Նպատակ

Սահմանել թեման, հասկանալ նախնական պատկերացումները

Խնդիրներ՝

• Icebreaker՝ «Արդար / անարդար» իրավիճակների խաղ

Քննարկում՝

• Ի՞նչ է արդարությունը
  Արդարությունը մի կարևոր արժեք է, որը վերաբերում է մարդկանց միջև ճիշտ և հավասար վերաբերմունքին։ Այն նշանակում է, որ յուրաքանչյուր մարդ պետք է ստանա այն, ինչ իրեն հասնում է՝ առանց խտրականության կամ անարդարության։ Արդարություն կա այն ժամանակ, երբ մարդիկ միմյանց հետ վարվում են ազնիվ, չեն խաբում և չեն վնասում ուրիշներին։ Արդարությունը նաև կապված է օրենքների հետ․ հասարակության մեջ կան օրենքներ, որոնք ապահովում են, որ բոլորը լինեն հավասար և յուրաքանչյուր մարդ պատասխանատվություն կրի իր արարքների համար։ Օրինակ՝ եթե ինչ-որ մեկը սխալ է գործում, նա պետք է պատժվի, իսկ եթե մարդը ճիշտ է վարվում, նրա իրավունքները պետք է պաշտպանվեն։ Միևնույն ժամանակ արդարությունը միայն օրենքների մասին չէ։ Այն նաև մարդկանց ներքին զգացումն է՝ հասկանալ, թե ինչն է ճիշտ և ինչն է սխալ։ Երբ մարդիկ փորձում են լինել արդար՝ օգնել ուրիշներին, կիսվել հավասար, և հարգել միմյանց իրավունքները, այդ ժամանակ հասարակությունն ավելի խաղաղ և ճիշտ է դառնում։
  
• Բոլո՞րն ունեն նույն հնարավորությունները
  Ոչ, բոլոր մարդիկ չունեն նույն հնարավորությունները, որովհետև կյանքում կան բազմաթիվ տարբերություններ։ Օրինակ՝ որոշ երեխաներ ապրում են ապահով ընտանիքներում և կարող են լավ կրթություն ստանալ, իսկ ուրիշները ապրում են դժվար պայմաններում և չունեն նույն հնարավորությունները։ Երբեմն նաև տարբերություններ կան դպրոցի որակի, ֆինանսական վիճակի, առողջության կամ բնակության վայրի պատճառով։ Այս ամենը ազդում է մարդկանց հաջողությունների վրա։ Այնուամենայնիվ, հասարակությունները փորձում են ստեղծել հավասար հնարավորություններ, որպեսզի բոլորը կարողանան սովորել, աշխատել և զարգանալ առանց խտրականության։ Բայց իրական կյանքում այդ հավասարությունը միշտ ամբողջությամբ չի իրականացվում։
  
• Տեսանյութ դիտում + քննարկում

Ինչպես է անհավասարությունը ազդում մարդկանց վրա

տարբրեությունը հավասարի և արդարի միջև

Գրել 1 օրինակ իրական կյանքից, որտեղ նկատել են անհավասարություն

Անհավասարության տեսակներ

Ծանոթանալ հիմնական տեսակներին

• Խմբային աշխատանք
• Խումբ 1՝ եկամուտ
• Խումբ 2՝ կրթություն
• Խումբ 3՝ առողջապահություն
• Խումբ 4՝ խտրականություն

Պատճառներ՝

Հասկանալ՝ ինչու է առաջանում անհավասարություն
Առաջին պատճառը տնտեսական տարբերություններն են․ մարդիկ չեն ունենում նույն եկամուտը, աշխատանքը կամ ունեցվածքը, և դրա պատճառով ոմանք ունեն ավելի շատ հնարավորություններ, իսկ մյուսները՝ ավելի քիչ։
Երկրորդը կրթության անհավասարությունն է․ եթե բոլորը չեն կարող ստանալ որակյալ կրթություն, ապա հետագայում նրանց հնարավորությունները նույնպես տարբեր են լինում։
Երրորդը խտրականությունն է․ երբ մարդկանց տարբեր կերպ են վերաբերվում՝ ըստ սեռի, ազգության, սոցիալական վիճակի կամ այլ հատկանիշների, դա նույնպես ստեղծում է անհավասարություն։
Չորրորդը ծագումն ու ընտանիքի վիճակն է․ եթե մարդը ծնվում է հարուստ կամ ապահով ընտանիքում, նա ունի ավելի շատ հնարավորություններ, քան այն մարդը, ով ապրում է դժվար պայմաններում։

Գործողություններ

• Brainstorming
• Պատճառ–հետևանք քարտեզ (mind map)
• Քննարկում

Որպես թեմայի ամփոփում՝

Առաջարկել հնարավոր միջոցներ որով կարելի է քննարկված խնդիրները լուծել

Բնական աղետները բնության կողմից առաջացած վտանգավոր երևույթներ են, որոնք կարող են վնասել մարդկանց, տները և շրջակա միջավայրը։ Այդպիսի աղետներից են ջրհեղեղը, սողանքը և սելավը։ Ջրհեղեղը տեղի է ունենում, երբ շատ ջուր է կուտակվում և դուրս է գալիս իր սահմաններից՝ ծածկելով մեծ տարածքներ։ Սա կարող է լինել ուժեղ անձրևներից կամ ձնհալից հետո։ Սողանքը այն երևույթն է, երբ հողը կամ քարերը լեռներից կամ բլուրներից սահում են ներքև՝ ծանրության ազդեցությամբ։ Սելավը շատ արագ հոսող ջուր է, որը իր հետ բերում է քարեր, ցեխ և ավազ և ունի ուժեղ կործանարար ազդեցություն։ Այս բոլոր բնական աղետները վտանգավոր են և կարող են մեծ վնաս հասցնել մարդկանց և բնությանը։

Նպատակ՝

• Սովորողների մոտ զարգացնել սոցիալական անհավասարության վերաբերյալ գիտակցություն, հասկանալ դրա պատճառները և գտնել հնարավոր լուծումներ

Քննարկվող թեմաներ՝

• Սոցիալական անհավասարության տեսակներ (եկամուտ, կրթություն, առողջապահություն)
• Աղքատություն և հնարավորություններ
• Խտրականություն (սեռ, հաշմանդամություն, ծագում)
• Հավասար իրավունքներ

Հարցեր՝

• Ի՞նչ է արդարությունը
  Արդարությունը այն հասկացությունն է, որը ցույց է տալիս, թե ինչն է ճիշտ և ազնիվ մարդկանց միջև։ Այն նշանակում է, որ մարդիկ պետք է ստանան այն, ինչին արժանի են, և բոլորի նկատմամբ պետք է լինի հավասար ու անկողմնակալ վերաբերմունք։ Արդարությունը կապված է օրենքի, խղճի և բարոյականության հետ, այսինքն՝ այն պահանջում է, որ մարդը գործի ճիշտ, չխաբի և չվնասի ուրիշներին։ Կյանքում արդարությունը երևում է տարբեր իրավիճակներում․ օրինակ՝ երբ մարդը աշխատում է և ստանում է իր արդար վարձը, կամ երբ որևէ սխալ արարք ունի համապատասխան պատասխանատվություն։ Այն նաև նշանակում է, որ մարդկանց չեն տարբերակում և բոլորին վերաբերվում են հավասար ձևով։ Արդար լինելը կարևոր հատկություն է, որովհետև օգնում է պահպանել վստահություն և կարգ հասարակության մեջ։
  
• Արդյոք բոլորը ունեն նույն հնարավորությունները
  Իրականում բոլորը չեն ունենում նույն հնարավորությունները, թեև դա շատ կարևոր նպատակ է հասարակության համար։ Հավասար հնարավորություններ նշանակում է, որ մարդիկ պետք է ունենան նույն շանսերը՝ անկախ իրենց ծագումից, սեռից, սոցիալական վիճակից կամ այլ տարբերություններից ։ Սակայն իրական կյանքում մարդկանց պայմանները տարբեր են, և դա ազդում է նրանց հնարավորությունների վրա։ Օրինակ՝ որոշ մարդիկ ծնվում են հարուստ ընտանիքներում, ունեն լավ կրթություն և աջակցություն, իսկ մյուսները՝ ոչ։ Այդ պատճառով նրանք սկսում են կյանքի ճանապարհը տարբեր պայմաններից, և նրանց հնարավորությունները չեն լինում նույնը։ Նույնիսկ եթե օրենքները փորձում են ապահովել հավասարություն, իրականում տարբեր հանգամանքներ՝ ինչպես ընտանիքը, միջավայրը և կրթությունը, շարունակում են ազդել մարդկանց հաջողության վրա։
  
• Բոլոր երեխաները նույն կրթության հասանելիություն ունեն? Ի՞նչ խոչընդոտներ կան
  Ոչ, բոլոր երեխաները նույն կրթության հասանելիություն չունեն։ Թեև կրթությունը համարվում է յուրաքանչյուր երեխայի իրավունք, իրական կյանքում շատ խոչընդոտներ կան, որոնք խանգարում են այդ հավասարությանը։ Կրթության հասանելիության հիմնական խոչընդոտներն են՝
  Առաջինը՝ աղքատությունը։ Շատ ընտանիքներ չեն կարող վճարել դպրոցի ծախսերը՝ գրքեր, հագուստ կամ ճանապարհի գումար, և երեխաները ստիպված են չսովորել կամ աշխատել։
  Երկրորդը՝ աշխարհագրական խնդիրները։ Հեռավոր գյուղերում կամ դժվար հասանելի վայրերում դպրոցներ կարող են չլինել կամ շատ հեռու լինեն, ինչը նույնպես խանգարում է սովորելուն։
  Երրորդը՝ խտրականությունը։ Որոշ երեխաներ (օրինակ՝ աղջիկներ, ազգային փոքրամասնություններ, միգրանտներ) կարող են ավելի քիչ հնարավորություն ունենալ կրթություն ստանալու։
  Չորրորդը՝ հաշմանդամությունը։ Շատ դպրոցներ հարմարեցված չեն հաշմանդամություն ունեցող երեխաների համար, և նրանք հաճախ դուրս են մնում կրթությունից։
  Հինգերորդը՝ կրթության որակը։ Որոշ դպրոցներում չկա բավարար ուսուցիչ, գրքեր կամ պայմաններ, ինչի պատճառով երեխաները լիարժեք չեն սովորում։

Գործնական աշխատանք՝

• Պատանիներին բաժանիր խմբերի․
• Յուրաքանչյուր խումբ ուսումնասիրում է մեկ թեմա
• Աղբյուրներ՝ հոդվածներ, տեսանյութեր, հարցազրույցներ

Ակնկալվոլ արդյունք՝

• Ի՞նչ խնդիրներ բացահայտեցին
• Ինչպե՞ս կարող ենք փոքր քայլերով փոփոխություն անել

30.

1.8
2.10
3.64
4.49

31.

1.2
2.0
3.30,1
4.1,95

Ո՞ր բազմությունն են անվանում թվային:
Թվային են անվանում այն բազմությունը, որի բոլոր տարրերը թվեր են (օրինակ՝ բնական, ամբողջ, իրական թվերի բազմությունները)։

Ի՞նչ է թվային ֆունկցիան:
Թվային ֆունկցիան համապատասխանություն է, որի դեպքում մի թվային բազմության յուրաքանչյուր $x$x թվին համապատասխանեցվում է մեկ $y$y թիվ։

Ո՞րն է անկախ փոփոխականը և ո՞րը` կախյալ:
x — անկախ փոփոխական (արգումենտ),
y — կախյալ փոփոխական (ֆունկցիայի արժեք), որովհետև կախված է $x$x-ից։

Ո՞ր բազմությունն են անվանում է ֆունկցիայի արժեքների բազմություն:
Ֆունկցիայի արժեքների բազմություն են անվանում բոլոր այն $y=f(x)$y=f(x) արժեքների ամբողջությունը, որոնք ստացվում են $x$x-ի բոլոր թույլատրելի արժեքների համար։

Ո՞ր ֆունկցիան են անվանում հաստատուն ֆունկցիա:
Հաստատուն ֆունկցիա է այն ֆունկցիան, որի դեպքում բոլոր $x$x-երի համար $y$y-ը նույն թիվն է, օրինակ՝
$y = 5$y=5։

Ո՞րն է ֆունկցիայի որոշման տիրույթը, եթե ֆունկցիան տրված է արտահայտությամբ, և նշված չէ նրա որոշման տիրույթը:
Այդ դեպքում որոշման տիրույթը բոլոր այն $x$x-երի բազմությունն է, որոնց համար ֆունկցիան ունի իմաստ (այսինքն՝ կարելի է հաշվել իրական արժեք)։

Ի՞նչ բանաձևով է տրվում քառակուսու մակերեսի ֆունկցիոնալ կախվածությունը նրա կողմի երկարությունից:

Բերել մի քանի ֆունկցիաների օրինակներ։

Կոմպոստը բնական պարարտանյութ է, որը ստացվում է օրգանական թափոնների քայքայման արդյունքում։ Երբ մրգերի և բանջարեղենի կեղևները, տերևները, խոտը կամ այլ բնական մնացորդներ որոշ ժամանակ պահվում են, դրանք աստիճանաբար փտում են և վերածվում են օգտակար հողի։ Կոմպոստը շատ կարևոր է, քանի որ այն հողը դարձնում է ավելի բերրի և օգնում է բույսերին լավ աճել։ Բացի այդ, կոմպոստ պատրաստելով՝ մենք նվազեցնում ենք աղբի քանակը և օգնում ենք պահպանել շրջակա միջավայրը։

Կարդա Աղայանի «Երկու խոշոր չարիք»  հոդվածը:

• Ի՞նչ երկու խոշոր չարիքի մասին է խոսքը:
  Ղազարոս Աղայանի «Երկու խոշոր չարիք» հոդվածի մեջ հեղինակը խոսում է երկու կարևոր չարիքների մասին՝ անգրագիտության և ծուլության։ Աղայանը կարծում է, որ այս երկու երևույթները մեծ վնաս են հասցնում մարդուն և ամբողջ հասարակությանը։ Անգրագիտությունը մարդուն ստիպում է չհասկանալ աշխարհը և չկարողանալ ճիշտ որոշումներ ընդունել։ Իսկ ծուլությունը մարդուն ստիպում է չաշխատել, չզարգանալ և չօգտագործել իրենց հնարավորությունները։
  
• Որո՞նք են այդ չարիքների առաջացման պատճառները:
  Անգրագիտության հիմնական պատճառը այն է, որ մարդիկ չեն ստանում ճիշտ և բավարար կրթություն։ Շատերը չեն կարդում գրքեր և չեն ձգտում սովորել, դրա պատճառով մնում են անտեղյակ և զարգացում չեն ունենում։ Իսկ ծուլության պատճառը կապված է մարդու վերաբերմունքի հետ․ երբ մարդը չի սիրում աշխատել, չի ցանկանում ջանք գործադրել և չի փորձում զարգանալ, նա դառնում է ծույլ։ Երբ հասարակության մեջ չկա աշխատասիրություն և նպատակասլացություն, այդ չարիքը ավելի է տարածվում։
  
• Աղայանը ի՞նչ է առաջարկում այդ երկու խոշոր չարիքների հաղթահարման համար:
  Նա կարծում է, որ պետք է բարելավել կրթական համակարգը․ դպրոցները պետք է լինեն ավելի ճիշտ կազմակերպված, հետաքրքիր և օգտակար, որպեսզի երեխաները չհոգնեն և իսկապես գիտելիք ստանան։