ԿԱՊ

Կապ կոչվում են այն բառերը, որոնք մի բառ կապում են մեկ այլ բառի և այդ կապվող բառի հետ դառնում են նրա լրացումը։ Օրինակ՝ խոսել դասից կապակցության մեջ խոսել և դասից բառերը կապվել են իրար անմիջականորեն՝ հոլովաձևով, սակայն խոսել դասի մասին կապակցության մեջ մասին բառը դասի բառը կապել է խոսել բառին, և դասի մասին կապակցությունը արտահայտել է բերել մեկ իմաստ՝ դասից։ Մասին-ը կապ է և կապակցել է խոսել և դասի բառաձևերը։
Կապերը մի մասը դրվում է կապակցվող բառերից առաջ, մյուս մասը՝
դրանցից հետո, իսկ մի քանիսը՝ առաջ կամ հետո։ Կապվող բառից առաջ դրվող կապերը կոչվում են նախադրություններ։ Դրանցից են՝ առանց, դեպի, մինչև, հանուն, նախքան, չնայած, ըստ, հօգուտ (սխալ է ի օգուտ ձևը) և այլն, օրինակ՝ առանց գրքի, դեպի տուն, մինչև այգի։ Կապակցվող բառերից հետո դրվող կապերը կոչվում են հետադրություններ։ Դրանցից են՝ առթիվ, զատ, համար, հանդերձ, հանդեպ, մասին, միջև, մեջ, վրա, տակ, դիմաց։ և այլն, օրինակ՝ տոնի առթիվ, դրանից զատ, գործի համար։ Այն կապերը, որոնք կարող են դրվել կապակցվող բառերից թե՛ առաջ, թե՛ հետո, կոչվում են երկդրություններ, օրինակ՝ բացի (բացի նրանից կամ նրանից բացի), անկախ, շնորհիվ (սխալ է ի շնորհիվ կապակցությունը)։

Կապերի խնդրառությունը

Ամեն մի կապի հետ կապակցվող բառը դրվում է որոշակի հոլովով, օրինակ՝ վրա կապի հետ բառը պետք է դրվի սեռական հոլովով՝ սեղանի վրա։ Կապի՝ որոշակի հոլովով խնդիր պահանջելը կոչվում է կապերի խնդրառություն կամ կառավարում։ Պետք է հիշել, թե որ կապը որ հոլովով խնդիր է պահանջում։
Ուղղական հոլովով կապի խնդիրներ գրեթե չեն դրվում։ Այսպես են դրվում
միայն ուղղական հոլովով բացահայտյալ ունեցող մասնական բացահայտիչները,
որոնք կապի խնդիրներ են, օրինակ՝ Նա՝ իբրև ընկեր, կատարեց իր պարտքը։
Քանի որ նա ենթական ուղղական հոլովով է, նրա բացահայտիչը ևս համարվում է ուղղական հոլովով։
Սեռական հոլովով խնդիր են պահանջում շատ մեծ թվով կապեր՝ առթիվ,
առջև, դիմաց, մասին, համար, նման, նկատմամբ, պատճառով, փոխարեն և այլն։
Տրական հոլովով խնդիր են պահանջում որոշ կապեր՝ զուգընթաց,
ընդառաջ, կից, հակառակ, չնայած և այլն։
Հայցական հոլովով խնդիր են պահանջում մի շարք կապեր՝ առ, դեպի, ի
վար, ի վեր, մինչև, իբրև, նախքան, չհաշված և այլն։
Բացառական հոլովով խնդիր են պահանջում մի շարք կապեր՝ բացի, դուրս, զատ, վար, վերև, ներքև, ներս, անկախ և այլն։
Գործիական հոլովով խնդիր են պահանջում մի քանի կապեր՝ հանդերձ,
մեկտեղ, մեկ (օրինակ՝ սենյակով մեկ)։
Ներգոյական հոլովով կապի խնդիրներ չեն դրվում։
Պետք է հիշել, որ մի շարք կապերի հետ առաջին և երկրորդ դեմքերի
անձնական դերանունները դրվում են տրական հոլովով, թեև գոյականները դրվում են սեռականով։ Այդ կապերն են՝ մոտ, վրա, հետ, պես, չափ, համար, նման, հօգուտ, հանձին, ի դեմս, հանուն։

Գործնական աշխատանք
1. Դո՛ւրս գրել կապերն ու կապական բառերը, որոշե՛լ նրանց խնդիրների հոլովը։
Յուրաքանչյուր մարդու համար մի որևէ բան կյանքի խորհրդանիշ է դառնում։ Ինձ համար մեր վանքի ճակատի այն ծառն է դարձել խորհրդանիշ, որ ուղեկցել է ինձ մանուկ օրերից մինչև ծերություն։ Կյանքին կառչելու, համառ պայքարով ապրելու խորհրդանիշ։ Քամու բերած աղքատիկ փշրանքներով էր սնվում նա՝ իմ մանկության ընկեր ծառը, մշտական քաղցի ահից, ինչպես և չէր ընկճվում իր շուրջը փոթորկող չար տարերքի առաջ, ուրեմն և՝ ամեն պայմանի դիմանալու խորհրդանիշ։ Քարի և կարիքի դեմ օրհասական կռվի մեջ անգամ այդ ծառը իր բարձունքից ժպտում էր աշխարհին ապրելու խենթ հաճույքով։ Ու իր բարձր
թառից հեգնանքով էր նայում ներքևում՝ առվի պարարտ ափին պարարտացած ու հղփացած իր ցեղակիցներին։
Մարդու համար-սեռական
Ինձ համար-տրական
Մինչև ծերություն-հայցական
Տարերքի առաջ-սեռական
Կռվի մեջ-սեռական
Անգամ ծառը-հայցական

2. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ կապը։
1. երբ, բացի, որովհետև, այնտեղ
2. մտերմորեն, ամենուրեք, դեպի, ստեպ-ստեպ
3. վրա, որևէ, և, մյուս
4. ինչու, յուրաքանչյուր, մասին, մասամբ
5. հանուն, անուն, այնքան, սույն

Հոսանքի աշխատանքը և հզորությունըԷլեկտրական հոսանքն օժտված է էներգիայով, որի հաշվին նա կարող է աշխատանք կատարել: Հոսանքի կատարած աշխատանքի շնորհիվ էլեկտրական էներգիան փոխակերպվում է էներգիայի այլ տեսակների: Օրինակ՝ ջեռուցիչ սարքերում էլեկտրաէներգիան փոխակերպվում է ջերմային էներգիայի, էլեկտրաշարժիչում՝ մեխանիկական էներգիայի, էլեկտրոլիզի ժամանակ՝ քիմիական էներգիայի և այլն: 

Ենթադրենք սպառիչ (լամպ, ջերմատաքացուիչ, էլեկտրաշարժիչ) պարունակող շղթայի տեղամասում լարումը U է, հոսանքի ուժը I և tժամանակամիջոցում նրանով անցել է q լիցք: Լարման սահմանումից հետևում է, որ A=q⋅U, իսկ քանի որ հաստատուն հոսանքի դեպքում  q=I⋅t , ապա՝  A=U⋅I⋅t (1): Այսինքն.Հաստատուն հոսանքի աշխատանքը շղթայի տղամասում հավասար է հոսանքի ուժի, լարման և այն ժամանակամիջոցի արտադրյալին, որի ընթացքւմ կատարվել է այդ աշխատանքը:Աշխատանքի այս (1) բանաձևը թույլ է տալիս որոշել հոսանքի կատարած աշխատանքը, անկախ այն բանից, թե այդ հոսանքի էներգիան էներգիայի ի՞նչ տեսակների է փոխակերպվել՝ ջերմային, մեխանիկական, թե քիմիական: Միավորների ՄՀ-ում հոսանքի աշխատանքը արտահայտում են ջոուլով (Ջ)Էլեկտրական շղթայում հոսանքի՝ աշխատանք կատարելու արագությունը բնութագրող մեծությունը անվանում են հոսանքի հզորություն և նշանակում ՝ P տառով:Եթե t ժամանակում հոսանքը կատարում է  A աշխատանք, ապա P=A/t (2): Հաշվի առնելով աշխատանքի (1) բանաձևը կստանանք P=U⋅I (3)Հաստատուն հոսանքի հզորությունը շղթայի տվյալ տեղամասում հավասար է հոսանքի ուժի և տեղամասի ծայրերին կիրառված լարման արտադրյալին: Օգտվելով Օհմի օրենքից (3) բանաձևը կարելի է ներկայացնել հետևյալ տեսքով  P=U² /R և P=I²⋅R Միավորների ՄՀ-ում հզորությունն արտահայտվում է վատտով (Վտ). 1Վտ=1Ջ/վՀզորությունը հավասար է 1Վտ — ի, եթե 1վ — ում կատարվում է 1Ջ աշխատանք: Կիրառվում են նաև 1կՎտ (կիլովատ), 1ՄՎտ (մեգավատ), 1մՎտ (միլիվատ) միավորները:1մՎտ=0.001Վտ1ՄՎտ=1000000Վտ1կՎտ=1000Վտ  Հզորությունը չափող սարքը կոչվում է Վատտմետր:  Կենցաղում հոսանքի աշխատանքը չափում են Էլեկտրական հաշվիչ կոչվող հատուկ սարքով: Այս դեպքում գործածվում է հոսանքի աշխատանքի արտահամակարգային միավորը՝ 1ԿՎտ·ժ1ԿՎտ.Ժ=1000Վտ⋅3600վ=3600000Ջ 

Փորձը ցույց է տալիս, որ հաղորդիչները տաքանում են, երբ նրանցով էլեկտրական հոսանք է անցնում: Հոսանքի ջերմային ազդեցությունը ուսումնասիրեցին անգլիացի ֆիզիկոս Ջ. Ջոուլը, իսկ ևս մեկ տարի անց՝ ռուս գիտնական Է. Լենցը: Նրանք միմյանցից անկախ սահմանեցին օրենք՝ Ջոուլ-Լենցի օրենքը, որը բացահայտում է, թե ի՞նչ մեծություններից և ինչպե՞ս է կախված հաղորդչում անջատված ջերմաքանակը:      

  Ջոուլ-Լենցի օրենքը հայտնագործվել է փորձնական ճանապարհով, սակայն դրան կարելի է նաև տեսական հիմնավորում տալ: Եթե շղթայի տեղամասում մեխանիկական աշխատանք չի կատարվում, նրանում քիմիական ռեակցիա տեղի չի ունենում, ապա հոսանքի ամբողջ աշխատանքը ուղղված է հաղորդչի ներքին էներգիայի մեծացմանը:     Ընդ որում, հաղորդչի շրջապատի տրված Q ջերմաքանակը, համաձայն էներգիայի պահպանման օրենքի հավասար է հաղորդչի ներքին էներգիայի փոփոխությանը, այսինքն՝ հոսանքի աշխատանքին՝ A=Q Քանի որ էլեկտրական հոսանքի կատարած աշխատանքը հավասար է A=U⋅I⋅T հետևաբար և Q=U⋅I⋅T   Օգտվելով Օհմի օրենքից, բանաձևը կարելի է ներկայացնել նաև այլ տեսքով՝ Q=U² ⋅t /R կամ Q=I²⋅R⋅t Այս վերջին բանաձևն էլ արտահայտում է Ջոուլ-Լենցի օրենքը:   Հոսանքակիր հաղորդչում անջատված ջերմաքանակը հավասար է հոսանքի ուժի քառակուսու, հաղորդչի դիմադրության և նրանով հոսանքի անցման ժամանակի արտադրյալին:

Թեմատիկ հարցեր և խնդիրներ՝

1. Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 140 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական ջերմատաքացուցիչը  նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ ջերմատաքացուցիչը  8 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում:
R = 140 Օմ
I = 3,5 Ա
t = 8 ժամ = 28800 ժ
A = IUt = I * IR*t = I2*R*t = 3,5*140*28800=49392000 Ջ = 49,392 մՋ
——————
A — ?

2. Ավտոտնակում  էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 24 ժամում, եթե լամպը միացված էր 110 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 0.8 Ա էր:
U = 110
I = 0,8
t = 24=86400վ
A = IUt = 0,8*110*86400=7603200Ջ=7,6032մ
—————
A = ?

3. 50 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական վարսահարդարիչը միացրեցին 127 Վ լարման ցանցին: Որքա՞ն աշխատանք կկատարի նրանում հոսանքը 15 րոպեի ընթացքում: 
R = 50 Օմ
U = 127 վ
t = 15 րոպե = 900 վ
A = IUt; I = U/R
A = IUt = U/R*U*t = U2t/R = 127*900/50 = 2286*900/50 = 36576 Ջ
_____________
A = ?

4. 6 Վ լարման և 2 Ա հոսանքի ուժի դեպքում համակարգչի մարտկոցի լիցքավորումը տևեց 1.5 ժամ: Որոշե՛ք հոսանքի կատարած աշխատանքը այդ ընթացքում: 
A = U*I*t=6*2*1,5*5400=97200 Ջ

5. 450 Վտ հզորություն ունեցող հեռուստացույցը, ըստ հաշվիչի ցուցմունքի, ծախսել է 360 կՋ էներգիա: Որքա՞ն ժամանակ է միացված եղել հեռուստացույցը:
t = P / A = 450 / 360 = 1,25

6. Ճեպընթաց էլեկտրագնացքը, որի շարժիչների ընդհանուր հզորությունը 200 կՎտ է, շարժվում է 180 կմ/ժ միջին արագությամբ: Որքա՞ն աշխատանք են կատարում նրա էլեկտրաշարժիչները 560 կմ ճանապարհ անցնելիս:
P = 200 կՎտ
V = 180 կմ/ժ
S = 560 կմ
t = S/V = 560/180=3ժ
A = Pt = 200*3 = 600
_____________________
A = ?

7. Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի 80 վ-ում 40 Օմ դիմադրություն ունեցող ջեռուցիչ տարրում, եթե այն միացված է 120 Վ լարման ցանցին: 
t = 80
R = 40
U = 120
A = IUt
I = U/R = 120/40 = 3
A = IUt = 3 * 120 * 80 = 28800 Ջ
_________________
A — ?

8. Հաղորդչի  դիմադրությունը 150 Օմ է, նրանով անցնող հոսանքի ուժը՝ 1.6 Ա: Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի նրանում 10 վ-ի ընթացքում: 
R = 150
I = 1.6
t = 10
Q = I2Rt = 2,56*150*10=3840
____________________
Q — ?

9. Շղթայի տեղամասում միմյանց հաջորդաբար միացված են R1=40 Օմ և R2 =60 Օմ դիմադրություններով ռեզիստորներ: Տեղամասի ծայրերում լարումը 100 Վ է: 2 րոպեի ընթացքում ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի հաղորդիչներից յուրաքանչյուրում: Պատասխանը գրել ամբողջ թվի ճշտությամբ: 

10. Էլեկտրական ջեռուցչի0.017 Օմ⋅մմ² /մ տեսակարար դիմադրությամբ պղնձե  սնուցող հաղորդալարի երկարությունը 1.5 մ է, լայնական հատույթի մակերեսը՝ 2 մմ² : Որքա՞ն ջերմաքանակ կանջատվի այդ հաղորդալարում 25 րոպեի ընթացքում, եթե շղթայում հոսանքի ուժը 4 Ա է: 

Տնային աշխատանք՝ դաս 18-20։ Պատասխանել էջ 63- ի 1-9-ը և էջ 67-ի 1- 11 հարցերին։ Աշխատանքը հրապարակել բլոգում, հղումն ուղարկել ինձ։

el baloncesto
También se dice «basket»
En la cancha de baloncesto hay dos canastas.
————————————————————
Բասկետբոլ
Ասվում է նաև «բասկետբոլ».
Բասկետբոլի դաշտում կա երկու զամբյուղ:

el fútbol
También se dice «balompié»
El fútbol es un deporte muy popular en el mundo.
——————————————————————
Ֆուտբոլ
Ասվում է նաև «ֆուտբոլ».
Ֆուտբոլը շատ տարածված սպորտաձև է աշխարհում։

el voleibol
También se dice «vóley»
En el voleibol hay dos equipos y una pelota.
————————————————————
Վոլեյբոլ
Ասվում է նաև «վոլեյբոլ».
Վոլեյբոլում գործում են երկու թիմ և մեկ գնդակ:

el balonmano
El balonmano es un deporte de pelota.
—————————————————
Հանդբոլ
Հանդբոլը գնդակով սպորտաձև է:

el rugby
En un partido de rugby hay dos equipos.
——————————————————
Ռեգբի
Ռեգբիի խաղում երկու թիմ կա.

el bádminton
Carolina Marín es
jugadora de bádminton.
———————————
Բադմինտոն
Կարոլինա Մարինն է
բադմինտոն խաղացող

el tenis
El tenis es un deporte de raqueta.
———————————————
Թենիս
Թենիսը ռակետային սպորտաձև է:

el críquet
El críquet es muy popular en India.
————————————————
Կրիկետ
Կրիկետը շատ տարածված է Հնդկաստանում:

el golf
¿Tienes un palo de golf?
———————————
Գոլֆ
Դուք գոլֆի ակումբ ունե՞ք:

el béisbol
Para jugar al béisbol
necesitas un bate.
______________________
Բեյսբոլ
բեյսբոլ խաղալ
քեզ չղջիկ է պետք:

los bolos
¿Vamos a jugar a los bolos?
————————————
Բոուլինգ
Գնա՞նք բոուլինգ։

el billar
En la mesa del billar hay 17 bolas.
———————————————
Բիլիարդ
Լողավազանի սեղանին 17 գնդակ կա:

el Surf
¿Quieres venir a la
playa a hacer surf?
—————————
Սերֆինգ
Ցանկանու՞մ եք գալ
լողափ ճամփորդել?

el waterpolo
El waterpolo se practica en una piscina
——————————————————
Ջրագնդակ
Ջրագնդակ պարապում են լողավազանում

el piragüismo
El piragüismo se practica en una piragua
——————————————————
Նավակավարություն
Կանոեով զբաղվում են կանոեով

el snowboard
El snowboard es in desporte de invierno
——————————————————
Սնոուբորդինգ
Սնոուբորդը ձմեռային սպորտաձև է

la vela
Hoy hace viento, ¿quieres hacer vela?
—————————————————
Նավարկել
Այսօր քամի է, ուզու՞մ ես նավարկել։

la natación
Para practicar natalión necesitas un bañador
————————————————————
Լողալ
Ծննդաբերության համար անհրաժեշտ է լողազգեստ

el hockey
¿Prefieres el hockey sobre hielo o sobre hierba?
—————————————————————
Հոկեյ
Նախընտրում եք հոկեյ, թե՞ դաշտային հոկեյ:

el esquí
El esquí es un deporte de montaña
————————————————
Դահուկներ
Դահուկավազքը լեռնային սպորտ է

el atletismo
El atletismo es un deporte muy antiguo
——————————————————
Աթլետիկա
Աթլետիկան շատ հին մարզաձև է

la gimnasia
Hay muchos tipos de gimnasia: artística, rítmica, acrobática…
———————————————————————————
Մարմնամարզություն
Մարմնամարզության բազմաթիվ տեսակներ կան՝ գեղարվեստական, ռիթմիկ, ակրոբատիկ…

el senderismo
Me encanta practicar senderismo en la naturaleza
——————————————————————
Քայլարշավ
Ես սիրում եմ զբոսնել բնության գրկում

la escalada
Para hacer escalada necesitas mucha fuerza
———————————————————
Բարձրանալը
Բարձրանալու համար մեծ ուժ է պետք

el automovilismo
La Fórmula 1 es la competición de automovilismo más conocida
—————————————————————————————
Ավտոսպորտ
Ֆորմուլա 1-ը ավտոսպորտի ամենահայտնի մրցույթն է

el ciclismo
Para hacer ciclismo necesitas una bicicleta
———————————————————
Հեծանվավազք
Հեծանիվ վարելու համար անհրաժեշտ է հեծանիվ

el patinaje
Para hacer patinaje necesitas unos patines
———————————————————
Չմուշկներով սահելը
Չմշկասահքի համար ձեզ անհրաժեշտ են չմուշկներ:

las artes marciales
Me encantan las artes marciales: el karate, la capoeira, el aikido…
—————————————————————————————
Մարտարվեստ
Ես սիրում եմ մարտարվեստներ՝ կարատե, կապոեյրա, այկիդո…

el boxeo
El boxeo es un deporte de contacto
————————————————
Բռնցքամարտ
Բռնցքամարտը կոնտակտային սպորտ է

la esgrima
La esgrima se practica con una espada
——————————————————
Սուսերամարտ
Սուսերամարտով զբաղվում են սրով

Ա,

y²-28y+171=0

D/4=196-171=25

y₁=14-5=9

y₂=14+5=19

9*19=171

9+19=28

Գ,

2y²-6y-56=0

D/4=9+112=121

y₁=3-11/2=-4

y₂=3+11/2=7

-4+7=3

49+16=65

Դ,

x=11+y

(11+y)²-y²=11

121+22y+y²-y²-11=0

22y=-110

y=-5

x=6

6-(-5)=11

36-25=11

Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու․
Թեմա 11․ Խորհրդային Հայաստանը 1923-41 թթ․
ա/ Խորհրդային Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքը
բ/ Հայկական ԽՍՀ-ն՝ Միութենական հանրապետություն /բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 65-70, նաև այլ աղբյուրներ/․

Առաջադրանք.
1․ Համառոտ նկարագրե՛ք Խորհրդային Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքը և ներկայիս Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքը՝ անցկացնելով զուգահեռներ։
Խորհրդային Հայաստան
Խորհրդային Հայաստանում հասարակական-քաղաքական կյանքը լիովին վերահսկվում էր Կոմունիստական կուսակցության կողմից: Այս կառավարման համակարգը խիստ կենտրոնացված էր, և ցանկացած այլ քաղաքական ուժ կամ անհատականություն, որը դեմ էր կամ հակասում էր խորհրդային կարգերին, ենթարկվում էր դաժան ճնշումների։ Խորհրդային Միության կենտրոնական իշխանությունները վերահսկում էին երկրի ողջ քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքը, իսկ Հայկական ՍՍՀ-ում գործում էր կուսակցական իշխանության բացարձակ գերակայությունը։ Հասարակությունը խիստ փակ էր, և սուպերվիզիոն համակարգը թույլ չէր տալիս գաղափարական ու քաղաքական բազմազանություն։ Քաղաքացիական ազատությունները՝ խոսքի, հավաքների, մամուլի ազատություն, գրաքննություն, սահմանափակված էին։ Շատ առարկաներ վերահսկվում էին հատուկ կոմիտեների կողմից, իսկ քաղաքացիների կենսագործունեությունը հիմնականում սահմանափակվում էր կոմունիստական կուսակցության հրահանգներով։
Ներկայիս Հայաստան
Ներկայիս Հայաստանում պետական քաղաքականությունն ավելի ժողովրդավարական է, չնայած նաև առկա են որոշ լրջագույն մարտահրավերներ, կապված կոռուպցիայի, ընտրական գործընթացների և արդարադատության անկախության հետ։ Վերջին երկու տասնամյակներում Հայաստանի քաղաքական կյանքը կտրուկ փոփոխություններ է կրել՝ անցնելով համառ տնտեսական ու քաղաքական բարեփոխումների, բայց նաև մեծ ցնցումների և անկայունության միջով։ 2018 թվականին տեղի ունեցավ Սերժ Սարգսյանի իշխանափոխությունը, երբ «թավշյա հեղափոխություն» կոչվածը բերեց քաղաքական իշխանության փոփոխության առանց բռնության։ Այս փոփոխության հետ Հայաստանը քայլեր է անում ժողովրդավարության հաստատման ուղղությամբ, սակայն բազմաթիվ մարտահրավերներ դեռ առկա են։ Ներկայում Հայաստանում գործում են մի քանի քաղաքական կուսակցություններ, որոնք մասնակցում են ազատ ընտրություններին։ Հանրային քաղաքական դիսկուրսը ավելի բազմազան է՝ նաև ընդդիմադիր ուժերի ակտիվ մասնակցությամբ։ Չնայած դրան, ընտրական գործընթացները դեռևս պիտանի չեն համարվում լիովին ազատ ու արդար, իսկ կոռուպցիան դեռևս մարտահրավեր է կառավարության համար։

2․ Ընտանիքներում, զրուցելով ծնողների, տատիկ-պապիկների հետ, իրականացրե՛ք հետևյալ նախագծային աշխատանքը՝
ա/ Իմ պապերը /ազգականները/ խորհրդային տարիների բռնաճնշումների զոհ /եթե եղել են այդպիսի դեպքեր/-բլոգային աշխատանք․

Dilemma: Choosing Between Helping a Friend and Honoring a Commitment

You have made plans to go to a movie with your best friend this weekend. However, the day before, you find out that your younger sibling has a school play, and they’ve asked you to attend and support them. They’ve been looking forward to it for weeks, and you know they’re nervous about performing.

Now, you’re in a tough spot. Your best friend is counting on you to join them at the movie, and they’ll be disappointed if you back out. On the other hand, your sibling is depending on your support, and you know it would mean a lot to them if you were there.

Should you cancel your plans with your friend to be there for your sibling, or should you stick to the original plan and risk letting your sibling down?

It’s important to remember that relationships with both family and friends are valuable, but sometimes tough choices require balancing priorities. In this case, think about what matters most at the moment. If your sibling has been eagerly waiting for this event and it’s something they will remember for a long time, attending might be the right choice. You can always make plans with your friend for another time and explain the situation.

Being honest with both your friend and sibling will help maintain trust in your relationships. If you explain why you need to attend your sibling’s play, your friend will likely understand.

«Ավելի վատ» Ժակ Պրևեր

Ցեխոտ շանը թողեք ներս…

Ավելի վատ նրանց համար

ովքեր շուն չեն սիրում

ոչ էլ ցեխ

Ոտքից գլուխ ցեխոտ շանը թողեք ներս…

Ավելի վատ նրանց համար

ովքեր չեն սիրում ցեխ

ովքեր չեն հասկանում

ովքեր չգիտեն շանը

ովքեր չգիտեն ցեխը

շանը թողեք ներս…

որ թափահարում է ցեխը վրայից

ցեխը կարող ես լվանալ

շանը կարող ես լվանալ

և ջուրն էլ կարող ես լվանալ

բայց չես կարող լվանալ նրանց

ովքեր ասում են թե սիրում են շանը

պայմանով միայն…

ցեխոտ շունը մաքուր է

ցեխը մաքուր է

երբեմն ջուրն էլ մաքուր է

նրանք ովքեր ասում են՝ պայմանով միայն…

նրանք մաքուր չեն

բացարձակապես:

• Այս բանաստեղծությունը վանկակա՞ն, թե՞ սպիտակ բանաստեղծություն է:  (Օգտվիր գրականագիտական բառարանից): Պատասխանդ հիմնավորիր:
  «Ավելի վատ» բանաստեղծությունը կարելի է դասել սպիտակ բանաստեղծություն ժանրում, թեև այն ունի մի շարք հատկանիշներ, որոնք կարող են տեղ ունենալ վանկակա բանաստեղծության մեջ: Բանաստեղծությունը չունի հստակ վանկերի կամ ֆոնետիկ ռիթմի համակարգ. այն չի ենթադրում կանոնավորված վարձք ու չափեր, ինչը բնորոշ է սպիտակ բանաստեղծությանը։ Կատարումի մեջ չկա հաստատուն միավորներ կամ չափաբառեր՝ բոլոր տողերը ունեն տարբեր երկարություն ու հնչեղություն։
  
• Ո՞ր տողերում է խտացված հեղինակի հիմնական ասելիքը՝ ստեղծագործության հիմնական գաղափարը:
  Հեղինակը ներկայացնում է շանը և ցեխը որպես մաքրության, ճշմարտության ու ինքնության խորհրդանիշներ։ Նրան, ով չի սիրում շունը կամ ցեխը, դրսում է խառնակություն կամ միտումներից՝ մի տեսակ մակերեսայնության կամ վատ, նենգավոր կարծիքի։
  
• Ո՞րն է այս բանաստեղծության փոխաբերական իմաստը:
  Շունը փոխաբերաբար ներկայացնում է անկեղծություն, սիրո պարզություն և հավատարիմ լինելու հատկություն։ Ցեխը փոխաբերաբար, խորհրդանշում է կյանքի դժվարությունները, անկատարությունները և մաքրման գործընթացը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ եթե մարդիկ սիրո և հավատարիմ լինելու մասին խոսում են միայն պայմաններով, նրանք չեն հասկանում իրական սերը, որն ընդունում է նաև մարդկային թերությունները։

Օրգանոիդներն օրգանիզմի մասնիկներ են, որոնք ծառայում են որպես խմորիչներ, կենսաբառարաններ և ծավալային անասնաբառարաններ՝ հաճախ ելնելով իրենց կառուցվածքից և ֆունկցիաներից: Օրգանոիդները կարող են բաղկացած լինել մի քանի նորմալ բջիջներից, որոնք համագործակցում են տարբեր ֆիզիկական ու կենսաբառարանական գործունեություն իրականացնել: Օրգանոիդ (օրինակ՝ տխուր շղթա, կամ սննդի շղթա) կարելի է համեմատել ծառի ճյուղերի հետ, որովհետև օրգանոիդները կարելի է համարվել բջիջների հավաքածու, որոնք պետք է աշխատեն միասին՝ կատարելու կենսաբառարանական ֆունկցիաները, ինչպես ծառի ճյուղերը միասին ապահովում են կյանքի անհրաժեշտ ջուր և սնունդ՝ թարմացնելով բույսը: Օրգանոիդի գործունեությունը կարելի է համեմատել էլեկտրոկայանի հետ, քանի որ այն ստեղծում է որոշակի էներգիա՝ որն անհրաժեշտ է կյանքի գործընթացների համար (օրինակ՝ ATP-ի արտադրություն բջիջներում): Նմանապես, էլեկտրոկայանը ապահովում է էներգիա տանելով դաշտում գտնվող սարքերին: Օրգանոիդը կարելի է համեմատել բժշկի կամ հիվանդանոցի հետ, քանի որ այն կարող է վերականգնել բջիջների առկա ֆունկցիաները և ապահովել համապատասխան կարգավորումը: Օրինակ՝ միզամուղության, հորմոնների արտադրության և այլ ֆիզիկական ֆունկցիաների հսկողություն: Օրգանոիդը կարելի է համեմատել զինվորին, քանի որ այն կատարում է բջիջների պաշտպանության աշխատանքներ՝ պայքարելով ներթափանցող վարակների դեմ կամ կազմակերպելով կենսաբառարանական հարցեր:

Կարդալ, գրավոր վերլուծել։

«Մի′ նեղացրեք մարդուն» Լեոնիդ Ենգիբարյան

Իզուր, հենց էնպես մարդուն նեղացնել պետք չի, որովհետեւ դա շատ վտանգավոր է։ Հանկարծ ու նա Մոցա՞րտն է։ Ու հատկապես, եթե դեռ ոչինչ չի հասցրել գրել, անգամ «Թուրքական մարշը»։ Կնեղացնեք նրան ու ոչինչ էլ չի գրի։ Մի բան չի գրի, հետո մյուսը, ու աշխարհում կպակասի գեղեցիկ երաժշտությունը, կպակասեն լուսավոր զգացմունքներն ու մտքերը, ու նշանակում է, լավ մարդիկ էլ կպակասեն։

Իհարկե, մեկ ուրիշին կարելի է եւ նեղացել՝ ամեն մեկը հո Մոցարտ չի՞։ Բայց, այնուամենայնիվ, պետք չի, հանկարծ ու…

Մի՜ նեղացրեք մարդուն, պետք չի…

Դուք էլ այնպիսին եք, ինչպիսին նա է։

Լա՜վ նայեք իրար, մարդի՜կ:

Ենգիբարյանն այստեղ ծանոթացնում է այն գաղափարը, որ ոչ բոլոր մարդիկ են ընդունակ մեծագույն ստեղծագործությունների, բայց դա չի նշանակում, որ նրանք զրկված են արժեքից։ Տեքստում Ենգիբարյանը կոչ է անում խուսափել մարդու նեղացնելուց, քանի որ դա կարող է հանգեցնել մեծ կորուստի՝ ոչ միայն նրան, այլև ողջ աշխարհին։ Ենգիբարյանն այստեղ Մոցարտին օգտագործում է որպես խորհրդանիշ՝ ներկայացնելով այն մարդկանց, ովքեր կարող են մեծ դեր խաղալ պատմության մեջ, սակայն նրանց ներքին լույսը կարող է մարել, եթե նրանց նեղացնենք կամ չհասկանալ։ Մոցարտը, ով ստեղծել է «Թուրքական մարշը» և ավելի շատ այլ մեծագույն գործեր, այսպիսով դառնում է ոչ միայն արվեստի մեծ ստեղծագործող, այլև այն մարդ, ով միգուցե այնքան էլ նկատելի չէ իր կյանքում, բայց ունի անկրկնելի ներուժ, որն ութունում է արժանանալ հասարակության ուշադրությանը։