Հողերի կորստի հիմնական պատճառներն են՝ բնական երևույթները, մարդկանց գործունեությունը և հողի վատ կառավարման մեթոդները։ Տեղումների և ուժեղ անձրևների ժամանակ հողը կարող է տարափվել ջրի հոսքի հետևանքով, իսկ քամին հողը կարող է տեղափոխել այլ տեղ՝ առաջացնելով էռոզիա։ Անտառների կտրումը և ծառերի նվազումը նույնպես նպաստում են հողի կորուստին, քանի որ ծառերն ու բուսականությունը պահում են հողը տեղում և կանխում նրա ցրում։ Բացի դրանից, գյուղատնտեսական սխալ մեթոդները, օրինակ՝ երկար ժամանակ նույն բույսերի մշակում առանց հողի սննդանյութերը վերականգնելու, հողի կառուցվածքը վատթարանում են, և այն դառնում է անպիտան մշակման համար։ Քիմիական պարարտանյութերի և վնասատուների դեղամիջոցների չարաշահումը ևս վնասում է հողը և նվազեցնում նրա բնական պաշտպանությունը։ Անպլանավորված շինարարությունը և մարդու գործունեության հետևանքով որոշ տարածքներ ամբողջովին բաց են մնում, ինչը նաև հանգեցնում է հողի կորուստին։

«Կարդում ենք Թումանյան» նախագիծ

Աշխատանքը նախատեսված է կատարել հունվարի 30-ից փետրվարի 5-ը։

• Կարդալ Թումանյանի «Անուշ» պոեմը։
• Նախերգանքը սովորել անգիր, ձայնագրել ցանկացած հատված, որը քեզ դուր է գալիս։

Վերլուծությանը օգնող նյութ

«Անուշ» ֆիլմ

Գտիր տեղեկություններ պոեմի ստեղծման պատմության մասին։
Տեղեկություններ Թումանյանի «Անուշ» պոեմի ստեղծման պատմության մասին

1.Մեր օրերում բարոյական ի՞նչ չափանիշներ կան, որոնք չի կարելի ոտնահարել։
Մեր օրերում կան որոշ բարոյական չափանիշներ, որոնք չի կարելի ոտնահարել։ Առաջինը մարդու արժանապատվությունն է։ Չի կարելի մարդուն նվաստացնել, վիրավորել կամ վերաբերվել նրան այնպես, կարծես նա արժեք չունի։ Ամեն մարդ արժանի է հարգանքի։ Երկրորդը մարդու կյանքն ու անվտանգությունն են։ Ոչ մի պատճառ չի կարող արդարացնել բռնությունը կամ սպանությունը։ Անկախ իրավիճակից՝ ուրիշի կյանքին վնաս տալը անթույլատրելի է։ Երրորդ կարևոր չափանիշը անձնական ազատությունն է։ Չի կարելի մարդուն ստիպել սիրել, ամուսնանալ կամ ապրել ուրիշների ուզած ձևով։ Ամեն մարդ իրավունք ունի ինքնուրույն որոշումներ ընդունել։ Չորրորդը ազնվությունն ու ճշմարտությունն են։ Չի կարելի խաբել, ստել կամ մոլորեցնել մարդկանց սեփական շահի համար։ Ճշմարտությունն օգնում է մարդկանց վստահել միմյանց։ Հինգերորդը պատասխանատվությունն է։ Ամեն մարդ պետք է պատասխան տա իր արարքների համար և չփորձի մեղքը գցել ուրիշների վրա։ Չի կարելի անտեսել թույլի կամ տուժածի ցավը։ Երբ տեսնում ենք անարդարություն, պետք է փորձենք օգնել, ոչ թե լռել։ Այս բոլոր բարոյական չափանիշները օգնում են, որ մարդիկ ապրեն խաղաղ, արդար և մարդկային կյանքով։

2.Փորձիր փրկել իրավիճակը, հաշտեցրու հերոսներին, որ պոեմը ողբերգական ավարտ չունենա։ Բայց դա պետք է լինի հոգեբանորեն ՀԻՄՆԱՎՈՐՎԱԾ։
«Անուշ» պոեմը ողբերգական ավարտ ունի, բայց եթե հերոսները որոշ պահերի ուրիշ կերպ վարվեին, հնարավոր էր խուսափել այդ ցավալի վերջից։ Ողբերգությունը սկսվում է, երբ Սարոն հաղթում է Մոսիին։ Մոսին իրեն ամոթահար է զգում ամբողջ գյուղի առաջ։ Նա մնում է մենակ իր ցավի հետ, և ոչ ոք չի փորձում նրան հասկանալ։ Եթե այդ պահին գյուղի մի խելացի մեծահասակ մոտենար Մոսիին և ասեր, որ պարտվելը ամոթ չէ, իսկ քույրը նրա թշնամին չէ, Մոսին գուցե չմտածեր վրեժի մասին։ Անուշն էլ Մոսիի հետ խոսում է լացելով։ Նա չէր փորձում բացատրել իր զգացմունքները։ Եթե Անուշը հանգիստ ու վստահ ասեր, որ սիրում է Սարոյին, բայց շարունակում է հարգել իր եղբորը, դա կարող էր մեղմել Մոսիի զայրույթը։ Սարոն նույնպես սխալ է գործում։ Նա չի փորձում հաշտվել Մոսիի հետ։ Եթե Սարոն գյուղի առաջ ներողություն խնդրեր, Մոսին չէր զգա իրեն նվաստացած։ Մեծ սխալ է անում նաև գյուղը։ Մարդիկ ծաղրում են Մոսիին։ Եթե գյուղը չմիջամտեր, կռիվը չէր հասնի սպանության։

3.Կա  տեսակետ, որ դժբախության հակված մարդը հենց դա էլ ստանում է կյանքից, որովհետև անգիտակցաբար անում է քայլեր, որ հաստատի իր համոզմունքը։ Դու այդ մասին ի՞նչ կարծիք ունես։
Եթե մարդը միշտ դժբախտության է սպասում, նա շատ անգամ անգիտակցաբար անում է քայլեր, որոնք հենց դա են առաջացնում։ Միտքը ուղղակի օգնում է, որ կանխատեսումը իրականանա։ Բայց հակառակը նույնպես ճիշտ է՝ եթե մարդը հավատում է, որ լավ բաներ կլինեն, նա նույնպես քայլեր է անում, որոնք լավ արդյունք են բերում։

4.Պոեմի դրվագներից ո՞րը բազմամարդ տեսարան չէ։

1․ Սարոյի մոր ողբը
2․Համբարձման տոնը և վիճակ հանելը
3․Սարոյի և Մոսիի կոխ բռնելը
4. Անուշի խելագարության տեսարանը

5.Ո՞ր հերոսն է պոեմի դրվագներից մեկում նկարագրվում հետևյալ կերպ:

Դեմքը այլայլված քայլվածքը մոլոր․
Սարսափ է կաթում արնոտ աչքերից,
Եվ կերպարանքը փոխված է բոլոր։

1․Մոսին
2․ Անուշը
3․ Սարոն
4․ Ծերունին

6.Պոեմում ո՞վ է Անուշին խորհուրդ տալիս․

Թե տալիս ես՝ վարդ ես ուզում՝
Մայիս կգա, մի քիչ կաց,
Թե լալիս ես՝ յարդ ես ուզում,
Ա՜խ նա գնաց, նա գնա՜ց․․․

Նըրա անբախտ շիրմի վըրա
Պաղ ջուր ածա աղբյուրի,
Դու էլ գընա նոր սեր արա,
Էդպես է կարգն աշխարհի։

1․ծերունին
2. անցվոր ախպերը
3․ ընկերոուհին
4․ Անուշի մայրը

7. Համաձա՞յն ես անցվոր ախպոր խորհրդի հետ։
Այն փորձում է ցույց տալ, որ կյանքը շարունակվում է, ցավը անցողիկ է, ու մարդը կարող է նորանոր հնարավորություններ գտնել։

8. Փորձիր արդարացնել կամ մեղադրել Անուշին, Մոսիին, Սարոյին, կամ, ըստ քեզ, որևէ այլ կերպարի։
Քանի որ պոեմում հիմնականում մեղադրանքներ են, ես կփորձեմ արդարացնել նրանց։ Որպես արդարացում Անուշը սիրում է Սարոյին ճշմարտորեն, նա ուզում է հետևել սրտին, բայց հասարակության ու ընտանիքի ճնշումից չի կարող ազատվել: Սարոն սիրո մեջ նվիրյալ է, նա պաշտպանում է իր զգացմունքները, պայքարում է անհաղթահարելի իրավիճակների դեմ, մի մարդ է, ով փորձում է անել ճիշտը իր սրտով: Մոսին իրեն պահում է այնպես, ինչպես սովորել է կյանքից ու ավանդույթներից, փորձում է սեփական ճակատագիրն ու ընտանիքի կանոնները պաշտպանել: Նրանք փորձում են տալ խորհրդատվություն կամ ուղեցույց, բայց չեն կարող փոխել ավանդույթների ու ուժերի ազդեցությունը, նրանք ավելի խաղաղ կերպարներ են:

9. Վերլուծիր պոեմը՝ ներկայացնելով ժամանակի վարքն ու բարքը։
Պոեմում ժամանակը խիստ է, մարդիկ չեն կարող միշտ անել այնպես, ինչպես ուզում են, պետք է հետևեն կյանքի կանոններին։ Իսկ լավ վարքը շատ կարևոր է՝ սերը, ազնվությունը, հոգատարությունը ու հարգել ուրիշներին։ Եթե մարդը չի պահում այդ կանոնները, դժվարություններ ու ցավ է ստանում, իսկ ով լավ է վարվում, հարգանք ու սեր է գտնում։

Պոեմը սկսել է ստեղծվել 1890-ին։ Այդ տարի Թումանյանը առաջին անգամ հիշատակում է «Անուշ»-ը իր նամակներում, երբ բացահայտ գրում է, որ աշխատել է մի մեծ պոեմի վրա՝ անունով «Անուշ», որը վերաբերում է Լոռու կյանքին։ Այդ ժամանակ այն արդեն որպես ավարտված գործ է եղել՝ նվիրագրված մի «անսխալ ընկերոջ» անունով։ «Անուշ»-ը առաջին անգամ տպագրվել է 1892 թվականին՝ Մոսկվայում Թումանյանի բանաստեղծությունների հավաքածուի մեջ։ 1890-ականների ընթացքում Թումանյանը գրականապես արագ զարգացավ։ Այդ պատճառով նա որոշեց վերամշակել «Անուշ»-ը։ Վերանայման ու վերմշակման աշխատանքները տեղի են ունեցել հիմնականում 1901–1902 թվականներին։ Անկախ աշխատանքներից՝ մեծ մասը մեծ վերափոխումը գրանցել է 1902 թվականի ամռան և աշնան ամիսներին, երբ Թումանյանը հանգրվանել էր Բելի Կլուչ ու Աբասթումանի ամառանոցներում՝ աշխատելով վերստեղծված տարբերակի վրա։ Վերաշարադրված, ավելի խորքային «Անուշ»-ը արդեն ընդգրկվել է 1903 թվականի հրատարակությունում։ 1903 թվականի այս տարբերակից էր ստեղծվել ուշագրավ օպերային մշակույթի գաղափարը՝ որը հետո իրականացրեց կոմպոզիտոր Արմեն Տիգրանյանն՝ ստեղծելով հայտնի օպերային գործը «Անուշ»՝ կրկին հայ մշակույթի կարևոր ստեղծագործություն դառնալով։ «Անուշ»-ը դարձավ ոչ միայն Թումանյանի ամենահիշվող պոեմներից մեկը, այլև ամբողջ հայ մշակույթի նշանավոր` ազգային-հոգևոր, տեսողական և երաժշտական ազդեցություն ունեցող ստեղծագործություն։ Նրա պատմությունն՝ սկսած 1890-ից մինչև 1903-ի վերափոխումը, ասում է մեզ, թե ինչպես Թումանյանը էական փոփոխություններ է մտցրել իր աշխատության մեջ՝ առավել ընդգծելով մարդկային հոգեկան ներուժը և ավանդույթների ազդեցությունը։