7,8- րդ  դաս-ում անցածի կրկնողություն.  Ֆիզիկական  և  քիմիական  երևույթներ: Քիմիական  ռեակցիաների  տեսակները՝ միացման, քայքայման, տեղակալման, փոխանակման, օքսիդավերականգնման, կատալիտիկ: Քիմիական  տարրերի պարբերական  օրենքը  և  համակարգը: Ատոմի  բաղադրությունը և էլեկտրոնային թաղանթի  կառուցվածքը: Հարաբերական  ատոմային զանգված՝ A_r:  Ատոմի  հատկությունները՝ ատոմի  շառավիղ,  իոնացման  էներգիա, էլեկտրաբացասականություն, վալենտականություն, օքսիդացման  աստիճան:  Նյութի հատկությունները, բաղադրությունը, կառուցվածքը: Քիմիական  բանաձև, հարաբերական  մոլեկուլային  զանգված՝ M_r, նյութաքանակ՝մոլ, մոլային  զանգված`M, մոլային  ծավալ` V_m: Նյութի  կառուցվածք: Քիմիական  կապի  տեսակները` կովալենտային, իոնային, մետաղական::

Ո՞րն է կոչվում նյութի հատկություն
Ս․ — Նյութի հատկություն է կոչվում այն հատկանիշները, կամ բնութագրիչները, որոնցով նյութերը նման են իրար, կամ տարբերվում են իրարից։

Ֆիզիկական- Ս․ — Նյութի ֆիզիկական հատկությունները դիտարկում են, կամ չափում են առանց նոր նյութ ստանալու։

Քիմիական- Ս․ Նյութի քիմիական հատկությունները, նյութի փոխազդեցությունն է այլ նյութերի հետ, երբ առաջանում է նոր նյութեր, նոր քիմիական, ֆիզիկական և ֆիզիոլոգիական հատկությունները։

Ֆիզիոլգիական- Ս․ Նյութի ֆիզիոլոգիական հատկությունները, ազդեցությունն է կենդանի օրգանիզմի վրա, դրական և բացասական

Գործնական աշխատանք  1 . <<Նյութերի  հատկությունները՝  ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական>>

Առաջադրանք 1.  Աղյուսակի  նյութերը  դասակարգեք  պարզ  և  բարդ,  անօրգանական, օրգանական, անվանեք,  գրեք  բանաձևերը,  նկարագրեք  ֆիզիկական  հատկությունները՝ գույնը, խտությունը(գ/սմ³),  ագրեգատային  վիճակը 20^օC(պինդ, հեղուկ, գազային), եռման, հալման, սառեցման ջերմաստիճանները,  ջերմա- էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը  ջրում  և այլն:
Պարզ նյութ՝ Ածխածին
Բանաձև: C
Դասակարգում: Պարզ, անօրգանական
Գույն: Սև (գրաֆիտի ձև), անգույն (դիմացկուն ածխածին)
Խտություն: Գրաֆիտ՝ 2.26 գ/սմ³, ադամանդ՝ 3.51 գ/սմ³
Ագրեգատային վիճակ: Պինդ 20°C-ում
Եռման ջերմաստիճան: 4200°C
Հալման ջերմաստիճան: 3550°C
Ջերմահաղորդականություն: Բարձր (հատկապես գրաֆիտը)
Էլեկտրահաղորդականություն: Գրաֆիտը հաղորդում է, ադամանդը՝ ոչ
Լուծելիություն ջրում: Չի լուծվում

Պարզ նյութ՝ Ալյումին
Բանաձև: Al
Դասակարգում: Պարզ, անօրգանական
Գույն: Արծաթագույն
Խտություն: 2.70 գ/սմ³
Ագրեգատային վիճակ: Պինդ 20°C-ում
Եռման ջերմաստիճան: 2519°C
Հալման ջերմաստիճան: 660°C
Ջերմահաղորդականություն: Բարձր
Էլեկտրահաղորդականություն: Բարձր
Լուծելիություն ջրում: Չի լուծվում

Բարդ նյութ՝ Ջուր
Բանաձև: H₂O
Դասակարգում: Բարդ, անօրգանական
Գույն: Անգույն
Խտություն: 1 գ/սմ³ (20°C)
Ագրեգատային վիճակ: Հեղուկ 20°C-ում
Եռման ջերմաստիճան: 100°C (մթնոլորտային ճնշման պայմաններում)
Հալման ջերմաստիճան: 0°C
Ջերմահաղորդականություն: Չափավոր
Էլեկտրահաղորդականություն: Չի հաղորդում (մաքուր վիճակում)
Լուծելիություն ջրում: Լուծվում է

Օրգանական նյութ՝ Մեթան (CH₄)
Բանաձև: CH₄
Դասակարգում: Բարդ, օրգանական
Գույն: Անգույն
Խտություն: 0.656 գ/լ (գազային վիճակում)
Ագրեգատային վիճակ: Գազային 20°C-ում
Եռման ջերմաստիճան: −161°C
Հալման ջերմաստիճան: −182°C
Ջերմահաղորդականություն: Չափավոր
Էլեկտրահաղորդականություն: Չի հաղորդում
Լուծելիություն ջրում: Չափազանց քիչ լուծելի

Առաջադրանք 2. Աղյուսակից  ընտրեք10  նյութ,  գրեք  դրանց  բանաձևերը  և  կատարեք հետևյալ հաշվարկները`

• Ինչպիսի՞ տարրերից  են  կազմված նյութը, ատոմների  քանակը (ինդեքսները)
• Հաշվեք  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածները՝Mr
• Որոշեք  տարրերի  զանգվածային  բաժինները՝w,  զանգվածային հարաբերությունները  և  տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:
  
  Ջուր (H₂O)
  Բանաձև: H₂O
  Կազմված է: Հիդրոգեն (H) և թթվածին (O)
  Ատոմների քանակ: 2 ատոմ ջրածին, 1 ատոմ թթվածին
  Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
  Mr=(2×1)+(1×16)=18
  Զանգվածային բաժիններ (w):
  Հիդրոգեն: 2×1 / 18 = 0.111 (11.1%)
  Թթվածին: 16/18​=0.889 (88.9%)
  
  Ածխաթթու գազ (CO₂)
  Բանաձև: CO₂
  Կազմված է: Ածխածին (C) և թթվածին (O)
  Ատոմների քանակ:
  Ածխածին (C)՝ 1
  Թթվածին (O)՝ 2
  Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
  Mr=(1×12)+(2×16)=44
  Զանգվածային բաժիններ (w):
  Ածխածին: 12/44 = 0.273 (27.3%)
  Թթվածին: 32/44 = 0.727 (72.7%)
  
  Նատրիումի քլորիդ (NaCl)
  Բանաձև: NaC
  Կազմված է: Նատրիում (Na) և քլոր (Cl)
  Ատոմների քանակ:
  Նատրիում (Na)՝ 1
  Քլոր (Cl)՝ 1
  Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
  Mr=(1×23)+(1×35.5)=58.5
  Զանգվածային բաժիններ (w):
  Նատրիում։ 23/58,5 = 0.393 (39.3%)
  Քլոր: 35.5/58.5 = 0.607 (60.7%)
  
  Ածխաթթու (H₂CO₃)
  Բանաձև: H₂CO₃
  Կազմված է: Հիդրոգեն (H), ածխածին (C), թթվածին (O)
  Ատոմների քանակ:
  Հիդրոգեն (H)՝ 2
  Ածխածին (C)՝ 1
  Թթվածին (O)՝ 3
  Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
  Mr=(2×1)+(1×12)+(3×16)=62
  Զանգվածային բաժիններ (w):
  Հիդրոգեն: 2/62 = 0.032 (3.2%)
  Ածխածին: 12/62=0.194 (19.4%)
  Թթվածին: 48/62 = 0.774 (77.4%)
  
  Ամոնիակ (NH₃)
  Բանաձև: NH₃
  Կազմված է: Ազոտ (N) և հիդրոգեն (H)
  Ատոմների քանակ:
  Ազոտ (N)՝ 1
  Հիդրոգեն (H)՝ 3
  Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
  Mr=(1×14)+(3×1)=17
  Զանգվածային բաժիններ (w):
  Ազոտ: 14/17 = 0.824 (82.4%)
  Հիդրոգեն: 3/17 = 0.176 (17.6%)
  
  Քացախաթթու(C₂H₄O₂)
  Բանաձև։ C₂H₄O
  Կազմված է։ Ածխածին(C) , Ջրածին(H), Թթվածին(O)
  Ատոմների քանակ:
  Ածխածին(C) 2
  Ջրածին(H) 4
  Թթվածին(O)` 2
  Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
  Mr = (2*12)+(4*1)+(2*16) = 60
  Զանգվածային բաժիններ (w):
  Ածխածին: 24/60 = 0.4 (40%)
  Ջրածին: 4/60 = 0.0666 (6.6%)
  Թթվածին: 32/60 = 0.5333 (53.33%)
  Մոլային բաժին։
  X = 0.167/ 0.167 + 5 ≈ 0.167/5.167 ≈ 0.0323

Թեմա 2․ Հայոց ցեղասպանությունը․
ա/ Պատճառներ, հիմնական իրադարձություններ
բ/ Հետևանքներ, պայքար ցեղասպանության հետևանքները վերացնելու և նոր ցեղասպանությունները կանխելու համար /բանավոր, էլ․ դասագիրք՝ էջ 122-128, նաև այլ աղբյուրներ/
Լրացուցիչ նյութ՝ Ցեղասպանություն /Գենոցիդ/․

Առաջադրանք
1․ Ե՞րբ և ո՞ր փաստաթղթով է տրվել ցեղասպանության իրավական ձևակերպումը։ Ըստ այդ փաստաթղթի՝ ո՞ր գործողություններն են որակվում որպես ցեղասպանություն։
Ցեղասպանության իրավական ձևակերպումը տվել է ՄԱԿ-ը 1948 թվականի դեկտեմբերի 9-ին։ Այս փաստաթուղթը կոչվում էր <<Ցեղասպանության հանցագործությունները կանխելու և դրա պատժի մասին։ Ըստ այդ փաստաթղթի, ազգի կամ կրոնական համայնքի ոչնչացումը կոչվում է ցեղասպանություն։

2․ Բացի հայերից, ուրիշ ի՞նչ ժողովուրդներ գիտեք, որոնց նկատմամբ երբևէ իրականացվել է ցեղասպանություն։
Գերմանացիները իրականացրել են հրեաների ցեղասպանությունը, որը կոչվում է Հոլոքոստ։ Այն իրականացվել է 1941-1945 թվականներին։ Այդ ցեղասպանության ժամանակ ոչնչացվել է 17 մլն․ մարդ։ Այդ ժամանակ ոչնչացվել են նաև այլ ազգի մարդիկ։ Օրինակ՝ ռուսներ, լեհեր և այլն։

3․ Ձեր ընտանիքներում, զրուցելով ծնողների, տատիկ-պապիկների հետ, իրականացրե՛ք հետևյալ նախագծային աշխատանքները՝
ա/ Իմ պապերը՝ Առաջին աշխարհամարտի մասնակից
բ/ Իմ նախնիները՝ Հայոց ցեղասպանությունից մազապուրծ փրկվածներ
/բլոգային աշխատանք/․

Roberto Solano
aged 24, from Mexico
Roberto came from Acapulco to
New York ten years ago. At first he
missed everything — the sunshine,
the food, his girlfriend. But now he
has a successful business with his
three brothers and his sister.
They run a soccer store in New
Brunswick. Roberto’s girlfriend is
now his wife, and they have two
children who go to American
schools.
When asked why he came to the
US, Roberto says without hesitation,
‘Because I want to work hard and
be successful.’ He certainly works
hard. He’s at the store all day, then
works as a driver in the evening.
That’s why I like America,’ he says.
‘You can be what you want.’
‘When I first came here, I didn’t
speak the language, and it was
winter, it was so cold! There was
snow! Now nearly all my family
are here, not only in New York, but
also in California, and in Texas.
We meet about once a month and
have a huge Mexican meal that
takes about five hours! We’re all
happy here.’

Entire Boros
aged 45, from Hungary
Endre is a mathematician at
Rutgers University, New Jersey.
He came from Budapest thirteen
years ago. ‘I had an opportunity to
come here for two years.’ After a
year, his wife came to join him, and
since then they’ve had a daughter,
so they decided to stay.
‘At first it was very strange.
Everything is so big here,’ he says.
‘I started to feel happy when l
bought a car. Now I go everywhere
by car. in Hungary, we only use the
car at weekends, but here your car
is part of your life. Nobody walks
anywhere.’
How does he find the people?
Very friendly. The first question
everybody asks you is «Where are
you from?» People talk to you here,
they start conversations. I like the
fact that there are people from all
over the world.’
What about the way of life? The
thing I like best is the independence.
Nobody tells me what to do. Here
you can do what you want, so you
learn to make decisions for
yourself. I feel in control.’

Yuet Tung
aged 31, from Hong Kong
Yuet Tung is her Chinese name,
but in English she’s known as Clara.
She came to the US eight years ago
and studied fine art. Now she works
on Madison Avenue for a publisher.
She married a Vietnamese American
three years ago, and they live in
Long Island. They don’t have any
children yet.
What does she think of living in
New York? ‘It’s very similar to Hong
Kong. It’s a busy city, very exciting,
and people walk very fast! I like the
stores here. They’re huge, and it’s
cheaper than Hong Kong. But you
need a car here. In Hong Kong
everyone uses public transportation,
because it’s good and it’s cheap.
At first I hated driving here, but it’s
OK now.’
What does she like best? The
space. Here I live in a house with a
yard. In Hong Kong it is so crowded.
And the people are friendly. When I
go jogging, everyone says «Hi!» And
the food is from every country in
the world.’

«Պայքար առանց կատաղության» Օշո
Այս դեպքը եղել է մեծ իսլամական խալիֆ Օմարի ժամանակ: Նա պայքարում էր իր թշնամու դեմ մոտ 30 տարի: Թշնամին հզոր էր, և պայքարը տևեց մի ամբողջ կյանք: Վերջապես եկավ բարենպաստ պահը. թշնամին ընկավ ձիուց, Օմարը ծնկեց թշնամու վրա՝ նիզակը ձեռքին: Մի վայրկյան, և նիզակը կմխրճվեր թշնամու կուրծքը, և ամնե ինչ կավարտվեր: Բայց այդ պահին ահա թե ինչ կատարվեց. թշնամին թքեց Օմարի դեմքին, և նիզակը օդի մեջ քարացավ:
Օմարը ձեռքով մաքրեց դեմքը, ոտքի կանգնեց և ասաց.
— Վաղը մենք ամեն ինչ նորից կսկսենք:
Թշնամին ապշահար էր:
— Ի՞նչ պատահեց,-հարցրեց նա:- Ես 30 տարի այսպիսի պահի եմ սպասել, հուսալով, որ մի օր նիզակս կուրծքդ կխրեմ, և ամեն ինչ կվերջանա: Իմ բախտն այդպես էլ չբերեց, բայց քոնն ահա բերել է: Մի վայկյանում դու կարող էիր ամեն ինչ վերջացնել: Ի՞նչ եղավ քեզ:
Օմարը պատախանեց.
— Մեր պատերազմը սովորական պատերազմ չի եղել: Ես երդվել էի, որ պայքարելու եմ առանց ներքին զայրույթի: 30 տարվա ընթացքում ես պայքարել եմ առանց բարկության:
Իսկ հիմա մեջս կատաղություն բարձրացավ: Երբ դու դեմքիս թքեցիր, հանկարծ այս ամենը անձնային դարձավ: Ես ցանկացա քեզ սպանել. դա իմ Եսից եկող ցանկություն էր: Մինչև այս պահը, 30 տարիների ընթացքում, երբեք այդպիսի խնդիր չեմ ունեցել: Մեր պայքարի
պատճառն այլ էր: Դու իմ թշնամին չես եղել. մեր կռիվը երբեք անձնային չի եղել: Ես չեմ ցանկացել քեզ սպանել , ես ուզել եմ գործը հաղթական ավարտի հասցնել: Իսկ հիմա մի պահ ես մոռացա իմ խնդիրը. դու դարձար իմ թշնամին, և ես ցանկացա ոչնչացնել քեզ:
Ահա թե ինչու ես չեմ կարող քեզ սպանել: Մի խոսքով, վաղվանից նորից սկսում ենք:
Բայց պատերազմն այդպես էլ չվերսկսվեց: Թշնամին այլևս նույնը չէր:
— Սովորեցրու ինձ: Դարձիր իմ ուսուցիչը և հնարավորություն տուր ինձ աշակերտելու քեզ: Ես էլ եմ ուզում կռվել առանց զայրույթի:
Իսկ գաղտնիքը սա է. պայքարեք՝ մի կողմ թողնելով ձեր Եսը: Եվ եթե դուք կարողանաք կռիվ տալ առանց ներքին կատաղության, ուրեմն դուք ամեն ինչ անանձնային կարող եք անել, քանի որ բախումը ամենաշատն է շոշափում մարդու Եսը: Եթե դուք դա անեք, դուք կդառնաք ամենակարող:
Բայց հիմա դուք չեք կարողանում մինչև անգամ անանձնական սիրով սիրել:
Առաջադրանքներ
Ա․ Քննարկե՛ք հետևյալ հատվածները.

Պայքարեք՝ մի կողմ թողնելով ձեր Եսը: Եվ եթե դուք կարողանաք կռիվ տալ առանց ներքին կատաղության, ուրեմն դուք ամեն ինչ անանձնային կարող եք անել, քանի որ բախումը ամենաշատն է շոշափում մարդու Եսը: Եթե դուք դա անեք, դուք կդառնաք ամենակարող:

Այս հատվածում հերոսը ցանկանում էր ասել, որ ավելի լավ է կռվել առանց կատաղության, այսինքն հերոսը կռվում էր առանց կատաղության, նա ոչ ոքի երբեք իրեն թշնամի չէր համարել, և չէր ցանկացել սպանել։
Նաև հատվածում փորձում է բացատրել, որ կառարելով մեր զգացմունքները մենք կարող ենք հաղթել։


Բայց հիմա դուք չեք կարողանում մինչև անգամ անանձնական սիրով սիրել:
Այսինքն սիրել առանց ինչ որ բան սպասելով դիմացինից։

Բ․ Դո՛ւրս գրեք և մեկնաբանե՛ք այն հատվածը, որտեղ ասվում է, թե ինչո՞ւ Օմարը չսպանեց թշնամուն:
— Մեր պատերազմը սովորական պատերազմ չի եղել: Ես երդվել էի, որ պայքարելու եմ առանց ներքին զայրույթի: 30 տարվա ընթացքում ես պայքարել եմ առանց բարկության:Իսկ հիմա մեջս կատաղություն բարձրացավ: Երբ դու դեմքիս թքեցիր, հանկարծ այս ամենը անձնային դարձավ: Ես ցանկացա քեզ սպանել. դա իմ Եսից եկող ցանկություն էր: Մինչև այս պահը, 30 տարիների ընթացքում, երբեք այդպիսի խնդիր չեմ ունեցել: Մեր պայքարիպատճառն այլ էր: Դու իմ թշնամին չես եղել. մեր կռիվը երբեք անձնային չի եղել: Ես չեմ ցանկացել քեզ սպանել , ես ուզել եմ գործը հաղթական ավարտի հասցնել: Իսկ հիմա մի պահ ես մոռացա իմ խնդիրը. դու դարձար իմ թշնամին, և ես ցանկացա ոչնչացնել քեզ:Ահա թե ինչու ես չեմ կարող քեզ սպանել: Մի խոսքով, վաղվանից նորից սկսում ենք:

Գ․ Բացատրե՛ք ստեղծագոծության վերնագիրը։
Ավելի լավ է կռվել առանց կատաղության, այսինքն հերոսը կռվում էր առանց կատաղության, նա ոչ ոքի երբեք իրեն թշնամի չէր համարել, և չէր ցանկացել սպանել։

Սեպտեմբերի 11-15
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 1․«Մարդու իրավունքներ» հասկացությունը։Մարդու իրավունքների սերունդները․
ա/ «Մարդու իրավունքներ» հասկացությունը
բ/ Մարդու իրավունքների սերունդները /էլեկտրոնային դասագիրք՝ էջ 102-108, նաև այլ աղբյուրներ/․

Առաջադրանք
1․ Սահմանե՛ք «մարդու իրավունքներ» հասկացությունը։ Ինչու՞ են դրանք անհրաժեշտ․արտահայտե՛ք ձեր կարծիքը։
«Մարդու իրավունքներ» հասկացությունը վերաբերում է այն հիմնարար իրավունքներին ու ազատություններին, որոնք պատկանում են յուրաքանչյուր մարդու՝ անկախ նրա ազգային պատկանելությունից, սեռից, էթնիկական խմբից, կրոնից, լեզվից կամ այլ որակներից։ Մարդու իրավունքները ներառում են իրավունքներ, որոնք ապահովում են մարդու արժանապատվությունը, ազատությունը և խարդախություններից պաշտպանվածությունը։ Դրանք ներառում են, օրինակ, կյանքի իրավունք, խոսքի ազատություն, համբերություն արդար դատաքննության, կրթություն ստանալու իրավունք և այլն։
Մարդու իրավունքները անհրաժեշտ են, քանի որ դրանք ապահովում են հասարակական կարգի ու արդարության հիմքը։ Նրանք ապահովում են բոլոր մարդկանց հավասար վերաբերմունք, բացառելով խտրականությունն ու բռնությունը։ Նրանք հիմնարար երաշխիքներ են այն բանի, որ իշխանությունները չեն կարող ճնշել կամ վատաշարժել մարդկանց, և դա նաև պաշտպանում է մարդու արժանապատվությունը։
2․ Ի՞նչ իրավական փաստաթղթեր գիտեք, որոնցում ամրագրված են մարդու իրավունքները։ Թվարկե՛ք դրանք /բլոգային աշխատանք/․
Հանրային և տնտեսական իրավունքների մասին միջազգային համընդհանուր հռչակագիր (1948) – Սա այն հիմնական փաստաթուղթն է, որը ընդունվել է Միավորված Ազգերի Կազմակերպության (ՄԱԿ) կողմից և սահմանում է մարդու իրավունքների համընդհանուր սկզբունքները։ Այն ընդգրկում է մարդկանց իրավունքը կյանքի, ազատության, ֆիզիկական անխախտելիության, կրթության, աշխատանքի և այլ հիմնարար իրավունքների նկատմամբ։

Մարդու իրավունքների մասին Համընդհանուր հռչակագիր (1948) – ՄԱԿ-ի Գլխավոր վեհաժողովում ընդունված այս փաստաթուղթը նշում է, որ բոլոր մարդիկ ունեն հավասար իրավունքներ, որոնք պետք է պաշտպանվեն օրենքով։ Այն միտված է եղել յուրաքանչյուր մարդու արժանապատվության և ազատության պաշտպանությանը։

Сегодня загрязнение почвы и водоёмов бытовыми отходами приобрело
глобальный характер. Раньше проблема мусора считалась чисто городской. Сегодня
посёлки, сёла также страдают от него. Мусором завалены обочины автомобильных
и железнодорожных дорог. Его мы встречаем в лесу и на лугу.
Особую проблему начинает приобретать загрязнение мусором территорий
вокруг дачных участков, территории вокруг них превращаются в самые настоящие
свалки. Полиэтиленовые сугробы и горы консервных банок изуродовали ближайшие
лесополосы возле многих дачных посёлков. Бывают свалки «дикие» и специально
оборудованные. «Дикие» свалки всем нам хорошо знакомы. На пустырях,
заброшенных стройках, на опушках леса, вдоль автомобильных и железных дорог
сваливают, не смотря на запреты, самый разнообразный мусор. Самое печальное в
том, что большинство людей не видят в этом серьёзной проблемы. Не понимают и
не хотят понимать, что этот мусор вернётся к каждому из них на участок в виде
загрязнённой грунтовой воды, токсичной пыли. Воду из колодца пить станет
невозможно, овощи и ягоды будут отравлены и непригодны в пищу, поскольку
ядовитые вещества, оказывающиеся на свалках, проникают в подземные воды,
которые часто используются в качестве источников питьевой воды, развеиваются
ветрами по окрестностям и тем самым наносят ущерб окружающей среде. Кроме
того, в результате процессов гниения без доступа воздуха образуются различные
газы, которые также не освежают атмосферу вокруг свалки. Некоторые продукты
гниения способны самовоспламенятся, поэтому на свалках регулярно возникают
пожары, при которых в атмосферу выбрасывается сажа, фенол, бенз-а-пирен и
прочие ядовитые вещества.

Կենդանի օրգանիզմի բաղադրություն, օրգանական, անօրգանական նյութեր, հիդրոֆիլ և հիդրոֆոբ նյութր:

Լրացուցիչ աշխատանք`

1. Ո՞րն է օրգանւզմի ամենափոքր միավորը։
Օրգանիզմի ամենափոքր միավորը բջիջն է։

2.Ի՞նչ օրգանական և անօրգանական նյութեր գիտեք, բերեք օրինակներր։
ճարպերը՝ կենդանական և բուսական,
Օրգանական-ճարպեր, ամինաթթուներ, գլյուկոզը, ֆրուկտոզը, միջնաթթուն, քացախաթթուն, բնական գազը, նավթը։

Անօրգանական-կարբիդները, ցիանիդները, կարբոնատները, ածխածնի օքսիդը։

3. Բնութագրեք հիդրոֆիլ և հիդրոֆոբ նյութերը, բերեք օրինակներ։
Ջրի նկատմամբ նյութի խնամակցությանը բնորոշող հատկություն է, պայմանավորված է նյութի և ջրի միջմոլեկուլային փոխազդեցության ուժերով։ Հիդրոֆոբութունը լիոֆոբության (որևէ հեղուկի նկատմամբ նյութի խնամակցությունը բնորոշող հատկությունների) մասնավոր դեպք է։ Հիդրոֆոբության չափը մարմնի մակերևույթի և ջրի մոլեկուլների միջև կապի էներգիան է (թրջման ջերմություն)։ Քանի որ ջրի և նրա հետ հպվող ցանկացած նյութի մոլեկուլների միջև միշտ գործում են միջմոլեկուլային ձգողության ուժեր, ապա հիդրոֆոբությունը փաստորեն չափազանց փոքր հիդրոֆիլություն է։ Հիդրոֆոբութունը կարելի է գնահատել նյութի հարթ մակերևույթի հետ նրա վրա գտնվող ջրի կաթիլի կազմած եզրային անկյան՝ արժեքով։ Հիդրոֆոբ են ճարպերը, մոմերը, գրաֆիտը, ծծումբը։ Պինդ մարմիններին և մակերևույթներին վերագրվող հիդրոֆոբության և հիդրոֆիլության միաժամանակ առանձին մոլեկուլների և նրանց առանձին մասերի հատկություններ են։ Մակերևութային ակտիվ նյութերի մոլեկուլները ադսորբվում են մարմնի վրա և փոխում նրա մակերևույթի հիդրոֆոբությունը և հիդրոֆիլությունը։ Այդ երևույթը օգտագործվում է հանքանյութերի ֆոտացիոն հարստացման, կտորեղենը ներկելու, սպիտակեցնելու և անջրանցիկ դարձնելու նպատակով։

Առաջադրանքներ

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 7, 8, 9, 10

7.

C(10, -7)
D(7,5, -5)

8.

ա) 2
բ) 3
գ) √2

9.

ա) 4
բ) 8
գ) 5
դ) 5

10.

√82+2√17+7√2

Լրացուցիչ առաջադրանքներ՝ 11, 14, 15

11.

ա)

բ)

14.

ա)

բ)

15.

ա)

բ)

Թեմա 1․ Առաջին համաշխարհային պատերազմը․
ա/ Պատճառներ, հիմնական իրադարձություններ
բ/ Ավարտ, հետևանքներ
գ/ Հայաստանը և հայ ժողովուրդը Առաջին Աշխարհամարտի տարիներին /բանավոր, էլեկտրոնային դասագիրք 1՝ էջ 112-120, էլ․ դասագիրք 2՝ էջ 154-160, նաև այլ աղբյուրներ/․

Առաջադրանք
1․ Համառոտ նկարագրե՛ք Առաջին Աշխարհամարտի գլխավոր ճակատամարտերը։
Առաջին աշխարհամարտի ճակատամարտերն էին՝ Սան Մատտեոյի ճակատամարտ, Բիթլիսի ճակատամարտ, Վիտտորիո-Վենետոյի ճակատամարտ, Երզնկայի ճակատամարտ, Գումբիննենի ճակատամարտ, Կապորետոյի ճակատամարտ, Էրզրումի ճակատամարտ, Մառնի ճակատամարտ, Կոլումբարայի ճակատամարտ, Մանազկերտի ճակատամարտ, Սարիղամիշի ճակատամարտ, Սահմանամերձ ճակատամարտ, Սոմի ճակատամարտ, Վերդենի ճակատամարտ։

2․ Ներկայացրե՛ք Առաջին Աշխարհամարտի հետևանքները։
Պատերազմի արդյունքում վերացան չորս պետություններ․ Գերմանական, Ավստրո-Հունգարական, Օսմանյան և Ռուսական։ Չորս արքայատոհմեր ոչնչացան պատերազմի հետո՝ Ռոմանովները, Օսմանները, Հաբսբուրգները և Հոհենցոլերները։ Շատ ազգեր վեարականգնեցին իրենց անկախությունը նաև ձևավորվեցին նոր պետություններ։

3․ Թվարկե՛ք հայ կամավորական ջոկատները և նրանց հրամանատարական կազմը /բլոգային աշխատանք/․
1-ին ջոկատի հրամանատարն է՝ Անդրանիկ Օզանյան․
2-րդ ջոկատի հրամանատարն է՝ Դրաստամատ Կանայան․
3-րդ ջոկատի հրամանատարն է՝ Համազասպ Սրվաձտյան․
4-րդ ջոկատի հրամանատարն է՝ Արշակ Գավաֆյան․
5-րդ ջոտակ- Արարատյան զորախումբ․
6-րդ ջոկատի հրամանատարն է՝ Գրիգոր Աֆշարյան (նրա զոհվելուց հետո հրամանատար դարձավ Հայկ Բծշկյանը)
7-րդ ջոկատի հրամանատարն է՝ Իշխան Արղության

Գոյականի առումները

Խոսքի մեջ գոյականը կարող է ցույց տալ առարկա ընդհանրապես կամ այնպիսի առարկա, որը խոսողին կամ լսողին անծանոթ է:

 Օրինակ` Նա երգ է լսում: Այդ դեպքերում գոյականը գործածվում է անորոշ առումով: Իսկ այն դեպքում, երբ առարկան ծանոթ է խոսողին կամ լսողին կամ արդեն հայտնի է խոսքից, գործածվում է որոշյալ առումով՝ ստանալով որոշիչ հոդ: Հայերենում որոշիչ հոդերն են  ը— ն և  ն -ն: ՕրինակԵրգը Երևանի մասին է: Այս նախադասության մեջ  երգ  բառը որոշյալ առումով է:  Ն  հոդ ստանում են ձայնավորով վերջացող բառերը, ինչպես՝ կղզի-կղզին:Ը  հոդ ստանում են բաղաձայնով վերջացող բառերը, ինչպես՝ միրգ-միրգը: Որոշ դեպքերում բաղաձայնով վերջացող բառերը նույնպես կարող են ն  հոդ ստանալ: Դա լինում է այն դեպքերում, երբ այդ բառերին հաջորդում է ձայնավորով սկսվող բառ՝ Օրինակ՝ Միրգն ամանի մեջ է: Ուշադրություն Ե, և, ո  տառերը բառասկզբում մեկից ավելի հնչյունի գրային նշան են՝ յէ, յէվ, վօ:  Դա նշանակում է, որ բառասկզբում ե, և, ո  ունեցող բառերը սկսվում են բաղաձայնով: Ուստի այդպիսի բառերից առաջ դրված որոշյալ առման գոյականը ստանում է միայն  ը  հոդը: Այսպես՝ սխալ է՝գարունն եկավ, առյուծն որսի դուրս եկավ:  Ուշադրություն Սպ, սկ, ստ, շտ  տառակապակցություններից առաջ հաճախ լինում է  ը  հնչյունը: Այդպիսի բառերից առաջ բառը կարող է դրվել ն  հոդով, Օրինակ՝ Ներկայացումն սկսվեց:Հայերենում գոյականը կարող է հանդես գալ և՛ որոշյալ, և՛ անորոշ առումներով, եթե դրված է ուղղական, տրական կամ հայցական հոլովով: Մյուս հոլովաձևերը առում չունեն: Առում չունեն նաև այլաձև հոգնակիները, ինչպես, օրինակ՝ տիկնայք բառը տիկնայքը ձևը չունի, հետևաբար առում չունի:

Առաջադրանքներ․

1.Առանձին սյունակներով դո՛ւրս գրել որոշյալ և անորոշ
առումներով գոյականները։
Գետնի տակ թաքնված հանքանյութերի մասին շատ հետաքրքիր տեղեկություններ կարող է տալ բույսերի հանելուկային լեզուն։ Ծառը, թուփը, ծաղիկը կամ սովորական խոտը բնական մի բարդ լաբորատորիա է։ Նրանց արմատները պոմպերի նման գետնի տակից քաշում են տարբեր նյութերի լուծույթներ։ Տերևների մեջ և ցողուններում կուտակվում են մետաղներ, որոնց պաշարները թաքնված են գետնի խորքերում։ Որպեսզի այդ մետաղը հայտնաբերեն, այրում են հավաքած բույսերի նմուշները և ուսումնասիրում ստացված մոխիրը։ Քննության են ենթարկվում նաև բույսերի հյութերը։ Այդպես կանաչ «հետախույզները» օգնում են որոշելու հողաշերտի կազմությունը, ցույց են տալիս, թե որտեղ հանքավայր կա։
Ալեքսանդր Մելքումյանի «Հայաստանի քարերի աշխարհում» գրքից
Որոշյալ-Լեզուն, ծառը, թուփը, ծաղիկը, խոտը, արմատները, պաշարները, մետաղը, հյութերը, հետախույզները, կազմությունը։
Անորոշ-Հանքանյութ, տեղեկություններ, բույսեր, բարդ, պոմպեր, լուծույթներ, տերևներ, ցողուններ, մետաղներ, խերքերում, բույսեր, հողաշերտ, հանքավայր, գետնի

Վարժություն 2։ Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ անորոշ առումով գոյականը։

1. ապագան, լեռնաշղթան, ենթական, պատվանդան
2. պարագան, կուլան, ավազան, թեման
3. պատճեն, սյուժեն, հյուլեն, միջօրեն
4. խճավազն, արքայազն, նոխազն, վարազն
5. թեյն, տրամվայն, որովայն, դերբայն
6. կարոտն, մոլախոտն, ծղոտն, հետիոտն
7. քնարերգուն, վերարկուն, ճողփյուն, սերմացուն
8. մեղուն, ցողուն, ժողովածուն, աղաթթուն
9. չափածոն, մետրոն, երեկոն, երգեհոն
10. զբոսայգին, մարգագետին, թերակղզին, ծառուղին