, ձուլվել, մոտենալ, ուղղվել, նշան բռնել, հենել, կռթնել, թիկն տալ, իջնել և այլն։ 

Հանգման խնդիրը պատասխանում է ու՞մ, ինչի՞/ն/, ու՞մ վրա, ու՞մ դեմ, ինչի՞ դեմ, ընդդեմ ու՞մ, ընդդեմ ինչի՞, ու՞մ հանդեպ, ինչի՞ հանդեպ, ու՞մ հետ հարցերին։

Օրինակ՝ Նա հանգեց այդ մտքին։ Հարցն ուղղված է տնօրենին։ Ես նրան դիմեցի մի հարցով։ 

Հանգման խնդիրները կարող են հանդես գալ նաև կապերի (դեմ, ընդդեմ, վրա և այլն) և կապվող բառերի հետ։ 

Օրինակ՝ Սվիններն ուղղված էին թշնամիների դեմ։ Շունը հաչում է անցորդի վրա։ 

Առաջադրանք 2․ Գտնել հանգման անուղղակի խնդիրները։

Զբոսաշրջիկները մոտեցան եկեղեցուն։

Երեխան հավատում էր մոր խոսքին։

Ծեր կինն աղոթում էր Աստծուն ։

Փողոցով քայլելիս ժպտում էր բոլորին։

Առաջադրանք 3․

Գտիր նախադասությունների ենթական, ստորոգյալը, ուղիղ խնդիրը և հանգման խնդիրը։

• Աշակերտը (ենթակա) մի անգամ հարց (ուղիղ խնդիր) ուղղեց (ստորոգյալ) վարպետին (հանգման խնդիր):
• Կարճ ժամանակում նա (ենթակա) վաճառեց (ստորոգյալ) ապրանքը (ուղիղ խնդիր) անգլիացիներին (հանգման խնդիր):
• Դասղեկը (ենթակա) գիրքը (ուղիղ խնդիր) հանձնեց (ստորոգյալ) երեխային (հանգման խնդիր):
• Իմ մտքում հրաժեշտի խոսքեր (ուղիղ խնդիր) եմ ասում (ստորոգյալ) հին քաղաքին (հանգման խնդիր), իմ ընկեր Անդոյին (հանգման խնդիր):
• Աստված (ենթակա) Մովսեսին (հանգման խնդիր) պատվիրում է (ստորոգյալ) մոլորյալ ժողովրդին (հանգման խնդիր) դարձի բերել (ուղիղ խնդիր):

Ex. 1
Fill in the Present Perfect Progressive.
1. Why is he so tired? He has been playing (play) football for two hours.
2. How long have you been working (you work) in the garden?
3. Carol has been studying (study) Spanish for four years.
4. Frank and Bill have been travelling (travel) around Europe for about a month.
5. Samuel has been wearing (wear) those jeans since Tuesday.
6. How long have you been studying (you study) English?
7. We have been waiting (wait) here for three hours.
8. She has been watching (watch) too much television lately.
9. Susan has been speaking (speak) on the phone for an hour.
10. How long has he been waiting (he wait) for us?
11. Peter has been reading (read) the books for weeks.
12. The girls have been watching (watch) too many DVDs.
13. He is very tired. He has been working (work) hard all day.
14. I have been reading (read) for 3 hours.
15. Tara has been practising (practise) for her performance for four hours.

If you love animals and enjoy being outside, pet sitting or dog walking is a great way to earn money. Apps like Rover make it easy to connect with clients. While it won’t make you rich, taking surveys for companies can be an easy way to earn some extra cash during your free time. There are plenty of websites that pay you for your opinion. If you have things you don’t use often, you can rent them out for extra cash! Websites like Fat Llama let you rent out cameras, bikes, or even power tools. If you’re crafty, you can sell your handmade items on platforms like Etsy. Whether it’s jewelry, prints, or home decor, it’s a fun way to turn a hobby into income. If you like writing, you can freelance for blogs, websites, or businesses. It’s a flexible gig, and you can do it from anywhere. If you don’t use your car every day, you can rent it out on platforms like Turo. You’ll earn money while you’re not using it! Take a day to declutter your home and sell anything you don’t need on eBay, Facebook Marketplace, or Depop. It’s a quick way to earn money and get rid of things you’re not using. If you have a blog, social media, or a YouTube channel, you can make money by promoting products through affiliate links. If people buy through your link, you earn a commission.

Թումանյանի ծննդյան օրը

Կազմել փաթեթ՝

1.Ներկայացնել հետաքրքրիր փաստեր Թումանյանի մասին` կազմելով սահիկաշար։

2. Գտնել Թումանյանի այն բանաստեղծությունները, որոնք վերածվել են երգերի։
Անուշ—երգ
Բարձր սարեր—երգ
Ամպի տակից ջուր է գալիս—երգ
Ախ ինչ լավ է էն սարի վրա—երգ
Հայրենիքիս հետ—երգ
Կաքավի գովքը—երգ

3.Գտնել Թումանյանի այն հեքիաթները, որոնց հիման վրա նկարահանվել են մուլտիֆլմեր և ֆիլմեր։
Ոսկու կարասը
Ծիտը
Փարվանա
Ոսկի քաղաքը
Անխելք մարդը
Անբան Հուռին

4. Ո՞րն է Թումանյանի քո ամենասիրելի ստեղծագործությունը և ինչու՞։
Շունն ու կատուն, քանի որ այն անդրանիկ ստեղծագործությունն էր, որը կարդացել եմ, և այդ ստեղծագործության շնորհիվ եմ ծանոթացել Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործություններին։

5. Ի՞նչ ես կարծում՝ ինչո՞ւ է Թումանյանը «ամենայն հայոց բանաստեղծ»։
Թումանյանը «ամենայն հայոց բանաստեղծ» կոչումը ստացել է նրա բացառիկ ներդրման համար հայ մշակույթի և գրականության մեջ: Նրա ստեղծագործություններում կարելի է գտնել ինչպես սիրո, հայրենիքի, մարդկության մասին պատկերներ, այնպես էլ դաժան իրականության պայքարի մասին պատկերներ։

317. Գտեք ABC եռանկյան մակերեսը, եթե՝ ա) AB=6√8 սմ, AC=4սմ, ∠A=60^o, բ) BC=3սմ, AB=18√2սմ, ∠B=45^o

Ա, S_ABC=1/2*a*b*sinc

S=12 արմատ 6

Բ

27

318. ABC եռանկյան մակերեսը 60 սմ² է: Գտեք AB կողմը, եթե AC=15սմ, ∠A=30^o

AB=16

El pelo – մազ, մազեր
El ojo – աչք
La nariz – քիթ
La boca – բերան
La oreja – ականջ
La cabeza – գլուխ
La cara – դեմք
El brazo – թև
La mano – ձեռք
La pierna – ոտք
El pie – ոտնա թաթ
El dedo – մատեր
La espalda – մեջք
El cuello – վիզ:

Տևողությունը` շուրջտարյա

Մասնակիցներ՝ Ավագ դպրոցի 9-12 րդ դասարանի սովորողներ

Նպատակը՝

1. Իմանալ, թե ինչպես է մագնիսական դաշտն ազդում Երկրի կենսաբանական օբյեկտների վրա
2. Սովորել աշխատել տեղեկատվության հետ
3. Բացահայտել մագնիսական դաշտերի հատկությունները և վերլուծել ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա

Խնդիրները՝

1. Ուսումնասիրել մագնիսական դաշտերի ազդեցությունը բուսական և կենդանական օրգանիզմների վրա
2. Ուսումնասիրել մագնիսական դաշտի ազդեցության աստիճանը մարդու առողջության վրա
3. Բացահայտել մագնիսական դաշտերի դրական և բացասական կողմերը
4. Գտնել արդյունավետ միջոց՝ լուծելու մագնիսական դաշտերի ազդեցության խնդիրը

Ընթացքը՝

1. Մագնիսական դաշտը և դրա հատկությունները
   Մագնիսական դաշտը ֆիզիկայի մեջ այն միջավայրն է, որն ազդում է մագնիսական հատկություններով օժտված մարմինների վրա՝ մագնիսների և էլեկտրական հոսանքների վրա: Այն առաջանում է մագնիսական նյութերի կամ էլեկտրական հոսանքի գործունեության արդյունքում: Մագնիսական դաշտը ստեղծվում է էլեկտրական լիցքերի շարժման արդյունքում և ազդում է մագնիսացված նյութերի ու լիցքավորված մասնիկների վրա։ Երկրի մագնիսական դաշտը պաշտպանում է մոլորակը արևային քամուց և կոսմիկական ճառագայթումից։
   
2. Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը բույսերի վրա
   Մագնիսական դաշտը կարող է դրական ազդեցություն ունենալ բույսերի աճի վրա՝ խթանելով արմատների զարգացումը, ծաղկումը և նյութափոխանակությունը: Այն բարելավում է բույսերի դիմադրողականությունը սթրեսների նկատմամբ և կարող է արագացնել սերմերի բողբոջումը: Սակայն, ուժեղ մագնիսական դաշտերը նաև կարող են բացասաբար ազդել բույսերի աճի վրա: Դաշտի ազդեցությունը կախված է ուժգնությունից և բույսի տեսակից:
   
3. Մագնիսական դաշտ և ջուր
   Մագնիսական դաշտը կարող է ազդել ջրի կառուցվածքի վրա։ Այն հաճախ շեղում է ջրի մոլեկուլների դասավորությունը, ինչը կարող է փոփոխել նրա ֆիզիկա-քիմիական հատկությունները, օրինակ՝ իոնների շարժունակությունը և լուծույթների հատկությունները։ Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը ջրի վրա կարող է բարելավել որոշ биոկենսական գործընթացներ, ինչպես նաև փոփոխել ջրի ներծծման և արտահոսքի արագությունը։
   
4. Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը մարդու վրա
   Մագնիսական դաշտը կարող է բարելավել արյան շրջանառությունը, նվազեցնել սթրեսը և ակտիվացնել բջիջների մեթաբոլիզմը: Որպես բուժական միջոց, այն օգտագործվում է մագնիսային թերապիայում: Սակայն ուժեղ դաշտերը կարող են առաջացնել գլխացավեր, հոգնածություն և կենտրոնացման դժվարություններ:
   
5. Մագնիսական փոթորիկներ
   Մագնիսական փոթորիկներ (կամ արևային փոթորիկներ) տեղի են ունենում, երբ արևից դուրս եկած էլեկտրոմագնիսական գոտիները և հոսանքները փոխազդում են Երկրի մագնիսական դաշտի հետ: Սա կարող է հանգեցնել ռադիոահասքերում խափանումների, արբանյակային համակարգերի խնդիրների և էլեկտրական ցանցերի աշխատանքի խանգարումներին:
   
6. Ինչ՞ տեղի կունենա, եթե Երկրի մագնիսական դաշտն անհետանա:
   Եթե Երկրի մագնիսական դաշտը անհետանա, Երկիրն ավելի շատ կշրջվի արևի ռադիացիայի ու կոսմիկական ճառագայթների ազդեցության տակ, ինչը կարող է վնասել կենսաբառարանին: Բացի այդ, արբանյակային համակարգերը, էլեկտրական ցանցերը և կապի միջոցները կարող են խանգարվել, և հնարավոր են տեխնոլոգիական խնդիրներ։
   
7. Մագնիսների կիրառումը մարդու կյանքում
   Մագնիսները օգտագործվում են մարդու կյանքում տարբեր ոլորտներում, ինչպիսիք են: Բժշկություն՝ մագնիսային թերապիա, մագնիսադաշտով ախտորոշում (MRT): Էլեկտրոէներգետիկա՝ մագնիսներ՝ էլեկտրական շարժիչներում և գեներատորներում: Տեխնոլոգիա՝ մագնիսներ արբանյակներում, սենսորներում և կոմպյուտերային սարքերում: Տրանսպորտ՝ մագնիսային լողացող գնացքների տեխնոլոգիա:
   
8. Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը կենդանիների վրա
   Մագնիսական դաշտը կարող է ազդել կենդանիների վարքի և նավարկման վրա: Շատ կենդանիներ, օրինակ՝ թռչունները, ծովային կենդանիները և մեղուները, օգտագործում են Երկրի մագնիսական դաշտը որպես ուղղություն գտնելու միջոց: Այն կարող է նաև ազդել որոշ կենդանիների ֆիզիոլոգիական գործընթացների վրա, ինչպիսիք են ճնշումը, սրտի զարկը և հորմոնալ մակարդակները:

Էլեկտրամագնիսական երևույթներ

1. Հաստատուն մագնիսներ: Երկրի մագնիսական դաշտը
2. Հոսանքի մագնիսական դաշտը: Էլեկտրամագնիս: Էլեկտրաշարժիչ
3. Էլեկտրամագնիսական մակածման երևույթը: Էլեկտրական հոսանքի գեներատորներ
4. Էլեկտրամագնիսական դաշտ, էլեկտրամագնիսական ալիքներ: Ռադիո և հեռուստատեսություն: Ռադիոտեղորոշում

Թեմատիկ հարցեր և խնդիրներ՝

1. Ի՞նչ է նշանակում «մագնիս» բառը:
Մագնիս նշանակում է «Մագնեսիայից բերված քար»:

2. Ո՞րն է բնական մագնիսը:
Բնական մագնիսները մագնիսական երկաթաքարի՝ մագնետիտի կտորներ են, որը կազմված է FeO-ից (31 և Fe2O3-ից \(69%)\:

3. Ինչպե՞ս են ստանում արհեստական մագնիսներ:
Զգալիորեն ուժեղ մագնիսական հատկությամբ արհեստական մագնիսներ ներկայումս ստանում են երկաթի, նիկելի և կոբալտի համաձուլվածքից:

4. Ի՞նչն են անվանում մագնիսական բևեռներ:
Իրենց մագնիսական հատկությունները երկար ժամանակ անփոփոխ պահպանող մագնիսներին անվանւմ են հաստատուն մագնիսներ:

5. Ինչպե՞ս են փոխազդում մագնիսների բևեռները:
Մագնիսի այն տեղամասերը, որտեղ մագնիսական ազդեցությունն առավելագույնն է, կոչվում են մագնիսի բևեռներ:

6. Ինչպե՞ս կարելի է մագնիսական սլաքի օգնությամբ որոշել մագնիսացած պողպատե
ձողի բևեռները:
Նույնանուն բևեռնը միմյանց, իսկ տարանուն բևեռնեռրը ձգում։

7. Ինչի՞ ազդեցությամբ է կողմնացույցի սլաքը ուղղորդվում որոշակի ուղղությամբ: Ո՞ր կողմն է այն ցույց տալիս:
Եթե մագնիսական սլաքի դրական բևեռը մոտեցնենք մագնիսացած երկաթի անհայտ բևեռին, և եթե մագնիսական սլաքը վանվի հետևաբար մոտեցրել ենք երկաթի դրական բևեռը, իսկ եթե ձգի հետևաբար մոտեցրել ենք բացասական բևեռին։

8. Որտե՞ղ են կիրառվում մագնիսները:
Կողմնացույցում, բժշկության մեջ, շինարարության մեջ, մեքենաշինության մեջ, արդյունաբերության մեջ, գյուղատնտեսության մեջ, բուսաբուծության մեջ, սպորտի մեջ։

9. Ինչու՞ է բնության մեջ գոյություն ունեցող մագնիսական երկաթաքարը մագնիսացած լինում: Ի՞նչն է նրան մագնիսացրել:
Մագնիսների, ինչպես նաև մագնիսի և երկաթի փոխազդեցությունը իրականցվում է մագնիսական դաշտի միջոցով: Հայտնի է, որ երկաթի կտորը միշտ ձգվում է մագնիսի կողմից՝ նշանակում է, որ մագնիսին մոտեցնելիս այն մագնիսանում է այնպես, որ մագնիսին մոտ մասում առաջանում է հակառակ բևեռը: Երկրգունդը հսկայական մագնիս է, այն ունի իր մագնիսական բևեռները, իր շուրջը ստեղծում է մագնիսական դաշտ և փոխազդում է մագնիսական սլաքի հետ:

10. Ի՞նչն են անվանում մագնիսական դաշտ:
Փոխազդեցությունն իրականացվում է մագնիսի կողմից ստեղծվող հատուկ դաշտով, որին անվանում են մագնիսական դաշտ:

Ուսումնական նախագիծ

Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա:

Մասնակիցներ՝ Ավագ դպրոցի 9-12 րդ դասարանի սովորողներ

Նպատակը՝

1. Իմանալ, թե ինչպես է մագնիսական դաշտն ազդում Երկրի կենսաբանական օբյեկտների վրա
2. Սովորել աշխատել տեղեկատվության հետ
3. Բացահայտել մագնիսական դաշտերի հատկությունները և վերլուծել ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա

Խնդիրները՝

1. Ուսումնասիրել մագնիսական դաշտերի ազդեցությունը բուսական և կենդանական օրգանիզմների վրա
2. Ուսումնասիրել մագնիսական դաշտի ազդեցության աստիճանը մարդու առողջության վրա
3. Բացահայտել մագնիսական դաշտերի դրական և բացասական կողմերը
4. Գտնել արդյունավետ միջոց՝ լուծելու մագնիսական դաշտերի ազդեցության խնդիրը

Ընթացքը՝

1. Մագնիսական դաշտը և դրա հատկությունները
2. Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը բույսերի վրա
3. Մագնիսական դաշտ և ջուր
4. Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը մարդու վրա
5. Մագնիսական փոթորիկներ
6. Ինչ՞ տեղի կունենա, եթե Երկրի մագնիսական դաշտն անհետանա:
7. Մագնիսների կիրառումը մարդու կյանքում
8. Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը կենդանիների վրա

Ex. 4
Complete these sentences in the Present Perfect Simple about some of the people in
exercise 3.
1. He has run five miles.
2. They have spent all their money.
3. She has read five books today.
4. They have played six games.
5. He has made a cake and a pie.

Ex.-es 1
These words appeared in the last few units. Complete the charts and mark the stress.
Noun Verb
Dealt die
waste wasted
belief believe
advertisement advertise
promise promise
fell fell
advice advise
describe Description
invention invent
government govern

Noun Adjective
death dead
honest Honesty
variety Varied
Madness mad
mystery Mysterious
Beauty Beautiful
Wealth Wealthy
success successful
comfortable comfort
peace peaceful

Ex.-es 2
Complete the sentences with a word from exercise 1.
1. Promise me that you’ll always love me.
2. He was taken to hospital by ambulance, but he was dead on arrival.
3. Are they wealthy? Yes, they’re millionaires. Where does their money come from? They have a very successful business.
4. I love the peace and quiet of the countryside.
5. I saw an advertisement for a job as a waiter.
6. The sofa was so comfortable that i feel asleep.
7. I gave the police a description of the man who attacked me.
8. I had a few problems, but Bob gave me some good advice.
9. I was sitting at home when suddenly i had funny feeling that i wasn’t alone.

Փետրվարի 17-21
Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու.
Թեմա 5. Հայաստանը՝ Աշխարհակալ տերություն: Տիգրան 2-րդ Մեծ.
ա/ Տիգրան 2-րդի գահակալումը: Մեծ Հայքի ամբողջականության վերականգնումը
բ/ Տիգրան Մեծի տերության ստեղծումը /բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 91-97, նաև այլ աղբյուրներ/
Թեմա 6. Տիգրան Մեծի տերությունը.
ա/ Հայկական աշխարհակալության սահմանները
բ/ Տիգրան մեծի հիմնած բնակավայրերը
գ/ Տիգրան մեծը ժամանակակիցների գնահատմամբ /բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 104-106, նաև այլ աղբյուրներ/․

Առաջադրանք.
1․ Ներկայացրե՛ք Տիգրան Մեծի՝ Ք․ա․ 92-87թթ․ նվաճումների ժամանակագրությունը։
Տիգրան Մեծը 92 թվականին սկսեց հայաստանի տարբեր հատվածների միավորման գործընթացը, երբ նա վտարել է իր հոր սպառնալիքները և սկսել է ձևավորել ավելի կենտրոնացված իշխանություն: Տիգրան Մեծը սկսում է ընդլայնել հայկական իշխանությունը, և նրա հզոր զորքերը նվաճում են Հորդանանի շրջանը՝ մուտք գործելով Միջերկրական ծովի ափերին: Տիգրան Մեծը 89 թվականին սկսում է ռազմական գործողություններ Սուրիա (հարավային Սիրիա) տարածաշրջանում: Այսպիսով նա ապահովում է իր ազդեցությունը Միջերկրական ծովի արևելյան ավազանում: Տիգրան Մեծը 88 թվականին հաստատում է իր իշխանությունը Սուրիա մարզում, այսպիսով էլ գրավելով նոր շրջաններ:

2. Համեմատե՛ք հայոց երկու մեծ տիրակալներին՝ Արգիշտի 1-ինին և Տիգրան Մեծին:
Արգիշտի I-ը (մ.թ.ա. 785-764) և Տիգրան Մեծը (մ.թ.ա. 140-55) երկու հայոց մեծ տիրակալներ են, որոնք լուրջ ազդեցություն են ունեցել Հայկական լեռնաշխարհի պատմության վրա։ Նրանք երկուսն էլ հզորագույն զորավարներ էին, որոնց կառավարման ժամանակաշրջանները կարևոր էին հայոց պատմության համար, սակայն նրանց վարած քաղաքականությունն ու ռազմավարությունը տարբեր էին։

3. Նկարագրե՛ք  Տիգրան Մեծի տերության սահմանները /բլոգային աշխատանք/.
Տիգրան Մեծը հայոց պատմության ամենազանգվածային ու ազդեցիկ թագավորներից մեկն էր։ Նրա կառավարման ընթացքում Հայաստանի տարածքը հասավ իր ամենաբարձր սահմաններին, իսկ նրա տերությունը դարձավ մերձավորարևելյան հզորագույն պետություններից մեկը։ Տիգրան Մեծը, ինչպես ոչ ոք, ընդլայնեց հայոց թագավորության սահմանները, և իր զորավարական հմտություններով ու ռազմավարական մտքերով այն դարձրեց անկախ ու մերձարևելյան աշխարհում ազդեցիկ մեծ տերություն։ Այս բլոգում կանդրադառնանք այն տերությանը, որը գոյություն ուներ Տիգրան Մեծի կառավարման ժամանակ՝ քննության առնելով տերության սահմանները։