Թեման՝ <<Հալոգեններ>>

Ուղղորդող հարցեր.
1․ Ինչո՞ւ են 7-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերին անվանում «հալոգեններ», ո՞ր տարրերն են դրանք, բնութագրեք այդ տարրերը, գրեք նրանց ատոմների բաղադրությունը և էլեկտրոնային, թաղանթի կառուցվածքը:

Հալոգեններ են կոչվում 7-րդ խմբի տարրերը, քանի որ նրանք համարվում են ուժեղ հակասթեղեր և ջրի հետ հեշտությամբ առաջացնում աղեր: Դրանք են՝ ֆտոր (F), քլոր (Cl), բրոմ (Br), իոդ (I) և ասթատին (At).

• ատոմի կառուցվածք՝ 7 էլեկտրոն արտաքին շերտում, կառուցվածքը՝ ns²np⁵։

2. Հալոգենները ինչպիսի՞ միացությունների ձևով են տարածված բնության մեջ, գրեք օրինակներ:

Հալոգենները հիմնականում լինում են աղերի տեսքով, օրինակ՝ NaCl (աղ), AgCl (արծաթի հալոգեն).

3․ Թվարկեք հալոգեն պարզ նյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները:

Հալոգենների ֆիզիկաքիմիական հատկությունները՝

• Որպես քիմիական տարրեր շատ են ռեակցիաների մեջ, ծայրահեղ հզոր օքսիդիչներ են, ունեն բարձր մթնոլորտային ճնշում և եռահավաք ջերմաստիճան:

4. Ինչո՞ւ են հալոգենները համարվում կենսական տարրեր, թվարկեք հալոգենների միացությունների դերը մարդու օրգանիզմում:

Հալոգենները կենսական են, քանի որ կարևոր դեր են խաղում մարդու օրգանիզմում՝ արգելակելով թունավոր նյութերի տարածումը, մասնակցում են շաքարի փոխանակմանը:

5. Ինչպիսի՞ վալենտականություն և օքսիդացման աստիճան է ցուցաբերում քլորը միացություններում, գրեք օրինակներ:

Քլորը ունի +1, +3, +5 և +7 օքսիդացման աստիճաններ: Օրինակ՝ HCl (օքսիդացում +1), Cl₂O (օքսիդացում +3):

6. Որտե՞ղ են կիրառում քլորը և նրա միացություննեՔլորը ունի +1, +3, +5 և +7 օքսիդացման աստիճաններ: Օրինակ՝ HCl (օքսիդացում +1), Cl₂O (օքսիդացում +3):րը:

Քլորը և նրա միացությունները կիրառում են ջրի ախտահանումում, ախտահանիչների պատրաստման մեջ:

7. Որտե՞ղ են կիրառում աղաթթուն և նրա աղերը, ի՞նչ է ժավելաջուրը, ի՞նչ է քլորակիրը:

Աղաթթու և նրա աղերը օգտագործվում են բժշկության մեջ՝ որպես աղաթթու ջրային լուծույթներ, ժավելաջուրը օգտագործվում է ջրի ախտահանման համար, իսկ քլորակը կիրառվում է դեզինֆեկցիայի համար:

8. Կարելի՞ է խմելու ջուրը ախտահանել քլորով, պատասխանը հիմնավորեք:

Խմելու ջուրը կարելի է ախտահանել քլորով, քանի որ քլորը էֆեկտիվ է բակտերիաների և վիրուսների ոչնչացման գործում:

9. Աղաթթվի ո՞ր աղի 0.9%-անոց ջրային լուծույթն է կոչվում «ֆիզիոլոգիական լուծույթ»: Կատարեք հաշվարկ. 1 կգ ֆիզիոլոգիական լուծույթ պատրաստելու համար քանի՞ գրամ աղ և ջուր պետք է վերցնել:

Ֆիզիոլոգիական լուծույթը կազմված է 0.9% NaCl աղից:
Հաշվարկ. 1 կգ ֆիզիոլոգիական լուծույթում պետք է լինի 9 գրամ NaCl և 991 գրամ ջուր:

Արդյունաբեության կարևորագույն ճյուղերից է վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերությունը: Վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերությունն արդյունաբերության բոլոր ենթաճյուղերին, տրանսպորտին, գյուղատնտեսությանը և սպասարկման ոլորտին մատակարարում է էլեկտրաէներգիա և վառելիք, իսկ քիմիական արդյունաբերությանը` հումք:  Վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերությունը մեծ ազդեցություն ունի նաև տնտեսության տեղաբաշխման վրա: Աշխարհում արագ աճում է վառելիքի և էներգիայի սպառման ծավալը, քանի որ մի կողմից աճում է բնակչության թիվը, իսկ մյուս կողմից` մեկ շնչի հաշվով սպառվող էլեկտրաէներգիայի քանակը:

Մինչև 20-րդ դարի երկրորդ կեսը գլխավոր վառելիքը եղել է ածուխը, որին բաժին էր ընկնում օգտագործած վառելիքի կեսից ավելին: Այս ժամանակաշրջանն անվանում են ածխային փուլ: 20-րդ դարի երկրորդ կեսից սկսվել է նավթագազային փուլը. կտրուկ նվազել է պինդ վառելանյութի (ածուխ, տորֆ, վառելափայտ) բաժինը, աճել է նավթի ու գազի բաժինը։

Գազարդյունաբերության զարգացումը սկսվել է` 50­-ական թվականներից։

Գազամուղներով գազը Արևմտյան Սիբիրից հասնում է Արևմտյան Եվրոպա, Կանադայից` ԱՄՆ, Ալժիրից և Լիբիայից Միջերկրական ծովի հատակով՝ Իտալիա, Ֆրանսիա և եվրոպական այլ երկրներ։ Բնական հեղուկացված գազի գլխավոր սպառողներն են Ճապոնիան, ԱՄՆ-­ը և Եվրոպայի որոշ երկրներ: 

Advertisement

Խոսեմ նաև այն էներգիաների մասին,որը ստանում ենք բնության երևույթների կողմից :Դա արևային էներգիան է և քամու կողմից ստացող թներգիան: Արևային էներգիայի համար կան նախատեսվաց էներգետիկ կամ արևային պանելներ (էլեմենտ),իսկ քամու միջոցով կան հողմաղացներ:Երկար ժամանակ հողմաղացները ջրաղացների հետ մեկտեղ միակ մեքենաներն էին, որոնք մարդկությունն օգտագործում էր։ Հետևաբար, այդ մեխանիզմներն օգտագործվում էին տարբեր նպատակներով։

Կարդա’, կատարի’ր առաջադրանքները` Իտալո Կալվինո «Խիղճը»։
1․ Ո՞րն էր պատմվածքի ասելիքը։
Որ ամեն մեկը իր արածի և ասածի համար վերջում, համարժեք պատասխան է տալիս, դա լինի վաղ թե ուշ։

2․ Հիմնավորի’ր պատմվածքի ավարտը։
Պատմվածքի վերջում Լուիջին ստանում է պատասխանը իր ցանկության։ Նա տենչում էր սպանել Ալբերտոյին և ստացավ պատասխանը իր չարության դեմ։

3․ Թվարկի’ր պատմության հերոսներին և բնութագրի’ր։
Լուիջին շատ հիշաչար էր, խելագար, եսասեր անձնավորություն, ով իր հայրենիքի համար դժվար ժամանակներում պատերազմ գնաց ոչ թե մարդկանց և երկրին օգնելու, այլ իր անձնական ցանկությունը կատարելու համար։ Բայց շատ անհասկանալի հերոս էր, քանի որ նա այդքան ձգտում էր, որ մարդ սպաներ և ջանք չէր խնայում դրա իրականացման համար, բայց միևնույն ժամանակ ուներ այսպես ասված խիղճ և խղճում էր այն մարդկանց ում պիտի սպաներ և սպանել էր։

Ալբերտոն, որը ըստ Լուիջինի սրիկա էր, և ըստ Լուիջինի վատ արարք էր գործել իր նկատմամբ։ Լուիջինը ուղղակի պատկերացրել էր այդ կերպարին։

4․ Լուիջիի գործելաոճում կա՞ր արդյոք անձնական շահ. պատասխանդ հիմնավորի’ր տեքստից դուրս բերված համապատասխան հատվածներով։
Շատ ակնհայտ է այդ անձնական շահը, քանի որ Լուիջին ինքն էր խոստովանում, որ եկել է պատերազմ միմիայն Ալբերտոյին սպանելու նպատակով, ոչ թե երկիր պահելու։

5․ Ի՞նչ է խիղճը։ Եղել են պահեր, երբ դու խղճի խայթ ես զգացել որևէ մեկի նկատմամբ։
Գերմանացի հայտնի փիլիսոփա Էմանուել Կանտն ասում է.<<Մեր ներսում ապրող օրենքը կոչվում է խիղճ: Խիղճն իսկապես մեր արարքների հարաբերակցությունն է այդ օրենքներին>>: Խիղճ ունեցող մարդը ազնիվ է, չի ստում, չի նեղացնում, չի վիրավորում, չի կոտրում և չի գողանում: Եվ իսկապես ճիշտ է ասել Կանտը, որ խիղճը մեր ներսում ապրող օրենքն է: Իզուր չի ասված, որ մաքուր խղճով մարդը հանգիստ է քնում, քանի որ նա չի խախտել իր ներսի օրենքը:

6․ Արդյոք ճի՞շտ էր խղճի հանգստության համար Ալբերտոյին սպանելը։
Կարծում եմ սխալ է, սպանել մի մարդու, ով ոչնչում մեղք չուներ, և սպանել միայն իր խղճի հանգստության համար սխալ է միանշանակ։

Մարտի 3-7
Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու.
Թեմա 9. Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորությունը.
ա/ Տրդատ 3-րդի գահակալությունը /բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 136-138, նաև այլ աղբյուրներ/․
Թեմա 10. Հին Հայաստանի մշակույթը.
ա/ Հայկական առասպելներն ու վիպերգերը
բ/ Հայոց նախաքրիստոնեական հավատքը
գ/ Գրավոր մշակույթը /բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 155-169, նաև այլ աղբյուրներ/.

Առաջադրանք.
1. Ներկայացրե՛ք Մծբինի խաղաղության պայմանագիրը:
Մծբինի խաղաղության պայմանագիրը, որը կնքվել է 1124 թվականի հունիսին, տեղի ունեցավ այն բանից հետո, երբ հայկական իշխանությունները եւ սելջուկները փորձեցին լուծել իրենց տարածքային եւ քաղաքական կոնֆլիկտները: Խաղաղության պայմանագիրը ստորգրավվեց այն ժամանակվա Հայկական Կիլիկիայի Արծրունյաց իշխանության ներկայացուցիչների եւ Սելջուկյան Թուրքիան ներկայացնող կողմերի միջեւ:

2․ Նկարագրե՛ք Հայոց դիցարանը Քրիստոնեության ընդունման նախօրյակին:
Հայոց դիցարանը Քրիստոնեության ընդունման նախօրյակին մի բազմազան ու բազմաբնույթ համակարգ էր, որը ընդգրկում էր բազմաթիվ աստվածությունների, գաղափարների և կրոնական ծեսերի համալիր: Այն առկա էր հայ ժողովրդի պատմության վաղ շրջանում և շոշափում էր հայերենի, պատմության, մշակույթի ու ապրելակերպի բազմաթիվ կողմեր:

3․ Ի՞նչ աղբյուրներ գիտեք հայոց նախաքրիստոնեական դպրության մասին, որքանո՞վ են դրանք հավաստի։ Ներկայացրե՛ք ձետ տեսակետը և հիմնավորե՛ք /բլոգային աշխատանք/.
Հայոց նախաքրիստոնեական դպո­րության մասին տեղեկություններն հիմնականում պահպանվել են պատմական և գրավոր աղբյուրներում, որոնք անդրադառնում են հայ ժողովրդի հնագույն կրոնական հավատալիքներին, փիլիսոփայությանը և կրթության համակարգին։ Այս աղբյուրներն առաջացել են տարբեր ժամանակաշրջաններում՝ մինչ Քրիստոնեության ընդունումը (301թ.)։