26. 2
27. 4
28. 4
29. 4
30. 4
34. 2
35. 2
36. 3
37. 3
38. 2
39. 3
40. 4
41. 3
42. 2
Քերականություն
Месяц: Январь 2026
Էթիկա և Էթիկետ
Նպատակ՝
Ուսումնասիրել էթիկայի դերը հասարակության մեջ և ցույց տալ, թե ինչպես են էթիկական նորմերը կարգավորում մարդկանց փոխհարաբերությունները։
Խնդիրներ՝
- Բացատրել «էթիկա» հասկացությունը
Էթիկան այն է, թե մարդը ինչն է համարում ճիշտ կամ սխալ իր վարքում։ Այն սովորեցնում է, թե ինչպես պետք է ճիշտ վարվել մարդկանց հետ և ինչն է լավ կամ վատ արարք։ - Ներկայացնել էթիկայի հիմնական տեսակները
Անհատական էթիկա–վերաբերում է մարդու անձնական արժեքներին ու նրան, թե նա ինչպես է որոշում ինչն է ճիշտ կամ սխալ։
Հասարակական էթիկա–վերաբերում է հասարակության մեջ ընդունված վարքի կանոններին։
Մասնագիտական էթիկա–վերաբերում է որոշ մասնագիտությունների վարքագծի կանոններին։
Կիրառական էթիկա–ուսումնասիրում է իրական կյանքի կոնկրետ խնդիրներ ու իրավիճակներ։ - Բերել օրինակներ առօրյա կյանքից
Երբ օգնում ենք մեծահասակին կամ կարիքավորին, դա նաև էթիկական արարք է։ - Երբ հարգանքով ենք խոսում ուրիշների հետ և չենք վիրավորում, դա նույնպես էթիկայի դրսևորում է։
- Երբ պատասխանատվությամբ ենք վերաբերվում մեր խոստումներին, դա էթիկական վարք է։
- Արձանագրել էթիկայի նշանակությունը հասարակության զարգացման մեջ
Էթիկան մեծ նշանակություն ունի հասարակության զարգացման մեջ, քանի որ այն ձևավորում է մարդկանց ճիշտ վարքը։ Էթիկան օգնում է, որ մարդիկ հարգեն միմյանց, պահպանեն արդարությունը և օգնեն իրար։ Դրա շնորհիվ հասարակության մեջ նվազում են կոնֆլիկտները, ամրապնդվում է վստահությունը, և մարդիկ կարողանում են խաղաղ ապրել։
Հարց՝
Ինչպե՞ս է էթիկան ազդում մարդու վարքագծի և հասարակական հարաբերությունների վրա
Էթիկան ազդում է մարդու վարքագծի վրա՝ ցույց տալով, թե ինչն է ճիշտ և ինչն է սխալ։ Այն օգնում է մարդուն մտածել իր արարքների հետևանքների մասին և պատասխանատու լինել իր ընտրությունների համար։ Էթիկայի շնորհիվ մարդիկ ավելի հարգալից, ազնիվ և արդար են դառնում միմյանց նկատմամբ։
Քննարկման թեմաներ՝
- Անհատական էթիկա – մարդու անձնական արժեքներն ու վարքագիծը
- Սոցիալական էթիկա – հասարակության մեջ ընդունված նորմերը
- Մասնագիտական էթիկա – տարբեր մասնագիտությունների վարքականոնները
- Բիզնես էթիկա – ազնիվ և պատասխանատու գործարար հարաբերություններ
Առօրյա օրինակներ, առօրյա դեպքերի քննարկում
- Դասարանում միմյանց հարգելը
Դասարանում միմյանց հարգելը էթիկայի կարևոր դրսևորում է։ Դա նշանակում է ուշադիր լսել ուսուցչին և դասընկերներին, չընդհատել խոսքը, չծաղրել կամ վիրավորել մյուսներին։ Երբ բոլորը հարգում են միմյանց, դասարանը դառնում է ավելի խաղաղ, ընկերական և օգնում է լավ սովորելուն։ - Հանրային վայրերում կանոնների պահպանումը
Հանրային վայրերում կանոնների պահպանումը նույնպես էթիկայի դրսևորում է։ Պետք է չաղմկել, չվնասել շրջապատին, չթափել աղբ, պահպանել մաքրություն։
- Մարդու կեցվածքը
Մարդու կեցվածքը նույնպես կապված է էթիկայի հետ։ Հարցերը պատշաճ ձևով բարձրացնելը և լսել մյուսներին՝ հարգանք ցուցադրելու ձև է։ Ուժգին կամ վիրավորական շարժումներ, ծաղրանք ցույց տալը համարվում է անթույլատրելի վարք։ Ուրախ, խաղաղ կեցվածքը օգնում է լավ հարաբերություններ պահպանել դասարանում, հասարակական վայրերում ու առօրյա կյանքում։
Հարցեր՝
- Կարևոր է հյուր գնալիս հետևել էթիկայի նորմերին, ինչպսի էթիկական նորմեր կան, որոնք կարևոր կարող են լինել
Հիմնականում հյուր գնալու դեպքում, պետք է ժամանակին զգուշացնել ուշանալու դեպքում։ Հյուր գնալիս պետք է հարգել ոչ միայն տան տերերին այլև նրանց ընտանիքի կարգուկանոնը։ Չդիպչել տարբեր իրերի առանց թույլտվության։ Լսել, չընդհատել, խոսել հարգալից։ Հրաժեշտ տալիս շնորհակալություն հայտնել հյուրընկալման համար։ - Արդյոք հագուստը կարող է էթիկայի մասին լինել
Այո՛, հագուստը նույնպես կարող է կապված լինել էթիկայի հետ։ Հագուստը ցույց է տալիս մեր վերաբերմունքը շրջապատի և տվյալ իրավիճակի նկատմամբ։ Օրինակ՝ որոշ վայրերում կամ միջոցառումներին ընդունված է հագնվել համապատասխան, ինչը հարգանքի նշան է մյուսների հանդեպ։ Այսինքն՝ ճիշտ հագնվելը նույնպես էթիկական վարքի մի մաս է։ - Արդյոք մարդու խնամքը կարող է լինել էթիկայի մասին
Այո՛, մարդու խնամքը նույնպես կապված է էթիկայի հետ։ Երբ մարդը խնամված է, մաքուր և կոկիկ, դա ցույց է տալիս հարգանք թե՛ իր, թե՛ շրջապատի մարդկանց նկատմամբ։ Խնամված լինելը օգնում է պահպանել դրական հարաբերություններ։
Լրացուցիչ հանձնարարություն՝
Ընտրել մեկ ոլորտ և ներկայացնել դրան առնչվող էթիկական նորմերը՝
- Գնումների էթիկա
Գնումների էթիկայի դեպքում, պետք է ուշադիր լինել, որպեսզի չվնասել ապրանք, հարգել հաճախորդներին և վաճառողներին, եթե խոսում եք հեռախոսով, պետք է խոսել ցածրաձայն։ - Տրանսպորտի էթիկա
Այս դեպքում պետք է տեղը զիջել մեծահասակներին, հաշմանդամներին, հղի կանանց և երեխաներին։ Չաղմկել, որպեսզի չխանգարեք վարորդին և ուղևորներին։ - Կինոդիտման էթիկա
Չաղմկել, չխանգարել մյուսներին դիտման ընթացքում։ Հեռախոսը լռեցնել, ֆիլմը չնկարել առանց թույլտվության։ Հարգել կինոթատրոնի աշխատողներին և մյուս հանդիսատեսներին։ Չվնասել նստարանները կամ ֆիլմի տարածքը։ - Սեղանից օգտվելու էթիկա
Օգտագործել ուտեստները կոկիկ, չթափել սնունդը։ Պատշաճ օգտագործել սեղանի պարագաները։ Գոհանալ և ասել «շնորհակալություն» հյուրասիրության համար։ - Էլեգանտություն թե առօրեական պարզություն
Հագնվել համապատասխան առիթին և միջավայրին՝ հարգելով ձեզ և շրջապատը։ Չհպարտանալ կամ վիրավորել ուրիշներին հագուստի համար։ Ընտրել հարմար ու հարմարավետ հագուստ, որը նաև ցույց է տալիս ուշադրություն ու հարգանք մյուսների նկատմամբ։ - Ռեստորան հրավիրելու էթիկա
Հարգալից և բարեկամական վերաբերմունք ցուցաբերել սպասարկող անձնակազմի հանդեպ։Սեղանի շուրջ հարգալից պահվածք պահպանել՝ չաղմկել։ Ուշադիր լինել հյուրերի ցանկությունների նկատմամբ, առաջարկել սնունդ՝ առանց պարտադրելու։ Շնորհակալություն հայտնել հրավերության համար։
Ներկայացնել թե ինչով են տարբերվում էթիկան և էթիկետը, բերել օրինակներ
Էթիկան դա բացատրում է, թե ինչն է լավ կամ վատ, իսկ էթիկետը ցույց է տալիս, ինչպես անել դա հասարակության մեջ կոկիկ ու հարգալից ձևով։ Օրինակ՝ էթիկայի դեպքում՝ Լսել մյուսներին և չվիրավորել նրանց խոսքը։ Գնահատել ուրիշի աշխատանքը։ Իսկ էթիկետի դեպքում՝ Սեղանի շուրջ ասել «շնորհակալություն» ու «խնդրեմ»։ Հանդիսավոր միջոցառման գնալով ճիշտ հագնվել ու բարևել մարդկանց։
Հող: Հողի նշանակությունը
Հողը Երկրի վերին բերրի շերտն է, որը մեծ նշանակություն ունի կյանքի համար։ Այն բույսերին ապահովում է ջրով, օդով և սննդանյութերով, ինչի շնորհիվ բույսերը կարող են աճել և զարգանալ։ Բույսերի միջոցով հողը անուղղակիորեն սնունդ է ապահովում մարդկանց և կենդանիներին։ Հողը նաև բնակության միջավայր է բազմաթիվ կենդանի օրգանիզմների՝ միջատների, մանրէների և որդերի համար, որոնք նպաստում են հողի բերրիությանը։ Բացի այդ, հողը կարևոր դեր ունի բնության հավասարակշռությունը պահպանելու գործում, կանխում է էրոզիան և մասնակցում է նյութերի շրջանառությանը բնության մեջ։ Առանց հողի կյանքի գոյությունը Երկրի վրա անհնար կլիներ։
Բազմաբջիջ օրգանիզմների բջիջների տարբերակումը
Բջիջների տարբերակումը գործընթաց է, որի ընթացքում բազմաբջիջ օրգանիզմի բջիջները ձեռք են բերում կառուցվածքային և գործառնական առանձնահատկություններ։ Չնայած այն բանին, որ բոլոր բջիջները ունեն նույն ժառանգական տեղեկատվությունը, տարբերակման ընթացքում ակտիվանում են տարբեր գեներ, ինչի արդյունքում բջիջները դառնում են տարբեր՝ կառուցվածքով և գործառույթով։ Տարբերակման շնորհիվ ձևավորվում են տարբեր հյուսվածքներ և օրգաններ, օրինակ՝ նյարդային, մկանային, էպիթելային հյուսվածքներ։ Այս գործընթացը կարևոր է օրգանիզմի աճի, զարգացման և նորմալ կենսագործունեության համար։
The Facebook party that became a riot
The Facebook party that became a riot
How did a quiet 16th birthday celebration turn into a riot? This article is based on an event that happened over a decade ago.
I. Match the sentence halves to make things that can go wrong at a party. Write a–f next to the numbers 1–6.
1.Someone breaks-e. an expensive glass
2.Loads of people you don't know-a. gatecrash the party
3.Someone spills-d. their drink on the carpet
4.The neighbours complain-f. about the noise
5.Your mates post-c. embarrassing photos from the party on Facebook
6.Someone falls asleep-b. in your parents' bed
Read the text and do the other exercises.
The Facebook party that became a riot
It began as a plan for a very normal 16th birthday party. Merthe Weusthuis wanted a quiet celebration with a small group of friends in her family home in the small Dutch town of Haren. Like many teenagers, she decided to send out invitations via a social network site. But Merthe made one big mistake: she used open-access settings on Facebook, so it wasn’t just her friends who could see details of the event, lots of strangers could too.
The number of invitation acceptances quickly snowballed into an avalanche. Not marking the event as ‘private’ meant the electronic invitation was eventually seen by 240,000 people, of whom 30,000 confirmed online that they planned to attend. To make matters worse, an unauthorised campaign was launched to promote the party by means of a dedicated website and Twitter account, which received hundreds of thousands of hits. The party become known as ‘Project X Haren’ after the 2012 American film Project X in which three high school students throw a birthday party that spins out of control. Video trailers for Merthe’s party were produced, with scenes from Project X edited in, and they were posted on YouTube. T-shirts featuring Merthe’s face were also made, all without her knowledge or consent.
Even after Merthe’s parents had cancelled the party, the publicity didn’t stop. Local media reported on the forthcoming event and teenagers turned up to have their pictures taken outside the Weusthuis family home. On the evening the party was to have taken place, about 5,000 teenagers began gathering in Haren, many outside the Weusthuis house. When it became clear that there was nothing to gatecrash, violence broke out and 500 riot police equipped with helmets, shields and batons were brought in to control the crowd. Shops in the centre of Haren were vandalised and looted, journalists were attacked, cars were set on fire or overturned and street signs and lamp posts were damaged.
However, Facebook was also involved in the clean-up effort in the days after the riot. A group called ‘Project Clean-X Haren’ was set up to gather and organise volunteers. Another group named ‘Suspect-X Haren’ was created to help police identify and arrest the rioters by sharing photos and videos of the event.
A number of other 'Facebook parties’ have spiralled out of control, including the 16th birthday party of British teenager Bradley McAnulty in April 2012. Bradley had not posted details of the event on the internet, and had been careful to ask his friends not to, but somehow the news leaked out and appeared on Blackberry Messenger as well as Facebook. More than 400 gatecrashers invaded his family home in Poole, Dorset, causing extensive damage.
II. Check your understanding: multiple choice
1. Merthe Weusthuis made the mistake of ___.
a. using Facebook to organise her birthday celebration
b. letting her friends invite their friends to her party
c. inviting people she did not really like to her party
d. not checking who could see her online invitation
2. The number of confirmed guests ___.
a. did not reflect the reality
b. got out of control almost immediately
c. was manageable until the Twitter campaign
d. suddenly shot up when people started watching the YouTube video trailers
3. 'Project X Haren' was named after ___.
a. another party in the same area
b. the group who promoted the party online
c. a party video on YouTube
d. a film
4. Local journalists ___.
a. gave the event publicity
b. tried to discourage people from attending
c. gathered outside the house
d. started the violence
5. Violence broke out when ___.
a. teenagers arrived in large numbers
b. people realised there was no party
c. rival gangs turned up
d. gatecrashers saw the riot police
6. After the riot, Facebook was used to ___.
a. plan another party in Haren
b. send messages of support to Merthe and her family
c. help rioters get in contact with each other
d. help the town recover from the violence
7. Bradley McAnulty ___.
a. made the same mistake as Merthe Weusthuis
b. sent invites via Blackberry Messenger
c. had taken steps to prevent problems
d. posted details of the event online
8. In Bradley McAnulty's case, ___.
a. only a small number of people arrived
b. the gatecrashers were well behaved
c. the gatecrashers caused a lot of damage to his home
d. the gatecrashers caused a lot of damage to his town
III. Check your vocabulary: gap fill
Complete the gaps with a phrase from the box.
take place broke out set on fire turned up
send out leaked out named after brought in
1. Merthe used her Facebook page to send out invitations.
2. The event was named after a party in a film.
3. Teenagers turned up at the house to have their photos taken.
4. 5,000 teenagers gathered in Haren on the night the party was supposed to set on fire.
5. When it became clear there was no party, violence take place.
6. Riot police were brought in to control the crowds.
7. Shops were vandalised and cars were broke out.
8. Even though Bradley McAnulty had been careful, news of his party leaked out and
appeared on Blackberry Messenger.
IV. Discussion
Is Facebook a good way to organise a party? Why or why not?
Are you careful with your privacy settings on social network sites?
Արշակ 2-րդ
Թեմա՝ «Արշակ 2-րդ»
- Ի՞նչ քաղաքականություն էր վարում Արշակ 2-րդ թագավորը։
Արշակ 2-րդ թագավորը զորեղ անձնավորություն էր և ինքնուրույն քաղաքականություն էր վարում։ Նա աշխատում էր զարգացնել և ուժեղացնել ներքին քաղաքականությունը։ - Ե՞րբ և ո՞ւմ կողմից է հրավիրվել Աշտիշատի ժողովը։ Ի՞նչ կարևոր որոշումներ և կանոններ ընունեց այդ ժողովը։
354 թ․ Տարոն գավառի Աշտիշատ գյուղում գտնվող Մայր եկեղեցում Ներսես Ա-ն հրավիրում է Հայ եկեղեցու առաջին ժոողովը։ Այն ընդունում է հոգևոր և աշխարհիկ կյանքին առնչվող կսրևոր որոշումներ և կանոններ։ Որոշվում է կառուցել վանքեր, հիվանդանոցներ, դպրոցներ, իջևանատներ, աղքատանոցներ։ Ժողովի սահմանած կանոնը հայոց թագավորին ու մեծամեծներին պատվիրում է գթասիրտ լինել իրենց ծառաների և ստորադրյալների նկատմամբ, սիրել նրանց՝ որպես իրենց ընտանիքի անդամների, անօրեն կերպով և չափազանց մեծ հարկերով չնեղել հասարակ ժողովրդին։ Ծառաներին էլ պատվիրում է հնազանդ և հավատարիմ մնալ իրենց տերերին։ Աշտիշատի կանոններով արգելվում են հեթանոսական շատ սովորույթներ՝ բազմակնությունը, մահացածների վրա անվայելուչ լացը, հարբեցողությունը և այլն։ - Ո՞րն էր Արշակ 2-ի և նախարարների միջև հակամարտության պատճատը։
Արշակը թույլատրում էր քաղաքում ազատորեն բնակություն բոլոր ցանկացողներին, նույնիսկ օրինազանցներին։ Այդ հանգամանքը առաջացնում է նախարարների դժգոհությունը, քանզի նրանց կալվածքներից Արշակավան էին փախչում ավանդառուներն ու պարտապանները, նրանցից դժգոհ ծառաներն ու շինականները։ Երբ արքան մեկնում է Վրաստան, նախարարները առիթից օգտվում հարձակվում և ավերում են Արշակավանը։ Ինչից հետո Արշակը որոշ նախարարների պատժում է։ - Ի՞նչ ընթացք ունեցավ 359 թ․ ծագած պարսկա-հռոմեական պատերազմը։ Ինչպե՞ս ընթացան հայ-հռոմեական հարաբերությունները։
359 թվականին, պարսկա-հռոմեական պատերազմի ընթացքում, Շապուհը օգնություն խնդրեց Արշակ Բ-ից։ Հայ-պարսկական զորքերով Արշակը և Շապուհը հաղթանակ տարան հռոմեացիների դեմ Մծբին քաղաքում։ Արշակ Բ-ը տեղեկացավ, որ Շապուհը ցանկանում է սպանել իրեն, ուստի խզեց հայ-պարսկական դաշինքը։ Դրանից հետո Կոստանդիոս Բ-ը հրավիրեց Արշակ Բ-ին Մաժկա քաղաք՝ հայ-հռոմեական դաշինք կնքելու համար։ - Ինչպե՞ս ձեռբակալվեց և սպանվեց Արշակ արքան
Երբ, որ Շապուհ 2-րդ հարձակվում է Մեծ հայքի վրա , բսյց պատերազմով ոչինչի չի հասնում, Արշակին կանչում է Տիզբոն վիճելի հարցերը կարգավորելու։Նախապես Շապուհից անվտանգության խոստում վերցնելուց հետո Արշակն ու Վասակ Մամիկոնյանը մեկնում են Տիզբոն, որտեղ Շապուհը չպահելով իր խոստումը տանջամահ է անում Վասակին, իսկ Արշակին ձերբակալեց և գցեց Անհուշ բերդը, որտեղ նա ևս մահացավ։
Ձմեռային ճամբարի երրորդ շաբաթվա ամփոփում
Այս շաբաթը՝ մեր վերջին ճամբարային շաբաթը հագեցած ու հետաքրքիր էր։ Ինչպես մնացած շաբաթները, այս շաբաթ նույնպես մեր ամեն առավոտը սկսեցինք ընդհանուր պարապմունքով։ Շաբաթվա ընթացքում աշխատեցինք տարբեր նախագծերի վրա, իրականացրինք «Խոհանոցաշփոթ» նախագիծը, մասնակցեցինք և ներկայացրինք Ձմեռային ճամբարի մեր միջմշակույթային նախագիծը։ Այս շաբաթը մեր նախապատրաստական աշխատանքների արդյունքը եղավ էթնոհոգեբանության թեմայի շուրջ քննարկում։ Այցելեցինք թատրոն և ծանոթացանք «Մուսալեռան 40 օր» ստեղծագործությանը։ Խոսեցինք անվտանգ և ապահով միջավայրի կարևորության մասին։ Այս շաբաթ նույնպես, ճամբարականները իրենց բլոգներում կիսվեցին տպավորություններով։ Եվ ամփոփելով ամբողջ շաբաթները, կարող եմ վստահորեն ասել, որ արդյունավետ էր։ Այս ընթացքում մենք ավելի լավ ծանոթացանք միմյանց հետ, ձեռք բերեցինք նոր ընկերներ և բացահայտեցինք տարբեր ու հետաքրքիր խաղեր։ Ծանոթացանք տարբեր երկրների մշակույթին՝ հասկանալով դրանց առանձնահատկությունները։ Սովորեցինք համագործակցել, միմյանց օգնել և միասին ստեղծել վստահելի միջավայր։ Խոսեցինք անվտանգ և ապահով միջավայրի կարևորության մասին, ուսումնասիրեցինք տարբեր երկրների խոհանոցը, ինչպես նաև ծանոթացանք էթնոհոգեբանությանը՝ բացահայտելով մարդկանց մտածելակերպի և մշակույթի միջև եղած կապը։
Էթնոհոգեբանություն
Էթնոհոգեբանությունը հոգեբանության ճյուղ է։ Ուսումնասիրում է տարբեր ազգերի, ժողովուրդների և էթնիկական խմբերի հոգեկան առանձնահատկությունները, մտածողությունը զգացմունքները վարքագիծը։ Այն ուսումնասիրում է, թե ինչպես են մշակույթը լեզուն պատմությունը ավանդույթները ազդում մարդու հոգեբանության վրա։ Ուսումնասիրում է ազգերի մտածելակերպը, վարքը, զգացմունքները, աշխարհընկալումը։ Կարևոր է նրանով, որ օգնում է հասկանալ տարբեր ժողովուրդներին, լավ շփվել տարբեր մշակույթների մարդկանց հետ, զարգացնում է հարգանքը։ Սիմվոլները՝ դրոշն է, ազգային տարազը, երգ ու պարը, ավանդական ուտեստները։ Դրանք ցույց են տալիս, թե որ ազգին է մարդը պատկանում։ Այն բնորոշ է բոլոր ազգերին, Յուրաքանչյուր ժողովուրդ ունի իր առանձնահատկությունները։ Մշակույթը՝ արվեստն է, լեզուն, պատմությունը, Սովորությունները՝ թե ինչպես են ապրում մարդիկ ամեն օր։ Ավանդույթները՝ տոներն են, ծեսերը, ազգային սովորույթները։ Լեզվի դերը շատ կարևոր է այն միավորում է ազգին, ազդում է մտածողության վրա։ Ազգին բնորոշ հոգեբանական գծերն են՝ ինչպես են մարդիկ շփվում, ինչ արժեքներ ունեն, ընտանեկան վերաբերմունքը։ Ազգային ինքնությունը՝ մարդու գիտակցումն է, որ պատկանում է մի ազգի։ Էթնոհոգեբանությունը օգնում է հասկանալ մարդկանց։ Սովորեցնում է հարգել տարբեր մշակույթներ։
Ավատատիրության հաստատումը Հայաստանում
10-րդ դասարան
Թեմա՝ <<Ավատատիրության հաստատումը Հայաստանում>>
Պատասխանի՛ր հարցերին
- Ներկայացրե՛ք ավատատիրական հարաբերությունների առաջացման առանձնահատկությունները Հայաստանում։ Հողատիրության ի՞նչ ձևեր կային։
Հայաստանում ավատատիրական հարաբերությունները ձևավորվեցին այն ժամանակ, երբ թագավորական իշխանությունը սկսեց աստիճանաբար թուլանալ, իսկ երկրի ներսում ուժեղացան տեղական իշխաններն ու մեծ ազնվականները։ Թագավորները, չունենալով բավարար զորք և միջոցներ իրենց տիրույթները վերահսկելու համար, սկսեցին հողեր հատկացնել իշխանական տոհմերին՝ որպես պարգև ծառայությունների դիմաց։ Այս կերպ ձևավորվեց ավատատիրական հարաբերությունների համակարգը, որի հիմքում ընկած էր հողը որպես պայմանական սեփականություն։ Հայաստանում հողատիրության մի քանի ձևեր կային։ Առավել տարածված էր ավատային հողատիրությունը, երբ հողը տրվում էր որևէ անձի՝ պայմանով, որ նա պետք է ծառայեր իր հողատիրոջը կամ թագավորին, հիմնականում՝ զինվորական ծառայությամբ։ Բացի այդ, կային ժառանգական հողեր, որոնք փոխանցվում էին սերնդեսերունդ, և եկեղեցական հողեր, որոնք պատկանում էին վանքերին ու եկեղեցիներին և օգտագործվում էին նրանց կարիքների համար։ - Ի՞նչ դասերից էր կազմված ավատատիրական հասարակությունը Հայաստանում։ Ովքե՞ր էին կազմում այդ դասերը։ Ներկայացրե՛ք ավատատիրական աստիճանակարգը։
Ավատատիրական աստիճանակարգը գլխավորում էր թագավորը, ապա նախարարները, միջին ու փոքր ազնվականությունը և կախյալ գյուղացիները: Գործակալություններից կարևոր էին սպարապետը՝ այսինքն բանակի հրամանատարը, հազարապետերը և հարկահավաքության պատասխանատուները: - Ի՞նչ գործակալություններ կային, և որո՞նք էին նրանց գործառույթները։ Ե՞րբ էին հրավիրվում աշխարհաժողովները։ Ի՞նչ էին բովանդակում Գահնամակը և Զորանամակը։
Հայաստանում գոյություն ունեին մի քանի գործակալություններ, որոնք պատասխանատու էին երկրի պետական կառավարման տարբեր ոլորտներում։ Ռազմական գործակալությունները զբաղվում էին բանակի համալրման, ռազմական պլանների մշակման և զորքերի շարժը կազմակերպելու համար, ինչպես նաև վերահսկում էին զինվորական ծառայության ու բերդերի կառավարման համակարգերը։ Տնտեսական գործակալությունները զբաղվում էին հողերի բաժանման և հարկերի հավաքագրման հարցերով, ինչի արդյունքում ձևավորվում էին հողատիրության և սեփականության իրավունքի հարցերը։ Դիվանագիտական գործակալությունները պատասխանատու էին արտաքին հարաբերությունների կազմակերպման համար՝ դիվանագիտական առաքելությունների կազմակերպում, դաշնակցային պայմանագրերի կնքում։ Արդարադատության գործակալությունները զբաղվում էին դատական գործերի վարույթով՝ իրավաբանական գործերով։ Աշխարհաժողովները հրավիրվում էին այնպիսի դեպքերում, երբ պետք էր կայացնել կարևորագույն քաղաքական որոշումներ, որոնք առնչվում էին երկրի գալիք ապագային, երբ նոր գահակալ էր ընտրվում կամ արքայական իշխանության փոխանցման մասին որոշում էր պետք կայացնել, երբ անհրաժեշտ էր քննարկել արտաքին քաղաքականության, դաշնագրերի կամ պատերազմական հարցերի շուրջ։ - Ինչպե՞ս էր կազմվում հայոց այրուձին։ Ովքե՞ր էին իրականացնում թագավորական ոստանի պաշտպանությունը։ Որքա՞ն էր հայոց բանակի թիվը։
Հայոց այրուձին՝ որպես միջնադարյան Հայաստանի բանակի հիմնական ուժ, կազմվում էր գլխավորապես ավատատեր իշխանների կողմից տրամադրված հեծյալ զինվորներից։ Այս զորքերը հիմնականում հավաքվում էին իշխանների տիրույթներից և ծառայում էին թագավորին՝ պատերազմների ժամանակ։ Հայոց այրուձին համարվում էր ոչ միայն թվով մեծ, այլև մարտունակ և լավ պատրաստված բանակային խումբ։ Թագավորական ոստանի, այսինքն՝ արքունիքի և թագավորական գահի անվտանգության պաշտպանությունը իրականացվում էր հատուկ ընտրված պահակախմբերի կողմից։ Այս ուժերը հիմնականում հավաքվում էին թագավորի անձնական ազդեցության տակ գտնվող մարդկանցից և համարվում էին երկրի ամենահավատարիմ ու փորձառու զինվորները։ Պատմական աղբյուրների համաձայն՝ Հայաստանի բանակը, հատկապես Մեծ Հայքի ժամանակաշրջանում, կարող էր կազմվել մոտավորապես 90,000-ից մինչև 100,000 զինվորից՝ այդ թվում նաև հեծելազորից, հետևակից և օժանդակ ուժերից։
Հայոց պատմություն 10, էջեր 121-125
Էլեն Շահվերդյան 