Շնչառությունը բջջում էներգիա ստանալու գործընթացն է, որի ընթացքում օրգանական նյութերը քայքայվում են և ազատված էներգիան օգտագործվում է բջջի կենսական գործառույթների համար։ Շնչառության հիմնական նպատակը ԱԵՖ մոլեկուլների առաջացումն է, որոնք բջիջը օգտագործում է որպես էներգիայի աղբյուր։

ԱԵՖ-ի սինթեզը թթվածնի մասնակցությամբ կոչվում է աերոբ շնչառություն։ Այս դեպքում գլյուկոզան ամբողջությամբ քայքայվում է՝ օգտագործելով թթվածին։ Արդյունքում արտադրվում է մեծ քանակությամբ ԱԵՖ, ինչպես նաև՝ ջուր և ածխաթթու գազ։ Աերոբ շնչառությունն ավելի արդյունավետ է, քանի որ ապահովում է էներգիայի շատ ավելի մեծ արտադրություն, քան անաերոբ գործընթացները։

Բջջում նյութափոխանակությունը բոլոր այն քիմիական պրոցեսների ամբողջությունն է, որոնց միջոցով բջիջը ստանում է էներգիա, կառուցում է իր բաղադրիչները և ապահովում կյանքի համար անհրաժեշտ բոլոր գործընթացները։ Նյութափոխանակությունը ներառում է նյութերի կառուցում (անաբոլիզմ) և նյութերի քայքայում (կատաբոլիզմ)։

Ավտոտրոֆ օրգանիզմները կարող են ինքնուրույն սինթեզել օրգանական նյութեր՝ օգտագործելով անօրգանական նյութեր։ Դրանք էներգիան ստանում են արևի լույսից (ֆոտոսինթեզ) կամ քիմիական ռեակցիաներից (քեմոսինթեզ)։ Ավտոտրոֆների հիմնական օրինակներն են բույսերը, ջրիմուռները և որոշ բակտերիաներ։

Հետերոտրոֆ օրգանիզմները պատրաստի օրգանական նյութեր են ստանում սննդից, քանի որ չեն կարող դրանք ինքնուրույն կառուցել։ Նրանք իրենց էներգիան և նյութերը ստանում են այլ օրգանիզմներից կամ օրգանական մնացորդներից։ Հետերոտրոֆների օրինակներ են կենդանիները, սնկերն ու շատ բակտերիաներ։

Կարդացե՛ք հետևյալ թեման՝ «Տրդատ Առաջինի գահակալումը և Հռոմե-պարթևական 10-ամյա պատերազմը»

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին

• Ինչպե՞ս արձագանքեց Հռոմը Հայաստանում տեղի ունեցած գահակալական փոփոխությանը
  Ք․ա․ 1-ին դարում Հռոմը պատրաստվում էր ավելի շատ միջամտել Հայաստանի ներքին գործերին, քանի որ գահակալական փոփոխություններն այնպիսի ժամանակաշրջան էին, երբ տարբեր ուժեր՝ ներառյալ Պարթևստանը և Հռոմը, փորձում էին գործել Հայաստանում։ Հռոմը, լինելով արդեն կայացած գերտերություն, ձգտում էր վերահսկողություն սահմանել Հայոց թագավորության նկատմամբ, ինչը նրանց ստիպում էր կանգնել որոշակի քաղաքական կողմի վրա:
  
• Ներկայացրե՛ք 10-ամյա պատերազմի ընթացքը։
  10 տարիների ընթացքում Հռոմը ստիպված էր պայքարել հակառակորդների հետ՝ հայերի, պարթևների և տեղացիների դեմ, երբեմն կասեցնելով ռազմական գործողությունները և երբեմն նորից վերսկսելով պատերազմը։ Տրդատ I-ը փորձեց միավորել Հայոց արքունիքը ու պայքարել Հռոմի հետ՝ իր տարածքային պահանջների շուրջ։
  
• Ինչու՞ Տրդատն ու Վաղարշ I-ը պնդեցին, որ հաշտության պայմանագիրը կնքվի Հռանդեայում։
  Տրդատ I-ը և Վաղարշ I-ը պնդեցին, որ հաշտության պայմանագիրը կնքվի Հռանդեայում՝ քանի որ այս տարածաշրջանը նշանակալի էր ինչպես ռազմավարական, այնպես էլ մշակութային առումով։ Հռանդեն գտնվում էր Հռոմի և Հայաստանի միջև, ինչը թույլ էր տալիս երկու կողմերի՝ Հայաստանի և Հռոմի՝ ապահովել իրենց շահերը առանց չափից շատ միջամտելու։
  
• Որտե՞ղ և ե՞րբ թագադրվեց Տրդատը։ Ներկայացրե՛ք նրա գահակալման շրջանը
  Տրդատ I-ը թագադրվեց Ռոմեում՝ Հռոմի կայսր Ներկայացնելիս (Ք․ա․ 66թ․)։ Նա հաշտության համաձայնագրի համաձայն դարձավ Հայոց թագավոր։ Նրա գահակալման շրջանը նշանավորվեց քաղաքական կայունությամբ՝ հաճախակի հակասություններով և արտաքին մարտահրավերներով։

Օգտվե՛ք Հայոց պատմություն 10, էջեր 82-85