Ներկայումս առաջնատար է խողովակային տրանսպորտը, հետո ավտոմոբիլայինը, սակայն կարևորային գործ է կատարել երկաթուղայինը: Երկաթուղու միջոցով կատարվում է  համաշխ.  բեռնաշրջանառության 11%-ը , սակայն դեպի ծով ելք չունեցող երկրներում որոնց մեջ մտնում է հայաստանը,  երկաթուղու դերը բացառիկ է:  Առաջինը երկաթուղային գծեր կառուցվել են Վրաստանում, հետո հասել Հայաստան: ՀՀ երկաթուղային ցանցի երկարությունը մոտ 900 կմ է: Ներկայումս բոլոր գծերը էլեկրտռաֆիկացած են: Բեռնաշրջանառությամբ ու ուղեվորաշռջանառությամբ  առաջնատար են Երևանը, Գյումրին, Հրազդանը: Երկաթուղային շրջապատումը մեղմելու նպատակով նախատեսվում է կառուցել Հայաստան-Իրան Հյուսիս Հարավ երկաթագիծ: Նոր երկաթուղու երկարությունը կկազմի 540 կմ, որից 480ը կլինի հայաստանում, իսկ մնացածը Իրանում:  Վերջին տարիներին մեր մոտ նվազել է երկաթուղայի տրանսպորտի դերը, թե ներքին տնտեսական, թե արտաքին տնտ. գործերում: Դրան հակառակ մեծացել է ավտոմոբիլային  տռանսպորի դերը: Դա անսպասելի էր, հաշվի առնելով Հայաստանի ու մեր հարևան երկրների բարդ Ռելիեֆը: Ինճպես ավտոմոբիլները եկան առաջ? Բարդ ռելիեֆ, որը հեշտ է հաղթահարել ավտոմոբիլով, տարածքի փոքրությունը:  ՀՀ- ում օդային տրանսպորտը ձևավորվել է 1930թթ-ին , երկրի ամենամեծ ու հիմնական օդանավակայնը Զվարթնոցն է: Օդային տտռանսպորը առաջնային դեր է կատարում բեռնփաոխադրման մեջ: Խողովակաշարայինը ամենաերիտասարդն է, այն սկսել է գործել 1960 թ-ին, այս տռանսպորտի համար գազ ե ներմուծվում Ռւսաստանից ու հարավ իրանից:

https://www.canva.com/design/DAGmIFdIs3w/z24mdDhoqi2s2qPhOIbQMQ/edit?utm_content=DAGmIFdIs3w&utm_campaign=designshare&utm_medium=link2&utm_source=sharebutton

Ապրիլի 28-մայիսի 2
Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու․
Թեմա 25. Հայկական հարցի միջազգայնացումը․
ա/ Հայկական հարցը Բեռլինի վեհաժողովում /բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 77-79/
Թեմա 26. Հայդուկային շարժումը․
ա/ Շարժման առաջացումը
բ/ Նշանավոր հայդուկներ /բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 88-90, նաև այլ աղբյուր/․
Լրացուցիչ նյութեր՝
Հայկական հարցի ծագումն ու բովանդակությունը
«Հայկական հարցը ներկա փուլում»

Առաջադրանք․
1․ Փորձե՛ք գնահատել Բեռլինի վեհաժողովի արդյունքները հայերի համար։
Բեռլինի վեհաժողովում Հայկական հարցի շուրջ  բախվեցին երկու տեսակետներ. ռուսական պատվիրակությունը պահանջում էր բարենորոգումներն անցկացնել մինչև ռուսական զորքերի դուրսբերումը Արևմտյան Հայաստանից, իսկ անգլիական պատվիրակությունն աշխատում էր այդ հարցը չպայմանավորել ռուսական զորքի ներկայությամբ: Ի վերջո վեհաժողովն ընդունեց Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի 16-րդ հոդվածի անգլիական տարբերակը, որը, որպես 61-րդ հոդված, մտավ Բեռլինի պայմանագրի մեջ հետևյալ ձևակերպմամբ. «Բարձր դուռը պարտավորվում է առանց հետագա հապաղման իրագործել հայաբնակ մարզերում տեղական կարիքներից հարուցված բարելավումներն ու բարենորոգումները և ապահովել հայերի անվտանգությունը չերքեզներից ու քրդերից: Բարձր դուռը տերություններին պարբերաբար կհաղորդի այն միջոցների մասին, որոնք ինքը ձեռք է առել այդ նպատակի համար, իսկ տերությունները կհսկեն դրանց կիրառմանը»: Այսպիսով հայերի դրության բարելավման հարցը վերցվում էր Ռուսաստանից (որն ավելի իրական էր) և տրվում եվրոպական 6 տերություններին (Անգլիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Ռուսաստան, Ավստրո-Հունգարիա, Իտալիա): Դրանով Արևմտյան Հայաստանի հարցը մտնում էր խոշոր պետությունների հակասությունների ոլորտ և  չէր լուծվում: Միաժամանակ Բեռլինի վեհաժողովը շրջադարձային եղավ Հայկական հարցի պատմության մեջ և խթանեց հայ ազգային-ազատագրական շարժումը Թուրքիայում: Եվրոպական դիվանագետությունից հուսախաբ հայ հասարակական-քաղաքական շրջանները որդեգրեցին Արևմտյան Հայաստանը թուրքական լծից  զինված պայքարով ազատագրելու գաղափարը:

2․ Օգտվելով տարբեր աղբյուրներից՝ պատրաստե՛ք նյութ հայ նշանավոր որևէ հայդուկապետի մասին /բլոգային աշխատանք/․

Ex. 1 Complete the conversations with phrases from the box.

1) A. Hello. Could I speak to Sam Jackson, please?
B. I’m afraid Mr Jackson’s in a meeting. It won’t be over until 3.00. Can I take a message?
take your call at her desk
A. Yes, please. Could you ask him to phone me? I think he’s got my number, but I’ll give it, to you again just in case.
It’s 743 219186.

2) A. Can I have extension 2173, please?
B. The line’s busy at the moment. Would you like to hold?
A. Yes, please.
(Five seconds later.)
B. I’m putting you through now.
A. Thank you.

3) A. Could I speak to Alison Short?
B. I’m afraid she isn’t at her dask at the moment. Do you want to hold?
A. No, don’t worry. I’ll phone back later.

4) A. Can I speak to Terence Cameron, please?
B. Speaking.
A. Ah, Mr Cameron! I’m phoning Holly Lucas.
It’s about a letter I got this morning.

5) A. Hello. This is Incom International. There’s no one here to take your call at the moment. Please leave a message and we’ll get back to you as soon as we can.

Conditional forms
Ex. 4 Match a line in A with a line in B and a sentence in C.
1․ A. If Tony calls, B. tell him I’m at Alex’s. C. He can reach me there.
2. A. If you’ve finished your work, B. you can take a break. C. It would be really useful for work.
3.A. If I’m not back by 8 o’clock, B. don’t wait for me. C. Go without me and I’ll meet you at the party.
4. A. If you have the fly, B. you should go to bed. C. Keep warm and drink plenty of fluids.
5. A. If you’re ever in London, B. you have to have a visa. C. I’d love to show you around.
6. A. If you go to Russia, B. please let me know. C. You can get one at the embassy.
7. A. I’d buy a computer if, B. I could afford it. C. It would be really useful for work.
8. A. If I had more time, B. I might take up an evening class. C. I’d love to learn more about photography.

Թեմայի  անվանումը՝<<Մետաղներ>>

Բովանդակությունը.

• Մետաղների  ընդհանուր   բնութագրումը` ֆիզիկական  և  քիմիական հատկությունները:
• Մետաղների ստացման  ընդհանուր եղանակները: Էլեկտրոլիզ:
• Ալկալիական  մետաղներ` նատրիում, կալիում:
• Բերիլիում, մագնեզիում և հողալկալիական  մետաղներ:  Ջրի կոշտությունն  և  դրա վերացման եղանակները:
• Ալյումին: Ալյումինի օքսիդի  և  հիդրօքսիդի  ամֆոտերությունը:
• Երկաթ: Երկաթի օքսիդները, հիդրօքսիդները և աղերը:

Անհատական   աշխատանքների   թեմաները.

*-Մետաղների ընդհանուր  բնութագրումը

*-Ջրի կոշտությունն ու դրա վերացման եղանակները:

*-Էլեկտրոլիզ: Էլեկտրոլիզի  կիրառությունը:

*-Ազնիվ  մետաղներ՝ ոսկի, արծաթ, պլատին և պլատինային մետաղներ:

*-Համաձուլվածքների  տեսակները`  սև  և  գունավոր:

*-Մետաղների  կիրառման  բնագավառները (երկաթի, ալյումինի, պղնձի):

Ուղղորդող   հարցերը`

• Ո՞ր  տարրերն  են ավելի  շատ  մետաղները, թե՞  ոչմետաղները
  Ոչ մետաղները ավելի քիչ են, ընդհանուր 22 տարր մետաղները մոտ 4 անգամ ավելի շատ են, պատճառը ատոմի չափն է:
  
• Երկրակեղևում  ո՞ր մետաղի  միացություններն  են ամենաշատը
  Երկրակեղևում գերակշռում է այլումինը։
  
• Ո՞ր  մետաղների  համաձուլվածքն  է  բրոնզը
  Բրոնզը պղնձի համաձուլվածքն է՝ քիմիական տարրերի հետ:
  
• Ո՞ր  մետաղի  համաձուլվածքն  է պողպատը
  Պողպատը երկաթի համաձուլվածքն է՝ քիչ քանակությամբ ածխածնի և մետաղաձուլական խառնուկների՝ մանգանի, սիլիցիումի, ծծմբի, ֆոսֆորի հետ։
  
• Ո՞ր  մետաղն  է  սենյակային  ջերմաստիճանում գտնվում  հեղուկ  վիճակում
  Սնդիկը սենյակային ջերմաստիճանում գտնվում է հեղուկ վիճակում։
  
• Ո՞ր  մետաղն  է  էլեկտրականության  ամենալավ  հաղորդիչը
  Արծաթը, պղինձը և այլումինը էլեկտրականության ամենալավ հաղորդիչներն են։
  
• Ի՞նչ  ձևով  են  ազնիվ  մետաղները  հանդիպում  բնության  մեջ
  Ազնիվ մետաղները բնության մեջ հանդիպում են ազատ վիճակում:
  
• Ո՞ր  ջուրն  է  կոշտ   համարվում,  ինպե՞ս  են  վերացնում  ջրի  կոշտությունը
  Կոշտ է համարվում այն ջուրը, որի մեջ մեծ քանակությամբ լուծված աղեր կան ու հիմնային մետաղների տարրեր:

Կարդա Մարկ Տվենի «Հետաքրքրասեր Բեսսին» նովելը

1.Ի՞նչ է համոզմունքը։
Պատմվածքում համոզմունքը Ի՞նչ է համոզմունքը։

Այս պատմությունում ներկայացված համոզմունքը վերաբերում է կրոնական տեսանկյունից հարցերին։ Մայրն փորձում է բացատրել, որ Աստված ուղարկում է տառապանքներ մարդկանց համար, որպեսզի նրանք դառնան ավելի լավ, արդարամիտ և հոգևորապես զարգացած։ Նա կարծում է, որ ամեն ինչ ունի իր իմաստը, անգամ եթե դա առաջին հայացքից խորթ և անհասկանալի է թվում։

2.Ինչի՞ն է մարդ սովորաբար հավատում։
Մարդկանց հավատալիքները կարող են շատ տարբեր լինել՝ կախված իրենց մշակույթից, դաստիարակությունից, կրոնից, փորձից և անձնական տեսանկյուններից։ Շատ մարդիկ հավատում են Աստծուն կամ այլ սուրբ ուժերին։ Շատ մարդիկ հավատում են, որ մարդիկ իրենց մեջ կարող են դրական ուժեր դրսևորել։

3.Արդյունավետ մտածելը ո՞րն է։
Ինձ թվում է՝ արդյունավետ մտածելը ինչ-որ բանի մասին ըստ կոնկրետ, էության մտածելն է:

4.Ինչո՞ւ է հեղինակը որպես քննադատական մտածողության կրող երեխայի կերպար ստեղծել։
Պատմվածքում չի երևում, որ երեխան քննադատում է այն համոզմունքները, որ նրան տառապանքի կամ որևէ այլ բանի մասին փոխանցում են մայրը, քահանան կամ պարոն Խոլլիստերը, որին Բեսսին բարի մարդ է համարում: Երեխաները սիրում են առանց գնահատականներ տալու պարզապես շատ հարցեր տալ, որովհետև փորձում են ճանաչել աշխարհը: Կարծում եմ, Մարկ Թվենը հենց դրա համար է երեխայի կերպարը մարմնավորել:

5.Գտիր քո առօրյա կյանքում 1-2 համոզմունք, որ հիմնված չէ արդյունավետ մտածողության վրա։
Փաստերի վրա հիմնված հավատը հիմնականում լինում է, կրոնական հավատի վերաբերյալ։ Մարդիկ հիմնականում հավատում են այն ամենին ինչին համընկնում է իրենց աշխարհայացքը։

6.Քննարկում՝ ոչ արդյունավետ մտածողության օգուտներն ու վնասները։ 
Ոչ արդյունավետ մտածողությունը, ես հասկանում եմ այսպես՝ մարդիկ ոչնչին չեն հավատում, կարծում եմ դա է, որ մարդիկ հիմնականում հավատում են ինչ որ բանի, բայց նաև կան մարդիկ, ովքեր ոչնչի չեն հավատում։

7.Տեղեկություններ գտիր Մարկ Տվենի մասին։ Նրա ո՞ր ստեղծագործությանն ես ծանոթ։ Եթե ծանոթ չես, գտիր և կարդա որևէ այլ գործ։
Մարկ Տվենի մասին
Թոմ Սոյերի արկածները
Թոմ Սոյերը մոտ 12 տարեկան մի տղա է, որը մոր մահից հետո ապրում էր իր մորաքույր Պոլլիի տանը։ Վեպում նկարագրվում են տարբեր արկածներ, որոնք տեղի են ունենում Թոմի և նրա ընկերների հետ։ Եվ այս արկածները տևում են մի քանի ամիս։ Այդ ընթացքում Թոմը հասցնում է՝ գտնել գանձ, որն արժի տասներկու հազար դոլար, և այդ գումարը կիսել իր ընկեր Հեքլբերի Ֆիննի հետ, գտնել իր սերը (Բեքի Թետչերին), ականատես լինել սպանության և բռնել մարդասպանին, փախչել տնից, դառնալ ծովահեն և ապրել մի կղզում, մոլորվել քարանձավում և վերջիվերջո ապահով դուրս պրծնել։ Արկածախնդիր Թոմ Սոյերն անընդհատ անախորժություններ է ստեղծում։ Փախչում է դասերից, գնում ընկերների հետ խաղալու և գանձեր որոնելու։ Մի օր, երբ Թոմը ականատես է լինում սպանության, նրա համար լուրջ խնդիրներ են ստեղծվում։ Թոմին ու ընկերներին պետք է հաջողվի խույս տալ իրական մարդասպանից։

Ամերիկյան դասական գրականության ամենանշանավոր դեմքերից Մարկ Տվենը (1835թ., ք. Ֆլորիդա, Միսսուրիի նահանգ, ԱՄՆ — 1910թ., ք. Ռեդինգ, Քոնեքթիքութի նահանգ, ԱՄՆ) մանկությունն անցկացրել է ԱՄՆ-ի Հանիբալ փոքր քաղաքում: Հոր մահից հետո ստիպված թողել է ուսումը և աշխատել:

Եղել է լոցմանի օգնական, ոսկեխույզ: Տեղական թերթերում աշխատելով որպես գրաշար և լրագրող՝ լույս է ընծայել առաջին գրական գործերը: Հանդես է եկել սեփական ասմունքով, հովանավորել գյուտարարներին և ինքն էլ գյուտեր է արել: 

1853-57թթ. շրջել է ԱՄՆ-ում, 1867թ. մեկնել է Եվրոպա, եղել Պաղեստինում: Այդ ճանապարհորդություններից ստացած տպավորություններն ամփոփել է «Պարզամիտ մարդիկ արտասահմանում» (1869թ.) գրքում: 1872թ. Հեռավոր Արևմուտքի մասին հրատարակել է «Կոփվածները» ինքնակենսագրական ակնարկների ժողովածուն:

Տվենը համաշխարհային ճանաչման է արժանացել «Ոսկեզօծ դար» (1873թ.) վեպով, «Հին ու նոր ակնարկներ» (1875թ.) պատմվածքների ժողովածուներով, «Թոմ Սոյերի արկածները» (1876թ.), «Հեքլբերի Ֆիննի արկածները» (1884թ.) զավեշտական ու ծիծաղելի արկածներով հարուստ վիպակներով: 

Գրողի մանկության տարիներն են արտացոլված «Թոմ Սոյերի արկածները» վիպակում: «Հեքլբերի Ֆիննի արկածները» վիպակը գրված է անտուն ու անօթևան Հեքլբերիի անունից: Տվենի գործերում հաճախ կոմիկականը և ողբերգականը միահյուսված են: Նրա հերոսները մեծ սրտի տեր պարզ մարդիկ են և չեն կարող հաշտվել անարդարության, ստրկության հետ:

Գրողը քննադատել է նաև գաղութարարությունը և իր համակրանքն արտահայտել տեղաբնիկների նկատմամբ: «Կապիտան Ստորմֆիլդի ուղևորությունն արքայություն» պատմվածքում արտացոլել է իրականության հոռի կողմերը: 

1882թ. Տվենը հրատարակել է «Արքայազնն ու աղքատը» վիպակը, որտեղ թագավորության ժառանգորդը՝ արքայազնը, և թշվառ աղքատը փոխում են իրենց «դերերը». արքայազնը ներկայանում է որպես աղքատ, աղքատը՝ արքայազն: Վիպակում այլաբանական պատումի շնորհիվ մերժվում են արտոնյալ ու հասարակ մարդկանց դասային տարբերությունները:

Իր երկերում Տվենը հաճախ է շոշափել գիտատեխնիկական նվաճումներին վերաբերող հարցեր: Գրել է պատմվածքներ հեռուստատեսության ու հեռախոսի մասին, հետաքրքրվել գիտության ու տեխնիկայի առաջընթացով: