Քրոմոսոմային հավաքակազմը բջջում առկա քրոմոսոմների ամբողջությունն է։ Յուրաքանչյուր տեսակ ունի իրեն հատուկ քրոմոսոմների քանակ և ձև։ Եթե բջիջը ունի մեկ քրոմոսոմային հավաքակազմ, այն կոչվում է հապլոիդ (n)։ Այդպիսի բջիջներ են սեռական բջիջները։ Եթե բջիջը ունի երկու քրոմոսոմային հավաքակազմ, այն կոչվում է դիպլոիդ (2n)։ Այդպիսի են մարմնական (սոմատիկ) բջիջները։ Քրոմոսոմային հավաքակազմերը կարևոր են ժառանգական տեղեկատվության փոխանցման և օրգանիզմի նորմալ զարգացման համար։

Կենսաբանական բազմազանության պահպանումը նշանակում է պաշտպանել բույսերի, կենդանիների և միկրոօրգանիզմների բազմազանությունը, որպեսզի բնությունը մնա հավասարակշռված և առողջ։ Դա կարևոր է, քանի որ բոլոր կենդանի էակները կապված են միմյանց հետ։ Կարմիր գիրքը հատուկ գիրք է, որտեղ գրանցված են հազվագյուտ և անհետացման վտանգի տակ գտնվող բույսերն ու կենդանիները։ Այն օգնում է մարդկանց հասկանալ, թե որ տեսակներն են վտանգված և ինչ քայլեր պետք է անել դրանց պահպանման համար։

Տեքստային խնդիրներ

Խնդիր1։Խանութում կար 1,75 տ խնձոր և 1,1 տ տանձ: Օրական վաճառվում էր 125 կգ խնձոր` կիլոգրամը 250 դրամով և 110 կգ տանձ` կիլոգրամը 300 դրամով:

1.Վաճառքի առաջին օրը քանի՞ դրամ էր խանութի հասույթը (վաճառքից ստացված գումարը):
64 250 դրամ

2.Ընդամենը քանի՞ դրամ հասույթ կլինի ամբողջ խնձորի վաճառքից:
437 500 դրամ

3.Նվազագույնը քանի՞ օրում կսպառվեն և խնձորը և տանձը։
14 օր

4.Նվազագույնը քանի՞ օրում խնձորի վաճառքից ստացված հասույթը կգերազանցի տանձի վաճառքից ստացված հասույթը:
11 օր

Խնդիր 2։ Առաջին պահեստում կա 240 տ քարածուխ, իսկ երկրորդում` 252 տ: Առաջինից օրական բաց թողեցին 16 տ քարածուխ, իսկ երկրորդից` 18 տ:

1. 4 oր հետո քանի՞ տոննա քարածուխ կմնա երկու պահեստում միասին:
356 տոննա

2.Երկրորդ պահեստի քարածուխը քանի՞ օր հետո կսպառվի:
14 օր

3.Պահեստներում քանի՞ օր հետո կմնա հավասար քանակով քարածուխ:
6 օր

4.Քանի՞ տոննա քարածուխ կմնա պահեստներից մեկում այն պահին, երբ մյուս պահեստի քարածուխը սպառվի:
0 տոննա

Միտոզը բջջի բաժանման ձև է, որի արդյունքում մեկ մայր բջջից առաջանում են երկու դուստր բջիջներ։ Դուստր բջիջները ունեն նույն գենետիկական նյութը և նույն քրոմոսոմների քանակը, ինչ մայր բջիջը։ Միտոզը կարևոր է օրգանիզմի աճի, հյուսվածքների վերականգնման և վնասված բջիջների փոխարինման համար։ Միտոզը բաղկացած է մի քանի փուլերից՝ պրոֆազ, մետաֆազ, անաֆազ և տելոֆազ։ Այս փուլերի ընթացքում քրոմոսոմները տեսանելի են դառնում, դասավորվում են բջջի կենտրոնում, ապա բաժանվում և տեղափոխվում բջջի հակադիր կողմերը։ Վերջում տեղի է ունենում ցիտոկինեզ, որի արդյունքում բջիջը ամբողջությամբ բաժանվում է երկու նոր բջիջների։

Կենդանական ռեսուրսների պահպանումը և վերականգնումը կարևոր է բնության հավասարակշռությունը պահպանելու համար։ Մարդկային գործունեության հետևանքով շատ կենդանիներ կանգնած են վերացման վտանգի առաջ։ Այդ պատճառով անհրաժեշտ է պաշտպանել նրանց բնական միջավայրը, սահմանափակել որսը և պահպանել հազվագյուտ տեսակները։

Կենդանական ռեսուրսների վերականգնումը ներառում է կենդանիների բազմացումը և դրանց վերադարձը բնական միջավայր։ Ստեղծվում են արգելավայրեր և ազգային պարկեր, որտեղ կենդանիները գտնվում են պաշտպանության տակ։ Այս միջոցառումները նպաստում են կենդանական աշխարհի պահպանմանը և ապահովում դրա գոյությունը ապագայում։

Ինքնուրույն աշխատանք

Հաշվել արտահայտության արժեքը.

Հաշվենք՝ օգտագործելով հայտնի արժեքները և բանաձևերը.

$\sin {30}^{\circ }+\cos {60}^{\circ }=\frac{1}{2}+\frac{1}{2}=1$

$4\sin {30}^{\circ }\cos {45}^{\circ }+2\sin {45}^{\circ }=4\cdot \frac{1}{2}\cdot \frac{\sqrt{2}}{2}+2\cdot \frac{\sqrt{2}}{2}=\sqrt{2}+\sqrt{2}=2\sqrt{2}$

2/2*1-√3/2*√3/2=1-3/4=1/4

1/4*√2/2+√3/2*√3/2=6+√2/8

1/4+3/4​=1

√2*√2/2+10*1/2=1+5=6

0⋅cos5π​+4⋅1/2​⋅1=2

sin(42∘+48∘)=sin90∘=1

cos(π/15​+3/5π​)=cos2π​/3=−1/2

Պարզեցնել արտահայտությունը.

sin x cosy-cos x sin y=sin (x−y)

sin(α+β−β)=sin α

4 cos α⋅sin α

2 sin α cos α=sin 2α

4 sin α cos α=2 sin 2α

2 sin 2a

3 քայլ, որոնց շնորհիվ երկրագնդի վրա ավելի շատ մարդ կարող է ապրել։

Երկրի վրա ավելի շատ մարդ կարող է ապրել, եթե առաջին հերթին ապահովվեն կյանքի հիմնական պայմանները՝ մաքուր ջուրը, բավարար սնունդը և առողջապահությունը։ Երբ մարդիկ ունեն առողջ ապրելակերպի հնարավորություն, նրանք ավելի քիչ են հիվանդանում, ավելի երկար են ապրում և կարողանում են հոգ տանել իրենց ընտանիքի մասին։ Դրա համար մենք կարող ենք խնայել ջուրը, չվատնել սնունդը, օգնել կարիքավորներին և աջակցել բարեգործական ու սոցիալական ծրագրերին։

Երկրորդ կարևոր քայլը կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարն է։ Շրջակա միջավայրի աղտոտումը, անտառահատումները և գլոբալ տաքացումը բերում են բնական աղետների, որոնք վտանգում են մարդկանց կյանքը և բնակության տարածքները։ Եթե պահպանենք բնությունը, մաքուր պահենք օդը և ջուրը, ապա Երկիրը կմնա անվտանգ բնակվելու համար։ Մենք կարող ենք քիչ աղտոտել, ծառեր տնկել, խնայել էլեկտրաէներգիան և ավելի շատ քայլել կամ օգտվել հանրային տրանսպորտից։

Երրորդ քայլը կրթության զարգացումն է։ Կրթված մարդիկ ավելի ճիշտ որոշումներ են ընդունում, գիտեն ինչպես պահպանել իրենց առողջությունը և ինչպես խնայել բնական պաշարները։ Կրթությունը օգնում է ստեղծել ուժեղ և կայուն հասարակություն։ Դրա համար պետք է լավ սովորել, հետաքրքրվել նոր գիտելիքներով, օգնել մյուսներին և կարևորել կրթության դերը մարդու կյանքում։

Close your eyes, and go back to bed,
I know you’ll rise and shine when morning comes again.
One last story then you rest your sleepy head,
Close your eyes and go back to bed.
When I was young, just about your age,
We travelled north to where it’s winter every day.
All roads end somewhere so we walked most of the way,
And met some kind stranger on the eve before Christmas day.

He smiled behind a beard white and offered us a ride,
Back to his home where he said we could spend the night.
With a gentle lift his sleigh had taken flight,
Drawn by reindeer through that northern evening sky.
There in a clearing was a house all strung with lights.
We landed softly and he welcomed us inside.
He headed for his workshop as we warmed up by the fire.
He said, “I hope that you’ll excuse me, but at dusk I’ve got to fly.”

I woke up on Christmas morning a little bit confused.
I must’ve slept the whole way home and been carried to my room.
I know you’re thinking “how could all of that be true?”
My parents said, “This card is signed to you,
And who it’s from we haven’t got a clue.”
But there inside, was just one line and as I read my eyes grew wide
It said, “it was a pleasure meeting all of you.”
Close your eyes, and go back to bed.
I know you’ll rise and shine when morning comes again.
One last story then you rest your sleepy head.
Close your eyes and go back to bed.

Փակիր աչքերդ, և վերադարձիր անկողին։
Ես գիտեմ դու կարթնանաս և կփայլես, երբ առավոտը նորից գա։
Փակիր աչքերդ, և վերադարձիր անկողին։
Վերջին պատմությունը, հետո քնիր հանգիստ,
Փակիր աչքերդ, և վերադարձիր անկողին։
Երբ ես փոքր էի, գրեթե քո տարիքին,
Մենք ճամփորդեցինք հյուսիս՝ ուր ձմեռն էր ամեն տեղ։
Բոլոր ճանապարհները մի տեղ վերջանում են, ու մենք քայլեցինք դրանց մեծ մասը,
Եվ Սուրբ Ծննդյան նախօրեին հանդիպեցինք մի բարի անծանոթի։

Նա ժպտաց՝ սպիտակ մորուքի ետևից, ու առաջարկեց մեզ ուղեկցել,
Տանել իր տունը, որտեղ ասաց՝ գիշերելու տեղ կտա։
Նուրբ շարժումով նրա սահնակը բարձրացավ ու թռավ,
Եղջերուներով քաշված՝ հյուսիսային երեկոյան երկնքով։
Մաքրված մի բացատում մի տուն կար՝ լույսերով ամբողջը զարդարված։
Մենք իջանք, և նա մեզ ներս հրավիրեց։
Նա գնաց իր արհեստանոց, մինչ մենք տաքանում էինք բուխարու մոտ։
Ասաց․
— Հուսով եմ՝ կներեք ինձ, բայց մթնշաղին պիտի թռչեմ։

Սուրբ Ծննդյան առավոտյան արթնացա՝ մի քիչ շփոթված։
Թվում է՝ ամբողջ ճանապարհին քնած եմ եղել
Եվ ինձ տուն են բերել ու տարել իմ սենյակ։
Ծնողներս ասացին․
—Այս բացիկը քեզ է հասցեագրված, բայց ումից է՝ գաղափար անգամ չունենք։
Բայց ներսում ընդամենը մեկ տող կար, և երբ կարդացի՝ աչքերս լցվեցին.
Գրված էր․ «Ուրախություն էր բոլորիդ հետ ծանոթանալը»։
Փակիր աչքերդ ու հետ գնա անկողին։
Ես գիտեմ դու կարթնանաս և կփայլես, երբ առավոտը նորից գա։
Վերջին պատմությունը, հետո քնիր հանգիստ,
Փակիր աչքերդ, և վերադարձիր անկողին։

Բջջի նախապատրաստումը բաժանման տեղի է ունենում միջֆազայի ընթացքում։ Այս փուլում բջիջը աճում է, նյութափոխանակությունը ակտիվ է, և կատարվում է բջջի համար անհրաժեշտ նյութերի կուտակում։ Կրկնապատկվում են օրգանելները, որպեսզի բաժանումից հետո նոր բջիջները կարողանան նորմալ գործել։ Միջֆազայի ընթացքում տեղի է ունենում նաև ԴՆԹ-ի կրկնապատկում։ ԴՆԹ-ն պատճենվում է, ինչի շնորհիվ բջջի բաժանման ժամանակ յուրաքանչյուր դուստր բջիջ ստանում է նույն և ամբողջական ժառանգական տեղեկատվությունը։ Այս բոլոր գործընթացների արդյունքում բջիջը լիովին պատրաստ է բաժանման։