Հայկական լեռնաշխարհ: Ընդհանուր բնութագիրը

1. Ֆիզիկական քարտեզի վրա ցո՛ւյց տվեք Հայկական լեռնաշխարհը եւ
նկարագրե՛ք նրա սահմանները:

2. Համեմատե՛ք տարբեր պատմական քարտեզներ մ պատկերված
Հայաստան պետ թյան սահմանները Հայկական լեռնաշխարհի բնական
սահմանների հետ:

3. Ո՞րն է «աշխարհագրական դիրք» հասկաց թյան բովանդակթյնը:
Թվարկե՛ք եւ համեմատե՛ք դրա տարատեսակները:
Աշխարհագրական դիրք արտահայտության մեջ է մտնում՝ կորդինատները, եղանակը, տնտեսությունը։

4. Ո՞րն է պետթյան քաղաքաաշխարհագրական դիրքի եւ տնտեսա-
աշխարհագրական դիրքի կարեւորթյնը: Ինչպե՞ս կարող են դրանք լինել
նպաստավոր եւ ոչ նպաստավոր:
Քաղաքաաշխարհագրական դիրքը շատ կարևոր է քանի որ այն ուղիղ կապ ունի տնտեսության հետ, բնակչության պայմանների հետ, եղանակի հետ և այլն։ Տնտեսա-աշխարհագրական դիրքը նույնպես շատ կարևոր է, քանի որ դրանից է կախված պետության հարուստ կամ աղքատ լինելը, իր հնարավորությունները և մարկեդինգը։

5. Որո՞նք են Հայաստանի քաղաքաաշխարհագրական եւ տնտեսա-
աշխարհագրական դիրքի փոփոխման պատճառները:
Փոփոխման պատճառ կարող է հանդիսանալ թշնամի պետությունների կողմից հարձակումները, այլ դավադրությունները, պետության ոչ կայուն հարաբերությունները։

9-րդ դաս. սեպտեմբերի 23 -27

7,8- րդ  դաս. անցածի  կրկնողություն. Ֆիզիկական  և  քիմիական  երևույթներ: Քիմիական  ռեակցիաների  հատկանիշները: Քիմիական  ռեակցիաների  տեսակները՝ միացման, քայքայման, տեղակալման, փոխանակման, կատալիտիկ, օքսիդավերականգնման:

Քիմիական  տարրերի պարբերական  օրենքը  և  համակարգը: Ատոմի  բաղադրությունը և էլեկտրոնային թաղանթի  կառուցվածքը: Հարաբերական  ատոմային զանգված՝ A_r:  Ատոմի  հատկությունները՝ ատոմի  շառավիղ,  իոնացման  էներգիա, էլեկտրաբացասականություն, վալենտականություն, օքսիդացման  աստիճան:  Նյութի հատկությունները, բաղադրությունը, կառուցվածքը: Քիմիական  բանաձև, հարաբերական  մոլեկուլային  զանգված՝ M_r, նյութաքանակ՝մոլ, մոլային  զանգված`M, մոլային  ծավալ` V_m: Նյութի  կառուցվածք: Քիմիական  կապի  տեսակները` կովալենտային, իոնային, մետաղական::

Լաբորատոր  փորձեր` <<Քիմիական  ռեակցիաների տեսակները՚ >>

Տեղակալման   և  միացման  ռեակցիաներ՝ ջրածնի  ստացումը  և  այրումը: Փոխանակման   ռեակցիա՝ պղնձի (II) հիդրօքսիդի  ստացումը: Քայքայման  ռեակցիա՝ ամոնիումի  երկքրոմատի  քայքայումը:

Առաջադրանք. Գրեք  կատարած  ռեակցիաների  քիմիական  հավասարումները, հավասարեցրեք  և  նշեք  ռեակցիայի  տեսակը:
Միացման  քիմիական ռեակցիայի ժամանակ երկու կամ ավելի նյութերից ստացվում է մեկ բարդ նյութ:
Ըստ սկզբնանյութերի և վերջնանյութերի ռեակցիաները լինում են՝

Տեղակալման և միացման ռեակցիաներ՝ ջրածնի  ստացումը և այրումը։

Միացման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ 2 պարզ կամ բարդ նյութեր միանալով առաջացնում են 1 բարդ նյութ։ 

Քայքայման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ 1 բարդ նյութը քայքայվում է և առաջանում է երկու կամ մի քանի պարզ նյութեր։

Փոխանակման ռեակցիա՝ պղնձի (II) հիդրօքսիդի ստացումը, չեզոքացման ռեակցիա։

Making connections:
Match the verb phrases. Then make sentences using
both verbs in the past. Join the sentences with so,
because, and, or but.
I broke a cup, but I mended it with glue.

I broke a cup, but I mended it with glue.
I felt ill and I went to bed.
I made a sandwich, because I was hungry.
I had a shower so I washed my hair
I lost my passport and I found it.
I called the police because I heard a strange noise.
I ran out of coffee and I bought some more
The phone rang and answered it.
I told a joke and they laughed.

Առաջադրանքներ

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 155, 156, 157

155. Միջակայքերի եղանակով լուծեք անհավասարումները (155-161).
ա) (x-1)(x-3)(x-5)>0=(1; 3)U(5; +∞∞)
բ) (x-1)(x-2)(x-4)<0=(-∞; 1)U(2; 4)
գ) (x+1)(x-1)(x-2)>0=(-1;1)U(2; +∞)
դ) (x+2)(x+1)(x-3)<0=(-∞; -2)U(-1; 3)

156.

ա) (-∞; -1)U(-1; 0)
բ) (-∞; -5)U(-4; 0)U(2; +∞)
գ) (-∞; -4)U(-0; 2)
դ) (-∞; -1)U(0; 3)U(8; +∞)

157.

ա) (-3; 2)U(7; +∞)
գ) (-∞;-1/2)U(1;4/3)

Լրացուցիչ առաջադրանքներ՝ 158, 159

158.

գ) (-1; 2)U(-2; -2)U(4; +∞)
դ) (-∞;-5)U(-1;3)U(6;+∞)

159.

ա) (-1;2)U(-4;-2)U(4;+∞)
բ) (-∞;-4)U(-3;1)U(1;3)

Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու՝
Թեմա 3․ Հայոց ցեղասպանությունը: Ինքնապաշտպանան մարտեր․
ա/ ինքնապաշտպանական մարտերը 1915թ․
բ/ Հայոց ցեղասպանության միջազգային արձագանքները /բանավոր, էլ․ դասագիրք՝ էջ 122-128, նաև այլ աղբյուրներ/
Լրացուցիչ նյութ՝ Ցեղասպանություն /Գենոցիդ/․

Առաջադրանք
1․ Վերհանե՛ք 1915թ․ ինքնապաշտպանական մարտերի արդյունքներն ու նշանակությունը։
Վանի հերոսամարտը՝ Սկսվել է 19 ապրիլի 1915թ: Ավարտվել է 17 մայիսի 1915թ, հայերի լիակատար հաղթանակով: Ուժերը եղել են 1300 հայ ընդդեմ 12000 քրդական և թուրքական բանակի :

Մշո ինքնապաշտպանությունը՝ Սկսվել և ավարտվել է հունիս-հուլիս 1915թ։ Ինքնապաշտպանությունը ավարտվել է անհաջողությամբ և հայերի մեծ մասը սպանվել է:

Շապին-Գարահիսարի ինքնապաշտպանությունը՝ Սկսվել է 2 հունիսի 1915թ։ Ավարտվել է 30 հունիսի 1915թ։ Հունիսի 29-ի ուշ գիշերը հայկական ջողկատը գրոհում է թշնամու վրա և ճեղքում օղակը: Ինքնապաշտպանությունը ավարտվում է ոչ ոքի:

Սուետիայի հայության գոյամարտը՝ Սկսվել է հուլիսին 1915թ։ Ավարտվել է սեպտեմբերի 10-ին 1915թ։ Գոյամարտը ավարտվել է անհաջողությամբ, 4200 հայ բնակիչներ չեն ենթարկվել Օսմանյան բանակի հրամաններին և բարձրացել են Մուսա լեռան վրա: Հետո խնդրելով օգնություն Ֆրանսիայից տեղափոխվել են Եգիպտոսի Պորտ Սաիդ Քաղաքը:

2․ Ներկայացրե՛ք Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը միտված առաջին քայլերը /բլոգային աշխատանք/․
Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման առաջին քայլերը սկսվել են անմիջապես 1915 թ. իրադարձություններից հետո: Այդ քայլերը նպատակ ունեին ուշադրություն հրավիրել Օսմանյան կայսրության կողմից հայերի զանգվածային սպանությունների և տեղահանությունների վրա և հասնել միջազգային դատապարտման ու ճանաչման:

1. Դաշնակից պետությունների առաջին արձագանքները (1915)
1915 թ. մայիսին Անտանտի դաշնակից պետությունները՝ Ռուսաստանը, Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան, համատեղ հայտարարություն արեցին, որում Օսմանյան կայսրության կողմից հայերի զանգվածային ոչնչացումը ճանաչվում էր որպես «մարդկության և քաղաքակրթության դեմ հանցագործություն»: Սա առաջին պաշտոնական միջազգային արձագանքներից մեկն էր, որ անմիջապես անդրադառնում էր ցեղասպանության փաստին։

2. Նամակագրություններ և փաստագրում
Առաջին քայլերից էր փաստաթղթերի հավաքումը: Մի շարք դիվանագետներ, հյուպատոսներ և միսիոներներ, ովքեր ականատես են եղել ցեղասպանությանը, սկսել են գրել զեկույցներ և հոդվածներ՝ միջազգային հանրությանը տեղեկացնելու համար: Օրինակ, ԱՄՆ դիվանագետ Հենրի Մորգենթաուն՝ Օսմանյան կայսրությունում ԱՄՆ դեսպանը, մեծ դեր է ունեցել ցեղասպանության մասին տեղեկությունները համաշխարհային հանրության ուշադրության հասցնելու հարցում։

3. Փաստահավաք հանձնաժողովներ
1920-ականներին որոշ երկրներում ստեղծվեցին հետաքննական հանձնաժողովներ՝ հայերի ցեղասպանության վերաբերյալ նյութեր հավաքելու և հետաքննելու նպատակով: Այսպիսի հանձնաժողովներից մեկը եղավ ԱՄՆ-ում՝ հիմնված Մորգենթաուի կողմից հավաքված տվյալների վրա։ Այդ հանձնաժողովները հետագայում օգտագործվեցին միջազգային մակարդակով ճանաչման ուղղությամբ։

4. Լոզանի դաշնագրի խնդիրը (1923)
Հայոց ցեղասպանության հարցը քննարկվել է նաև 1923 թ. Լոզանի դաշնագրի բանակցությունների ժամանակ: Չնայած ցեղասպանության ճանաչման ուղղությամբ որոշ քայլեր կատարվեցին, Լոզանի դաշնագրի արդյունքում ցեղասպանության հարցը մնաց չլուծված, և այդ ժամանակաշրջանում միջազգային ճանաչման փորձերն ավարտվեցին առանց դրական արդյունքների։

5. Հայկական սփյուռքի գործունեությունը
Հայկական սփյուռքն ակտիվ դեր է ունեցել ցեղասպանության ճանաչման համար պայքարում: Սփյուռքի հայկական կազմակերպությունները, հատկապես Միացյալ Նահանգներում և Ֆրանսիայում, սկսեցին քարոզչական գործունեություն՝ պահանջելով միջազգային ճանաչում և արդարություն: Այդ ակտիվությունը շարունակվում էր նույնիսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ մեծ ազդեցություն ունենալով այս հարցում։

ՀՀ օգտակար հանածոները

ՀՀ օգտակար հանածոների քարտեզ-նշել հետևյալ օգտակար հանածոների հանքավայրերը. ոսկի, պղինձ, մոլիբդեն, երկաթ, տուֆ, հանքային ջրեր: 

Ոսկու հիմնական հանքավայրերն են՝ Սոթքը, Մեղրաձորը, Քաջարանը և Կապանը։

Պղնձի հիմնական հանքավայրերն են՝ Ալավերդին, Կապանը, Քաջարանը, Ագարակը և Թեղուտը։

Մոլիբդենի հիմնական հանքավայրերն են՝Քաջարանը, Ագարակը և Թեղուտը։

Երկաթի հիմնական հանքավայրերն են՝ Սվարանցը, Հրազդանը և Աբովյանը։

Տուֆի հիմնական հանքավայրերն են՝ Արագածի լանջերը, Շիրակը և Մերձերևանյան շրջանը։

Հանքային ջրերի հիմնական հանքավայրերն են՝ Ջերմուկը, Արզնին, Բջնին, Դիլիջանը և Հանքավանը։

Խաչքար
Տատասկների, քարեւրի մեջ
Քամիների, արեւի մեջ,
Ձյուների մեջ, շոգ ու տոթի,
Այսպես մենակ, այսպես ստի,
Այսպես խրնարհ, այսպես ըմբոստ.
Այսպես փխրուն, այսպես շիտակ,
Այսպես խրթին ու այսպես պարզ
Կանգնել է նա երկնքի տակ,
Կանգնել է նա արեւի դեմ,
Որպես թախիծ ու խղճի սյուն,
Կանգնել է նա դարերի դեմ,
Որպես խաչված գեղեցկություն…
1970

Մարմաշեն
Ներսում, խնկահոտ չեչաքարերին
Ծնկները դրել իբրեւ մեղապարտ,
Մի հին թախիծ է տվայտում լռին,
Մի հին մորմոք է զարկվում պատեպատ
Աղոթում են դեռ ոգիները հին,
Հին ստվերները դողում են շվար…
Դրսում արեւ է, վանքի գմբեթին
Ծիծեռնակները ճախրում են զվարթ…
1971

Քար է ու լույս
Քար է ու լույս, Լույս է ու քար…
Խելակորույս
Ու խելագար՝
Քարը ելնում,
Երկինք սուրում,
Բիրտ շուրթերով
Լույսն համբուրում,
Փշրվում է Վիհերն ի վար…
Քար է ու լույս, Լույս է ու քար…
1978

Ընտրել եմ այս բանաստեղծությունները, որովհետև բոլորից զատ այստեղ էին երևում, Վահագն Դավթյանի հայրենասիրությունը։

youtube.com/shorts/IrhN-carVmg