youtube.com/watch

351. Թվաբանական պրոգրեսիա են անվանում այն թվային հաջորդականությունը, որի յուրաքանչյուր անդամ, սկսած երկրորդից, հավասար է իր նախորդին՝ գումարած միևնույն հաստատուն թիվը։ Այդ թիվը կոչվում է թվաբանական պրոգրեսիայի տարբերություն։

352․ a_n=a₁+(n-1)d

353. Թվաբանական պրոգրեսիայի յուրաքանչյուր անդամ, սկսած երկրորդից, իր նախորդ և հաջորդ անդամների միջին թվաբանականն է։

354․ Ոչ, քանի որ օրինաչափություն չկա։

355․ 3, 5, 7, 9, 11

356․ ա․ թվաբանական պրոգրեսիայի տարբերությունն է՝ 5-ը։
բ․ а₇ = 27
а₉ = 39
а₁₀ = 45

357. ա․ ոչ
բ․ այո
գ․ ոչ
դ․ այո

358․ а₁ = 2
a₂ = -1
a₃ = -4
a₄ = -7

359․ а₁ = 2
a₂ = 41/3
a₃ = 62/3
a₄ = 83/3
a₅ = 104/3

360. ա․ a₂ = 1, d = 4
բ․ a₁ = 10, d = -3
գ․ a₅ = 10, d = -2
դ․ a₇ = -13, d = -2

362. ա․ a₂ = 1, d = 4

Lively Tom, 69, skates for Tesco
He gets paid for putting on his roller skates
Tom Hopperton is one of 1,200 over-65s working for the supermarket, Tesco. He’s been working there for fifteen months. Before that he was a plumber for thirty years.
Tom skates about five miles a day around the store fetching things for customers who realize that they’ve forgotten something only when they’ve reached the checkout till. He earns £4.50 an hour.
‘I just love the job. I help the customers, so they’re usually very nice to me. I’ve always liked meeting people. And it keeps me fit. I can’t sit at home doing nothing. I’d just die. I have to keep busy. Time goes really quickly. Every day is different.’
Tesco’s made the decision to employ people of all ages. It sees the advantages of older workers who are more calm and authoritative when they are dealing with customers.
‘When I saw this job advertised, I didn’t believe they’d give it to me,’ says Tom. I went in to see them because I thought they would be put off by my age if I just phoned. I wanted them to see that I am very lively for my age.»
Life’s a beach
Is it possible to make a living from what you can find on the beach?
For 25 years Terry Cemm was a policeman, but for the last seventeen years he has been walking up and down five miles of beach every day, looking for things that might be useful to someone. Terry’s a beachcomber.
Nearly everything in his cottage has come from the sea — chairs, tables, even tins of food. What’s the most unusual thing he has ever found? ‘A barrel of beer just before Christmas. That was nice,’ he remembers. He finds lots of bottles with messages in them, mainly from children. They all get a reply if there’s an address in the bottle. Shoes? ‘If you find one, you’ll find the other the next week,’ he says.
But does he really make a living? ‘Half a living,’ he replies. I barter with a lot of things I find, and I have my police pension. But I don’t actually need money. My life is rich in variety.’
Terry seems to be a very happy man. ‘You have to find a way to live a simple, honest life. People spend all their lives chasing things they don’t really need. There’s so much waste.’
‘Some people say I’m mad,’ says Terry. ‘But there are a lot more who’d like to do what I do. Look at me. I’ve got everything that I could possibly want.’

Չնայած Հայաստանի Հանրապետության սահմանափակ տարածքին՝ նրա հողային ծածկույթը աչքի է ընկնում բացառիկ բազմազանությամբ: Դա տարբեր գործոնների ազդեցության հետևանք է: Դրանք են մակերևույթի տարաբնույթ ապարները, կլիմայական պայմանները (ջերմություն, խոնավություն), բուսականությունը և տեղանքի ռելիեֆը: Հայաստանին՝ որպես լեռնային երկրի, բնորոշ է հողածածկույթի փոփոխությունը ոչ միայն հորիզոնական, այլև վերընթաց ուղղությամբ:

Վերընթաց գոտիականությունը, լեռնային երկրներրի համար լինելով ընդհանուր, ունի իր յուրահատկությունը: Եզրային լեռնաշղթաներում բնական պայմանների և դրա հետ կապված հողերի տիպերի վերընթաց հերթափոխությունը տարբերվում էներքին շրջաններում դիտվող հերթափոխությունից:
Եթե եզրային լեռնաշղթաներում առկա է անտառային հողերի գոտին, ապա ներքին շրջաններում այն բացակայում է:

Բացահայտիչ

Բացահայտիչը լինում է երեք տեսակի՝

1/ Բուն բացահայտիչ(այսինքն ո՞վ, այսինքն ի՞նչ)։

Օրինակ՝

Քույրը՝ Աննան, գնաց տուն։

2/ Մասնական բացահայտիչ(իբրև, որպես)։

Օրինակ՝

Նա՝ որպես խելացի, կարդում է։

3/ Մասնավոր-պարագայական բացահայտիչ(ավելի կոնկրետ որտե՞ղ, ավելի կոնկրետ ե՞րբ)։

Օրինակ՝

Դպրոցում՝ դասարանում, խոսում են:

Կեսօրին՝ ժամը 4-ին, եկան։

Առաջադրանք

1. Կետադրել նախադասությունները, նշել բացահատիչների տեսակները։ 

Այդ երգը նա նվագել է իր հայրենի քարանձավներում՝ բարձրադիր այդ երկրում։-Մասնավոր պարագայական
Իրիկնաժամին նստում եմ մենակ կանաչ առվի մոտ՝ ուռիների տակ։-Մասնավոր պարագայական

Հենց հաջորդ կիրակի՝ առավոտ կանուխ որսորդ Անտոնը բռնեց անտառի ճանապարհը։
Մասնավոր պարագայական

Մենք քո խոնարհ՝ ծառաներս յոթ եղբայր ենք։-Բուն բացահայտիչ

Ինքնաթիռի անձնակազմը շնորհավորում է ձեզ ու տալիս այս վկայագիրը՝ որպես հիշատակ։-Մասնական բացահայտիչ

Քաղաքն ուներ երկու անուն՝ Գորիս և Կյորես։-Բուն բացահայտիչ

Ոչինչ եկեղեցական չկար այդ ուխտավայրերում՝ ոչ գիր ոչ խաչ։-Բուն բացահայտիչ

Այդ ժխորից՝ մարդկանց ու անասունների կանչերից ազատ էր Պասաժը։-Բուն բացահայտիչ

Ահա երևաց ինքը՝ քաղաքագլուխ Մաթևոս բեյը։-Բուն բացահայտիչ

Ո՞ւր էիր երեկ՝ ամբողջ օրը։-Մասնավոր պարագայական

Դիմացը՝ փողոցում էլեկտրական խոշոր լամպ կար։-Մասնավոր պարագայական

Մի անգամ էլ՝ շատ տարիներ առաջ, ճռնչաց այգու դուռը։-Մասնավոր պարագայական

Ձեռքով նշան էր անում դեպի ներքև՝ դեպի գետի արմուկը։-Մասնավոր պարագայական

Ներքևը՝ ձորում թառել են մի քանի տներ։-Մասնավոր պարագայական

2.Տեքստում գտնել ենթակաները, ստորոգյալները, որոշիչները, հատկացուցիչները և բացահայտիչները։

Պարիսպների (հատկացուցիչ) գլխին բույն են դրել (ստորոգյալ) ցինը և անգղը (ենթակա)։ Հենց որ բերդի պարիսպների (հատկացուցիչ) տակ ոտնաձայն է լսվում (ստորոգյալ), նրանք (ենթակա) կռնչյունով աղմկում են, թռչում են (ստորոգյալ) բներից և ահարկու (որոշիչ) պտույտներ անում (ստորոգյալ) բերդի (հատկացուցիչ) կատարին։ Ապա բարձրանում է (ստորոգյալ) քարե (որոշիչ) արծիվը (ենթակա), կտուցը կեռ (որոշիչ) թուր, մագիլները՝ սրածայր (որոշիչ) նիզակներ, փետուրները որպես պողպատե (որոշիչ) զրահ։

Կաքավաբերդի (հատկացուցիչ) բարձունքի միակ (որոշիչ) ծաղիկը (ենթակա) ալպիական (որոշիչ) մանուշակն է (ստորոգյալ), ցողունը (ենթակա) կաքավի (հատկացուցիչ) ոտքի պես կարմիր (որոշիչ), ծաղիկը (ենթակա) ծիրանի գույն (որոշիչ)։ Քարի մոտ է բսնում (ստորոգյալ) ալպիական (որոշիչ) մանուշակը (ենթակա), պարիսպների (հատկացուցիչ) տակ։ Արևից քարերը (ենթակա) տաքանում են (ստորոգյալ), և երբ ամպերը (ենթակա) ծածկում են (ստորոգյալ) քար ու պարիսպ, մանուշակը (ենթակա) թեքվում է (ստորոգյալ), գլուխը հենում քարին։ Ծաղկափոշու մեջ թաթախված գունավոր (որոշիչ) բզեզին մանուշակը (ենթակա) ճոճք է թվում (ստորոգյալ), աշխարհը (ենթակա)՝ ծիրանագույն (որոշիչ) բուրաստան։

Ներքևը, ձորում, Բասուտա գետի մյուս ափին, քարաժայռերի (հատկացուցիչ) վրա, թառել են (ստորոգյալ) մի քանի տներ (ենթակա)։ Առավոտյան ծուխ (ենթակա) է ելնում (ստորոգյալ) երդիկներից, ծուխը (ենթակա) ձգվում է (ստորոգյալ) կապույտ (որոշիչ) երիզի (հատկացուցիչ) նման և հալվում (ստորոգյալ) ամպերի (հատկացուցիչ) մեջ։ Շոգ (որոշիչ) կեսօրին գյուղում կանչում է (ստորոգյալ) աքլորը (ենթակա), աքլորի կանչի (հատկացուցիչ) հետ պառավ (ենթակա) մի շինական հորանջում է (ստորոգյալ) տան ստվերում, ձեռնափայտով ավազի (հատկացուցիչ) վրա նշաններ գծում (ստորոգյալ), նշանների (հատկացուցիչ) հետ փորփրում (ստորոգյալ) գլխով անցածը։

Ե՛վ գյուղում, և՛ բերդի գլխին ժամանակը (ենթակա) սահում է (ստորոգյալ) դանդաղ, տարիները նույն (որոշիչ) ծառի միանման (որոշիչ) տերևներն են։ Դրա համար էլ խառնվում է (ստորոգյալ) ծերունու հիշողությունը (ենթակա)։ Գետն (ենթակա) աղմկում է (ստորոգյալ) առաջվա հանգով, նույն (որոշիչ) քարերն են և նույն քարե (որոշիչ) արծիվը։

Քանի՜ սերունդ (ենթակա) է ապրել (ստորոգյալ) Բասուտա գետի (հատկացուցիչ) մոտ՝ նրա ալիքների (հատկացուցիչ) ձայնի տակ, կարկատած (որոշիչ) թաղիքները փռել (ստորոգյալ) ցեխերի (հատկացուցիչ) վրա, եղեգնով պատել (ստորոգյալ) վրանները, և ամեն գարնան, երբ Կաքավաբերդի (հատկացուցիչ) լանջին բացվել է (ստորոգյալ) ալպիական (որոշիչ) մանուշակը (ենթակա), այծ ու ոչխարը քշել են (ստորոգյալ) բերդի (հատկացուցիչ) լանջերը, պարկը պանրով լցրել (ստորոգյալ) ու ձմեռը կրծել (ստորոգյալ) կորեկ հաց և այծի պանիր։

Բացահայտիչ՝ Մագիլները՝ սրածայր նիզակներ։ Աշխարհը՝ ծիրանագույն բուրաստան։ Բասուտա գետի մոտ՝ նրա ալիքների ձայնի տակ։

Օրգանիզմների բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ, դրանց կենսաբանական նշանակությունը, առավելությունները և թերությունները։Բլոգներում ներկայացնել համեմատությունը՝նշելով օրինակները։

1. Ո՞ր բազմացումն է կոչվում անսեռ` բերել օրինակներ։
Անսեռ բազմացում այն բազմացումն է, երբ նոր օրգանիզմները առաջանում են առանց գամետների միաձուլման, և ծնողական օրգանիզմը փոխանցում է իր գենետիկական նյութը անփոփոխ։ Այս եղանակը բնորոշ է հիմնականում բույսերին, միաբջիջ օրգանիզմներին և որոշ կենդանիների։
Կան անսեռ բազմացման տարբեր եղանակներ որոնցից են՝ վեգետատիվ կերպով, բողբոջման, սպորերի առաջացման և այլն:

2. Ինչպե՞ս կսահմանեք սեռական բազմացումը , նկարագրել  բացառությունները։
Սեռական բազմացումը այն բազմացումն է, երբ նոր օրգանիզմը ձևավորվում է երկու ծնողական օրգանիզմների գամետների (սեռական բջիջների) միաձուլման արդյունքում։ Այս պրոցեսում գենետիկական նյութի խառնումը ապահովում է գենետիկական բազմազանություն։
Բացառություններից են այն, որ որոշ կենդանիներ կարողանում են ինքնաբեղմնավորվել, քանի որ իրենց մեջ ունեն և՛ արական, և՛ իգական գամետներ:

3. Նկարագրել սեռական և անսեռ բազմացման առավելությունները և թերությունները։
Անսեռ բազմացումը կատարվում է արագ և թույլ է տալիս կարճ ժամանակում մեծ թվով առանձնյակներ առաջացնել։ Գլխավոր թերությունն այն է, որ գենետիկական բազմազանություն չկա: Սեռական բազմացումը կատարվում է դանդաղ և շատ ժամանակ է խլում, սակայն այս եղանակի հենց ամենագլխավոր առավելությունն այն է, որ հնարավորություն է տրվում գենետիկական բազմազանության, որը նշեմ որ անսեռ բազմացման ժամանակ չկա:

Փետրվարի 12-16
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 11․Պետության դերը տնտեսության մեջ։Պետական բյուջե․
ա/ Պետության կարգավորիչ դերը
բ/ Պետության եկամտի աղբյուրները /էլ․ դասագիրք, էջ 95-101/․

Առաջադրանք
Կատարե՛ք Գործնական աշխատանք 1-ը /էջ 98/ և Գործնական աշխատանք 2-ը /էջ 99/, արդյունքները հրապարակեք բլոգում /բլոգային աշխատանք/․

Գործնական աշխատանք 1
Ներկայացրե՛ք իրավիճակներ, երբ ոտնահարվել են սպառողի իրավունքները։ Ձեր տեսակետը հիմնավորե՛ք` օգտագործելով նաեւ «Սպառողների իրավունքների պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքի համապատասխան հոդվածները:

Պետության գործառույթներից է նաեւ րնրեսության կայունացումը: Կառավարությունը փորձում է կարգավորել գործազրկության մակարդակը, գների ընդհանուր մակարդակը, համապատասխան օղակների միջոցով կարգավորում է փողի առաջարկը, ազդում է տոկոսադրույքների վրա:
Գործառույթների մեջ է մտնում սոցիալական ապահովության հոգածությունը: Մշակվում են տարբեր ծրագրեր, որ ապահովեն յուրաքանչյուր քաղաքացու նվազագույն կենսամակարդակը, այսինքն՝ անապահով մարդկանց տրամադրվեն լրացուցիչ եկամուտ, առողջապահական եւ այլ ծառայություններից օգտվելու հնարավորություններ, օժանդակեն կենսաթոշակառուներին եւ հաշմանդամներին:

Փորձե՛ք թվարկել, թե ինչ պետական ծառայություններից ենք օգտվում։ Արդյոք բոլո՞րը պետք է վճարեն այդ ծառայությունների համար։ Ինչո՞ւ։

Կան բազմաթիվ իրավիճակներ, երբ սպառողի իրավունքները կարող են խախտվել: Ընդհանուր օրինակներից մեկն այն է, երբ սպառողը ապրանք է գնում թերություններով կամ առանց նկարագրության: “Սպառողների իրավունքների պաշտպանության մասին” ՀՀ օրենքի համաձայն ՝ սպառողներն իրավունք ունեն ստույգ տեղեկատվություն ստանալ իրենց գնած ապրանքների վերաբերյալ, ինչպես նաև անորակ ապրանքները վերադարձնելու կամ փոխանակելու իրավունք:

Սպառողների իրավունքների խախտման մեկ այլ օրինակ է այն իրավիճակը, երբ սպառողը դառնում է անբարեխիղճ կամ ապակողմնորոշիչ գովազդի զոհ: Այս իրավիճակը կարող է հանգեցնել սպառողների իրավունքների ոտնահարման, ինչը կարող է հանգեցնել սպառողների իրավունքների խախտման: Օրենքն արգելում է ընկերություններին կեղծ կամ ապակողմնորոշիչ հայտարարություններ անել իրենց ապրանքների կամ ծառայությունների վերաբերյալ ՝ սպառողներին խաբելու նպատակով: Սպառողներն իրավունք ունեն ակնկալել, որ իրենց գնած ապրանքները կհամապատասխանեն գովազդային խոստումներին:

Գործնական աշխատանք 2
Պլանավորելով բյուջենդուք կկարողանաք բացահայտել ձեր ֆինանսական հնարավորությունների չափը, ինչպես նաեւ հստակեցնել ձեր ծրագրերի իրագործման ժամկետներն ու ձեւերը։ Ստորեւ նկարագրված իրավիՃակի համար փորձե՛ք պլանավորել ձեր բյուջեն։

Իրավիճակ
Դուք նախատեսում եք գնել ավտոմեքենա, Ճանապարհորդել, անդամագրվել որեւէ մարզական ակումբի։ Կարձ ասած՝ ունեք բազմաթիվ ծրագրեր, բայց չգիտեք կարող եք դրանք իրականացնել, թե ոչ: Հասկանալի է, որ գլխավոր նախապայմանն այստեղ համապատասխան ֆինանսական միջոցների առկայությունն է։

Պետք է՝ Կազմել մանրամասն բյուջե ՝ նշելով եկամուտներն ու ծախսերը: Համոզվելու, որ ներառեք եկամտի բոլոր աղբյուրները և բոլոր ընթացիկ ծախսերը։

Задание 1 «Собери пословицу» 

Что на уме,	то и на языке
Что посеешь,	то и пожнёшь
Чует кошка,	чьё мясо съела
Умел взять —	умей отдать
Красна птица перьем,	а человек уменьем
Кто за всё берётся,	тому ничего не удаётся
Расти большой,	не будь лапшой

2. Собери предложение

1. Мы, этот, отдохнуть, на, в, границу, год, за, решили, отправляемся, остаться,  раз, мы, каждый, но,  Армении.
   Мы каждый год отправляемся отдохнуть за границу, но на этот раз мы решили остаться в Армении.
2. Татьяна, без , вдруг , неожиданно , вечером , погулять, зонта, и хлынул, вышла , дождь.
   Татьяна  вечером вышла погулять без зонта и вдруг неожиданно хлынул дождь.
3. В, жалили, где, отдыхал, неоднократно, я , бороться , которые , приходилось, меня, деревне ,мне , всячески, с осами . 
   В деревне я отдыхал где мне приходилось неоднократно бороться  с осами, которые всячески жалили меня.
   
4. Исправь в тексте ошибки

Ранний (ранней) весенний (весенней) порою нам пришлось пробератся (пробиратся) по топ­ким болотистым дорогам. Парывы (поривы) свежево (свежего) ветра разкачивали ветви большово (большого) дерева на поляни (поляне). Из чорного (чёрного) леса тянуло свежей начной (ночной) сыростью слышался загадочный шопот (шёпот). Мы свирнули с широкой дороги и поехали по аткосу (откосу). Вся месность (местность) порасла (поросла) нискими (низкими) кустами черёмухи (черемухи). Взошол (Взошёл) месяц и в чудес­ном фантастическом свете потануло (потонули) всё (все): задумчивые тонень­кие березки (берёзки), зарасли (заросла) камышей (камышом), шолковая (шёлковая) трава. Но все (всё) же, по сравнению с душистой и туманной летней ночью, эта холодная весенния (весенняя) ноч (ночь) была не так прекрастна (прекрасна). От лисициной (лисьей) норы даносился (доносился) тихий шорох. Кроме журавлиного и лебидинова (лебединога) крика мы слышали неумалкаемое (неумолкаемое) пение со всех сторон. В летнею (летнюю) ноч (ночь) птичьих звуков в лесу меньше. Наше путешевствие (путешествие) завиршалось (завершилось) в тяжолом (тяжёлом) молчании.

5.  Перевод 
   Каждый человек в определенные периоды своей жизни по-своему ощущает время. Многие из вас согласятся с тем, что «счастливые часов не наблюдают». И не только часов! Счастливый человек может не опомниться, как зима сменилась весной, весна — летом, а лето — осенью. Когда человек погряз в рутине, он замечает только то, как меняются дни недели: понедельник плавно перетекает во вторник, вторник — в среду, а там недалеко и до выходных. В воскресенье у многих из нас есть время, чтобы заметить то, как утро сменяется днём, а потом наступает вечер и ночь. Человек, время которого тянется так медленно, что он следит за каждой минутой в часу, наверное, очень одинок. Вы тоже так думаете?
   
   Ամեն մարդ իր կյանքում որոշակի ժամանակում ըստ իրեն զգում է ժամանակը։ Ձեզանից շատերը կհամաձայնվեն, որ երջանիկ ժամերը չեն նկատում։ Ոչ միայն ժամերը։ Երջանիկ մարդը կարող է չհիշել, ինչպես ձմեռը փոխվել է գարնան-ամռան, իսկ ամառը-աշնան։ Երբ մարդը միապաղաղ է, նա նկատում է միայն ինչպես են փոխվում շաբաթվա օրերը։ Երկկուշաբթին հանդարտ անցնում է երեքշաբթիի, երեքշաբթին-չորեքշաբթվա, ոչ հեռու մինչև հանգստյան օրեր։ Մեզնից շատերի մոտ կիրակի օրը կա ժամանակ, որպիսի տեսնենք այն, ինչպես առավոտը փոխվում է ցերեկվա, իսկ հետո վրա է հասնում երեկոն և գիշերը։ Մարդ, որի ժամանակը դանդաղ է գնում, հետևում է ժամանակի յուրաքանչյուր րոպեին, հավանաբար, շատ մենակ է։ Դուք նույնպես այդպե՞ս եք մտածում։

Текст для обсуждения

Можете меня еще миллион раз опровергать(что вы постоянно и делаете),но я уверенна,что одна из основных человеческих потребностей-принимать и дарить любовь. Без любви человек умирает.Этот эксперимент назвали одним из самых чудовищных и варварских «научных» экспериментов за всю историю человечества.В 13 веке Фридрих 2,император священной Римской империи,попытался определить,на каком языке разговаривали Адам и Ева в Едемском саду. По его теории,если новорожденных детей изолировать от всякого разговорного языка,то когда они вырастут,будут разговаривать на «естественном» языке человечества.Император и  решил сделать эксперимент. Он забрал у родителей определенное количество новорожденных детей и отдал людям, которым было запрещено разговаривать с детьми,обнимать их или играть с ними. Детей даже обслуживали специальными инструментами, чтобы они не чувствовали прикосновения человеческих рук.Но Фридрих не смог ни доказать,ни опровергнуть свою теорию»естественного языка».Несмотря на то,что детей регулярно кормили,купали и одевали,все они умерли,прежде чем научились разговаривать. Почему?Современные ученые связывают нежизнеспособность этих детей в первую очередь с отсутствием любви,выраженной через человеческие прикосновения и голос.Так что сложная,порой скрытая система человеческих мотивов влияет на каждый аспект нашей как физической,так и духовной жизни.

Երկիր  Նաիրի:  Եղ.  Չարենց  (հատված)

Նաիրյան  այդ  հնամյա  քաղաքն  ամեն  ինչով  նման  էր  նաիրյան  բոլոր  հին  ու  նոր  քաղաքներին.-  փոքր  էր,  ոչ  բազմամարդ,  խարխուլ  ու  փոշոտ.  ժամանակակից  լեզվով  այդպիսի  քաղաքներին  ասում  են  -գավառական  հետամնաց  քաղաք:  Ե՞րբ  է  շինված  նաիրյան  այդ  հին  քաղաքը  -աստված  ինքը  գիտե.  բայց  ասում  են,  որ  այդ  քաղաքը  հիմնողները  եղել  են  հին  նաիրցիներ.-  գուցե՝  խալդեր  լայնաթիկունք  ու  ջլաբազուկ,  գուցե՝  գանգրահեր  ուրարտացիներ:  Սակայն  պատմական  այդ  հանգամանքը,  կարծում  ենք,  այնքան  էլ  կարևոր  չէ,  որովհետև   խալդական  կամ  ուրարտական  այն  հին  քաղաքից  հիմա  երևի  տեղն  էլ  չէ  մնացել.  նրանց  այն  կավե  գետնափոր  խրճիթների  փոխարեն  կանգնած  են  հիմա  նաիրյան  այդ  փոքրիկ  քաղաքում  քարե  միհարկանի,  երկհարկանի  և  նույնիսկ  երեքհարկանի  շինություններ՝  տներ  ու  խանութներ,  որոնք  նույնքան  են  նման  ուրարտական  այն  հին  խրճիթներին,  որքան  քո  քիթը,  ընթերցող…  Էյֆելյան  աշտարակին:  Այդ  նոր  տներից  ու  խանութներից  մի  քանիսը  նույնիսկ  թիթեղե  կարմիր  կամ  կանաչագույն  կտուրներ  ունեն  —  մի  հանգամանք,  որ  քսաներորդ  դարից  է  գալիս  -և,  որպես  այդպիսին,  նոր  է  և  միանգամայն  ուշագրավ:  Քաղաքի  ցածլիկ  տների  ու  խանութների  միօրինակ  ծովում  թիթեղե  այդ  կտուրներն  աչքի  են  զարնում,  ինչպես  աչքի  կզարներ  կանացի  եվրոպական  փետրազարդ  գլխարկն՝  արևելյան  գյուղում:

Եվ  իզուր  չէ,  որ  նաիրյան  այդ  քաղաքում  մինչև  օրս  էլ  մի  անհուն  վախով  ու  պատկառանքով  են  խոսում  այն  անձնավորության  մասին,  որն  առաջին  անգամ  թիթեղե  կտուրով  է  ծածկել  իր  երկհարկանի  բնակարանը.  դա  բոլորին  հայտնի,  բոլորից  հարգված,  այսպես  անվանված  Գեներալ  Ալոշն  է,  ութսունն  անց  պատկառելի  մի  նաիրցի,  որի  հետ  ընթերցողը  դեռ  շատ  առիթ  կունենա  հանդիպելու  սույն  իմ  այս  պոեմանման  վեպում:

Տները,  ինչպես  ասացի,  նաիրյան  այդ  քաղաքում  ցածլիկ  են,  մեծ  մասամբ  միհարկանի,  տափակ  կտուրներով,-  բայց  տների  ու  խանութների  այդ  միօրինակ  տափակության  ծովում,  քաղաքի  ճիշտ  կենտրոնում,  որպես  ուրիշ  մի  աշխարհից  կամ  երկնքից  ընկած  քարե  մի  հրաշք-կանգնած  կա,  երևակայո՞ւմ  եք…  հինգհարկանի  մի  հսկա,  քարե  մի  թյուրիմացություն…  Ծխական  դպրոցի  ծանոթ  ուսուցիչ  պ.  Մարուքե  Դրաստամատյանը,  որ  պակաս  մի  հրաշք  չէ  նաիրյան  այդ  քաղաքում,  ամեն  անգամ  այդ  շինության  մոտից  անցնելիս  ասում  է  ինքնիրեն  կամ,  եթե  խոսակիցներ  է  ունենում  -նրանց.  «Ուրի՛շ  բան  ենք  մենք,  ուրիշ  -եվրոպացիք…  Ա՛յ»:  Եվ  նա  հիացած  աչքերով  նայում  է  հինգհարկանի  շենքի  տարօրինակ—  փոքրիկ  քառակուսի  պատուհաններին:  «Դեռ  մենք  շատ  ենք  հետամնաց»,  —  ասում  է  նա:  Այսպես  է  մտածում  պ.  Մարուքեն-և  նա,  իհարկե,  ունի  իրավունք.-  պ.  Մարուքեն  ավարտել  է  տեղական  քաղաքային  յոթնամյա  դպրոցը  և,  իրերի  անհայտ  բերումով,  երկու-երեք  ամսով  եղել  է  Բեռլինում.-  գոնե  այսպես  է  հավատացնում  ինքը,  պ.  Մարուքեն:  Նա  սիրում  է  միմիայն  նորն  ու  կատարյալը  -և  չի  կարող  տանել  ոչ  մի  հնություն:  Այսպիսով  նա,  միանգամայն  իրավացիորեն,  եվրոպացու  հռչակ  է  վայելում  նաիրյան  այդ  քաղաքում  և  բոլորը,  մեծ  թե  փոքր,  բացի  երկրորդ  ծխականի  ուսուցիչ  ընկ.  Վառոդյանից,  հարգում  են  նրան:

Բայց  քաղաքը,  բացի  այդ  հինգհարկանի  հրաշք-շինությունից,  ուներ  մի  շարք  տեղական  հրաշալիքներ,  որոնցով  դժբախտաբար  չէր  հետաքրքրվում  պ.  Դրաստամատյանը:  Սակայն  ինչ  ուզում  է  պ.  Մարուքեն  կարծե  -առանց  այդ  հրաշալիքների  նաիրյան  այդ  քաղաքը  եթե  ոչ  իր  ամբողջ  հմայքը,  գոնե  իր  հմայքի  կեսից  ավելին  անպայման  կկորցներ  -հենց  իրենց,  այդ  քաղաքի  բնակիչների  աչքում:  Եվ  ճիշտ  որ.  ինչո՞ւ  համար  կատարյալ  հրաշալիքներ  չեն  կարող  համարվել  —  թեկուզ  հենց  Բերդը  կամ,  ասենք,—  Վարդանի  կամուրջը  կամ  վերջապես  -Առաքելոց  եկեղեցին…  Իսկ  ձորի  Սլլան  քա՞րը,  Ճգնավորի  մատո՞ւռը,-  ո՞րը  թվեմ:-  Բոլորն  էլ  հրաշք  են,  զարմանալի  զարմանք,  անկարելի  հնճարք:

Առաջադրանքներ

Ա)  Դո՛ւրս գրեք հատվածներ, որտեղից երևում է որ.

• քաղաքը հին է,
  Նաիրյան  այդ  հնամյա  քաղաքն  ամեն  ինչով  նման  էր  նաիրյան  բոլոր  հին  ու  նոր  քաղաքներին.-  փոքր  էր,  ոչ  բազմամարդ,  խարխուլ  ու  փոշոտ:
  
• քաղաքը եվրոպական չէ,
  Տները,  ինչպես  ասացի,  նաիրյան  այդ  քաղաքում  ցածլիկ  են,  մեծ  մասամբ  միհարկանի,  տափակ  կտուրներով,-  բայց  տների  ու  խանութների  այդ  միօրինակ  տափակության  ծովում,  քաղաքի  ճիշտ  կենտրոնում:
  
• գավառական հետամնաց քաղաք է
  Նաիրյան  այդ  հնամյա  քաղաքն  ամեն  ինչով  նման  էր  նաիրյան  բոլոր  հին  ու  նոր  քաղաքներին.-  փոքր  էր,  ոչ  բազմամարդ,  խարխուլ  ու  փոշոտ.  ժամանակակից  լեզվով  այդպիսի  քաղաքներին  ասում  են  -գավառական  հետամնաց  քաղաք:
  
• քաղաքը նաև կարելի է նոր համարել,
  Քաղաքի  ցածլիկ  տների  ու  խանութների  միօրինակ  ծովում  թիթեղե  այդ  կտուրներն  աչքի  են  զարնում,  ինչպես  աչքի  կզարներ  կանացի  եվրոպական  փետրազարդ  գլխարկն՝  արևելյան  գյուղում:
  
• քաղաքն ունի հրաշալիքներ։
  հրաշալիքների  նաիրյան  այդ  քաղաքը  եթե  ոչ  իր  ամբողջ  հմայքը,  գոնե  իր  հմայքի  կեսից  ավելին  անպայման  կկորցներ  -հենց  իրենց,  այդ  քաղաքի  բնակիչների  աչքում:

            Բ) Բնութագրե՛ք Մարուքե Դրաստամատյանին։ Ցո՛ւյց տվեք հեղինակի վերաբերմունքն այս հերոսի նկատմամբ։
Հեղինակը ոչ այդքան բարյացակամ էր տրամադրված Մարուքե Դրաստամատյանի հանդեմ, քանի որ նա միայն սիրում էր նորը, իսկ Չարենցը նկարագրում է իր Երկիր Նաիրին հենց հին մոտիվներով, ինչով որ հայտնի է այդ հիասքանչ քաղաքը։

«Девочка моя!

Сейчас ночь. Рождественская ночь. Все вооружённые воины моей маленькой крепости уснули. Спят твой брат, твоя сестра. Даже твоя мать уже спит. Я чуть не разбудил уснувших птенцов, добираясь до этой полуосвещённой комнаты. Как далеко ты от меня! Но пусть я ослепну, если твой образ не стоит всегда перед моими глазами. Твой портрет — здесь на столе, и здесь, возле моего сердца. А где ты? Там, в сказочном Париже, танцуешь на величественной театральной сцене на Елисейских полях. Я хорошо знаю это, и всё же мне кажется, что в ночной тишине я слышу твои шаги, вижу твои глаза, которые блестят, словно звёзды на зимнем небе.

Я слышу, что ты исполняешь в этом праздничном и светлом спектакле роль персидской красавицы, пленённой татарским ханом. Будь красавицей и танцуй! Будь звездой и сияй! Но если восторги и благодарность публики тебя опьянят, если аромат преподнесённых цветов закружит тебе голову, то сядь в уголочек и прочитай моё письмо, прислушайся к голосу своего сердца. Я твой отец, Джеральдина! Я Чарли, Чарли Чаплин! Знаешь ли ты, сколько ночей я просиживал у твоей кроватки, когда ты была совсем малышкой, рассказывая тебе сказки о спящей красавице, о недремлющем драконе? А когда сон смежал мои старческие глаза, я насмехался над ним и говорил: «Уходи! Мой сон — это мечты моей дочки!».

Я видел твои мечты, Джеральдина, видел твоё будущее, твой сегодняшний день. Я видел девушку, танцующую на сцене, фею, скользящую по небу. Слышал, как публике говорили: «Видите эту девушку? Она дочь старого шута. Помните, его звали Чарли?» Да, я Чарли! Я старый шут! Сегодня твой черёд. Танцуй! Я танцевал в широких рваных штанах, а ты танцуешь в шёлковом наряде принцессы. Эти танцы и гром аплодисментов порой будут возносить тебя на небеса. Лети! Лети туда! Но спускайся и на землю! Ты должна видеть жизнь людей, жизнь тех уличных танцовщиков, которые пляшут, дрожа от холода и голода.

Я был таким, как они, Джеральдина. В те ночи, в те волшебные ночи, когда ты засыпала, убаюканная моими сказками, я бодрствовал.

Я смотрел на твоё личико, слушал удары твоего сердечка и спрашивал себя: «Чарли, неужели этот котёнок когда-нибудь узнает тебя?». Ты не знаешь меня, Джеральдина. Множество сказок рассказывал я тебе в те далёкие ночи, но свою сказку — никогда. А она тоже интересна. Это сказка про голодного шута, который пел и танцевал в бедных кварталах Лондона, а потом собирал милостыню. Вот она, моя сказка! Я познал, что такое голод, что такое не иметь крыши над головой. Больше того, я испытал унизительную боль скитальца-шута, в груди которого бушевал целый океан гордости, и эту гордость больно ранили бросаемые монеты. И всё же я жив, так что оставим это.

Лучше поговорим о тебе. После твоего имени — Джеральдина — следует моя фамилия — Чаплин. С этой фамилией более сорока лет я смешил людей на земле. Но плакал я больше, нежели они смеялись. Джеральдина, в мире, в котором ты живёшь, существуют не одни только танцы и музыка! В полночь, когда ты выходишь из огромного зала, ты можешь забыть богатых поклонников, но не забывай спросить у шофёра такси, который повезёт тебя домой, о его жене. И если она беременна, если у них нет денег на пелёнки для будущего ребёнка, положи деньги ему в карман. Я распорядился, чтобы в банке оплачивали эти твои расходы. Но всем другим плати строго по счёту. Время от времени езди в метро или на автобусе, ходи пешком и осматривай город.

Приглядывайся к людям! Смотри на вдов и сирот! И хотя бы один раз в день говори себе: «Я такая же, как они». Да, ты одна из них, девочка! Более того. Искусство, прежде чем дать человеку крылья, чтобы он мог взлететь ввысь, обычно ломает ему ноги. И если наступит день, когда ты почувствуешь себя выше публики, сразу же бросай сцену. На первом же такси поезжай в окрестности Парижа. Я знаю их очень хорошо! Там ты увидишь много танцовщиц вроде тебя, даже красивее, грациознее, с большей гордостью. Ослепительного света прожекторов твоего театра там не будет и в помине. Прожектор для них — Луна.

Вглядись хорошенько, вглядись! Не танцуют ли они лучше тебя? Признайся, моя девочка! Всегда найдётся такой, кто танцует лучше тебя, кто играет лучше тебя! И помни: в семье Чарли не было такого грубияна, который обругал бы извозчика или надсмеялся над нищим, сидящим на берегу Сены. Я умру, но ты будешь жить. Я хочу, чтобы ты никогда не знала бедности. С этим письмом посылаю тебе чековую книжку, чтобы ты могла тратить сколько пожелаешь. Но когда истратишь два франка, не забудь напомнить себе, что третья монета — не твоя. Она должна принадлежать незнакомому человеку, который в ней нуждается. А такого ты легко сможешь найти. Стоит только захотеть увидеть этих незнакомых бедняков, и ты встретишь их повсюду. Я говорю с тобой о деньгах, ибо познал их дьявольскую силу. Я немало провёл времени в цирке. И всегда очень волновался за канатоходцев.

Но должен сказать тебе, что люди чаще падают на твёрдой земле, чем канатоходцы с ненадёжного каната. Может быть, в один из званых вечеров тебя ослепит блеск какого-нибудь бриллианта. В этот же момент он станет для тебя опасным канатом, и падение для тебя неминуемо. Может быть, в один прекрасный день тебя пленит прекрасное лицо какого-нибудь принца. В этот же день ты станешь неопытным канатоходцем, а неопытные падают всегда. Не продавай своего сердца за золото и драгоценности. Знай, что самый огромный бриллиант — это солнце. К счастью, оно сверкает для всех. А когда придёт время, и ты полюбишь, то люби этого человека всем сердцем. Я сказал твоей матери, чтобы она написала тебе об этом. Она понимает в любви больше меня, и ей лучше самой поговорить с тобой об этом. Работа у тебя трудная, я это знаю.

Твоё тело прикрыто лишь куском шелка. Ради искусства можно появиться на сцене и обнажённым, но вернуться оттуда надо не только одетым, но и более чистым. Я стар, и может быть, мои слова звучат смешно. Но, по-моему, твоё обнажённое тело должно принадлежать тому, кто полюбит твою обнажённую душу. Не страшно, если твоё мнение по этому вопросу десятилетней давности, то есть принадлежит уходящему времени. Не бойся, эти десять лет не состарят тебя. Но как бы то ни было, я хочу, чтобы ты была последним человеком из тех, кто станет подданным острова голых. Я знаю, что отцы и дети ведут между собой вечный поединок. Воюй со мной, с моими мыслями, моя девочка! Я не люблю покорных детей. И пока из моих глаз не потекли слёзы на это письмо, я хочу верить, что сегодняшняя рождественская ночь — ночь чудес.

Мне хочется, чтобы произошло чудо, и ты действительно всё поняла, что я хотел тебе сказать. Чарли уже постарел, Джеральдина. Рано или поздно вместо белого платья для сцены тебе придётся надеть траур, чтобы прийти к моей могиле. Сейчас я не хочу расстраивать тебя. Только время от времени всматривайся в зеркало — там ты увидишь мои черты. В твоих жилах течёт моя кровь. Даже тогда, когда кровь в моих жилах остынет, я хочу, чтобы ты не забыла своего отца Чарли. Я не был ангелом, но всегда стремился быть человеком. Постарайся и ты.

Целую тебя, Джеральдина. Твой Чарли. Декабрь 1965 г.».

Проблемные вопросы։

1. Как вы понимаете идею о том, что искусство может разрушать человека, а не только возвышать? Согласны ли вы с этой мыслью։ «искусство ломает ноги» прежде, чем даёт крылья?» Как вы понимаете эту метафору?
   Искусство может не только возвышать, но и разрушать, заставляя человека пройти через трудности и сомнения, прежде чем обрести вдохновение и силы для роста.
   
2. Как вы думаете, что могло бы изменить жизнь Джеральдины, если бы она следовала всем советам своего отца?
   Если бы Джеральдина следовала советам отца, её жизнь могла бы быть стабильной и безопасной, но менее яркой и насыщенной личными открытиями.
   
3. Что, по вашему мнению, значат слова Чарли о любви? Как это соотносится с тем, что он говорит о чистоте и внутреннем мире?
   Слова Чарли о любви подчеркивают, что настоящая любовь исходит из чистоты и гармонии внутреннего мира. Любить можно только тогда, когда ты честен с собой и чист в своих чувствах.
   
4. В письме много размышлений о жизненных трудностях, бедности, успехе и славе. Как вы считаете, что автор хотел донести до дочери через описание своей жизни?
   Автор хотел донести до дочери, что успех и слава не главное, важнее быть честным с собой, учиться на трудностях и ценить внутренние ценности.
   
5. Как вы считаете, в праве ли родители наставлять детей не идти по тому пути, по которому они сами шли?
   Родители могут давать советы, исходя из своего опыта, но важно, чтобы дети сами выбирали свой путь и учились на собственных ошибках.

Письменно в блогах продолжить каждую цитату:

1. Конфликт между славой и моралью․․․
   Слава может требовать компромиссов с собственными моральными принципами, ставя человека перед выбором: быть верным себе или угождать обществу.
2. Сила искусства и его цена…
   Искусство способно изменить мир, но часто оно требует от художника жертв и внутренней боли, чтобы создать нечто великое.
3. Бедность и страдания…
   Бедность учит ценить то, что у тебя есть, но также порой приносит глубокие страдания и утрату надежды.
4. Семейные отношения и ответственность…
   Семья — это поддержка и любовь, но также и ответственность, которая требует жертв ради близких.
5. Жизнь и смерть…
   Смерть делает жизнь более ценной, напоминая нам о её конечности и побуждая ценить каждый момент.