Բակտերիաների նշանակությունը
Բակտերիաները շատ կարևոր դեր ունեն բնության մեջ։ Դրանք քայքայում են մահացած օրգանիզմների մնացորդները, մասնակցում են նյութերի շրջանառությանը և ազոտի կապմանը։ Օգտագործվում են կաթնամթերքների պատրաստման, դեղերի ու վիտամինների արտադրության, ինչպես նաև թափոնների մաքրման մեջ։ Սակայն կան նաև հիվանդություններ առաջացնող բակտերիաներ, որոնք վնաս են հասցնում մարդկանց, կենդանիներին և բույսերին։

Կապտականաչ ջրիմուռներ (կիանոբակտերիաներ)
Կապտականաչ ջրիմուռները նախակորիզավոր, ֆոտոսինթեզի ունակ միկրոօրգանիզմներ են։ Դրանք արտադրում են թթվածին, հարստացնում հողը ազոտով և կազմում են սննդային շղթայի հիմքը։ Որոշ տեսակներ օգտակար են՝ օրինակ սպիրուլինան, բայց երբ շատանում են, կարող են առաջացնել ջրամբարների “ծաղկում” և վնասել մյուս օրգանիզմներին։

Նախակորիզավոր բջիջները ամենապարզ կառուցվածք ունեցող կենդանի բջիջներն են։ Դրանք չունեն ձևավորված կորիզ և թաղանթավոր օրգանոիդներ։ Նման բջիջներ ունեն բակտերիաները և կապտա-կանաչ ջրիմուռները (կիանոբակտերիաները)։ Նախակորիզավոր բջջի կառուցվածքը հետևյալն է․ արտաքինից այն պատված է բջջապատով, որը պաշտպանում է բջիջը և տալիս նրան ձև։ Բջջապատի ներքևում գտնվում է բջջաթաղանթը, որը կարգավորում է նյութերի մուտքն ու դուրսբերումը բջջից։ Բջջաթաղանթից ներս կա ցիտոպլազմա՝ հեղուկ միջավայր, որտեղ գտնվում են տարբեր մասնիկներ և որտեղ կատարվում են բոլոր կենսաքիմիական գործընթացները։ Ցիտոպլազմայում ազատ ընկած է գենետիկ նյութը՝ ԴՆԹ-ն, որը ձևավորում է նուկլեոիդ և ապահովում է ժառանգական տեղեկության պահպանումն ու փոխանցումը։ Բջջում կան նաև ռիբոսոմներ, որոնք մասնակցում են սպիտակուցների սինթեզին։ Շատ բակտերիաներ ունեն թելիկներ (ֆլագելլաներ), որոնց միջոցով շարժվում են, և ֆիմբրիաներ կամ պիլիններ, որոնք օգնում են կպչել մակերեսներին։ Որոշ տեսակներ ունեն նաև կապսուլա՝ լրացուցիչ պաշտպանիչ շերտ, որը պաշտպանում է չորացումից և արտաքին ազդեցություններից։ Նախակորիզավոր բջիջները կատարում են բոլոր կենսական ֆունկցիաները՝ շնչում են, սնվում, բազմանում են (հիմնականում անսեռ՝ բինար կիսմամբ), պահպանում և փոխանցում են ժառանգական տեղեկատվությունը։ Չնայած կառուցվածքի պարզությանը՝ դրանք շատ կարևոր դեր ունեն բնության մեջ՝ մասնակցելով նյութերի շրջանառությանը և բազմաթիվ կենսաբանական գործընթացներին։

Բջջակորիզը (կորիզ) բջջի ամենակարևոր օրգանոիդներից է, որը ղեկավարում է բջջի գործունեությունը և պարունակում է ժառանգական նյութը։

Կառուցվածքը՝

1. Կորիզային թաղանթ – բաղկացած է երկու շերտից, որոնք բաժանում են կորիզը ցիտոպլազմայից։ Թաղանթում կան ծակեր, որոնցով նյութեր են անցնում։
2. Կորիզային հյութ (կարիոպլազմա) – պարունակում է սպիտակուցներ, ֆերմենտներ և այլ միացություններ։
3. Քրոմատին – ԴՆԹ-ն և սպիտակուցները, որոնք բջջի բաժանման ժամանակ խտանում են և առաջացնում քրոմոսոմներ։
4. Կորիզակ (նուկլեոլուս) – այստեղ սինթեզվում է ռիբոսոմային ՌՆԹ և կազմավորվում են ռիբոսոմների ենթամիավորները։

Ֆունկցիաները՝

• Պահպանում է և փոխանցում է ժառանգական տեղեկությունը (ԴՆԹ-ի միջոցով)։
• Կարգավորում է բջջի բոլոր կենսագործունեությունները՝ սպիտակուցների սինթեզը, աճը, բաժանումը։
• Կազմավորում է ռիբոսոմներ՝ անհրաժեշտ սպիտակուցային սինթեզի համար։

Ընթերցե՛ք հետևյալ թեման՝ <<Արտավազդ II>>

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին՝

• Ե՞րբ և ինչպե՞ս էր փոխվել ուժերի հարաբերակցությունը Առաջավոր Ասիայում։ Ի՞նչ քաղաքականություն էր վարում Հայաստանը․ ճի՞շտ էր արդյոք այն։
  Ք․ա․ 1-ին դարում տարածաշրջանի երկու հզոր տերություններն էին Պարթևական թագավորությունը և Հռոմեական պետությունը։ Հայաստանը երկուսի մրցակցության պայմաններում պետք է արագ կողմնորոշվել կարողանար, ինչի համար Արտավազդ II-ին մեծ հմտություն էր անհրաժեշտ։ Սակայն Արտավազդը (Հայաստանը, որպես տարածաշրջանի հզոր պետություն պահպանելու նպատակով) հաճախ հակվում էր դեպի Պարթևստանը։
  
• Ներկայացրե՛ք Կրասոսի պարթևական արշավանքը։ Ի՞նչ դիրքորոշում ուներ Արտավազդ II-ը։ Ի՞նչ ավարտ ունեցավ արշավանքը։
  Կրասոսը հզոր նվաճող էր և շատ հաղթանակներ էր տարել տարբեր պետություների հետ պայքարում, նրա պարտությունը հայերի և պարթևների համար հպարտանալու առիթ էր: Արտավազդ Բ-ն և Պարթևստանի արքան դիտում էին ներկայացում, որտեղ պետք է դերասանը վերցներ հորթի գլուխ և խոսեր, այդ ժամանակ բերվեց Կրասոսի գլուխը և բոլորը իմացան հաղթանակի մասին:
  
• Ե՞րբ է կազմավորվել Երկրորդ եռապետությունը, ովքե՞ր էին անդամները։ Ներկայացրե՛ք Անտոնիոսի պարթևական և հայկական արշավանքների ընթացքը և արդյունքները։
  Երկրորդ եռապետությունը կազմավորվել է մ.թ.ա. 43 թվականին՝ Գայոս Օկտավիանոս, Մարկոս Անտոնիոս և Մարկոս Էմիլիոս Լեպիդոս եռապետների միջև՝ Հուլիոս Կեսարի սպանությունից հետո։ Նպատակն էր հաղթահարել ներքին պատերազմները և ամրապնդել Հռոմի իշխանությունը:
  
• Բնութագրե՛ք Արտավազդ II-ին։