10-րդ դասարան
Թեմա՝ <<Ավատատիրության հաստատումը Հայաստանում>>
Պատասխանի՛ր հարցերին
- Ներկայացրե՛ք ավատատիրական հարաբերությունների առաջացման առանձնահատկությունները Հայաստանում։ Հողատիրության ի՞նչ ձևեր կային։
Հայաստանում ավատատիրական հարաբերությունները ձևավորվեցին այն ժամանակ, երբ թագավորական իշխանությունը սկսեց աստիճանաբար թուլանալ, իսկ երկրի ներսում ուժեղացան տեղական իշխաններն ու մեծ ազնվականները։ Թագավորները, չունենալով բավարար զորք և միջոցներ իրենց տիրույթները վերահսկելու համար, սկսեցին հողեր հատկացնել իշխանական տոհմերին՝ որպես պարգև ծառայությունների դիմաց։ Այս կերպ ձևավորվեց ավատատիրական հարաբերությունների համակարգը, որի հիմքում ընկած էր հողը որպես պայմանական սեփականություն։ Հայաստանում հողատիրության մի քանի ձևեր կային։ Առավել տարածված էր ավատային հողատիրությունը, երբ հողը տրվում էր որևէ անձի՝ պայմանով, որ նա պետք է ծառայեր իր հողատիրոջը կամ թագավորին, հիմնականում՝ զինվորական ծառայությամբ։ Բացի այդ, կային ժառանգական հողեր, որոնք փոխանցվում էին սերնդեսերունդ, և եկեղեցական հողեր, որոնք պատկանում էին վանքերին ու եկեղեցիներին և օգտագործվում էին նրանց կարիքների համար։ - Ի՞նչ դասերից էր կազմված ավատատիրական հասարակությունը Հայաստանում։ Ովքե՞ր էին կազմում այդ դասերը։ Ներկայացրե՛ք ավատատիրական աստիճանակարգը։
Ավատատիրական աստիճանակարգը գլխավորում էր թագավորը, ապա նախարարները, միջին ու փոքր ազնվականությունը և կախյալ գյուղացիները: Գործակալություններից կարևոր էին սպարապետը՝ այսինքն բանակի հրամանատարը, հազարապետերը և հարկահավաքության պատասխանատուները: - Ի՞նչ գործակալություններ կային, և որո՞նք էին նրանց գործառույթները։ Ե՞րբ էին հրավիրվում աշխարհաժողովները։ Ի՞նչ էին բովանդակում Գահնամակը և Զորանամակը։
Հայաստանում գոյություն ունեին մի քանի գործակալություններ, որոնք պատասխանատու էին երկրի պետական կառավարման տարբեր ոլորտներում։ Ռազմական գործակալությունները զբաղվում էին բանակի համալրման, ռազմական պլանների մշակման և զորքերի շարժը կազմակերպելու համար, ինչպես նաև վերահսկում էին զինվորական ծառայության ու բերդերի կառավարման համակարգերը։ Տնտեսական գործակալությունները զբաղվում էին հողերի բաժանման և հարկերի հավաքագրման հարցերով, ինչի արդյունքում ձևավորվում էին հողատիրության և սեփականության իրավունքի հարցերը։ Դիվանագիտական գործակալությունները պատասխանատու էին արտաքին հարաբերությունների կազմակերպման համար՝ դիվանագիտական առաքելությունների կազմակերպում, դաշնակցային պայմանագրերի կնքում։ Արդարադատության գործակալությունները զբաղվում էին դատական գործերի վարույթով՝ իրավաբանական գործերով։ Աշխարհաժողովները հրավիրվում էին այնպիսի դեպքերում, երբ պետք էր կայացնել կարևորագույն քաղաքական որոշումներ, որոնք առնչվում էին երկրի գալիք ապագային, երբ նոր գահակալ էր ընտրվում կամ արքայական իշխանության փոխանցման մասին որոշում էր պետք կայացնել, երբ անհրաժեշտ էր քննարկել արտաքին քաղաքականության, դաշնագրերի կամ պատերազմական հարցերի շուրջ։ - Ինչպե՞ս էր կազմվում հայոց այրուձին։ Ովքե՞ր էին իրականացնում թագավորական ոստանի պաշտպանությունը։ Որքա՞ն էր հայոց բանակի թիվը։
Հայոց այրուձին՝ որպես միջնադարյան Հայաստանի բանակի հիմնական ուժ, կազմվում էր գլխավորապես ավատատեր իշխանների կողմից տրամադրված հեծյալ զինվորներից։ Այս զորքերը հիմնականում հավաքվում էին իշխանների տիրույթներից և ծառայում էին թագավորին՝ պատերազմների ժամանակ։ Հայոց այրուձին համարվում էր ոչ միայն թվով մեծ, այլև մարտունակ և լավ պատրաստված բանակային խումբ։ Թագավորական ոստանի, այսինքն՝ արքունիքի և թագավորական գահի անվտանգության պաշտպանությունը իրականացվում էր հատուկ ընտրված պահակախմբերի կողմից։ Այս ուժերը հիմնականում հավաքվում էին թագավորի անձնական ազդեցության տակ գտնվող մարդկանցից և համարվում էին երկրի ամենահավատարիմ ու փորձառու զինվորները։ Պատմական աղբյուրների համաձայն՝ Հայաստանի բանակը, հատկապես Մեծ Հայքի ժամանակաշրջանում, կարող էր կազմվել մոտավորապես 90,000-ից մինչև 100,000 զինվորից՝ այդ թվում նաև հեծելազորից, հետևակից և օժանդակ ուժերից։
Հայոց պատմություն 10, էջեր 121-125
Էլեն Շահվերդյան 