Չարենց «Հեռացումի խոսքեր»

ՀԵՌԱՑՈՒՄԻ ԽՈՍՔԵՐ

Իմ աչքերի մեջ այնքա՜ն կրակներ եմ մարել ես
Եվ հոգուս մեջ, հուսահատ, այնքան աստղեր եմ մարել:
Կյանքս, որ հուշ է դարձել, հեռանալիս չանիծես.
Կյանքս կանցնի, կմարի – բայց երգս կա, կապրի դեռ:

Կյանքս կանցնի, կմարի, որպես կրակ ճահիճում՝
Աննպատակ ու տարտամ, անմխիթար ու անհույս։
Երգերիս մեջ-դու գիտե՞ս-ինձ ոչ ոք չի ճանաչում
Կարծես ուրի՜շն է երգում կապույտ կարոտը հոգուս։

Հավիտյան գոց ու անխոս՝ թափառել եմ ու լռել.
Ոչ ոք, ոչ ոք չգիտե՝ արդյոք ի՞նչ է կյանքս, ես.
Միայն գիտեն, որ կյանքում ինչ-որ երգեր եմ գրել,
Ինչպես գիտեմ, որ դու կաս, որ սիրում է մեկը քեզ:

Ես երգել եմ քո հոգին, քո ժպիտը լուսավոր,
Քո աչքերի, քո դեմքի տխրությունը սրբազան.
Կյանքս թողած անհունում-ես երգել եմ սերը խոր
Ու կարոտը թևերիս, որ երբեք քեզ չհասան…

Մոտենում է, քո՛ւյր իմ, ա՜խ, իրիկունս միգամած.
Ես ի՞նչ անեմ, որ հոգիս չհեծկլտա կարոտից.
Ինչպե՞ս, ինչպե՞ս ընդունեմ կյանքիս բաժակը քամած,
Որ ձեռքերս չդողան, որ օրերս ներե՜ն ինձ 

Գուցե՜ հանկարծ կասկածեմ, չհավատամ ինքս, ես,
Ու սուտ թվա իմ հոգուն քո կարոտը սրբազան…
– Ի՜նչ էլ լինի, քո՛ւյր իմ, քո՛ւյր, հեռանալիս չանիծե՜ս
Խե՜ղճ կարոտը թեւերիս, որ երբե՜ք քեզ չհասան…

1917թ.

Առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ իմաստով է գործածվում «քույր» բառը բանաստեղծության մեջ։
   «Քույր» բառը նշանակում է հոգեպես մոտ, սիրելի, հոգեկան կապով մի այնպիսի կին, ում նկատմամբ բանաստեղծը խորը սեր և զգացմունք է ապրում։ Այսպիսի փոխաբերական օգտագործումն ընդունված է գրականության մեջ, երբ «քույր» բառով սիրելի կնոջն են դիմում։
2. Դուրս գրիր մակդիրները։
   Կապույտ կարոտ
   Լուսավոր ժպիտը
   Սրբազան կարոտը
   Սրբազան տխրություն
   Քամած բաժակ
   Խեղճ կարոտ
3. Ի՞նչ սիմվոլ/խորհուրդ ունեն հետևյալ պատկերները՝
   կրակ-սեր
   աստղ-երազանք
   իրիկուն-խավար
   թևեր-ազատություն
   մարել-վերջանալ
4. Բացատրիր հետևյալ միտքը՝ «Երգերիս մեջ-դու գիտե՞ս-ինձ ոչ ոք չի ճանաչում»
   Չարենցը ասում է, որ իր ժառանգություն՝ իր բանաստեղծությունների մեջ միայն թույլ է տալիս մյուսներին տեսնել ինչ‑որ բան, բայց իր իսկ իրական «ես‑ը»՝ իր ամբողջ ներաշխարհը, հույզերը, ցավը ու հոգեկան խորությունը՝ ոչ ոք իրականում չի ճանաչում։

և հետևյալ հատվածը՝

Հավիտյան գոց ու անխոս՝ թափառել եմ ու լռել.
Ոչ ոք, ոչ ոք չգիտե՝ արդյոք ի՞նչ է կյանքս, ես.
Միայն գիտեն, որ կյանքում ինչ-որ երգեր եմ գրել,
Ինչպես գիտեմ, որ դու կաս, որ սիրում է մեկը քեզ:

Այս հատվածը արտահայտում է բանաստեղծի անձնական մենակությունները, այսինքն բանաստեղծը այդպես էլ չի բացահայտում իր իրական «ես»-ը։

1. Արտահայտիր մտքերդ բանաստեղծության մասին։
   Այս բանաստեղծությունն ցավի, մենակության, սիրո ու կարոտի խառնվածքի մասին է։ Նա ոչ միայն խոսում է անձնական ապրումների մասին, այլև մի ներկայացում է այնպիսի մի մարդու ներաշխարհը, որ ոչ մի ուրիշ չի ճանաչում ամբողջությամբ՝ միայն տեսնում են նրա ստեղծագործությունների խոսքերը։
   
2. Սովորիր անգիր, ձայնագրիր։

1.3)
2.2)
3.2)
4.3)

1.4)
2.
3.
4.

1.2)
2.4)
3.4)
4.3)

1.4)
2.3)
3.2)
4.

1.3)
2.1)
3.2)
4.3)

Արևային էներգիան էներգիայի այլընտրանքային և վերականգնվող աղբյուր է, որը ստացվում է Արեգակից։ Արեգակի ճառագայթները հասնում են Երկիր և կարող են օգտագործվել հատուկ սարքերի՝ արևային վահանակների միջոցով։ Այդ վահանակները արևի լույսը փոխակերպում են էլեկտրական էներգիայի, որը մարդիկ օգտագործում են տների լուսավորության, կենցաղային տեխնիկայի աշխատանքի և ջրի տաքացման համար։ Արևային էներգիան շատ կարևոր է, որովհետև այն չի աղտոտում շրջակա միջավայրը և չի առաջացնում վնասակար գազեր։ Ի տարբերություն նավթի, գազի և ածխի՝ արևային էներգիան չի սպառվում, քանի որ Արեգակը մշտապես ճառագայթում է։ Այդ պատճառով այն համարվում է մաքուր և անվտանգ էներգիայի աղբյուր։ Շատ երկրներ ակտիվորեն օգտագործում են արևային էներգիան, և այն զարգանում է նաև Հայաստանում, քանի որ մեր երկիրը ունի շատ արևոտ օրեր։ Արևային էներգիան համարվում է ապագայի կարևոր էներգետիկ լուծում։

Մաս 1

1)

4)

4)

2)

4)

3)

2)

4)

3)

1)

3)

4)

3)

2)

Մաս 2
1 տեսակ

3-Մակդիր, փոխաբերություն, շրջադասություն։

3-Շրջադասություն, մակդիր, փոխաբերություն։

1-Չափազանցություն։

4-Փոխաբերություն, մակդիր, համեմատություն, շրջադասություն։

10

Կարդալ Թումանյանի «Երազը իմ կյանքում» հոդվածը և վերլուծել։

Հուշում՝ ամեն մի պարբերություն արժանի է մեկանաբանության։

1. Ի՞նչ դեր ունեն հեղինակի ծնողները նրա աշխարհընկալման ձևավորման մեջ։
   Հեղինակի ծնողները մեծ դեր ունեն նրա աշխարհընկալման ձևավորման մեջ։ Նա փոքրուց տեսել է, որ իր հայրը հավատում էր երազներին, հին երազահան էր և մարդկանց օգնում էր երազները մեկնաբանել։ Դա նշանակում է, որ ընտանիքում երազներին ու նախազգացումներին լուրջ էին վերաբերվում, չէին ծաղրում կամ անտեսում դրանք։ Մայրը նույնպես ուներ նախազգացման և պայծառատեսության ունակություն, և դա հեղինակի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել։
   
2. Ո՞րն է հոդվածի հիմնական գաղափարը։
   Իմ կարծիքով, հոդվածի հիմնական գաղափարն այն է, որ երազները մարդու կյանքում մեծ նշանակություն ունեն և կարող են նախազգացնել կամ կանխազգացնել ապագա դեպքերը, որոնք որոշ դեպքերում մարդիկ անտեսում են։ Հեղինակը ուզում է ցույց տալ, որ երազը պարզապես պատահական երևույթ չէ, այլ իմաստուն ու խորքային բան է, որը կապված է մեր իրական կյանքի հետ։
   
3. Ինչպե՞ս է հեղինակը օգտագործում կրկնությունները («տեսնել ու նկատել», «լսել ու հասկանալ») գաղափարը ընդգծելու համար։
   Հեղինակը կրկնությունները օգտագործում է, որպեսզի ավելի ուժեղ ցույց տա իր միտքը։ Երբ ասում է «տեսնել ու նկատել», «լսել ու հասկանալ», նա ուզում է ընդգծել, որ դրանք նույն բաները չեն։ Մարդը կարող է ինչ-որ բան տեսնել, բայց չնկատել դրա կարևորությունը, կամ լսել, բայց չհասկանալ իրական իմաստը։
   
4. Ինչո՞ւ են մարդիկ հաճախ արհամարհում կամ ծիծաղում նախազգացումների վրա, ըստ հեղինակի։
   Ըստ հեղինակի՝ մարդիկ հաճախ արհամարհում կամ ծիծաղում են նախազգացումների վրա, որովհետև նրանք չեն կարողանում ճիշտ հասկանալ իրենց ներքին զգացողությունները, երազներն ու նշանները, դրա համար էլ դրանք համարում են սուտ կամ անհնար բաներ։ Մարդիկ արհամարհում են այն, ինչի իմաստը չեն կարողանում ընկալել։
   
5. Ի՞նչ է նշանակում լինել «կույր»՝ ոչ ֆիզիկական, այլ հոգևոր իմաստով։
   Հոգևոր իմաստով «կույր» լինելը նշանակում է, որ մարդը չունի ներքին տեսողություն։ Նա կարող է ֆիզիկապես տեսնել աշխարհը, բայց չի նկատում նրա խոր իմաստը, չի հասկանում նշանները, զգացողությունները, երազները։
   
6. Համաձա՞յն եք արդյոք հեղինակի այն մտքի հետ, որ երազը կարող է իրական կյանքի արժեք ունենալ։ Հիմնավորեք։
   Այո՛, ես համաձայն եմ հեղինակի այդ մտքի հետ։ Կարծում եմ՝ երազը կարող է իրական կյանքի արժեք ունենալ, որովհետև երբեմն այն արտահայտում է մեր խոր զգացմունքները, վախերը կամ ցանկությունները։ Երբեմն էլ երազները կարող են մեզ զգուշացնել ինչ-որ բանի մասին կամ օգնել ճիշտ որոշում կայացնել։ Այդ պատճառով ես կարծում եմ, որ երազը պարզապես քնի ընթացքում տեսած պատկեր չէ, այլ մարդու ներաշխարհի մի մաս։
   
7. Ի՞նչ ուղերձ է փոխանցում հեղինակը ընթերցողին մարդու ներաշխարհի ճանաչման վերաբերյալ։
   Հեղինակի ուղերձն այն է, որ պետք է ոչ միայն արտաքին աշխարհը տեսնենք, այլ նաև փորձենք հասկանալ մեր ներսում կատարվողը։ Եթե սովորենք լսել մեր ներքին ձայնը, նկատել մեր երազներն ու զգացողությունները, ապա ավելի գիտակցված և իմաստալից կյանք կապրենք։
   
8. Գտեք երազների գիտական բացատրությունը, հետքարքիր փաստեր։
   1. Մեծ մասը երազների վրա տեղի է ունենում Rapid Eye Movement (REM) փուլի ընթացքում՝ երբ ուղեղը շատ ակտիվ է, նույնիսկ ավելի, քան որոշակի սկսված արթուն վիճակում։ Այս փուլում մեր մարմինը սովորաբար «հայատակում է» շարժումներից, որպեսզի չկատարենք երազի գործողությունները իրականում։
   2. Երազների պատկերները գեներացվում են ուղեղի դիմային կորտեքսի, ենթագիտակցության, հիշողության և զգացմունքների կենտրոնների ակտիվությամբ։
   3. Առավել տարածված տեսություններից մեկը նշում է, որ երազները խաղում են կարևոր դեր մեր հիշողությունների ամրագրման գործընթացում։ Երբ մենք քնած ենք, ուղեղը վերամիավորում է նոր տեղեկությունները նախկին փորձառությունների հետ, և դա կարող է արտացոլվել երազների բովանդակությունում։
   4. Գիտնականները հիշեցնում են, որ երազները հաճախ սերտորեն կապված են մեր զգացմունքների հետ և կարող են օգնել մեզ էմոցիաները մշակել, հատկապես կոնֆլիկտային կամ սթրեսային իրավիճակների դեպքում։
   5. Մարդիկ երազ են տեսնում ամեն գիշեր, նույնիսկ եթե չեն հիշում դա։ Երկարաժամկետ հիշողությունը երազներից միայն մի փոքր մասն է։
   6. Երազները հաճախ ավելի գունավոր են, քան մարդիկ կարծում են, իսկ մարդկանց մեծ մասը երազում է մոտ 2 ժամ գիշերվա ընթացքում՝ մի քանի փոքր երազներով:
   
   Գիտությունը համամիտ չէ, որ երազները թարգմանելի են որպես նշան կամ ուղղակի ապագայի նախազգացում, բայց հաստատ է, որ երազները ունեն վստահաբար կապ ուղեղի ֆիզիոլոգիական եւ հոգեկան գործընթացների հետ, հատկապես հիշողության ու զգացմունքների մշակման։ Նաև երազների բովանդակությունն ազդում է մեր հուշերի, զգացմունքների եւ լուսադիմային մտքերի վրա՝ ինչ որ չափով։