Месяц: Март 2026

Բագրատունիների թագավորություն․ անկախության վերականգնումը և ամրապնդումը

Дата: Автор: elenchukВ Պատմություն 10Оставить комментарий

Ծանոթացե՛ք հետևյալ թեմային՝ «Բագրատունիների թագավորություն․ անկախության վերականգնումը և ամրապնդումը»

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին՝

  • Որո՞նք էին Հայոց թագավորության վերականգման արտաքին և ներքին նախադրյալները։ Նախարարական ո՞ր տոհմը գլխավորեց անկախության համար մղվող պայքարը։
    Հայոց թագավորության վերականգնումը հնարավոր դարձավ, որովհետև Արաբական խալիֆայությունը թուլացել էր, և հայերը կարողացան ազատվել նրա վերահսկողությունից։ Բացի այդ, մեծ տերությունների միջև պայքարը ևս նպաստեց դրան։ Ներքինում հայ իշխանները ուժեղացել էին, իսկ ժողովուրդը ցանկանում էր անկախ պետություն ունենալ։ Այս պայմաններում անկախության համար պայքարը գլխավորեց Բագրատունիների նախարարական տոհմը, և Աշոտ Բագրատունին վերականգնեց թագավորությունը։
  • Ներկայացրե՛ք Աշոտի գործունեությունը թագավորության վերականգման համար։ Ինչո՞ւ Վասիլ 1-ին կայսրը շտապեց ճանաչել Աշոտի գահակալությունը և թագ ուղարկեց նրան։
    Աշոտ Բագրատունին կարողացավ միավորել հայ իշխաններին և ուժեղացնել իր իշխանությունը։ Նա խելացի քաղաքականությամբ օգտվեց արաբների թուլացումից և հաստատեց իր իշխանությունը Հայաստանում։ Արդյունքում՝ 884 թ․ նա թագադրվեց և վերականգնեց հայկական թագավորությունը։ Վասիլ I կայսրը շտապեց ճանաչել նրա գահակալությունը, որովհետև ցանկանում էր Հայաստանը ունենալ որպես դաշնակից և հակակշիռ արաբներին։ Այդ պատճառով նա Աշոտին թագ ուղարկեց և ընդունեց որպես թագավոր։
  • Ինչո՞ւ Գագիկ Արծրունին պայքարի դուրս եկավ Սմբատ 1-ին Բագրատունու դեմ։ Նշե՛ք այդ հակամարտության հետևանքները Հայաստանի համար։
    Գագիկ Արծրունին դուրս եկավ պայքարի Սմբատ I Բագրատունու դեմ, որովհետև Սմբատը Նահիջևանը տվեց Սյունյաց իշխանին, իսկ այդ տարածքը համարվում էր Գագիկի տիրույթներից։ Դրա պատճառով Գագիկը դժգոհեց և անցավ Սմբատի թշնամիների կողմը։ Արաբ ամիրա Յուսուֆը օգտվեց այս վիճակից և Գագիկին թագավոր հռչակեց՝ Հայաստանի մեջ բաժանում առաջացնելու համար։ Այս հակամարտությունը ծանր հետևանքներ ունեցավ Հայաստանի համար։ Երկիրը բաժանվեց, հայ իշխանները թուլացան և չկարողացան միասնական պայքարել։ Արաբները օգտվեցին դրանից, ավերեցին երկիրը, իսկ վերջում Սմբատ I-ը պարտվեց և սպանվեց։
  • Ո՞վ էր Աշոտ Երկաթը, ինչպե՞ս նա կարողացավ հաղթել արաբներին։ Ե՞րբ ճանաչվեց շահնշահ։ Բնութագե՛ք Աշոտ Երկաթին։
    Աշոտ Երկաթը (Աշոտ II) Բագրատունիների թագավորն էր, Սմբատ I-ի որդին, որը իշխել է 914–929 թթ․։ Նրան «Երկաթ» են կոչել, որովհետև շատ ուժեղ, համառ և քաջ պայքար էր վարում թշնամիների դեմ։ Աշոտ Երկաթը կարողացավ հաղթել արաբներին իր ռազմական կարողությունների և համառ պայքարի շնորհիվ։ Նա միավորեց ուժերը, կռվեց արաբական զորքերի դեմ և, օրինակ, Սևանի մոտ հաղթանակ տարավ նրանց նկատմամբ՝ ազատելով Հայաստանի մեծ մասը։ 922 թ․ Աշոտ Երկաթը ճանաչվեց «շահնշահ» (թագավորների թագավոր), երբ արաբ խալիֆը ստիպված ընդունեց նրա իշխանությունը։ Աշոտ Երկաթը բնութագրվում է որպես քաջ, ուժեղ կամքի տեր, համառ և խելացի առաջնորդ։ Նա կարողացավ դժվար պայմաններում պաշտպանել Հայաստանը և պահպանել նրա անկախությունը ։

Հայոց պատմություն 10-րդ դասարան, էջեր 160-163

Լրացուցիչ նյութ

ԱԷԿ-ները և շրջակա միջավայրը

Дата: Автор: elenchukВ Էկոլոգիա 10Оставить комментарий

ԱԷԿ-ները՝ ատոմային էլեկտրակայանները, արտադրում են էլեկտրաէներգիա ատոմների բաժանման միջոցով։ Դրանք կարևոր դեր ունեն, քանի որ կարողանում են մեծ քանակությամբ էներգիա տալ առանց մեծ քանակով վնասակար գազեր արտանետելու, ինչպես օրինակ՝ ածխաթթու գազը։ Այդ պատճառով ԱԷԿ-ները համարվում են ավելի «մաքուր» էներգիայի աղբյուր՝ համեմատած նավթի կամ գազի հետ։ Սակայն ԱԷԿ-ները ունեն նաև բացասական ազդեցություն շրջակա միջավայրի վրա։ Ամենամեծ խնդիրներից մեկը ռադիոակտիվ թափոններն են, որոնք շատ վտանգավոր են և երկար ժամանակ մնում են բնության մեջ։ Բացի այդ, եթե տեղի ունենա վթար, այն կարող է լուրջ վնաս հասցնել մարդկանց առողջությանը և բնությանը։ ԱԷԿ-ները նաև օգտագործում են մեծ քանակությամբ ջուր սառեցման համար, ինչը կարող է ազդել գետերի և լճերի վրա։ Այսպիսով, ԱԷԿ-ները օգտակար են, քանի որ տալիս են մաքուր և հզոր էներգիա, բայց դրանց օգտագործումը պետք է լինի շատ զգույշ և վերահսկված, որպեսզի չվնասի շրջակա միջավայրը։

Բակունց «Խոնարհ աղջիկը»

Дата: Автор: elenchukВ Գրականություն 10Оставить комментарий

Կարդալ Բակունցի «Խոնարհ աղջիկը» պատմվածքը, պատրաստվել քննարկման։

Քննարկման հարցեր

  1. Բնութագրիր կերպարներից յուրաքանչյուրին։
    Ուսուցիչը զգայուն և երազող մարդ է, ով երկար է հիշում անցյալը։ Խոնարհը համեստ ու մաքուր աղջիկ է, որը հետագայում դառնում է կյանքի դժվարություններից կոտրված կին։ Օհան ապերը բարի և իմաստուն ծերունի է, Աշոտը՝ պարզ ու ընկերասեր երեխա, իսկ Անտոնը՝ փորձառու և խիզախ որսորդ։
  2. Ներկայացրու պատմվածքի գաղափարը։
    Մարդու կյանքի գեղեցիկ հիշողությունները մնում են, բայց ժամանակը և դժվարությունները փոխում են մարդկանց ու նրանց ճակատագիրը։
  3. Ցույց տուր հակադրությունները։
    Անցյալ՝ գեղեցիկ, ներկա՝ տխուր։ Երիտասարդություն՝ երջանիկ, հետագա կյանք՝ ծանր։ Սեր՝ մաքուր, իրականություն՝ դաժան։ Բնություն՝ գեղեցիկ, մարդի կյանք՝ դժվար։

Բակունց «Մթնաձոր»

Дата: Автор: elenchukВ Գրականություն 10Оставить комментарий

Կարդալ Բակունցի «Մթնաձոր» պատմվածքը, պատրաստվել քննարկման։

  1. Ինչու՞ է հեղինակը Պանինին համեմատում գազանի հետ։
    Որովհետև Պանինը շատ դաժան է ու վտանգավոր, ինչպես վայրի գազան։ Նա հաճույք է ստանում որսից և մարդկանց էլ է վնասում։
  2. Արդյո՞ք պատմվածքը դատապարտում է մարդու դաժանությունը։
    Այո՛։ Պատմվածքը ցույց է տալիս, որ մարդու դաժանությունը կարող է ավելի սարսափելի լինել, քան կենդանիներինը։
  3. Ի՞նչ կարող է խորհրդանշել Մթնաձորը։
    Մթնաձորը խորհրդանշում է վայրի, մութ և վտանգավոր աշխարհ, որտեղ իշխում են ուժն ու դաժանությունը։
  4. Ինչու՞ է պատմվածքը սկսվում բնության նկարագրությամբ և ավարտվում Ավու ողբերգական վիճակով։
    Որպեսզի ցույց տա՝ սկզբում կա խաղաղ, բայց վայրի բնություն, իսկ վերջում՝ մարդու ողբերգություն, որը ավելի սարսափելի է, քան բնությունը։
  5. Ինչու՞ է հեղինակը օգտագործում կենդանիների վարքագծի մանրամասն նկարագրություն։
    Որպեսզի ցույց տա, թե ինչպես է վայրի կյանքը ընթանում և համեմատի կենդանիների ու մարդկանց վարքը։
  6. Ո՞վ է իրական գազանը պատմվածքում՝ արջը, թե Պանինը։
    Իրական գազանը Պանինն է, որովհետև նա գիտակցաբար է դաժանություն անում, իսկ արջը գործում է բնազդով։
  7. Արդյո՞ք Ավու ողբերգությունը պատահականություն էր, թե հետևանք մարդկային դաժանության։
    Ավելի շատ հետևանք էր մարդկային դաժանության, որովհետև Պանինն է նրան ստիպում վտանգի մեջ մտնել։
  8. Գրի՛ր պատմվածքի այլընտրանքային ավարտ։
    Ավին հանդիպում է արջին, բայց կարողանում է փրկվել՝ ծառ բարձրանալով։ Պանինը հասնում է այնտեղ, տեսնում է Ավու վիճակը և հասկանում իր սխալը։ Նա այլևս չի ստիպում մարդկանց վտանգավոր որսի գնալ և փոխվում է։

Գլոբալացում. մշակույթների կապակցո՞ւմ, թե՞ դրանց ոչնչացում։

Дата: Автор: elenchukВ Հասարակագիտություն 10Оставить комментарий

Առաջադրանքի սկզբնական հատվածում՝

Пин содержит это изображение:

Հարցեր՝

  • Ի՞նչ է առաջինը մտքիդ գալիս, երբ լսում ես «գլոբալացում» բառը։
    «Գլոբալացում» ասելով ես հասկանում եմ, որ աշխարհի երկրները ավելի մոտ են դառնում իրար։ Մարդիկ կարողանում են արագ շփվել, ապրանքները հեշտ տեղափոխվում են մի երկրից մյուսը, իսկ տեղեկությունները տարածվում են շատ արագ՝ հատկապես ինտերնետի միջոցով։ Պարզ ասած՝ աշխարհը կարծես դառնում է մեկ մեծ կապակցված վայր։
  • Ի՞նչ միջազգային բրենդների ես հանդիպում քո քաղաքում։
    Երևանում, շատ միջազգային բրենդներ կան, հատկապես առևտրի կենտրոններում։ Օրինակ՝ հագուստի և կոշիկի բրենդներ՝ Zara, H&M, Mango, Bershka, Pull & Bear, Stradivarius, LC Waikiki, Levi’s, Lacoste։ Սպորտային բրենդներ՝ Nike, Adidas, Puma։

Օրինակներ․

  • McDonald’s
  • Netflix
  • Nike

Կարճ բացատրիր՝
Գլոբալացում = երկրների միջև կապերի աճ՝ առևտրի, տեխնոլոգիայի, մշակույթի և հաղորդակցության միջոցով

Այլ կերպ մեկնաբանի բառը
Գլոբալացում նշանակում է, որ աշխարհը դառնում է ավելի միասնական․ երկրները ավելի շատ են շփվում, փոխանակում են ապրանքներ, գաղափարներ և տեխնոլոգիաներ։

Աշխատանքի երկրորդ հատվածում՝

Բացատրիր գլոբալացման դրական և բացասական կողմերը քո պատկերացմամբ
Գլոբալացման դրական կողմերը՝ ավելի շատ հնարավորություններ են լինում սովորելու և աշխատելու, մարդիկ կարող են արագ շփվել ամբողջ աշխարհի հետ (ինտերնետ, սոցիալական ցանցեր), կարելի է օգտվել տարբեր երկրների ապրանքներից ու ծառայություններից, զարգանում է տեխնոլոգիան և գիտությունը։
Գլոբալացման բացասական կողմերը՝ ոչ բոլոր մարդիկ են հավասարապես օգտվում դրա հնարավորություններից, տեղական արտադրությունները կարող են դժվար մրցել մեծ միջազգային ընկերությունների հետ, մշակույթները երբեմն նմանվում են իրար և կորցնում իրենց առանձնահատկությունը, շրջակա միջավայրի աղտոտումը կարող է աճել արտադրության ու փոխադրումների պատճառով

Խմբային աշխատանք՝

Առաջին խումբ՝ պնդում է, որ գլոբալացումը մշակույթների փոխկապակցմանն է ուղղված
Մարդիկ ծանոթանում են տարբեր երկրների ավանդույթներին, լեզուներին և սովորույթներին։ Տարբեր մշակույթներ փոխանակվում են և հարստացնում են միմյանց։ Ինտերնետի շնորհիվ կարելի է հեշտությամբ սովորել և տարածել ազգային մշակույթը ամբողջ աշխարհում։ Զարգանում է փոխըմբռնումը ժողովուրդների միջև, նվազում են նախապաշարմունքները

Երկրորդ խումբը՝ պնդում է, որ այն ոչնչացնում է ազգային մշակույթը
Տեղական ավանդույթները կարող են մոռացվել կամ դուրս մղվել օտար մշակույթների կողմից։ Երիտասարդները հաճախ ավելի շատ հետևում են օտար (օրինակ՝ արևմտյան) մշակույթին։ Լեզուն կարող է կորցնել իր օգտագործումը օտար բառերի ազդեցությամբ։ Մշակույթները սկսում են նմանվել իրար, և կորում է ինքնատիպությունը։ Յուրաքանչյուր խումբ ներկայացնում է իր փաստարկները։

Աշխատանքի երորդ հատվածում՝

Բանավեճի հարցեր՝

  • Արդյո՞ք միջազգային ընկերությունները փոխարինում են տեղական մշակույթին։
    Միջազգային ընկերությունները կարող են ազդել տեղական մշակույթի վրա, որովհետև մարդիկ հաճախ օգտագործում են նրանց ապրանքներն ու ծառայությունները (օրինակ՝ ֆիլմեր, սնունդ, հագուստ) և սկսում են ընդունել օտար սովորություններ։ Դա երբեմն կարող է նվազեցնել տեղական ավանդույթների դերը։ Բայց միևնույն ժամանակ տեղական մշակույթը չի անհետանում․ մարդիկ շարունակում են պահպանել իրենց լեզուն, տոները, երաժշտությունը և ավանդույթները։ Շատ երկրներ նաև փորձում են պաշտպանել իրենց մշակույթը։ Կարճ ասած՝ միջազգային ընկերությունները ազդում են մշակույթի վրա, բայց չեն կարող ամբողջությամբ փոխարինել այն։
  • Մշակույթների խառնվելը լավ է, թե՞ վատ։
    Մշակույթների խառնվելը կարող է լինել և՛ լավ, և՛ վատ։
    Լավ է, որովհետև՝ մարդիկ ծանոթանում են նոր գաղափարների և ավանդույթների, աշխարհը դառնում է ավելի բաց ու բազմազան, մարդիկ ավելի լավ են հասկանում իրար և տարբեր ժողովուրդների կյանքը։
    Վատ է, որովհետև՝ երբեմն տեղական ավանդույթները կարող են մոռացվել, մշակույթները կարող են սկսել նմանվել իրար և կորցնել իրենց առանձնահատկությունը, երիտասարդները կարող են ավելի քիչ հետաքրքրվել իրենց ազգային մշակույթով։
  • Կարո՞ղ է մշակույթը պահպանել իր յուրահատկությունը գլոբալ աշխարհում։
    Գլոբալ աշխարհում մշակույթը կարող է պահպանել իր յուրահատկությունը, եթե մարդիկ գիտակցաբար պահպանում են իրենց լեզուն, ավանդույթները, տոները և ազգային արժեքները։ Օրինակ՝ դպրոցներում սովորում են ազգային պատմություն ու լեզու, մարդիկ նշում են ազգային տոները, ստեղծում են երաժշտություն և արվեստ իրենց մշակույթով։

բերել օրինակներ սեփական երկրից
Տոներ–մարդիկ շարունակում են նշել Վարդավառը, Զատիկը, Ամանորը՝ պահպանելով հին ավանդույթները
Լեզու–դպրոցներում և առօրյայում հիմնականը հայերենն է, չնայած օտար լեզուների ազդեցությանը
Երաժշտություն և պար–պահպանվում են հայկական պարերը, դուդուկը, ժողովրդական երգերը
Խոհանոց–լավաշը, խորովածը, տոլման շարունակում են մնալ ազգային ու տարածված ուտեստներ
Մշակութային միջոցառումներ–թանգարաններ, փառատոններ և հայկական արվեստի ցուցադրություններ

Աշխատանքը ամփոփել հետևյալ հարցերով՝

  • ձեր երկրի մշակութային որ տարրը երբեք չպետք է անհետանա
    Հայաստանում կան մշակութային տարրեր, որոնք շատերը կարծում են, որ երբեք չպետք է անհետանան․ օրինակ՝
    Հայոց լեզուն, որովհետև այն մեր ինքնության հիմնական մասն է
    Ազգային ավանդույթներն ու տոները–Վարդավառ, Զատիկ, Ամանոր
    Հայկական խոհանոցը–լավաշ, տոլմա, խորոված
    Ժողովրդական երաժշտությունն ու դուդուկը-մեր պատմության ու զգացմունքների արտահայտություն
    Պարերը և ազգային հագուստը,որոնք ցույց են տալիս մեր մշակութային ինքնությունը»
  • ինչ կարող է բերել գլոբալիզացիան ձեր երկիր, որի կարիքը ունի այն
    Գլոբալիզացիան կարող է Հայաստանին բերել մի քանի կարևոր բաներ, որոնց կարիքը կա․
    Նոր աշխատատեղեր և ներդրումներ – միջազգային ընկերությունները կարող են բացել գործարաններ կամ գրասենյակներ
    Տեխնոլոգիաների զարգացում–նոր տեխնիկա, ինտերնետային ծառայություններ և նորարարություններ
    Կրթության հնարավորություններ–ուսանողները կարող են սովորել արտասահմանում կամ օգտվել միջազգային կրթական ծրագրերից
    Արտահանման աճ–հայկական ապրանքները (օրինակ՝ գինի, միրգ, IT ծառայություններ) կարող են վաճառվել այլ երկրներում
    Զբոսաշրջության զարգացում–ավելի շատ մարդիկ կարող են այցելել Հայաստան

ՋԷԿ-երը և շրջակա միջավայրը

Дата: Автор: elenchukВ Էկոլոգիա 10Оставить комментарий

ՋԷԿ-երը՝ ջերմաէլեկտրակայանները, արտադրում են էլեկտրաէներգիա՝ վառելով վառելիք, օրինակ՝ գազ, նավթ կամ ածուխ։ Դրանք շատ կարևոր են, որովհետև ապահովում են մարդկանց էլեկտրականությամբ, սակայն նաև ազդում են շրջակա միջավայրի վրա։ Վառելիքի այրման ժամանակ օդ են դուրս գալիս վնասակար գազեր և ծուխ, որոնք աղտոտում են օդը և կարող են վնասել մարդկանց առողջությանը։ Բացի այդ, արտադրվող ածխաթթու գազը նպաստում է կլիմայի փոփոխությանը և գլոբալ տաքացմանը։ ՋԷԿ-երը նաև օգտագործում են մեծ քանակությամբ ջուր։ Այդ ջուրը հաճախ տաքանում է և, վերադարձվելով գետեր կամ լճեր, կարող է վնասել ջրային կենդանիներին։ Բացի դրանից, վառելիքի արդյունահանումը կարող է վնասել հողը և բուսականությունը։ Այսպիսով, ՋԷԿ-երը կարևոր են էներգիա ստանալու համար, բայց վնասում են բնությանը, և այդ պատճառով մարդիկ փորձում են ավելի շատ օգտագործել մաքուր էներգիայի աղբյուրներ, օրինակ՝ արևային և քամու էներգիա։

«Կարդում ենք Բակունց»

Дата: Автор: elenchukВ Գրականություն 10Оставить комментарий

Կարդալ Բակունցի «Մթնաձորի չարքը» պատմվածքը, պատրաստվել քննարկման։

Քննարկման հարցեր

  1. Բնութագրիր կերպարներին, ցույց տուր նաև Սաքանի կնոջ և Ասյայի տարբերությունը։
    Սաքանը՝ սովորական գյուղացի է։ Աշխատասեր է՝ խոտ է բերում, կովին խնամում, բայց միևնույն ժամանակ կոպիտ մարդ է։ Նա երկակի մարդ է՝ մի կողմից ընտանիքի մարդ է, մյուս կողմից՝ գրավվում է նորով։
    Սաքանի կինը՝ համեստ, աշխատասեր կին է, նվիրված իր ընտանիքին, հիմնականում քչախոս է։
    Ասյա՝ կրթված, քաղաքից եկած կին է։ Ժողովներ է անում, խոսում մարդկանց հետ։ Գեղեցիկ է։

    Սաքանի կինը ավելի հնազանդ, քիչ կրթված և իմ կարծիքով ըստ բովանդակության ավելի ոչ խնամված։ Իսկ Ասյան ավելի զարգացած ինքնավստահ, ազատ, կրթված, գեղեցիկ։
    Այս հակադրությամբ հեղինակը ցույց է տալիս հին ու նոր կյանքի տարբերությունը։
  2. Ներկայացրու գյուղի միջավայրը։
    Պատմվածքում գյուղի միջավայրը ներկայացված է, որպես աղքատ, բայց միևնույն ժամանակ պարզ և բնական։ Մարդկանց կյանքը կապված է անասունների ու աշխատանքի հետ։
  3. Ո՞րն է պատմվածքի ասելիքը։
    Պատմվածքը ցույց է տալիս հին ու նոր կյանքի և մտածողության բախումը։ Մարդու ներսում առաջացող ցանկություններն ու փոփոխությունները։
  4. Գրավոր վերլուծիր պատմվածքը՝ արտահայտելով քո դիրքորոշումը։
    Այս պատմվածքը ինձ համար շատ հետաքրքիր էր, որովհետև ցույց է տալիս մարդու ներքին աշխարհը։ Սաքանը սկզբում սովորական գյուղացի էր, բայց Ասյայի հայտնվելուց հետո նրա մտածելակերպը փոխվեց։ Նա սկսեց նկատել այն, ինչ առաջ չէր նկատում՝ իր կնոջ վարքը, հոտը, նույնիսկ իր կյանքը։ Իմ կարծիքով, հեղինակը ուզում է ցույց տալ, որ մարդը միշտ ձգտում է դեպի գեղեցիկն ու նորը, բայց դա կարող է նաև անհանգստություն բերել։ Սաքանը սկսում է դժգոհել իր իրական կյանքից, թեև այն մինչև այդ նորմալ էր նրա համար։

Քեզ կօգնի նաև այս  

296048__Скачать

The Dodo

Дата: Автор: elenchukВ English (Exercise), English 10Оставить комментарий

Directions: 1. Read the following passage and answer the questions.

Many plants and animals went extinct due to human activity. Few are as well known as the dodo. What stories have you heard about the dodo? You may have heard that they were fat, slow, and stupid. You may have heard that humans hunted them to the point of extinction. Legends and folktales do not tell the whole story. The only place the dodo ever lived was the island of Mauritius (pronounced like “more-ish us”). Mauritius is smaller than Rhode Island. It is off the coast of Madagascar, a much larger island east of
Africa. There were no mammals on Mauritius before humans arrived.The dodo descended from pigeons that had flown to Mauritius. These pigeons found that this island had clean water and lots of fruit. Also, no predators lived there. They could relax and live in peace. Over millions of years, they evolved to become big and flightless. They became dodos. Humans discovered Mauritius during the Age of Exploration. The Dutch colonized the island in 1638. They tried to farm and settle the land. They
wanted to produce exports. They wanted the island to be more like their homes in the Netherlands.
They brought pigs, chickens, cats, and other animals, even deer. They also brought the rats that hid on their ships. The colonists hunted and ate many dodos. The birds had never faced predators. They were not stupid though. They learned to run from humans. They might have even adapted and survived, if it
weren’t for the other new mammals on Mauritius.
The cats and rats ate the dodos’ eggs. Since dodos could not fly, they were unable to hide their eggs in trees like other birds. The new pigs, chickens, and livestock on the island now competed with the dodos for food. The dodos had to go deeper and deeper into the forests of Mauritius to survive. At the same time, the colonists were clearing the forests to make farmland. This total ecological attack was too much for these great birds.
The last recorded encounter with a dodo happened in 1662. A shipwrecked sailor wrote that he and
his friends had caught a dodo. He said that the bird made a great noise and all the bird’s friends ran to
assist it. The men then captured them all. Truly this bird was too noble for this world.
No one noticed the extinction of the dodo when it happened. The concept didn’t even exist at the time. The word “extinction” wouldn’t even be used in that way for another 100 years. People just weren’t aware of their impact on the environment. They didn’t know about the delicate balance of life. In 1833, a study of the dodo helped to prove the concept of human-induced extinction.
To make things worse, the Dutch colonies failed. The Dutch abandoned Mauritius in 1710. Sadly, the dodo was not the only animal that was wiped out. It was only the most popular. Hundreds of plants and animals from Mauritius are now gone forever due to human activity.

1. Which statement is FALSE?
a) Mauritius had a lot of fruit trees in the past.
b) Mauritius is off the coast of Rhode Island.
c) Mauritius is a very small island.
d) Mauritius had no mammals on it for most of time.

2. Which bird is an ancestor of the dodo?
a) the penguin
b) the pigeon
c) the ostrich
d) the turkey

3. Which best explains WHY dodos lost the ability to fly?
a) The forest was so dense in Mauritius that birds couldn’t fly.
b) Dodo wings adapted to swimming, like penguins.
c) The dodos had no predators on Mauritius.
d) Mauritius was too windy and flying there was dangerous.

4. Which best describes the author’s purpose in writing the FOURTH paragraph?
a) He is explaining how and why the Dutch came to Mauritius.
b) He is describing what the Netherlands was like in the 1600s.
c) He is informing readers about how farms work and what they do.
d) He is persuading readers to learn more about history and geography.

5. Which event happened LAST?
a) The Dutch brought mammals to Mauritius.
b) A sailor had the last recorded encounter with a dodo.
c) The Dutch abandoned Mauritius.
d) The concept of human-induced extinction was proven.

6. Which was NOT a factor in the extinction of the dodo?
a) Pigs and chickens out-competed the dodo for food.
b) Cats and rats ate the dodos’ eggs.
c) Humans cleared forestland to make farmland.
d) Pollution spoiled the dodos’ ancient mating grounds.

7. How did people feel about the extinction of the dodo when it happened?
a) Many people were really upset.
b) Animal protection groups were formed.
c) Most people didn’t notice or care.
d) Governments started preserving wildlife.

8. Which event happened FIRST?
a) Humans discovered the island of Mauritius.
b) The Dutch colonists left Mauritius.
c) The last recorded encounter with a dodo occurred.
d) A study of the dodo helped prove the concept of extinction.

9. Which statement is TRUE based on information from the text?
a) Overhunting was the sole cause of the dodo’s extinction.
b) The Dutch colonies on Mauritius were a great success.
c) The case of the dodo helped to prove the idea of extinction.
d) The dodo was the only species extinguished by the colonists.

10. With which statement would the author most likely AGREE?
a) Nature always bounces back no matter how much damage we cause.
b) Our actions can have severe, unintended effects on the environment.
c) We should not explore the planet because it is too dangerous.
d) It is arrogant to think that humans can permanently change the planet.

1. If the island of Mauritius were discovered today, would people treat the dodo and its
habitat differently? Why or why not? (100-150 words)
If people found Mauritius today, they would treat the dodo very differently. Today, people know that animals can become extinct because of human actions. Scientists understand that bringing new animals and cutting forests can destroy nature. In the past, people did not know this, but now they try to protect animals and their homes. For example, laws and parks are made to keep animals safe. People would not hunt the dodo so much, and they would stop other animals like rats and pigs from harming them. These animals ate dodo eggs and caused big problems . Because of this knowledge, the dodo might survive today. People would try to protect it and keep nature balanced.

2. What lesson can readers learn from this text? What can the dodo and the island of
Mauritius teach readers about ecology and our environment? Refer to the text in your
response. (100-150 words)
This text teaches us that human actions can harm nature. The dodo became extinct because people hunted it, brought new animals, and destroyed forests. Animals like rats and pigs ate the dodo’s eggs, so fewer baby birds survived . This shows that nature is very delicate. When one thing changes, many other things are affected. The dodo also shows that extinction is real and can happen because of humans. Today, people understand this better and try to protect animals and the environment. The main lesson is that we must be careful with nature. If we are not careful, other animals can disappear just like the dodo. We should respect and protect the environment.

Գործնական աշխատանք

Дата: Автор: elenchukВ Հայոց լեզու 10Оставить комментарий

1. Ընտրել բառերը և տեղադրել համապատասխան տեղում՝ ենթարկելով փոփոխության:
ա) Ծերունին նիհարած էր ու հյուծված, այտերը ակոսված էին խոր կնճիռներով, իսկ ձեռքերը ծածկված էին թուխ բծերով:
(նիհարել, բիծ, կնճիռ, ակոսել)

բ) Հեգնանքով մտածեց, որ արդեն կարոտել է երեխայի լացին, որ այս կատարյալ անդորրը բավական չէ ո՛չ քնելու, ո՛չ էլ արթուն մնալու համար: (բավական, մտածել, մնալ, կարոտել)

2. Փակագծում տրվածներից ընտրել նախադասությանը համապատասխան բառը և ընդգծել:
ա) Բնավորության այդ լավ գծերը նա (ժառանգել էր, ժառանգություն էր ստացել) ծնողներից:
բ) (Հրատարակության, հրատարակչության) մեղքով գրքում կան բազմաթիվ վրիպակներ:

3. Տեղադրել բաց թողնված տառերը և կետադրել:
Դատավորը դիմեց անգղ՝ Ուշինարային․
—Քաղցը վաղուց ընկճել է ինձ, և մեծ հանցանք է քաղցածի ձեռքից պատառ խլելը: Հետ տուր աղավնին:
—Այս անօգնական մահի սարսուռով՝ դողդողջուն թռչունն իմ պաշտպանությանը դիմեց,— առարկեց Ուշինարան,— իմ առաջին պարտքը ինձ հավատացող արարածին պաշտպանելն է:

4. Փոխակերպել ուղղակի խոսքը՝ դարձնելով անուղղակի:
– Մենք պատահմամբ ենք ողջ մնացել, պարո՛ն, – ասաց երիտասարդը և ապա ավելացրեց, – այս ամենի մասին հավանաբար մարդիկ ձեզ կպատմեն:
– Ե՞րբ ես ավարտելու աշխատանքդ, – բարկացավ վրաս տնօրենը և կիսաձայն ավելացրեց, – իմ համբերությունն էլ սահման ունի:

Իրենք պատահմամբ են ողջ մնացել, ասաց երիտասարդը պարոնին և ավելացրեց, որ այդ ամենի մասին հավանաբար մարդիկ նրան կպատմեն։
Տնօրենը բարկացած ասաց, թե նա երբ է ավարտելու աշխատանքը, և կիսաձայն ավելացրեց, որ իր համբերությունն էլ սահման ունի։

5. Ընդգծել ածականի գերադրական աստիճանի օրինակները.
թեթևագույն, ծղոտագույն, վարդագույն, առավելագույն, մոխրագույն, ազնվագույն, ժանգագույն, հազարագույն, լավագույն, գերագույն:

6.Սյունակներում առանձնացնել որակական և հարաբերական ածականները.  

արևելյան, ջանասեր, բարձր, լեռնային, մարդկային, գեղեցիկ, լուսեղեն, օդային, հմուտ, կույր, հավասար, ձրի, հղի, ճաղատ, մերկ, տկլոր, օժանդակ:

Որակական-ջանասեր, բարձր, գեղեցիկ, հմուտ, կույր, հավասար, ձրի, հղի, ճաղատ, մերկ, տկլոր, օժանդակ
Հարաբերական-արևելյան, լեռնային, մարդկային, լուսեղեն, օդային

7. Ո՞ր նախադասության մեջ հատուկ անվան գրության սխալ կա․

1․ Մխիթար Հերացին գիտական և բժշկական գործունեություն է ծավալել կաթողիկոսանիստ Հռոմկլա ամրոցում։

2․ Մեր պատկերասրահում է գտնվում Հովհաննես Այվազովսկու «Նոյն իջնում է Արարատից» կտավը։

3․Երուսաղեմի մատենադարանում են գտնվում հայկական ձեռագիր շատ մատյաններ։

4․ Մեծ Հայքի նշանավոր նահանգներից է փոքր Սյունիքը կամ Արցախը։


8. Ընդգծել այն բառերը, որոնք գրվում են մեծատառով. 

 ա/ ԲՈԼՈՐ ՀԱՅ ՄԱՆՈՒԿՆԵՐԸ ՍԻՐՈՒՄ ԵՆ ՄԵԾ ԳՐՈՂ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ՀԵՔԻԱԹՆԵՐԸ՝ «ՉԱԽՉԱԽ ԹԱԳԱՎՈՐ», «ՔԱՋ ՆԱԶԱՐԸ» ԵՎ ԱՅԼՆ:

բ/ ՓԱՅՏԱԿԱՐԱՆԸ ՄԵԾ ՀԱՅՔԻ ՏԱՍՆՄԵԿԵՐՈՐԴ ՆԱՀԱՆԳՆ ԷՐ ԿՈՒՐ ԵՎ ԵՐԱՍԽ ԳԵՏԵՐԻ ՍՏՈՐԻՆ ՀՈՍԱՆՔԻ ՇՐՋԱՆՈՒՄ:
գ/ ՄԻՋՆԱԴԱՐԻ ՀԱՅ ԻՄԱՍՏԱՍԵՐ ԳՐԻԳՈՐ ՏԱԹԵՎԱՑԻՆ ԾՆՎԵԼ Է ՎԱՅՈՑ ՁՈՐՈՒՄ, ԱՇԱԿԵՐՏԵԼ Է ԿԱՐԿԱՌՈՒՆ ԳԻՏՆԱԿԱՆ, ՈՒՍՈՒՑՉԱՊԵՏ ՀՈՎՀԱՆ ՈՐՈՏՆԵՑՈՒՆ:
 դ/ ՀԻՆԱՎՈՒՐՑ ՀԻՇԱՏԱԿՆԵՐՈՎ ՀԱՅՏՆԻ ԱՂԹԱՄԱՐ ԿՂԶԻՆ ՏԱՐԱԾՎՈՒՄ Է ՎԱՆԱ ԼՃԻ ՀԱՐԱՎԱՐԵՎԵԼՅԱՆ ՄԱՍՈՒՄ, ՆՐԱ ԴԻՄԱՑ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՏԱՎՐՈՍ ԼԵՌՆԱՇՂԹԱՅԻ ՄԱՍ ԿԱԶՄՈՂ ԿԱՊՈՒՏԿՈՂ ԼԵՌՆ Է:
ե/ ԳՐԻԳՈՐ ԶՈՀՐԱՊԸ ԿԱՆԳ ԱՌԱՎ ԳՐԱՍԵՂԱՆԻ ՄՈՏ ԵՎ ՀԱՅԱՑՔՆ ՈՒՂՂԵՑ ԷԴԳԱՐ ՇԱՀԻՆԻ «ՓԱՐԻԶՈՒՀԻՆ ԿԱՌՔՈՒՄ» ՆԿԱՐԻՆ ԵՎ ՍԿՍԵՑ ԽՈՐՀԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՃԱԿԱՏԱԳՐԻ ՄԱՍԻՆ:

9․ Յուրաքանչյուրի դիմաց գրեցեք հնչյունափոխված բաղադրիչի անհնչյունափոխ ձևը: 
ուղեծիր-ուղի
որդյակ-որդի
հուսավառ-հույս
բքախեղդ-բուք
սրընթաց-սուր
նրբերշիկ-նուրբ
լրատու-լուր
արնագույն-արյուն
երկնային-երկիր
հուզառատ-հույզ
մտամոլոր-միտ

10. Տրված բարդ բառերի առաջին արմատները փոխելով ստացիր նոր բարդ բառեր: 
հացատուն-հյուրատուն
քինախնդիր—վրեժխնդիր
ոսկեպատ-արյունապատ
հողածին-մարդածին
փառամոլ-խաղամոլ
կենսագիր-լրագիր
զբոսանավ-սուզանավ
ծովագնաց-լեռնագնաց

11. Տրված բարդ բառերի վերջին արմատները փոխելով ստացիր նոր բառեր: 
Հեռախոս-հեռուստացույց
հանրածանոթ-հանրախանութ
քարապատ-քարաբեկոր
երկրագունդ-երկրակեղև
մտահոգ-մտադիր
ծովակալ-ծովահեն
բարենպաստ-բարեգութ
դեղնակտուց-դեղնախտ