Example. I will come to the party if you invite me He will help me if he has time When I go home I will do my lessons As soon as I get the results I will let you know.
Ex. 1 Clare and her friend Ally are having a gap year. Complete the sentences with phrases from the box below.
We’re travelling round the world c. before we go to university. 2) We’re going to leave g. as soon as we have enough money. 3) e. When we’re in Australia, we’re going to learn to scuba dive on the Great Barrier Reef. 4) b. If we get ill, we’ll look after each other. 5) h. After we leave Australia, we’re going to the USA. 6) We can stay with my American cousins a. while we’re in Los Angeles. 7) Our parents will be worried f. if we don’t keep in touch. 8) We’ll stay in the States d. until our visa runs out.
Ex. 2 Complete the sentences with your ideas. 1) When I get home. I will eat dinner. 2) As soon as this lesson finishes. I will eat. 3) If I win. I will be happy. 4) After I leave school. I will go home. 5) While I’m in New York. I will go shopping. 6) Before I get too old. I want to travel the world.
Կապ կոչվում են այն բառերը, որոնք մի բառ կապում են մեկ այլ բառի և այդ կապվող բառի հետ դառնում են նրա լրացումը։ Օրինակ՝ խոսել դասից կապակցության մեջ խոսել և դասից բառերը կապվել են իրար անմիջականորեն՝ հոլովաձևով, սակայն խոսել դասի մասին կապակցության մեջ մասին բառը դասի բառը կապել է խոսել բառին, և դասի մասին կապակցությունը արտահայտել է բերել մեկ իմաստ՝ դասից։ Մասին-ը կապ է և կապակցել է խոսել և դասի բառաձևերը։ Կապերը մի մասը դրվում է կապակցվող բառերից առաջ, մյուս մասը՝ դրանցից հետո, իսկ մի քանիսը՝ առաջ կամ հետո։ Կապվող բառից առաջ դրվող կապերը կոչվում են նախադրություններ։ Դրանցից են՝ առանց, դեպի, մինչև, հանուն, նախքան, չնայած, ըստ, հօգուտ (սխալ է ի օգուտ ձևը) և այլն, օրինակ՝ առանց գրքի, դեպի տուն, մինչև այգի։ Կապակցվող բառերից հետո դրվող կապերը կոչվում են հետադրություններ։ Դրանցից են՝ առթիվ, զատ, համար, հանդերձ, հանդեպ, մասին, միջև, մեջ, վրա, տակ, դիմաց։ և այլն, օրինակ՝ տոնի առթիվ, դրանից զատ, գործի համար։ Այն կապերը, որոնք կարող են դրվել կապակցվող բառերից թե՛ առաջ, թե՛ հետո, կոչվում են երկդրություններ, օրինակ՝ բացի (բացի նրանից կամ նրանից բացի), անկախ, շնորհիվ (սխալ է ի շնորհիվ կապակցությունը)։
Կապերի խնդրառությունը
Ամեն մի կապի հետ կապակցվող բառը դրվում է որոշակի հոլովով, օրինակ՝ վրա կապի հետ բառը պետք է դրվի սեռական հոլովով՝ սեղանի վրա։ Կապի՝ որոշակի հոլովով խնդիր պահանջելը կոչվում է կապերի խնդրառություն կամ կառավարում։ Պետք է հիշել, թե որ կապը որ հոլովով խնդիր է պահանջում։ Ուղղական հոլովով կապի խնդիրներ գրեթե չեն դրվում։ Այսպես են դրվում միայն ուղղական հոլովով բացահայտյալ ունեցող մասնական բացահայտիչները, որոնք կապի խնդիրներ են, օրինակ՝ Նա՝ իբրև ընկեր, կատարեց իր պարտքը։ Քանի որ նա ենթական ուղղական հոլովով է, նրա բացահայտիչը ևս համարվում է ուղղական հոլովով։ Սեռական հոլովով խնդիր են պահանջում շատ մեծ թվով կապեր՝ առթիվ, առջև, դիմաց, մասին, համար, նման, նկատմամբ, պատճառով, փոխարեն և այլն։ Տրական հոլովով խնդիր են պահանջում որոշ կապեր՝ զուգընթաց, ընդառաջ, կից, հակառակ, չնայած և այլն։ Հայցական հոլովով խնդիր են պահանջում մի շարք կապեր՝ առ, դեպի, ի վար, ի վեր, մինչև, իբրև, նախքան, չհաշված և այլն։ Բացառական հոլովով խնդիր են պահանջում մի շարք կապեր՝ բացի, դուրս, զատ, վար, վերև, ներքև, ներս, անկախ և այլն։ Գործիական հոլովով խնդիր են պահանջում մի քանի կապեր՝ հանդերձ, մեկտեղ, մեկ (օրինակ՝ սենյակով մեկ)։ Ներգոյական հոլովով կապի խնդիրներ չեն դրվում։ Պետք է հիշել, որ մի շարք կապերի հետ առաջին և երկրորդ դեմքերի անձնական դերանունները դրվում են տրական հոլովով, թեև գոյականները դրվում են սեռականով։ Այդ կապերն են՝ մոտ, վրա, հետ, պես, չափ, համար, նման, հօգուտ, հանձին, ի դեմս, հանուն։
Գործնական աշխատանք 1. Դո՛ւրս գրել կապերն ու կապական բառերը, որոշե՛լ նրանց խնդիրների հոլովը։ Յուրաքանչյուր մարդու համար մի որևէ բան կյանքի խորհրդանիշ է դառնում։ Ինձ համար մեր վանքի ճակատի այն ծառն է դարձել խորհրդանիշ, որ ուղեկցել է ինձ մանուկ օրերից մինչև ծերություն։ Կյանքին կառչելու, համառ պայքարով ապրելու խորհրդանիշ։ Քամու բերած աղքատիկ փշրանքներով էր սնվում նա՝ իմ մանկության ընկեր ծառը, մշտական քաղցի ահից, ինչպես և չէր ընկճվում իր շուրջը փոթորկող չար տարերքի առաջ, ուրեմն և՝ ամեն պայմանի դիմանալու խորհրդանիշ։ Քարի և կարիքի դեմ օրհասական կռվի մեջանգամ այդ ծառը իր բարձունքից ժպտում էր աշխարհին ապրելու խենթ հաճույքով։ Ու իր բարձր թառից հեգնանքով էր նայում ներքևում՝ առվի պարարտ ափին պարարտացած ու հղփացած իր ցեղակիցներին։ Մարդու համար-սեռական Ինձ համար-տրական Մինչև ծերություն-հայցական Տարերքի առաջ-սեռական Կռվի մեջ-սեռական Անգամ ծառը-հայցական
2. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ կապը։ 1. երբ, բացի, որովհետև, այնտեղ 2. մտերմորեն, ամենուրեք, դեպի, ստեպ-ստեպ 3. վրա, որևէ, և, մյուս 4. ինչու, յուրաքանչյուր, մասին, մասամբ 5. հանուն, անուն, այնքան, սույն
Հոսանքի աշխատանքը և հզորությունըԷլեկտրական հոսանքն օժտված է էներգիայով, որի հաշվին նա կարող է աշխատանք կատարել: Հոսանքի կատարած աշխատանքի շնորհիվ էլեկտրական էներգիան փոխակերպվում է էներգիայի այլ տեսակների: Օրինակ՝ ջեռուցիչ սարքերում էլեկտրաէներգիան փոխակերպվում է ջերմային էներգիայի, էլեկտրաշարժիչում՝ մեխանիկական էներգիայի, էլեկտրոլիզի ժամանակ՝ քիմիական էներգիայի և այլն:
Ենթադրենք սպառիչ (լամպ, ջերմատաքացուիչ, էլեկտրաշարժիչ) պարունակող շղթայի տեղամասում լարումը U է, հոսանքի ուժը I և tժամանակամիջոցում նրանով անցել է q լիցք: Լարման սահմանումից հետևում է, որ A=q⋅U, իսկ քանի որ հաստատուն հոսանքի դեպքում q=I⋅t , ապա՝ A=U⋅I⋅t (1): Այսինքն.Հաստատուն հոսանքի աշխատանքը շղթայի տղամասում հավասար է հոսանքի ուժի, լարման և այն ժամանակամիջոցի արտադրյալին, որի ընթացքւմ կատարվել է այդ աշխատանքը:Աշխատանքի այս (1) բանաձևը թույլ է տալիս որոշել հոսանքի կատարած աշխատանքը, անկախ այն բանից, թե այդ հոսանքի էներգիան էներգիայի ի՞նչ տեսակների է փոխակերպվել՝ ջերմային, մեխանիկական, թե քիմիական: Միավորների ՄՀ-ում հոսանքի աշխատանքը արտահայտում են ջոուլով (Ջ)Էլեկտրական շղթայում հոսանքի՝ աշխատանք կատարելու արագությունը բնութագրող մեծությունը անվանում են հոսանքի հզորություն և նշանակում ՝ P տառով:Եթե t ժամանակում հոսանքը կատարում է A աշխատանք, ապա P=A/t (2): Հաշվի առնելով աշխատանքի (1) բանաձևը կստանանք P=U⋅I (3)Հաստատուն հոսանքի հզորությունը շղթայի տվյալ տեղամասում հավասար է հոսանքի ուժի և տեղամասի ծայրերին կիրառված լարման արտադրյալին: Օգտվելով Օհմի օրենքից (3) բանաձևը կարելի է ներկայացնել հետևյալ տեսքով P=U2 /R և P=I2⋅R Միավորների ՄՀ-ում հզորությունն արտահայտվում է վատտով (Վտ). 1Վտ=1Ջ/վՀզորությունը հավասար է 1Վտ — ի, եթե 1վ — ում կատարվում է 1Ջ աշխատանք: Կիրառվում են նաև 1կՎտ (կիլովատ), 1ՄՎտ (մեգավատ), 1մՎտ (միլիվատ) միավորները:1մՎտ=0.001Վտ1ՄՎտ=1000000Վտ1կՎտ=1000Վտ Հզորությունը չափող սարքը կոչվում է Վատտմետր: Կենցաղում հոսանքի աշխատանքը չափում են Էլեկտրական հաշվիչ կոչվող հատուկ սարքով: Այս դեպքում գործածվում է հոսանքի աշխատանքի արտահամակարգային միավորը՝ 1ԿՎտ·ժ1ԿՎտ.Ժ=1000Վտ⋅3600վ=3600000Ջ
Փորձը ցույց է տալիս, որ հաղորդիչները տաքանում են, երբ նրանցով էլեկտրական հոսանք է անցնում: Հոսանքի ջերմային ազդեցությունը ուսումնասիրեցին անգլիացի ֆիզիկոս Ջ. Ջոուլը, իսկ ևս մեկ տարի անց՝ ռուս գիտնական Է. Լենցը: Նրանք միմյանցից անկախ սահմանեցին օրենք՝ Ջոուլ-Լենցի օրենքը, որը բացահայտում է, թե ի՞նչ մեծություններից և ինչպե՞ս է կախված հաղորդչում անջատված ջերմաքանակը:
Ջոուլ-Լենցի օրենքը հայտնագործվել է փորձնական ճանապարհով, սակայն դրան կարելի է նաև տեսական հիմնավորում տալ: Եթե շղթայի տեղամասում մեխանիկական աշխատանք չի կատարվում, նրանում քիմիական ռեակցիա տեղի չի ունենում, ապա հոսանքի ամբողջ աշխատանքը ուղղված է հաղորդչի ներքին էներգիայի մեծացմանը: Ընդ որում, հաղորդչի շրջապատի տրված Q ջերմաքանակը, համաձայն էներգիայի պահպանման օրենքի հավասար է հաղորդչի ներքին էներգիայի փոփոխությանը, այսինքն՝ հոսանքի աշխատանքին՝ A=Q Քանի որ էլեկտրական հոսանքի կատարած աշխատանքը հավասար է A=U⋅I⋅T հետևաբար և Q=U⋅I⋅T Օգտվելով Օհմի օրենքից, բանաձևը կարելի է ներկայացնել նաև այլ տեսքով՝ Q=U2 ⋅t /R կամ Q=I2⋅R⋅t Այս վերջին բանաձևն էլ արտահայտում է Ջոուլ-Լենցի օրենքը: Հոսանքակիր հաղորդչում անջատված ջերմաքանակը հավասար է հոսանքի ուժի քառակուսու, հաղորդչի դիմադրության և նրանով հոսանքի անցման ժամանակի արտադրյալին:
Թեմատիկ հարցեր և խնդիրներ՝
1. Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 140 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական ջերմատաքացուցիչը նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ ջերմատաքացուցիչը 8 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում: R = 140 Օմ I = 3,5 Ա t = 8 ժամ = 28800 ժ A = IUt = I * IR*t = I2*R*t = 3,5*140*28800=49392000 Ջ = 49,392 մՋ —————— A — ?
2. Ավտոտնակում էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 24 ժամում, եթե լամպը միացված էր 110 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 0.8 Ա էր: U = 110 I = 0,8 t = 24=86400վ A = IUt = 0,8*110*86400=7603200Ջ=7,6032մ ————— A = ?
3. 50 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական վարսահարդարիչը միացրեցին 127 Վ լարման ցանցին: Որքա՞ն աշխատանք կկատարի նրանում հոսանքը 15 րոպեի ընթացքում: R = 50 Օմ U = 127 վ t = 15 րոպե = 900 վ A = IUt; I = U/R A = IUt = U/R*U*t = U2t/R = 127*900/50 = 2286*900/50 = 36576 Ջ _____________ A = ?
4. 6 Վ լարման և 2 Ա հոսանքի ուժի դեպքում համակարգչի մարտկոցի լիցքավորումը տևեց 1.5 ժամ: Որոշե՛ք հոսանքի կատարած աշխատանքը այդ ընթացքում: A = U*I*t=6*2*1,5*5400=97200 Ջ
5. 450 Վտ հզորություն ունեցող հեռուստացույցը, ըստ հաշվիչի ցուցմունքի, ծախսել է 360 կՋ էներգիա: Որքա՞ն ժամանակ է միացված եղել հեռուստացույցը: t = P / A = 450 / 360 = 1,25
6. Ճեպընթաց էլեկտրագնացքը, որի շարժիչների ընդհանուր հզորությունը 200 կՎտ է, շարժվում է 180 կմ/ժ միջին արագությամբ: Որքա՞ն աշխատանք են կատարում նրա էլեկտրաշարժիչները 560 կմ ճանապարհ անցնելիս: P = 200 կՎտ V = 180 կմ/ժ S = 560 կմ t = S/V = 560/180=3ժ A = Pt = 200*3 = 600 _____________________ A = ?
7. Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի 80 վ-ում 40 Օմ դիմադրություն ունեցող ջեռուցիչ տարրում, եթե այն միացված է 120 Վ լարման ցանցին: t = 80 R = 40 U = 120 A = IUt I = U/R = 120/40 = 3 A = IUt = 3 * 120 * 80 = 28800 Ջ _________________ A — ?
8. Հաղորդչի դիմադրությունը 150 Օմ է, նրանով անցնող հոսանքի ուժը՝ 1.6 Ա: Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի նրանում 10 վ-ի ընթացքում: R = 150 I = 1.6 t = 10 Q = I2Rt = 2,56*150*10=3840 ____________________ Q — ?
9. Շղթայի տեղամասում միմյանց հաջորդաբար միացված են R1=40 Օմ և R2 =60 Օմ դիմադրություններով ռեզիստորներ: Տեղամասի ծայրերում լարումը 100 Վ է: 2 րոպեի ընթացքում ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի հաղորդիչներից յուրաքանչյուրում: Պատասխանը գրել ամբողջ թվի ճշտությամբ:
10. Էլեկտրական ջեռուցչի0.017 Օմ⋅մմ2 /մ տեսակարար դիմադրությամբ պղնձե սնուցող հաղորդալարի երկարությունը 1.5 մ է, լայնական հատույթի մակերեսը՝ 2 մմ2 : Որքա՞ն ջերմաքանակ կանջատվի այդ հաղորդալարում 25 րոպեի ընթացքում, եթե շղթայում հոսանքի ուժը 4 Ա է:
Տնային աշխատանք՝ դաս 18-20։ Պատասխանել էջ 63- ի 1-9-ը և էջ 67-ի 1- 11 հարցերին։ Աշխատանքը հրապարակել բլոգում, հղումն ուղարկել ինձ։
el baloncesto También se dice «basket» En la cancha de baloncesto hay dos canastas. ———————————————————— Բասկետբոլ Ասվում է նաև «բասկետբոլ». Բասկետբոլի դաշտում կա երկու զամբյուղ:
el fútbol También se dice «balompié» El fútbol es un deporte muy popular en el mundo. —————————————————————— Ֆուտբոլ Ասվում է նաև «ֆուտբոլ». Ֆուտբոլը շատ տարածված սպորտաձև է աշխարհում։
el voleibol También se dice «vóley» En el voleibol hay dos equipos y una pelota. ———————————————————— Վոլեյբոլ Ասվում է նաև «վոլեյբոլ». Վոլեյբոլում գործում են երկու թիմ և մեկ գնդակ:
el balonmano El balonmano es un deporte de pelota. ————————————————— Հանդբոլ Հանդբոլը գնդակով սպորտաձև է:
el rugby En un partido de rugby hay dos equipos. —————————————————— Ռեգբի Ռեգբիի խաղում երկու թիմ կա.
el bádminton Carolina Marín es jugadora de bádminton. ——————————— Բադմինտոն Կարոլինա Մարինն է բադմինտոն խաղացող
el tenis El tenis es un deporte de raqueta. ——————————————— Թենիս Թենիսը ռակետային սպորտաձև է:
el críquet El críquet es muy popular en India. ———————————————— Կրիկետ Կրիկետը շատ տարածված է Հնդկաստանում:
el golf ¿Tienes un palo de golf? ——————————— Գոլֆ Դուք գոլֆի ակումբ ունե՞ք:
el béisbol Para jugar al béisbol necesitas un bate. ______________________ Բեյսբոլ բեյսբոլ խաղալ քեզ չղջիկ է պետք:
los bolos ¿Vamos a jugar a los bolos? ———————————— Բոուլինգ Գնա՞նք բոուլինգ։
el billar En la mesa del billar hay 17 bolas. ——————————————— Բիլիարդ Լողավազանի սեղանին 17 գնդակ կա:
el Surf ¿Quieres venir a la playa a hacer surf? ————————— Սերֆինգ Ցանկանու՞մ եք գալ լողափ ճամփորդել?
el waterpolo El waterpolo se practica en una piscina —————————————————— Ջրագնդակ Ջրագնդակ պարապում են լողավազանում
el piragüismo El piragüismo se practica en una piragua —————————————————— Նավակավարություն Կանոեով զբաղվում են կանոեով
el snowboard El snowboard es in desporte de invierno —————————————————— Սնոուբորդինգ Սնոուբորդը ձմեռային սպորտաձև է
la vela Hoy hace viento, ¿quieres hacer vela? ————————————————— Նավարկել Այսօր քամի է, ուզու՞մ ես նավարկել։
la natación Para practicar natalión necesitas un bañador ———————————————————— Լողալ Ծննդաբերության համար անհրաժեշտ է լողազգեստ
el hockey ¿Prefieres el hockey sobre hielo o sobre hierba? ————————————————————— Հոկեյ Նախընտրում եք հոկեյ, թե՞ դաշտային հոկեյ:
el esquí El esquí es un deporte de montaña ———————————————— Դահուկներ Դահուկավազքը լեռնային սպորտ է
el atletismo El atletismo es un deporte muy antiguo —————————————————— Աթլետիկա Աթլետիկան շատ հին մարզաձև է
la gimnasia Hay muchos tipos de gimnasia: artística, rítmica, acrobática… ——————————————————————————— Մարմնամարզություն Մարմնամարզության բազմաթիվ տեսակներ կան՝ գեղարվեստական, ռիթմիկ, ակրոբատիկ…
el senderismo Me encanta practicar senderismo en la naturaleza —————————————————————— Քայլարշավ Ես սիրում եմ զբոսնել բնության գրկում
la escalada Para hacer escalada necesitas mucha fuerza ——————————————————— Բարձրանալը Բարձրանալու համար մեծ ուժ է պետք
el automovilismo La Fórmula 1 es la competición de automovilismo más conocida ————————————————————————————— Ավտոսպորտ Ֆորմուլա 1-ը ավտոսպորտի ամենահայտնի մրցույթն է
el ciclismo Para hacer ciclismo necesitas una bicicleta ——————————————————— Հեծանվավազք Հեծանիվ վարելու համար անհրաժեշտ է հեծանիվ
el patinaje Para hacer patinaje necesitas unos patines ——————————————————— Չմուշկներով սահելը Չմշկասահքի համար ձեզ անհրաժեշտ են չմուշկներ:
las artes marciales Me encantan las artes marciales: el karate, la capoeira, el aikido… ————————————————————————————— Մարտարվեստ Ես սիրում եմ մարտարվեստներ՝ կարատե, կապոեյրա, այկիդո…
el boxeo El boxeo es un deporte de contacto ———————————————— Բռնցքամարտ Բռնցքամարտը կոնտակտային սպորտ է
la esgrima La esgrima se practica con una espada —————————————————— Սուսերամարտ Սուսերամարտով զբաղվում են սրով
Էլեն Շահվերդյան 