Իմ կարծիքով ամեն մարդ պետք է զբաղվի նրանով ինչը սիրում է։ Եթե մարդուն տանենք այնտեղ որտեղ իրեն հարմար չի լավ չի միանշանակ այդ մարդը չի սիրի այն ինչով զբաղվում է, ինչ որ բան շատ լավ սովորելու և իմանալու համար կամքի ուժ է պետք, եթե մարդուն տանենք օրինակ ֆուտբոլի, բայց ինքը ավելի շատ նախընտրի խաղալ բասկետբոլ ինքը ֆուտբոլով առաջընթաց չի ունենա, չի սովորի։ Ամեն մեկը պետք է զբաղվի նրանով ինչը սիրում է։

Место рождения – Бурятия? Бату-хан родился в 1209 году. Скорее всего, это произошло на территории Бурятии или Алтая. Его отцом был старший сын Чингисхана Джучи (который родился в плену, и есть мнение, что он не сын Чингисхана), а матерью — Уки-хатун, состоявшая в родстве со старшей женой Чингисхана. Таким образом, Бату был внуком Чингисхана и внучатым племянником его жены. Джучи владел самым большим уделом чингизидов. Он был убит, возможно, по указанию Чингисхана, когда Бату было 18 лет. По легенде, Джучи похоронен в мавзолее, который находится на территории Казахстана в 50 километрах к северо-востоку от города Жезказгана. Историки считают, что мавзолей мог быть построен над могилой хана много лет спустя.

Окаянный и справедливый Имя Бату означает «крепкий», «сильный». При жизни он получил прозвище Саин-хан, что по-монгольски означало «благородный», «щедрый» и даже «справедливый». Единственные летописцы, которые отзывались о Батые лестно, были персами. Европейцы писали, что хан внушает сильный страх, но держит себя «ласково», умеет скрыть эмоции и подчеркивает свою принадлежность к семье чингизидов. В нашу историю он вошел, как погубитель — «злочестивый», «окаянный» и «поганый».

Праздник, ставший поминками Кроме Бату, у Джучи было 13 сыновей. Есть легенда о том, что все они уступали друг другу место отца и просили деда разрешить спор. Чингисхан выбрал Бату и дал ему в наставники полководца Субедея. По сути, власти Бату не получил, земли был вынужден раздать братьям, а сам выполнял представительские функции. Даже войско отца возглавил старший брат Орду-Ичен. По легенде, праздник, который молодой хан устроил, вернувшись домой, превратился в поминки: гонец принес весть о кончине Чингисхана. Ставший Великим ханом Удэгей недолюбливал Джучи, но в 1229 году подтвердил титул Бату. Безземельному Бату пришлось сопровождать дядю в китайском походе. Поход на Русь, который монголы начали готовить в 1235 году, стал для Бату шансом обрести владения.

Татаро-монголы против тамплиеров Кроме Бату-хана возглавить поход хотели еще 11 царевичей. Бату оказался самым опытным. Еще подростком он участвовал в военном походе на Хорезм и половцев. Считается, что хан принимал участие в битве на Калке в 1223 году, где монголы разгромили половцев и русских. Есть и другая версия: войска для похода на Русь собирались во владениях Бату, и возможно, он просто совершил военный переворот, с помощью оружия убедив царевичей отступить. По сути, военачальником войска был не Батый, а Субедей. Сначала Батый покорил Волжскую Булгарию, затем опустошил Русь и вернулся в Приволжские степи, где хотел заняться созданием своего улуса. Но хан Удэгей потребовал новых завоеваний. И в 1240 году Бату вторгся в Южную Русь, взял Киев. Его целью была Венгрия, куда бежал старый враг чингизидов половецкий хан Котян. Первой пала Польша, был взят Краков. В 1241 году у Легницы было разбито войско князя Генриха, в котором сражались даже тамплиеры. Затем были Словакия, Чехия, Венгрия. Потоммонголы достигли Адриатики и взяли Загреб. Европа оказалась беспомощной. Людовиг Французский готовился к смерти, а Фридрих II собирался бежать в Палестину. Их спасло то, что умер хан Удэгей, и Батый повернул назад.

Бату против Каракорума Выборы нового Великого хана затянулись на пять лет. Наконец был выбран Гуюк, который понимал, что Бату-хан ему никогда не подчиниться. Он собрал войска и двинул их к улусу Джучи, но вдруг вовремя умер, скорее всего, от яда. Через три года Батый совершил военный переворот в Каракоруме. При поддержке братьев он сделал Великим ханом своего друга Монке, который признал за Бату право контролировать политику Булгарии, Руси и Северного Кавказа. Яблоком раздора между Монголией и Бату оставались земли Ирана и Малой Азии. Деятельность Бату по защите улуса дала плоды. В 1270-х годах Золотая Орда перестала зависеть от Монголии. В 1254 году Бату-хан основал столицу Золотой Орды — Сарай-Бату («Город Бату»), которая стояла на реке Ахтубе. Сарай располагался на холмах и тянулся по берегу реки на 15 километров. Это был богатый город, имевший свои ювелирные, литейные и керамические мастерские. В Сарай-Бату было 14 мечетей. Дворцы, украшенные мозаиками, приводили иноземцев в трепет, а ханский дворец, расположенный на самом высоком месте города, был щедро украшен золотом. Именно от его великолепного вида и пошло название «Золотая Орда». Город был сметен с лица земли Тамреланом в 1395 году.

Батый и Невский Известно, что с Бату-ханом встречался русский святой князь Александр Невский. Встреча Батыя и Невского произошла в июле 1247 года на Нижней Волге. Невский «гостил» у Батыя до осени 1248 года, после чего выехал в Каракорум. Лев Гумилев считает, что Александр Невский и сын Бату-хана Сартак даже побратались, и таким образом, Александр стал якобы приемным сыном Батыя. Поскольку никаких летописных подтверждений этому нет, может статься, что это только легенда. Зато можно предполагать, что во времена ига именно Золотая Орда не давала нашим западным соседям вторгнуться на Русь. Европейцы попросту боялись золотоордынцев, помня свирепость и беспощадность хана Бату.

Загадка смерти Бату-хан умер в 1256 году в возрасте 48 лет. Современники считали, что его могли отравить. Говорили даже о том, что он погиб в походе. Но скорее всего, он умер от наследственного ревматического заболевания. Хан часто жаловался на боли и онемение в ногах, иногда из-за этого не приезжал на курултаи, на которых принимались важные решения. Современники рассказывали, что лицо хана покрывалось красными пятнами, что явно свидетельствовало о нездоровье. Если учесть, что предки по материнской линии тоже мучились болями в ногах, то эта версия смерти выглядит правдоподобно. Тело Батыя было предано земле там, где речка Ахтуба впадает в Волгу. Похоронили хана по монгольскому обычаю, устроив в земле дом с богатым ложем. Ночью по могиле прогнали табун лошадей, чтобы никто и никогда не нашел это место.

Ծննդավայր — Բուրյաթիա? Բաթու Խանը ծնվել է 1209 թ. Ամենայն հավանականությամբ, դա տեղի է ունեցել Բուրյաթիայի կամ Ալթայի տարածքում։ Նրա հայրը Չինգիզ խան Ջոչիի (որը ծնվել է գերության մեջ, և կարծիք կա, որ նա Չինգիզ խանի որդին չէ) ավագ որդին էր, իսկ մայրը՝ Ուկի-Խաթունը, ով ազգական էր Չինգիզ Խանի ավագ կնոջ հետ։ Այսպիսով, Բաթուն Չինգիզ խանի թոռն էր և նրա կնոջ ծոռը։ Ջոչին պատկանում էր Չինգիզիդների ամենամեծ մասը: Նա սպանվել է, հնարավոր է, Չինգիզ Խանի հրամանով, երբ Բաթուն 18 տարեկան էր։ Ըստ լեգենդի՝ Ջոչին թաղված է դամբարանում, որը գտնվում է Ղազախստանում՝ Ժեզկազգան քաղաքից 50 կիլոմետր հյուսիս-արևելք: Պատմաբանները կարծում են, որ դամբարանը կարող էր կառուցվել խանի գերեզմանի վրա շատ տարիներ անց։

Անիծված և արդար Բաթու անունը նշանակում է «ուժեղ», «ուժեղ»: Իր կենդանության օրոք նա ստացել է Սաին Խան մականունը, որը մոնղոլերեն նշանակում է «ազնվական», «առատաձեռն» և նույնիսկ «արդար»։ Միակ մատենագիրները, որոնք շողոքորթությամբ էին խոսում Բաթուի մասին, պարսիկներն էին։ Եվրոպացիները գրում էին, որ խանը մեծ վախ է ներշնչում, բայց իրեն «նրբորեն» է պահում, գիտի ինչպես թաքցնել զգացմունքները և ընդգծում է իր պատկանելությունը Չինգիզիդների ընտանիքին։ Նա մեր պատմության մեջ մտավ որպես կործանիչ՝ «չար», «անիծված» և «կեղտոտ»։

Տոն, որը դարձավ հիշատակի Բաթուից բացի, Ջոչին ուներ 13 որդի։ Լեգենդ կա, որ նրանք բոլորը միմյանց տվել են իրենց հոր տեղը և խնդրել են պապիկին լուծել վեճը։ Չինգիզ խանը ընտրեց Բաթուն և որպես դաստիարակ նրան տվեց հրամանատար Սուբեդեյին: Փաստորեն, Բաթուն իշխանություն չստացավ, նա ստիպված եղավ հողը բաժանել իր եղբայրներին, իսկ ինքը կատարել էր ներկայացուցչական գործառույթներ։ Նույնիսկ հայրական բանակը գլխավորում էր ավագ եղբայր Հորդ-Իչենը։ Ըստ լեգենդի, տոնը, որը կազմակերպել էր երիտասարդ խանը տուն վերադառնալով, վերածվեց հիշատակի. սուրհանդակը բերեց Չինգիզ խանի մահվան լուրը: Ուդեգեյը, ով դարձավ Մեծ խան, չէր սիրում Ջոչին, բայց 1229 թվականին նա հաստատեց Բաթուի տիտղոսը։ Հողազուրկ Բաթուն ստիպված էր ուղեկցել հորեղբորը չինական արշավի ժամանակ։ Ռուսաստանի դեմ արշավը, որը մոնղոլները սկսեցին նախապատրաստել 1235 թվականին, Բաթուի համար դարձավ տիրապետելու հնարավորություն։

Թաթար-մոնղոլներն ընդդեմ տամպլիերների Բացի Բաթու խանից, արշավը ցանկանում էին ղեկավարել ևս 11 իշխաններ։ Բաթուն ամենափորձառուն էր։ Պատանեկության տարիներին մասնակցել է Խորեզմի և Պոլովցների դեմ ռազմական արշավին։ Ենթադրվում է, որ Խանը մասնակցել է 1223 թվականին Կալկայի ճակատամարտին, որտեղ մոնղոլները ջախջախել են պոլովցիներին և ռուսներին։ Կա ևս մեկ վարկած՝ Ռուսաստանի դեմ արշավի համար զորքերը հավաքվում էին Բաթուի կալվածքներում, և գուցե նա պարզապես ռազմական հեղաշրջում կատարեց՝ համոզելով իշխաններին նահանջել զենքով։ Փաստորեն, բանակի հրամանատարը ոչ թե Բաթուն էր, այլ Սուբեդեյը։ Սկզբում Բաթուն գրավեց Վոլգա Բուլղարիան, այնուհետև ավերեց Ռուսաստանը և վերադարձավ Վոլգայի տափաստաններ, որտեղ նա ցանկանում էր սկսել ստեղծել իր սեփական ուլուսը: Բայց Խան Ուդեգեյը պահանջեց նոր նվաճումներ։ Իսկ 1240 թվականին Բաթուն ներխուժեց Հարավային Ռուսաստան, գրավեց Կիևը։ Նրա նպատակը Հունգարիան էր, որտեղից փախավ չինգիզիդների հին թշնամին՝ Պոլովցյան Խան Կոտյանը։ Առաջինն ընկավ Լեհաստանը, գրավեցին Կրակովը։ 1241 թվականին Լեգնիցայի մոտ պարտություն կրեց արքայազն Հենրիի բանակը, որում կռվեցին նույնիսկ տամպլիերները։ Հետո կային Սլովակիան, Չեխիան, Հունգարիան։ Հետո մոնղոլները հասան Ադրիատիկ և գրավեցին Զագրեբը։ Եվրոպան անօգնական էր. Ֆրանսիայի Լյուդովիկոսը պատրաստվում էր մահանալ, իսկ Ֆրիդրիխ II-ը պատրաստվում էր փախչել Պաղեստին։ Նրանց փրկեց այն փաստը, որ Խան Ուդեգեյը մահացավ, իսկ Բաթուն ետ դարձավ։

Բաթուն ընդդեմ Կարակորումի Նոր Մեծ խանի ընտրությունը ձգձգվեց հինգ տարի։ Վերջապես ընտրվեց Գույուկը, ով հասկացավ, որ Բաթու խանը երբեք իրեն չի ենթարկվի։ Նա զորք հավաքեց և տեղափոխեց Ջուչի ուլուս, բայց հանկարծակի մահացավ ժամանակին, ամենայն հավանականությամբ, թույնից: Երեք տարի անց Բաթուն ռազմական հեղաշրջում կատարեց Կարակորումում։ Եղբայրների աջակցությամբ նա իր ընկեր Մոնկեին դարձրեց Մեծ խան, ով ճանաչեց Բաթուի իրավունքը՝ վերահսկելու Բուլղարիայի, Ռուսաստանի և Հյուսիսային Կովկասի քաղաքականությունը։ Մոնղոլիայի և Բաթուի միջև կռվախնձորը մնացին Իրանի և Փոքր Ասիայի հողերը: Ուլուսը պաշտպանելու Բաթուի գործունեությունը տվեց իր պտուղները։ 1270-ական թվականներին Ոսկե Հորդան դադարեց կախված լինել Մոնղոլիայից: 1254 թվականին Բաթու խանը հիմնեց Ոսկե Հորդայի մայրաքաղաքը՝ Սարայ-Բաթուն («Բաթու քաղաք»), որը կանգնած էր Ախտուբա գետի վրա։ Գոմը գտնվում էր բլուրների վրա և ձգվում էր գետի ափին 15 կիլոմետր: Այն հարուստ քաղաք էր՝ իր ոսկերչության, ձուլարանի և կերամիկայի արհեստանոցներով։ Սարայ-Բաթուում կար 14 մզկիթ։ Խճանկարներով զարդարված պալատները դողում էին օտարերկրացիներին, իսկ Խանի պալատը, որը գտնվում էր քաղաքի ամենաբարձր կետում, շքեղ զարդարված էր ոսկով։ Հենց նրա հոյակապ տեսքից է առաջացել «Ոսկե Հորդա» անվանումը։ Քաղաքը երկրի երեսից ջնջվել է Թամրելանի կողմից 1395 թվականին։

Բաթու և Նևսկի Հայտնի է, որ ռուս սուրբ արքայազն Ալեքսանդր Նևսկին հանդիպել է Բաթու խանի հետ։ Բատուի և Նևսկու հանդիպումը տեղի ունեցավ 1247 թվականի հուլիսին Ստորին Վոլգայում։ Նևսկին Բաթուի մոտ «մնաց» մինչև 1248 թվականի աշունը, որից հետո մեկնեց Կարակորում։ Լև Գումիլյովը կարծում է, որ Ալեքսանդր Նևսկին և Բաթու խան Սարտակի որդին նույնիսկ եղբայրացել են, և այդպիսով Ալեքսանդրը դարձել է ենթադրաբար Բաթուի որդեգրած որդին։ Քանի որ դրա համար քրոնիկական ապացույցներ չկան, կարող է պարզվել, որ սա միայն լեգենդ է: Բայց կարելի է ենթադրել, որ լծի ժամանակ հենց Ոսկե Հորդան խանգարեց մեր արևմտյան հարևաններին ներխուժել Ռուս Եվրոպացիները պարզապես վախենում էին Ոսկե Հորդայից՝ հիշելով Խան Բաթուի վայրագությունն ու անողոքությունը։

Բաթու Խանը մահացել է 1256 թվականին 48 տարեկան հասակում։ Ժամանակակիցները կարծում էին, որ նրան կարող էին թունավորել։ Անգամ ասվում էր, որ նա զոհվել է քարոզարշավում։ Բայց, ամենայն հավանականությամբ, նա մահացել է ժառանգական ռևմատիկ հիվանդությունից։ Խանը հաճախ էր բողոքում ոտքերի ցավից և թմրությունից, երբեմն դրա պատճառով չէր գալիս կուրուլթայ, որտեղ կարևոր որոշումներ էին կայացվում։ Ժամանակակիցներն ասում էին, որ խանի դեմքը պատված էր կարմիր բծերով, որոնք ակնհայտորեն վկայում էին վատառողջության մասին։ Հաշվի առնելով, որ մայրական նախնիները նույնպես տառապել են ոտքերի ցավից, ապա մահվան այս տարբերակը հավանական է թվում: Բաթուի մարմինը թաղվել է այնտեղ, որտեղ Ախտուբա գետը թափվում է Վոլգա։ Խանին թաղեցին մոնղոլական սովորության համաձայն՝ հողի մեջ հարուստ անկողինով տուն կազմակերպելով։ Գիշերը ձիերի երամակ քշեցին գերեզմանի վրայով, որպեսզի ոչ ոք երբեք չգտնի այս վայրը։7 фактов о жизни хана Батыя

Փափկամարմինների տիպ

Ինչպես արդեն գիտեք, փափկամարմինները ունեն մոտ 130.000 տեսակ և բազմազանությամբ գրավում են երկրորդ տեղը կենդանիների թագավորությունում: Այդ հսկայական բազմազանությունը ներկայացված է թվով 7 հիմնական դասերում: Միասին կդիտարկենք փափկամարմինների տիպի երեք դաս:

1. Փորոտանիների դաս. ներկայացուցիչներն են՝ 

Փորոտանիների դասի ներկայացուցիչ է նաև լճախխունջը, որի օրինակով դիտարկեցին տիպի կազմավորվածության յուրահատկությունները:

2. Երկփեղկանիների դաս. ներկայացուցիչներն են՝

3. Գլխոտանիների դաս. ներկայացուցիչներն են՝

Փափկամարմինների դասակարգումը և կարգաբանական դիրքը կենդանիների թագավորությունում հետևյալն է.

Փորոտանիների դաս

Այս դասին է պատկանում փափկամարմինների մեծամասնությունը, մոտ 90.000 տեսակ: Նրանց մարմնի ձևերը բազմազան են, գլուխը հստակորեն առանձնացված է իրանից և կրում է 1−2 զույգ շոշափուկներ և 1 զույգ աչքեր: Փորոտանիների մեծ մասի մարմինը ծածկված է պարուրաձև խեցիով, սակայն կան տեսակներ, որոնց մոտ խեցին ապաճել է (հետ է զարգացել): Մեծամասամբ ապրում են ծովում, սակայն կան նաև քաղցրահամ ջրերում և ցամաքում ապրող տեսակներ: Հիմնականում սնվում են բույսերով, ունեն հատուկ օրգան՝ քերիչ, որի օգնությամբ քերում են բույսը:

Այս դասի վառ ներկայացուցիչներն են խխունջները, որոնք ունեն ամբողջական կամ պարուրված և կոնաձև խեցի: Դրանում հիմնականում պատսպարվում է խխունջի լավ զարգացած գլուխը, մկանուտ ոտքը և ոլորված մարմինը: Խխունջների մարմինը դարձել է անհամաչափ՝ պայմանավորված խեցու առկայությամբ:

Կողինջներ. անխեցի փորոտանիներ են, որոնց մոտ խեցին ապաճել է և իրենից ներկայացնում է փոքր թիթեղիկ: Այդ պատճառով կողինջների մոտ նկատվում է մարմնի առատ լորձարտադրություն, որը նրանց պաշտպանում է միջավայրի անբարենպաստ ազդեցությունից: Այդ պատճառով կողինջները վարում են հիմնականում գիշերային կյանք: Այս խխունջները համարվում են վնասատու կենդանիներ, հատկապես նրանք, որոնք սնվում են աշնանային բույսերով:

Խաղողի խխունջ. խաղող խխունջը լավ զարգացած և մուգ շագանակագույն խեցի ունի, որը երբեմն հասնում է խոշոր չափերի: Խեցին ունենում է 3,5 գալար. խաղողի խխունջը նույնպես վնասատու է, սնվում է խաղողի տերևներով՝ վնասելով բույսին: Մի շարք երկրներում, օրինակ՝ Ֆրանսիայում, համարվում է խորտիկ: Մարմնի չափը հասնում է մինչև 45 սմ-ի: Ապրում է մացառներում և սաղարթախիտ անտառներում: Բազմացման ժամանակ ձվերի համար փոսեր է փորում և ձվադրում:

Լճախխունջ. Լճախխունջը ապրում է քաղցրահամ ջրամբարներում և հանդիսանում է, ինչպես գիտենք, մարդու մակաբույծ որդերի միջանկյալ տեր:

Երկփեղկանիների դաս

Ապրում են ծովերում և քաղցրահամ ջրամբարներում, վարում են սակավաշարժ կամ անշարժ ապրելակերպ: Սնվում են մանր խեցգետնակերպերով, նախակենդանիներով և միաբջիջ ջրիմուռներով: Այս դասի ներկայացուցիչների առանձնահատկությունն է երկփեղկանի խեցին, որը շրջապատում է կենդանու մարմինը: Փեղկերը միացած են առաձգական կապաններով և կարող են բացվել:

Երկփեղկանիները չունեն արտահայտված գլուխ, նրանց մարմինը երկարավուն է և սեղմված կողքերից, ունի երկկողմանի համաչափություն: Առջևում գտնվում է բերանը, իսկ ետևի մասում՝ հետանցքը: Իրանի փորային կողմում գտնվում է մկանոտ ոտքը, որը, հիմնականում, ծառայում է տիղմը և ավազը փորելու համար:

Երկփեղկանիների խեցու ներքին սադափե շերտը հաստ է և լավ զարգացած ու ողորկ: 

Անատամ. անատամը քաղցրահամ ջրերում ապրող երկփեղկավոր փափկամարմին է, ինչպես նաև ծովերում ապրող մարգարտաբերանները: Մարմինը շրջապատված է 2 խոշոր թիկնոցային ծալքերով, որոնց միջև ձևավորված է թիկնոցային խոռոչը: Բացի այդ, թիկնոցը առաջացնում է 2 խողովակաձև ելուստ՝ սիֆոն: Սիֆոններից մեկը կոչվում է ներմուծող, այն ապահովում է ջրի և նրա մեջ լուծված թթվածնի ու սննդանյութերի մուտքը: Երկրորդ սիֆոնը՝ արտածողը, հեռացնում է օրգանիզմից նյութափոխանակության արգասիքները:

Երկփեղկանիները շնչում են ջրային շնչառության օրգաններով՝ խռիկներով:

Թույլ է զարգացած երկփեղկանիների նյարդային համակարգը, որը պայմանավորված է հիմնականում նստակյաց կենսաձևի և գլխի բացակայությամբ: Վատ են զարգացած նաև զգայարանները: 

Անատամը բաժանասեռ է: Էգի խռիկների վրա կատարվում է բեղմնավորումը և սաղմի զարգացումը: 

Մարգարտախեցի. մարգարտաբեր երկփեղկանիներից ստանում են մարգարիտներ և պատրաստում են զարդեր: Սադափե խեցիներն օգտագործում են նաև կոճակներ և ոսկերչական իրեր պատրաստելու համար: Մարգարիտը առաջանում է, երբ երկփեղկանու խեցու ներսում պատահաբար հայտնվում է ավազահատիկ: Այն շրջապատվում է սադափանյութով, որի շերտը գնալով հաստանում է և արդյունքում առաջանում է մարգարիտ: Մարգարտաբեր երկփեղկանիները տարածված են Կարմիր ծովում, Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսներում:

Ոստրեներ և միդիաներ

Ծովային երկփեղկանիների որոշ տեսակներ՝ ոստրեները և միդիաները, մի շարք երկրներում օգտագործվում են որպես սնունդ և համարվում են նրբահամ խորտիկներ:

Գլխոտանիների դաս

Այս դասը ամենազարգացածն է փափկամարմինների մեջ և ունի մոտ 700 կենդանատեսակ: Գլխոտանիները ապրում են ծովերում և հասնում են խոշոր չափերի: Նրանք գիշատիչներ են:

Գլխոտանիների մարմինն ունի երկկողմանի համաչափություն և կազմված է գլխից, իրանից և 8−10 երկար շոշափուկներից: Բարձրակարգ գլխոտանիների խեցին ապաճել է և պահպանվում է որպես թիթեղիկ, որը տեղակայված է մարմնի մեջ: Բացառություն են կազմում միայն նաուտիլուս ցեղին պատկանող գլխոտանիները, որոնց մոտ խեցին պահպանվել է:

Գլխոտանիների ոտքը ձևափոխված է, նրա մի մասը վեր է ածվել շոշափուկների, իսկ մյուսը առաջացնում է ձագար, որի լայն մասը ուղղված է դեպի թիկնոցային խոռոչ, իսկ նեղը՝ դեպի արտաքին միջավայր: Ձագարը օգտագործվում է ռեակտիվ եղանակով շարժման համար. դրա օգնությամբ կենդանին լողում է: Մկանների կծկման շնորհիվ ջուրը թիկնոցային խոռոչից դուրս է նետվում ձագարի միջով և հրում է կենդանու մարմինը հակառակ ուղղությամբ:

Շոշափուկները տեղակայված են գլխի վրա և շրջապատում են բերանային անցքը: Նրանց վրա կան ծծաններ, որոնք թույլ են տալիս կենդանուն ամրանալ հատակին և որս անել: Շոշափուկները նաև օգտագործվում են ջրավազանի հատակով շարժվելու համար: Գլխոտանիներն ունեն պաշտպանական հատուկ օրգան՝ թանաքային գեղձ: Այն իրենից ներկայացնում է մուգ գույնի հեղուկ պարունակող պարկ, որի ծորանը բացվում է թիկնոցային խոռոչում: Հանկարծակի անհանգստության դեպքում կենդանին դուրս է նետում այդ օրգանի պարունակությունը, և այն քողարկում է կենդանուն՝ առաջացնելով նրա շուրջ սև կամ գորշ գույնի ամպ:

Ութոտանի. ութոտանիներն ունեն լավ զարգացած նյարդային համակարգ: Նրանց նյարդային հանգույցները միավորվել են՝ առաջացնելով գլխուղեղ: Զգայական օրգանները նույնպես լավ զարգացած են: Ունեն խոշոր և բարդ կառուցվածք ունեցող աչքեր, որոնք տեղակայվում են գլխի կողքերում: Զգայունությունը ապահովում են զգացող բջիջները, որոնք հիմնականում գտնվում են շոշափուկներում: Ութոտնուկները ունեն 8 շոշափուկ, որի համար էլ ստացել են իրենց անվանումը, ունեն նաև հավասարակշռության օրգան:

Ութոտնուկները ծովերի և օվկիանոսների իսկական բնակիչներ են, նրանք կարող են հասնել մինչև 18 մ մեծությամբ չափերի: Ութոտնուկները, հանդիսանալով որս անող գիշատիչներ, երբեմն կռվի են բռնվում հսկա ձկների կամ ջրային կաթնասունների հետ:

Կաղամար. հեռավորարևելյան կաղամարը շարժվում է ջրում 50կմ/ժ արագությամբ: Այն հանդիսանում է գիշատիչ և սնվում է ձկներով, սակայն օգտակար է, որովհետև ունի համեղ և սննդարար միս: Սնունդ հայթհայթելիս կաղամարի մաշկը մգանում է, իսկ նրան դիպչելիս դառնում է կարմրադարչնագույն:

Կաղամարի մարմնի գունափոխությունը միջավայրին հարմարվելու մեխանիզմ է, որը նրան դարձնում է աննկատ:

Կաղամարը ևս ունի թանաքապարկ, որի պարունակությունն օգտագործվում է դարչնագույն ներկեր ստանալու համար: Մի շարք կաղամարներ ապրում են մի քանի հարյուր մետր ջրային խորություններում և հանդիսանում են ամենախոշոր անողնաշարավորները: Նրանց մարմնի քաշը կարող է հասնել մինչև 300կգ:

Փափկամարմինները չհատվածավորված, փափուկ մարմին ունեցող կենդանիներ են: Դրանց մեծ մասը ունի գլուխ, իրան և մկանուտ ոտք: Իրանը ծածկված է մաշկային լայն ծալքով, որը կոչվում է թիկնոց: Թիկնոցի և իրանի միջև կա ազատ տարածություն՝ թիկնոցային խոռոչ, որի մեջ բացվում են շնչառական, արտաթորական օրգանները, սեռական գեղձերը և հետանցքը:

 Թիկնոցը, իր արտադրած նյութերի շնորհիվ, կարող է կենդանու մեջքի մասում առաջացնել կարծր խեցի, որն ունի պաշտպանական նշանակություն: Խեցին կազմված է կրային երեք շերտից. արտաքին՝ եղջերային, միջին՝ ճենապակյա, և ներքին՝ սադափե: Տարբեր փափկամարմինների մոտ այդ շերտերը տարբեր կերպ են զարգացած: Որոշ փափկամարմինների մոտ խեցին բացակայում է կամ թույլ է զարգացած և փոքր թիթեղիկի ձևով խրվում է մաշկի մեջ:

 Իրանի փորային մասը հաստացած է այնտեղ գտնվող մկանների հաշվին: Դրանք կազմում են տարբեր ձև ունեցող ոտքեր, որոնք ծառայում են կենդանու տեղաշարժմանը, իսկ որոշ տեսակների մոտ՝ նաև որսի համար:Գլխի վրա տեղակայված են բերանային անցքը և զգայական օրգանները:  

Փափկամարմինները ունեն գրեթե 130.000 տեսակ և տեսակների քանակով զբաղեցնում են երկրորդ տեղը հոդվածոտանիներից հետո: Փափկամարմինների մեծ մասը ապրում է ծովերում և քաղցրահամ ջրերում, իսկ մի մասն էլ՝ ցամաքում: Փափկամարմիններին բնորոշ ներկայացուցիչներն են խխունջները:Տիպի կառուցվածքային և գործառնական առանձնահատկությունները դիտարկենք լճախխունջի օրինակով: Լճախխունջը 4,5−5,5 սմ մեծությամբ և քաղցրահամ ջրերում կամ ջրային բույսերի վրա ապրող օրգանիզմ է: Լճախխունջի արտաքին կառուցվածքը համարժեք է տիպի ընդհանուր նկարագրությանը: Լճախխունջի դարչնականաչավուն խեցին պարուրաձև է, ունի սուր գագաթ և լայն բացվածք: Լճախխունջի դեպքում ևս թիկնոցային խոռոչը ապահովում է օրգանիզմի կապը շրջակա միջավայրի հետ: Լճախխունջի բերանը գտնվում է գլխի ստորին կողմում: Բերանի կողքերում գտնվում են զույգ շոշափուկներ, որոնք շոշափելիքի, զգացողության դեր են կատարում: Գլխի վրա գտնվում են նաև զույգ աչքեր:  

Լճախխունջը և փափկամարմինները հանդիսանում են իսկական և բարդ կազմավորված բազմաբջիջ կենդանիներ: Աղեխորշավոր օրգանիզմներից սկսած կենդանի օրգանիզմների մոտ, ինչպես դիտարկեցինք, աստիճանաբար կատարելագործվել և հետզհետե ավելացել են օրգան — համակարգերը: Այդ օրինաչափությունը պայմանավորված է եղել օրգանիզմների ակտիվության և տեղաշարժման աճով: Այդ ամենի արդյունքում կտրուկ զարգացել են օրգանիզմների նյարդային համակարգը և զգայարանները, որոնք անհրաժեշտ էին միջավայրում լավագույնս կողմնորոշվելու համար:

Այսպիսով, փափկամարմինները կատարյալ բազմաբջիջ կենդանիներ են, որոնց բնորոշ են բոլոր օրգան — համակարգերը և զարգացած զգայարանները:

  Մարսողական համակարգ  Լճախխունջը սնվում է ջրային բույսերով կամ օրգանական մնացորդներով: Մարսողական համակարգը կազմված է բաժինների հետևյալ հերթագայությունից՝ 1. բերան, 2. կլան, 3. կերակրափող, 4. ստամոքս, 5. բարակ աղիք, 6. ուղիղ աղիք, 7. հետանցք  Լճախխունջի մարսողական համակարգը առանձնահատուկ է նրանով, որ արդեն իսկ ունի կատարյալ մարսողական գեղձեր, որոնցից են թքագեղձերը և լյարդը: Լճախխունջի կլանում կա հատուկ օրգան՝ քերիչ, որը նման է ատամիկներով լեզվի, որով նա կարողանում է սնվել բույսերի փափուկ մասերով: Կերակրափողում բացվում են թքագեղձերի ծորանները, իսկ լյարդի արտադրած մարսողական ֆերմենտները ծորանով բացվում են բարակ աղիքում: Ուղիղ աղիքում կատարվում է մարսված սննդանյութերի ներծծում, և հետանցքով չմարսված մնացորդները հեռացվում են հետանցքով դեպի թիկնոցային խոռոչ և ապա արտաքին միջավայր: 

  Շնչառական համակարգ  Փափկամարմինները նյութափոխանակության կատարելագործմամբ պայմանավորված` կարիք ունեն մեծ քանակությամբ O2-ի: Մաշկային շնչառությունը այլևս չի կարողանում ապահովել լճախխունջի կողմից O2-ի ակտիվ սպառումը: Այդ ամենով պայմանավորված արդեն իսկ դրսևորվում է ձևավորված շնչառական համակարգ, որը կազմված է շնչառական ուղիներից և շնչառական օրգաններից՝ ցամաքային թոքերից կամ ջրային խռիկներից:Շնչառական օրգանները հարուստ են մազանոթներով, որոնց մեջ կատարվում է գազափոխանակությունը՝ արյունը հագենում է O2—ով և ազատվում CO2—ից:

  Խռիկները հանդիպում են այն տեսակների մոտ, որոնք շնչում են ջրում լուծված թթվածնով: Դրանք տեղակայվում են թիկնոցային խոռոչում և պատված են թարթիչներով, որոնց շարժումները ստեղծում են ջրի հոսք, ինչը նպաստում է գազափոխանակությանը: Թոքերը հատուկ են մթնոլորտային թթվածնով շնչող փափկամարմիններին: Թոքն իրենից ներկայացնում է մազանոթներով հարուստ թիկնոցի ծալք, որը թոքային անցքով բացվում է դեպի թիկնոցային խոռոչ: 

  Արյունատար համակարգ  Լճախխունջի մոտ առաջին անգամ ի հայտ է գալիս ձևավորված սիրտը: Այն կազմված է փորոքից և 1 կամ 2 նախասրտից: Սրտի կծկումները մղում են արյունը դեպի խոշոր անոթներ՝ զարկերակներ, այնուհետև՝ մազանոթներ, որտեղից այն դուրս է գալիս մարմնի խոռոչ: Սա նշանակում է, որ արյունատար համակարգը բաց տիպի է, այսինքն արյան մի մասը դուրս է գալիս անոթներից, շրջանառում է ներքին օրգանների միջև եղած խոռոչներում: Այդ ընթացքում կատարվում է նյութափոխանակություն արյան և հյուսվածքների միջև: Արյունը տալիս է թթվածինը և հարստանալով ածխաթթու գազով՝ հոսում է դեպի հատուկ արյունատար անոթ՝ երակ, որով էլ հոսում է դեպի թոք: Լճախխունջի օրգանիզմում արյունատար համակարգի գործառնական հերթագայությունը հետևյալն է՝ 1. Փորոքի կծկում և արյան շարժ զարկերակներով դեպի մարմնի խոռոչ,2. Նյութափոխանակում հյուսվածքներում և մազանոթներով արյան կուտակում երակներում,3. Երակներով արյան շարժ դեպի թոքեր և գազափոխանակություն թոքերում,4. Թոքերից արյան հոսք դեպի նախասիրտ,5. Նախասրտի կծկում և արյան շարժ դեպի փորոք:

Փափկամարմիններին բնորոշ է բաց տիպի, մեկ շրջանից կազմված արյունատար համակարգ և ձևավորված սիրտ:

 

Արտաթորական համակարգ  Փափկամարմինների մոտ դիտվում է լավ զարգացած արտաթորության համակարգ: Ի տարբերություն օղակավոր որդերի նախաերիկամների՝ լճախխունջը ունի բարդ կազմավորված երիկամ, որի կառուցվածքային միավորներն են նեֆրոնները: Այսպիսով, արտաթորական համակարգը ներկայացված է մեկ երիկամով, որից դուրս եկող միզածորանը բացվում է դեպի թիկնոցային խոռոչ:   Նյարդային համակարգ Լճախխունջի նյարդային համակարգը կազմված է շուրջկլանային նյարդային օղակից, որի վերկլանային նյարդային հանգույցը ավելի կատարյալ է զարգացած, քան ենթակլանային նյարդային հանգույցը: Լավ զարգացած վերկլանային հանգույցով կատարում է «գլխուղեղ»-ի դեր, որից դուրս են գալիս նյարդային բներ: Լճախխունջը, ի տարբերություն անձրևորդի փորի նյարդային շղթայի՝ մարմնի տարբեր հատվածներում ունի չորս զույգ նյարդային հանգույց, որոնք ապահովում են ոտքի և մնացյալ օրգանների նյարդավորումը: Փափկամարմինները զգայական օրգաններից ունեն քիմիական զգայունության և հավասարակշռության օրգաններ: Լճախխունջին բնորոշ են զգայարաններ, որոնցից ունեն աչքեր և շոշափելիքի օրգաններ: 

  Բազմացումը  Փափկամարմինների մեծամասնությունը բաժանասեռ են, սակայն հանդիպում են նաև հերմաֆրոդիտներ: Լճախխունջը հանդիսանում է հերմաֆրոդիտ օրգանիզմ: Լճախխունջների մոտ բեղմնավորումը նման է անձրևորդի բեղմնավորմանը, այսինքն՝ խաչաձև է:  

Ապրիլի 17-21

Խնդիր 1: Չորս վերնաշապիկը մեկ տաբատից 10%-ով էժան են: Քանի՞ տոկոսով է հինգ հատ վերնաշապիկը թանկ մեկ տաբատից:
4:10%=2.5%
12.5%

Խնդիր 2: 2 տուփ կոնֆետը 3 հոգու բավարարում է 12 օր: Քանի՞ օրում կուտեն կվերջացնեն 6 տուփ կոնֆետը 4 հոգին միասին:
6 տուփ 3 մարդ 36 օր
3:36=12
6 տուփ 1 մարդ 12 օր
1 տուփ 1 մարդ 2 օր
6 տուփ 4 մարդ 48 օր

Խնդիր 3: Միլենան և Ռուզանը ապրում են նույն շենքում և հաճախում են նույն դպրոցը։ Միլենան դպրոցից տուն հեռավորությունը քայլում է 20 րոպեում, իսկ Ռուզանը՝ 30 րոպեում։ Մի օր նրանք միաժամանակ դուրս եկան, մեկը դպրոցից, մյուսը՝ տանից։ Դուրս գալուց քանի՞ րոպե հետո նրանք կհանդիպեն։
1.5ր ռ.=1ր ս.
15ր.ռ.=10ր ս.

Խնդիր 4: Ձկան գլխի երկարությունը 10 սմ է։ Պոչի երկարությունը հավասար է գլխի երկարության և իրանի երկարության կեսի գումարին։ Մյուս կողմից՝ իրանի երկարությունը հավասար է պոչի և գլխի երկարությունների գումարին։ Գտնել ձկան երկարությունը։
Գլուխ=10սմ
Պոչի=10:2=5+2.5=7.5
Մյուս կողմ=7.5սմ+10սմ=17.5սմ
Ամբողջ=35սմ

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 1

Հայ ժողովրդի պայքարն հայ նվաճողների դեմ: Զաքարյաններ:

Պատմեք քոչվորների դեմ հայ ժողովրդի մղած պայքարի մասին:
Առաջին անգամ սելջուկ-թյուրքերի 20-հազարանոց զորքը 1047թ. Ատրպատականից ներխուժեղ Հայաստան և, գրեթե դիմադրության չհանդիպելով, հասավ Բասեն գավառ, կողոպտեց ու ավերեց իր ճանապարհին ընկած բոլոր բնակավայրերը, կոտորեց ու գերեվարեց հազարավոր մարդկանց և անարգել հետ դարձավ: Սելջուկ-թյուրքերը երկրորդ անգամ Հայաստան արշավեցին 1048 թ., բայց արդեն 100-հազարանոց զորքով: Այն կենտրոնացավ Բասենի ու Կարնո դաշտերով, ապա առանձին զորախմբերի բաժանվելով՝ սփռվեց տարբեր գավառներում: Երբ սելջուկ-թյուրքերը պատրաստվում էին վերադառնալ, Բյուզանդացիները Բասենի դաշտում նրանց ճակատամարտ տվեցին, սակայն միասնաբար չգործելով՝ ջախջախվեցին: Թշնամին բազմաթիվ գերիներով ու հսկայական ավարով վերադարձավ Ատրպատական: 1049 թ. – ին Բյուզանդիայի և սելջուկ-թյուրքերի միջև կնքվեց զինադադար: Հայաստանը առժամանակ խաղաղ շունչ քաշեց: Սելջուկ-թյուրքերի երրորդ արշավանքը դեպի Հայաստան տեղի ունեցավ 1054 թ. -ին: Սելջուկ-թյուրքերը գրավեցին ու ավերեցին Արծկեն, Բերկրին ու այլ բնակավայրեր:

Թվարկեք հայկական պետության վերականգնման փորձերի ձախողման պատճառները:
Ավելին՝կայսրությունը շարունակեց հայկական հողերը զավթելու, երկիրը թուլացնելու, հայ իշխաններին Հայաստանից հեռացնելու, հայերի զինական ուժերը ցիրուցան անելու իր անհեռատես

Համեմատեք Բագրատունյաց Հայաստանը և Զաքարյանների իշխանապետությունը:
Անիի Բագրատունյաց թագավորության անկումից հետո հայկական անկախ պետականությունը չվերացավ: Բազմաթիվ թագավորություններ շարունակեցին պահպանել իրենց գոյությունը: Այդ կազմավորումները հնարավորություն տվեցին երկրի տարբեր շրջաններում շարունակել պայքարը Բյուզանդիայի և Թյուրք քոչվոր սելջուկների զավթողական քաղաքականության դեմ: Հայկական անկախ պետականության համար պայքարում կրկին կարևոր դեր ունեին Բագրատունիները: Բյուզանդացիների կողմոց Անիի զավթումից հետո նրանք շարունակում էին իշխել հարևան Վանանդում և Տաշիր-Ձորագետում: Կարսի թագավորության ազդեցիկ դիրքը պահպանվեց Գագիկ Աբասյանի օրոք: Նա կարողացավ ուժեղ կապեր հաստատել վրաց Բագրատունիների հետ, Տուղրիլ բեկի հրոսակների հարձակումներից անառիկ պահել Կարս մայրաքաղաքը: Պատահական չէ, որ Անիի Բագրատունիներից հետո շահնշահի տիտղոսն անցել էր Գագիկ Աբասյանին: Տաշիր-Ձորագետի Կյուրիկյան թագավորությունն ուներ ընդարձակ տարածքներ և նույնիսկ հաջողության պայքար էր մղում բյուզանդացիների զավթողական քաղաքականության դեմ: Կյուրիկյանները ջանքեր գործադրեցին նաև Անիի բյուզանդացիներից ազատագրելու և միասնական թագավորությունը վերականգնելու համար: Այդ պայքարը հաջողություն չունեցավ սելջուկների պատճառով: Հայկական կազմնավորումները 11դարի երկրորդ կեսին և  XII դարի համառ պայքար էին մղում մուսուլմանական զանազան իշխանությունների դեմ: 
Հայ-վրացական զինակցությունն ավելի խորացավ XII դարի երկրորդ կեսին: Վրաց Թամար թագուհին սերտորեն համագործակցեց հայերի հետ: Թագուհին 1185թ Սարգիս Զաքարյանին վստահեց սպարապետի ամիրսպասալարի պաշտոնը: Նրանից հետո այդ պաշտոնն անցավ ավագ որդուն Զագարե Զագարյանին: Վերջինիս կրտսեր եղբայր Հովհաննեսը դարձավ աթաբեկ՝թագաժառանգի խնամակալ: Թամարի բանակում զգալիորեն աճեց հայ զինվորական թիվը: XII դարի վերջին Զաքարեի գլխավորված հայ-վրացական զորքերը թշնամուց ազատագրեցին Հյուսիսային Հայաստանի բազմաթիվ շրջաններ: XIII դարի սկզբին հայկական հողերի ազատագրման գործը նոր թափ ստացավ, սելջուկները վտարվեցին նաև Հայաստանի կենտրոնական գավառներից, հայ-վրացական ուժերը մոտեցան Վանա լճի հյուսիսային ափերին: 

Ապացուցեք կամ հերքեք այն տեսակետը, որ հայկական կիսաանկախ իշխանությունները ժողովրդի գոյատևման խնդիր էին լուծում:

Աղբյուրները՝ Հայոց պատմություն , 7-րդ դասարան դասագիրք, էջ 111-117, համացանց

Լրացուցիչ -«Քոչվորական կայսրությունների առանձնահատկությունները»/ Պարտադիր նշել աղբյուները/:

«Քոչվորական կայսրությունների առանձնահատկությունները»

Քոչվորների կայսրապաշտությունը 

Առաջադրանք 2

Հայաստանը և մոնղոլները 

Պատմիր մոնղոլների, նրանց նվաճումների մասին:

Ներկայացրու հայերի  դրությունը,իրադարձությունների ժամանկագրությունը  մոնղոլական նվաճումների ժամանակ:
1220թ. մոնղոլական զորքերը մտան Հայաստան, նրանց ուժեղ դիմադրություն ցուցաբերեցին Շամքոր քաղաքը, Գագ և Տավուշ բերդերը, Արցախը, Հասան Ջալալի գլխավորությամբ, Անին, Կարինը, սակայն 1244 թվին մոնղոլները գրավեցին ամբողջ Հայաստանը: Մոնղոլները խլում էին բնակչության և եկեղեցու հողերը, դաշտերը և այգիները վեր էին ածում արոտավայրերի: Ծանր հարկեր էին դրել բնակչության վրա: 1259թ մոնղոլների դեմ բարձրացվեց ապստամբություն, որը ճնշվեց մոնղոլների կողմից: 1319 թ տեղի է ունենում ավերիչ երկրաշարժ, Անին դառնում է անմարդաբնակ:

Ներկայացրու հետաքրքիր փաստեր մոնղոլների մասին:
Ըստ պատմաբանների մոնղոլները ունեին տգեղ և զարհուրելի տեսք, մորուք չունեին, բայց բարակ երկար մազ ունեին դնչին: Աչքերը նեղ էին, ձայները սուր: Նրանք շատ դիմացկուն էին: Ուտելուց կամ խմելուց առաջ ստիպում էին, որ բերողը խմեր կամ ուտեր, որպեսզի չթունավորվեն: Նրանք շատ դաժան էին և գրավված քաղաքների բնակիչներին կոտորում էին:

Չինգիզ խանի ութ կանոնները   /շարադրիր .քո վերաբերմունքը այս կանոնների նկատմամբ/

Լրացուցիչ աշխատանք / ձեր ընտրությամբ մեկ  առաջադրանք կատարել/

7 փաստ Բաթու խանի մասին / թարգմանություն/

Չինգիզ Խանը հավանական է, որ 1220թ-ին եղել է Հայաստանում/   /վերլուծիր այս հոդվածը/:

Լենկ  Թեմուր/ Տեսաֆիլմը դիտելուց հետո  վերլուծիր նրա կերպարը/

Մոնղոլական արշավանքները/ հետազոտական աշխատանք/

• Նախաբան
• «Մեծ Յասա»՝ մոնղոլների հիմնական օրենք
• Մոնղոլական ցեղերի միավորումը Թիմուչինի կողմից
• Սիբիրի գրավումը Չինգիզ խանի կողմից և արշավանք դեպի Չինաստան
• Մոնղոլների արևմտյան արշավանքները
• Ոսկե Հորդայի ստեղծումը
• Մոնղոլական տերության անկման հիմնական պատճառը
• Վերջաբան․ Շատ հնարավոր է, որ Չինգիզ խանը եղել է Հայաստանում

Աղբյուրները ՝Հայոց պատմություն,7-րդ դասարան դասագիրք, էջ 118-122, համացանց

1,10 էլեկտրոն

2․ Գ

3․ Բ

4․ նվազագույնը լինի, Հիմնական վիճակ

5․Ածխածին

1-ճիշտ

2-ճիշտ

3-սխալ

4-ճիշտ

5-սխալ

6-սխալ

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

Մենք մեր դասարանի հետ գնացել ենք ձկնաբուծարան, որը գտնվում է Արմավիրի մարզում այն կոչվում էր (Buniatyan fish)։ Այնտեղ կային կարմիր իշխան, կային իշխանների մանրաձկեր, տեսանք ասետրինաների տեսակներ, կային ասետրինաների հատուկ տեսակներ, որոնք հատուկ իկռաների համար էին, այդ իկռաները մոտավորապես առժեն 30.000 դրամ, նաև տեսանք կարմիր և սև իկռա, իշխաներից տարբեր չափեր տեսանք, որի քաշը մոտ 5 կգ-ի հասնող։ Ջրի մեջ կային սարքեր օդափոխիչներ որոնք ջրի միջից հանում էին ազոտը, որպեսզի խռիկները չվնասվեն։