Սովորել՝

Թեմա՝ Քանակաչափություն։ Նյութի քանակ ։Մոլ։Մոլային զանգված

Քիմիական ռեակցիաների ընթացքում փոխարկվում են նյութի տվյալ չափաբաժնում պարունակվող կառուցվածքային մասնիկները (ատոմները, մոլեկուլները, իոնները): Ուստի նյութի զանգվածի և ծավալի հետ մեկտեղ անհրաժեշտ է իմանալ այդ մասնիկների թիվը: Այդ պատճառով քիմիայում օգտագործվում է նյութի քիմիական քանակ (նյութաքանակ) ֆիզիկաքիմիական մեծությունը` 𝑛 :

Նյութի քանակը  տվյալ նյութի չափաբաժինն է, որը պարունակում է այդ նյութի որոշակի թվով կառուցվածքային միավորներ:

Նյութի քիմիական քանակի չափման միավորը մոլն է ( լատիներեն նշանակում է քանակ): 

Մեկ մոլը նյութի այն քանակն է, որն այնքան կառուցվածքային միավոր (ատոմ, մոլեկուլ, կամ այլ մասնիկ) է պարունակում, որքան ատոմ է պարունակվում ածխածնի 𝐶12 իզոտոպի  0,012 կգ -ը: 

Տվյալ նյութի քանակը իմաստավորվում է, եթե որոշակիորեն նշվում է նյութի տեսակը, այսինքն, թե ինչ կառուցվածքային մասնիկներից է այն կազմված: Օրինակ՝ «բրոմի մեկ մոլ» արտահայտությունը թերի է, քանի որ այն կարող է վերաբերվել և’ մեկ մոլ 𝐵𝑟2-ին, և’ մեկ մոլ 𝐵𝑟-ին, իսկ մոլեկուլային բրոմը և ատոմային բրոմը տարբեր կառուցվածքային մասնիկներ են:

Նյութի քանակ արտահայտության մեջ նյութբառն օգտագործվում է ընդարձակ մատերիա իմաստով: Այդ պատճառով կառուցվածքային մասնիկների թվին են դասվում պրոտոնները, էլեկտրոնները և ֆիզիկական մյուս մասնիկները, որոնք ինքնըստինքյան քիմիական նյութեր չեն առաջացնում:

Վարժություններ

1)Որքան է մոլեկուլների թիվն ածխածնի (IV) օքսիդի (CO2) 22 գ զանգվածով նմուշում:
m=(CO2)=22գ
NԱ=6,02×10²³
M(CO2)=12+16×2=44
N=?
N/NԱ=m/M
N=m×NԱ/M=22գ×6,02×10մոլ‐¹/44գ/մոլ=3,01×10²³մոլեկուլ

2)Որքա՞ն է ատոմների թիվը էթանի (C2H6 ) 15 գ զանգվածով նմուշում:
m(C2H6)=15գ
NԱ=6,02×10²³
M(C2H6)=12×2+1×6=30գ/մոլ
N(C2H6)=12×2+1×6=30գ/մոլ
N/NԱ=m/M
N=m×NԱ/M=15գ×6,02×10²³մոլ-¹/30գ/մոլ=3,01×10²³մոլեկուլային
N(ատոմ)=8×3,01×10²³=24,08×10²³ատոմ

3)Ո՞րն է թթվածնի ատոմի բաղադրությունը.

ա)16 պրոտոն,16 էլեկտրոն,16 նեյտրոն

բ)8 պրոտոն,16 էլեկտրոն, 8 նեյտրոն

4)Քիմիական տարրի կարգաթիվը 7 է: Ո՞րն է 5 մոլեկուլ այդ տարրի ատոմներից կազմված նյութը.

5)Հաշվել 0.2 մոլ գազային թթվածնի զանգվածը(գ)

m=n•M

Առաջադրանքներ

1) Կոտորակները բերեք ընդհանուր հայտարարի և հաշվեք գումարը

ա) 22/15
բ) 45/28
գ) 3/9=1/3
դ) 13/35
ե) 9/6=3/2
զ) 25/14

2)

ա) x-1/x-2
բ) x+3/x+5
գ) 4x-(2-7x)/x-1
4x-2+7x/x-1=11x-2/x-1
դ) 2x+15/3x+6

3)

ա) 7x/3x (x+4)=7x/3x²+12x
բ) 32x-x²-5/2 (5-x) (5+x)
գ) 6x-3/ (2-x) (2+x)
դ) x²-x+7/(x-3)² (x+3)

Լրացուցիչ

4)

ա) 15x/5(x+2)², (x+2)(x-4)/5(x+2)²
բ) (1+x)(x-2)/(x³-8), (x-1)/(x³-8)
գ) 9/(18x+12), 10x/(18x+12)
դ) -5x(x+3)/(x²-9), 2/(x²-9)

5)

ա) 3x+5x²/3x (x+4)
բ) 28x-5/ 2 (5-x) (5+x)
գ) -4x-3/4-x²
դ) x²-x+7/(x-3)² (x+3)

https://videopress.com/v/e51pHCai?resizeToParent=true&cover=true&preloadContent=metadata&useAverageColor=true

Առաջադրանքներ

258. 60^o
260. 30^օ, 150^օ,30^օ, 150^օ
261. 10
262. 12

266. 3
267. Մեծ հիմքը՝ 10
Փոքր հիմքը՝ 8

268.
269.
270. Հավասարասրուն
271. Հավասարասրուն
272. Հավասարասրուն
273. Սահամանում: Ուղղանկյուն կոչվում է այն զուգահեռագիծը, որի բոլոր անկյուններն ուղիղ են:
Սահամնումից հետևում է, որ ուղղանկյունն օժտված է զուգահեռագծի բոլոր հատկություններով:
aIIc
a փոխուղղահայաց է b-ին =>c փոխուղղահայաց է b-ին
Անկյուն H=90^o
Անկյուն K=90^o
=> անկյուն M և Z-ն էլ կլինեն 90^o
Եվ այստեղ ստացվում է, որ բոլոր անկյունները ուղիղ են, որն էլ ասում է, որ սա ուղղանկյուն է:
274. Եթե քառանկյան մեջ բոլոր անկյունները ուղիղ են և զուգահեռ, ապա այդ քառանկյունը նաև ուղղանկյուն է:

277. 23/2=11․5
278.
279.
280.

282. Եթե զուգահեռագիծը ուղղանկյուն է => նրա բոլոր անկյունները կլինեն 90^օ
283. 90^օ,90^օ,90^օ,90^օ

Առաջադրանք 1

  Արևելյան Հայաստանը 19-րդ դարի սկզբին

• Նկարագրել Արևելյան Հայաստանի 19-րդ դարի սկզբին վարչաքաղաքական կացությունը
  Սկզբում Հայաստանի տարածքներից՝Լոռի, Փամբակ, Շամշադին, Իջևան, Շիրակ, Ղարաբաղ,Գանձակը, Արցախը, Շիրախը, Զանգեզուրը, Լոռին, Երևանը և նախիջևանը գտնվում էին Պարսկաստանում: Եվ աստիճանաբար Հայերի օգնությամբ Ռուսաստանը Պարսկաստանի մոտից գրավեց այդ բոլոր տարածքները:
  
• 1804-1813թթ. ռուս-պարսկական պատերազմի նախադրյալները, ընթացքը , ավարտը, արդյունքները
  Նախադրյալներ՝Ռուսաստանը ուզում էր իրեն վերցնել Պարսկաստանի կողմից գրաված Հայաստանի տարածքները:
  
• Գյուլիստանի պայմանագիրը
  Գյուլիստանի հաշտության պայմանագրով Պարսկաստանը Ռուսաստանին հանձնեց Գանձակը, Արցախը, Շիրախը, Զանգեզուրը, Լոռին, Շամշադինը, Արևելյան Անդրկովկասը, Արևելյան Վրաստանը:

«Բախտորոշ պայմանագրեր» , ուսումնասիրել էջ 26-31, յուրաքանչյուր կետը մեկ նախադասությամբ ամփոփել, գրավոր/

Առաջադրանք 2

Արևելյան Հայաստանի՝ Ռուսաստանին միացման նոր փուլը

Տանը

• 1826-1828թթ. Ռուս-պարսկական պատերազմի սկիզբը , ընթացքը ավարտը, արդյունքները
  1826թ. Նորից պարսկական զորքը պաշարեց Շուշիի բերդը խախտելով Գյուլիստանի պայմանագիրը: Հայերը ռուսական զորքերին օգնելու համար կամավոր ջեկատներ ստեղծեցին:
  
  1827թ. սեպտեմբերին Ռուսական զորքերը գրավեցին Սարդարապատը և Երևանի բերդը: Ռուսական զորքերը մտան Թավրիս:
  
  1828 թ. Ռուսաական զորքերը գրավեցին Խոյը, Սալմաստը, Ուրմիան և շարժվեցին դեպի Իրանի մայրաքաղաք Թեյրան:
  
  Փետրվարի 10-ին Թուրքմենչա գյուղում կնքվեց հաշտության պայմանագիր, որով Ռուսաստանին անցան Երևանն ուՆախիջևանը:
  
• Թուրքմենչայի պայմանագիր ,«Բախտորոշ պայմանագրեր»,ուսումնասիրել էջ 32-38, յուրաքանչյուր հոդվածը մեկ նախադասությամբ գրավոր ամփոփել
  Պայմանագիրը կազմված էր 16 հոդվածից:
  1/Ռուսաստանը և Հայաստանը պետք է խաղաղության մեջ լինեն:
  2/Թուրքմենչայի պայմանագիրը պետք է փոխարինի Գյուլիստանի փայմանագրին:
  3/Պարսից Շահը պետք է հանձնի Երևանի խանությունը՝ Արաքսի այս ու այն կողմերում և
  Նախիջևանի խանությունը: Նաև վեց ամսով ռուսական իշխանություններին հանձնում է դիվաններն ու հրապարակված վավերագրերը, որոնք վերաբերում են այդ խանությունների կառավարման հետ:
  4/Այս կետում ընդգծվում են Պարսկաստանի և Ռուսաստանի սահմանները:
  5/Այս կետում նշվում է, որ Ռուսաստանին են պատկանում՝Կասպից ծովի միջև ընկած բոլոր հողերն ու բոլոր կղզիները, ինչպես և այդ որկրում ապրող բոլոր քոչվոր և մյուս ժողովուրդները:
  6/Պարսկաստանը պետք է մուծի Ռուսաստանին հանձնած վնասների գումարը:
  7/Ռուսաց կայսրը պետք է  Աբբաս-Միրզային ճանաչի պարսկական թագի հաջորդին և ժառանգորդին, իսկ նրա Գահ բարձրանալուց հետո նրան ճանաչել որպես սույն Տերության օրինական թագավորը:
  8/Այս կետում նշվում է, որ Ռուսական և Պարսկական նավերը առաջվա պես իրավունք ունեն նավարկել Կասպից ծովում և այդ ընդհացքում յուրաքանչյուր նավերին պետք է օգնություն գործադրվի:
  9/Խաղաղություն պահպանելու համար, կարգ ու կանոն հաստատող մարդիկ հսկելու են հանդիսակարգը:
  10/Այդ կեով պայմանավորվում է իրենց միջև առևտրական պայմանավորությունները:
  11/Այս կետում նշվում է, որ այն գործընթացները, որոնք կանգ են առել պատերազմի ժամանակ կվրասկսվեն:
  12/Այս կետում նշվում է, որ անշարժ գույք ունեցող վաճառականներին 3 տարի ժամանակ, որ դրանք վաճառեն:
  13/Այս կետում նշվում է, որ պետք է լինի գերիների փոխանակում:
  14/Այս կետում նշվում է, որ պետք է վերադառնան փախստականները:
  15/Այս կետում նշվում է, որ պարսկաստանը ադրբեջան կոչվող մարզի բնակչությանը չի հետապնդելու:
  16/Այս կետում վում է, որ երկու կողմերի Լիզորները բոլոր վայրերը կուղարկեն տեղեկություններ և պատշաճ հրամանագրեր պատերազմական գործողություններն անհապաղ դադարեցնելու մասին: 
  
• Համեմատել Գյուլիստանի և Թուրքմենչայի պայմանագրերը/գրավոր/
  Իմ կարծիքով Թուրքմենչայի պայմանագիրը Ռուսաստանի համար ավելի բարենպաստ էր, նաև այն կազմված էր ավելի շատ հոդվածներից:
  
• Ամփոփել/ 10-15 նախադասությամբ/ 19-րդ դարի առաջին կեսին արևելյան Հայաստանի` Ռուսաստանին միացման ընթացքի և հետևանքների մասին :
  Այս ընթհացքում Հայաստանի բոլոր հողերը Պարսկաստանից անցան ռուսաստանի տիրապետության տակ: