Հովհաննես Թադևոսի Թումանյան՝ հայ մեծագույն գրող ու բանաստեղծ, հասարակական գործիչ։ Ծնվել է 1869 թվականի փետրվարի 19-ին, Լոռվա Դսեղ գյուղում հոգևորականի ընտանիքում։ Գրել է բանաստեղծություններ, պոեմներ, քառյակներ, բալլադներ, պատմվածքներ ու հեքիաթներ, ակնարկներ, քննադատական ու հրապարակախոսական հոդվածներ, կատարել է թարգմանություններ, մշակել է «Սասնա ծռեր» դյուցազնավեպի «Սասունցի Դավիթ» ճյուղը։ Համարվում է ամենայն հայոց մեծ բանաստեղծ, նրան անվանում էին նաև «ամենայն հայոց թամադա»։

1877-1879 թվականներին Թումանյանը սովորել է Դսեղի ծխական դպրոցում։ 1879-1883 թվականներին սովորել է Ջալալօղլու (այժմ Ստեփանավան) դպրոցում։ 1883 թվականից բնակվել է Թիֆլիսում։ 1883-1887 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, սակայն նյութական ծանր իրավիճակի պատճառով 1887 թվականին կիսատ թողնելով ուսումը՝ աշխատել է Թիֆլիսի հայ եկեղեցական դատարանում, այնուհետև Հայ Հրատարակչական միության գրասենյակում (մինչև 1893 թ.)։ 1893 թվականից աշխատակցել է «Աղբյուր», «Մուրճ», «Հասկեր», «Հորիզոն» գրական պարբերականներին։ Թումանյանն իր առաջին ստեղծագործությունը գրել է 12 տարեկանում, երբ սովորում էր Ջալալօղլու դպրոցում։

Թումանյանը սկսում է ստեղծագործել 1880-ականների կեսից, այդ ժամանակ էլ սկսում է գրել հայկական տարբեր թերթերի ու ամսագրերի համար։ 1899 թ․ բանաստեղծը կազմակերպում է «Վերնատուն» գրական խմբակը։ Հանդիպումների ժամանակ քննարկում վերլուծում էին համաշխարհային արժեք ունեցող ստեղծագործություններ, միմյանց գրվածքները և այլն։ Խմբակին տվեցին այդ անվանումը, քանի որ գտնվում էր շենքի վերջին՝ 5-րդ հարկում։ «Վերնատուն» գրական խմբակը գործել է շուրջ 10-ը տարի (1899-1908 թթ)։ Խմբակի կին հյուրերին անվանում էին վերնանուշներ, իսկ տղամարդկանց՝ վերնականներ։ Հիմնականում հանդիպում էին հինգշաբթի և շաբաթ օրերը։ Քննարկում էին իրենց և համաշխարհային գրականության մեծերի գործերը։ Անդամներն էին Ավետիք Իսահակյանը, Ղազարոս Աղայանը, Լևոն Շանթը, Դերենիկ Դեմիրճյանը և ուրիշներ։ Որոշ ընդմիջումներով խմբակը գործել է մինչև 1908 թվականը։ Վերջնականապետ Վերնատան գործունեությունը դադարում է Թումանյանի և Իսահակյանի «դաշնակցության գործով» բանտարկվելուց հետո։

Թումանյանը շատ էր հարգում հորը՝ Թադևոսին: Իր «Ինքնակենսագրության» մեջ գրել է. «Ամենալավ և ամենամեծ բանը, որ ես ունեցել եմ իմ կյանքում, եղել է իմ հայրը»: Մորը՝ Սոնային ներկայացնում էր, որպես «աչքը բաց արած ու սարում մեծացած, մի կատարյալ սարի աղջիկ»

1912 թվականին Թումանյանն ընտրվել է նորաստեղծ Հայ գրողների կովկասյան ընկերության նախագահ, իսկ 1918 թվականին՝ Հայոց հայրենակցական միությունների միության նախագահ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմում (1914-1918 թթ.) հայ ժողովրդի կրած վնասները հաշվելու և Փարիզի հաշտության խորհրդաժողովին (1919-1920) ներկայացնելու նպատակով։1912-1921 թվականներին եղել է Հայ գրողների կովկասյան միության նախագահ։

1921 թվականի աշնանը Թումանյանը մեկնել է Կոստանդնուպոլիս՝ հայ գաղթականների համար օգնություն գտնելու նպատակով։ Եվ այնտեղից նամակ է գրում Ավետիք Իսահակյանին` «․․․Ես չեմ ուզում և չեմ կարող երկար ու բարակ գրել մեր երկրից, թեև դու հարցնում ես։ Կարճ ասեմ. մենք թե՛ դրսից, եւ թե՛ ներսից քանդեցինք մեր երկիրը։ Գլխավորապես մենք։ Մենք եմ ասում, եւ սրա մեջն է ճշմարտությունը…»։ Մի քանի ամիս մնալով այնտեղ՝ նա վերադառնում է հիվանդացած։ 

20-րդ դարի սկզբին Թումանյանը հայտնի է դառնում նաև որպես հասարակական գործիչ։ 1905-1906 թթ․ Ցարական կառավարությունը Թումանյանին երկու անգամ ձերբակալում է (1908 և 1911) ու բանտարկում այն պատճառով, որ Թումանյանը շրջել է հայկական ու թաթարական գյուղերում և բնակչությանը հորդորել է վերջ տալ անիմաստ արյունահեղությանը:

Հովհաննես Թումանյանն ամուսնացած էր Օլգա (Մարիամ) Մաճկալյանի հետ, ունեին 10 զավակ` Մուշեղը, Աշխենը, Նվարդը, Արտավազդը, Համլիկը, Անուշը, Արփենիկը, Արեգը, Սեդան, Թամարը։

Հովհաննես Թումանյանի որդիներից Արտավազդը բանաստեղծի տաղանդավոր որդին էր. դրամաներ էր գրում, նկարիչ էր: Արտաքինով էլ նա էր ամենաշատը նման իր հորը: 1918 թ. Արտավազդը ռազմաճակատում զոհվում է: Այդ ծանր կորստին Թումանյանն այդպես էլ չի կարողանում համակերպվել, այդ իսկ պատճառով Թումանյանը գրել է «․․․Ես իմ բոլոր ստեղծագործությունները կրակին կնվիրեի, միայն թե վերադարձնեին իմ կորած որդուն․․․»

Թումանյանը երազում էր արտասահմանում կրթություն ստանալու մասին, որի հնարավորությունը այդպես էլ չունեցավ: Մոսկվայում էլ լինում է ոչ թե կրթվելու նպատակով, ինչը երազում էր, այլև ծանր հիվանդության՝ չարորակ ուռուցքի բուժման նպատակով, 1922 թվականին տարած վիրահատությունից հետո Թումանյանի ինքնազգացողությունը լավանում է, սակայն սեպտեմբերին հիվանդությունը դարձյալ իրեն զգալ է տալիս։ Թումանյանին տեղափոխում են Մոսկվայի հիվանդանոցներից մեկը:  Վախճանվում է Մոսկվայում 1923 թ. մարտի 23-ին, 54 տարեկան հասակում։ Դիահերձումը իրականացվել է Մոսկվայում։ Հովհաննես Թումանյանին հուղարկավորեցին Թիֆլիսի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Բայց Թումանյանի որդին՝ Արեգը, բժիշկներին խնդրում է իրեն տալ հայրիկի սիրտը։ Եղբորը` Համլիկին ուղղված նամակում նա գրում էր. «․․․Թող իմ սուրբ հոր սիրտը լինի մեր տանը։ Ճիշտ ա, նա չի բաբախում, բայց չէ՞ որ նա մեզ հետ ա ապրել, չէ՞ որ հայրիկը ամբողջ սրտի մեջ ա, և հայրիկի սիրտը պետք է մեր տանը լինի…»։ Երկար ժամանակ Թումանյանի սիրտը պահվել է իր առանձնասենյակում։ Մի անգամ, երբ Ավետիք Իսահակյանը գալիս է Թումանյանի ընտանիքին հյուր, և մնում է Թումանյանի առանձնասենյակում, ամբողջ գիշեր չէր կարողանում քնել, երբ առավոտյան Թումանյանի տանեցիները բացատրում են, որ նա եղել է Թումանյանի սրտի հետ նույն սենյակում։ Եվ Իսահակյանը համոզում է սիրտը տեղափոխել Երևանի բժշկական ինստիտուտի անատոմիկումի թանգարան։ Որից հետո 1994 թվականին սիրտը նորից տեղափոխվում է ու թաղվում հայրենի տան բակում՝ Դսեղում։

Թումանյանի «Շունն ու կատուն» նրա ամենահայտնի ու սիրված գործերից է։ Բայց արի ու տես, որ տպագրելիս լուրջ խոչընդոտի է հանդիպել։ Երբ Թումանյանը իր «Շունն ու Կատուն» 1885 թ․ տանում է «Մուրճ» ամսագրում տպագրելու, Ավ․ Արասխանյանը կարդում է, շատ զարմանում և այդ գործը կոչում․ «Վայրենի լեզվով գրված ստեղծագործություն»: 

Թումանյանը 19 տարեկան էր, երբ որոշում է իր հայրենասեր ընկերների հետ մեկնել Արևմտյան Հայաստան`  ազատագրական շարժում կազմակերպելու համար։ Քանի որ գումար չուներ, ատրճանակ գնելու համար վաճառում է իր ամառային վերարկուն։ Սակայն այն օրը, երբ պիտի մեկնեին, Թումանյանը շատ ծանր հիվանդանում է և ամիսներով  գամվում անկողնուն։ Ընկերները ստիպված են լինում մեկնել առանց նրա։ Եթե չլիներ այդ հիվանդությունը, Թումանյանը վաղաժամ կմահանար։ Որովհետև Արևմտյան Հայաստան մեկնած նրա ընկերները բոլորն էլ զոհվում են։  Այսպիսով՝ ճակատագրական հիվանդությունը փրկում է նրա կյանքը։ 

1915 թ․ էր։ Էջմիածնում ծովացած հայ գաղթականները մնացել էին հորդառատ անձրևի տակ։ Հովհաննես Թումանյանը, հակառակ կաթողիկոսի արգելքի, մարդկանց պատսպարում է նոր կառուցվող վեհարանում։ Հաջորդ օրը կաթողիկոսը բացատրություն է պահանջում․ ինչու է ինքնակամ արարք ցույց տվել, չէ՞ որ ինքն արգելել էր։ Թումանյանի բացատրությունը նրան չի գոհացնում և զայրացած հիշեցնում է․ «Դուք գիտե՞ք, որ ես ամենայն հայոց կաթողիկոսն եմ», Թումանյանն էլ պատասխանում է «Գիտե՞ք՝ ես էլ ամենայն հայոց բանաստեղծն եմ»

Թումանյանը որդեգրել է եղեռնից փրկված 13 երեխայի (տասն էլ ինքն ուներ, հիշում ես),  որի համար նրան կոչել են նաև «ամենայն հայոց որբերի հայրիկ»։ Նրանց մեջ էր նաև Խորհրդային Հայաստանի ապագա ղեկավար Կարեն Դեմիրճյանի մայրը՝ Լուսնթագը, որի ողջ ընտանիքին սպանել էին իր աչքի առջև, փրկվել էին միայն ինքն ու քույրը: Արդեն մանկատանը Լուսնթագը կորցնում է նաև քրոջը: Նրա համար ծնող է դառնում Թումանյանը, ընտանիք՝ բանաստեղծի կինն ու երեխաները: Լուսնթագի հետագա ողջ կյանքում որպես ամենալուսավոր հուշ է մնում Թումանյանը:

Ղազարոս Աղայանին ու Հովհ․ Թումանյանին կապում էր մեծ բարեկամությունը։ Թումանյանը իրենից տարիքով մեծ Աղայանին Ասլան ապեր էր անվանում, Աղայանն էլ Թումանյանին՝ Ասլան բալա։ Թումանյանը զգացել էր Աղայանի մահը։ Օժտված էր զարմանալի հեռազգացությամբ: Նա իր աշխատասենյակում աշխատելիս է լինում, երբ գրիչն ընկնում է ձեռքից, և նա բացականչում է.
—Ղազարն ընկավ….(նկատի ունենալով Ղաղարոս Աղայանին):
Որից հետ Թումանյանի կինը որդուն ուղարկում է Աղայանենց տուն, որը վերադառնում է Աղայանի մահվան լուրով:
Թումանյանը զգացել է նաև հոր մահը:

Մարտի 4-7
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 13/1․Ընտրություններ.
ա/ Ի՞նչ է ընտրությունը
բ/ Ընտրողները և ժողովրդավարությունը /էլ․ դասագիրք, էջ 16-23/․
Օգտակար հղումներ՝
-ՀՀ Սահմանադրություն
-ՀՀ ընտրական օրենսգիրք

Առաջադրանք
1․ Բացատրե՛ք հետևյալ հասկացությունների նշանակությունը․
ա/ ընդհանուր ընտրական իրավունք
Ընդհանուր ընտրական իրավունքը նշանակում է, որ բոլոր քաղաքացիները, անկախ իրենց սեռից, ազգային կամ էթնիկ պատկանելությունից, սոցիալական վիճակից կամ այլ հատկանիշներից, ունեն հավասար իրավունք մասնակցելու ընտրություններին: Այս իրավունքով քաղաքացիները կարող են ընտրել իրենց ներկայացուցչին կամ մասնակցել օրենքների նախագծերի հաստատման գործընթացին։
բ/ հավասար ընտրական իրավունք
Հավասար ընտրական իրավունքը ենթադրում է, որ բոլոր քաղաքացիները, անկախ իրենց դիրքից կամ սոցիալական կարգավիճակից, ունի նույն քվեարկելու իրավունքը, և յուրաքանչյուր ձայնը համարվում է հավասար՝ անկախ նրանից, թե ով է քվեարկում։
գ/ ուղղակի ընտրական իրավունք
Ուղղակի ընտրական իրավունքը նշանակում է, որ քաղաքացիները ընտրություններում անմիջականորեն ընտրում են իրենց ներկայացուցիչներին՝ առանց միջնորդի (օրինակ՝ առանց ընտրական կոլեգիայի կամ այլ համակարգերի): Այս դեպքում քաղաքացին ինքն է որոշում, թե ով կլինի իր ընտրած թեկնածուն։
դ/ գաղտնի քվեարկություն /բլոգային աշխատանք/․
Գաղտնի քվեարկությունը նշանակում է, որ ընտրական գործընթացում յուրաքանչյուր քաղաքացին քվեարկում է իր ուզած թեկնածուի օգտին՝ առանց որևէ մեկը գիտենալու նրա ընտրությունը։ Քվեարկությունը կազմակերպվում է այնպես, որ դուրսից ոչ ոք չի կարող տեղեկանալ, թե ինչպիսի քվե է տվել ընտրողը, որպեսզի բացառվի ճնշման կամ ազդեցության դեպքում ընտրություն կատարելը։

Կուզեի լինել։ Ռաբիդրանաթ Թագոր

Երբ առավոտյան ժամը ութը խփում է, և ես մեր նեղ փողոցով ճամփա եմ ընկնում դեպի դպրոց, ամեն օր դեմս ելնում է մանրավաճառը. «Ասե~ղ ու թե~լ, քորո~ց, մատանի~, սիրուն օղե~ր»,- կանչում է նա: Եվ ստիպված չէ բնավ շտապելու, ստիպված չէ անպատճառ այս կամ այն փողոցում լինելու, ստիպված չէ այսինչ տեղը գնալու և մանավանդ այսինչ ժամին անպայման տուն վերադառնալու:

Կուզեի ես էլ մանրավաճառ լինել, թափառել ամբողջ օրը ճամփաների վրա ու կանչել. «Ասե~ղ ու թե~լ, քորո~ց, մատանի~, սիրուն օղե~ր»:

Երբ իրիկունները վերադառնում եմ դպրոցից, միշտ հանդիպում եմ պարտիզպանին, որ իր ցանկապատի ետևում հող է մշակում: Բահը ձեռքին` անում է այն, ինչ որ սիրտն ուզում է` փոշոտում է հագուստները: Եվ ոչ մեկից նկատողություն չի ստանում, երբ արևի տակ վառվում է կամ թրջվում է անձրևից:

Կուզեի ես էլ պարտիզպան լինել, մշակել իմ պարտեզը, և ոչ մեկը իմ փորելը չարգելեր:

Երբ մութն ընկնում է, ու մայրիկս ինձ ուղարկում է անկողին, իմ բաց պատուհանից տեսնում եմ հաճախ մեր փողոցի պահապանին, որն իջնում և բարձրանում է հաստ փայտը ձեռքին:

Փողոցը մութն է ու լռիկ. և հեռվում` ցցի վրա տնկած լապտերը կարծես մի հրեշ լինի` մեկ հատիկ կարմիր աչքով:

Իսկ պահապանի ձեռքին երերում է լապտերը, որը քարշ է տալիս իր երկար ստվերի հետ ու բնավ անկողին չի մտնում:

Կուզեի ես էլ պահապան լինել, ամբողջ գիշերը քայլել փողոցներով և լապտերովս ստվերները փախցնել:

Առաջադրանքներ

1․ Լրացրե՛ք տրված մտքերը.

• Ուզում եմ մանրավաճառ լինել, քանի որ կարող եմ թափառել փողոցներով և ծանոթանալ մարդկանց հետ՝ հասկանալով նրանց կարիքներն ու առաջարկելով այն, ինչ անհրաժեշտ է։
  
• Կուզեի ես էլ պարտիզպան լինել, որ մշակեի հողը, քանի որ հողի հետ աշխատելիս արտադրվում է երջանկության հորմոնը։
  
• Կուզեի ես էլ պահապան լինել, որպեսզի ամբողջ գիշեր վերահսկեյի մարդկանց հանգստությունը։

    2․ «Կուզեի լինել» ստեղծագործության մեջ արտահայտված գաղափարը (հեղինակի  ասելիքը) հետևյալն է` ….

«Կուզեի լինել» ստեղծագործության մեջ արտահայտված գաղափարի հետ (համաձայն եմ, համաձայն չեմ), որովհետև կարծում եմ, որ ….

Համաձայն չեմ մտածել այնպես, ինչպես հերոսն էր մտածում, որ լինել ամեն ինչ։ Քանի որ յուրաքանչյուր աշխատանքը մեր աչքին երևում է հեշտ, բայց իրականում այն ավելի բարդ է քան բոլորս ենք կարծում։

Հ.Սահյան — Գարուն է գալիս…
Ձմեռը հալվել, դարձել է առու,
Դարձել է առու, դարձել է վտակ,
Արաքսի հունով, նա գնում է հեռու,
Գնում է լցվում է, ծովը անհատակ։
Հոգնած թևերը, քսելով ամպին,
Կրծքին դեռ խոնավ, ծվենը նրա,
Արագիլն իջել, Արաքսի ափին՝
Հանգստանում է, մի ոտքի վրա։
Երկինք ու երկիր, մեզ ձայն են տալիս,
Դռները բացեք, գարուն է գալիս…
Դռները բացեք, դռները բացեք, գարուն է գալիս,

Գարուն է գալիս…
Աղբյուրն աղբյուրին, իր գիրկն է կանչում,
Իրար են փարվում, հովերն արթնացած,
Ծաղկունքից արբած, բնությունն է շնչում,
Քանդում է մեղուն ժիր, ակնամոմը թաց։
Հողն է մայրության, հրճվանքից դողում,
Թող որ հավիտյան, միշտ ազատ մնա,
Թող որ ոչ մի ծիլ, չմնա հողում,
Ոչ մի բույն հավքի, թափուր չմնա:

Հ.Սահյան — Ծաղիկները
-Ո՞ւր գնացին ծաղիկները:
-Սուս, քնած են հողի տակ,
Տաք ծածկված ողջ ձմեռը
Ձյուն-ծածկոցով սպիտակ:

Կգա գարնան արևն էլ ետ
Իր շողերով կենդանի,
Ձմռան սաստիկ ցրտերի հետ
Ձյուն-ծածկոցը կտանի:

«Ելեք, կասի, իմ մանուկներ».
Ու հենց նրանք իմանան,
Դուրս կհանեն գլխիկները,
Աչիկները կբանան:

Վ.Տերյան — Գարուն«
Գարունը այնքա՛ն ծաղիկ է վառել,
Գարունը այնպե՛ս պայծառ է կրկին.
— Ուզում եմ մեկին քնքշորեն սիրել,
Ուզում եմ անուշ փայփայել մեկին։
Այնպե՛ս գգվող է երեկոն անափ,
Ծաղիկներն այնպես նազով են փակվում.
— Շուրջըս վառված է մի անուշ տագնապ,
Մի նոր հուզում է սիրտըս մրրկում…
Անտես զանգերի կարկաչն եմ լսում,
Ւմ բացված սրտում հնչում է մի երգ.
—Կարծես թե մեկը ինձ է երազում,
Կարծես կանչում է ինձ մի քնքուշ ձեռք…

Վ.Տերյան — Գարնան երեկո
Անհուն երկնքի կապույտ աշխարհում
Մի քնքուշ թռչուն իր նուրբ ու բարակ
Թևերն է փռում.
Եվ մեկը անտես, շարժումով արագ,
Ոսկի է մաղում, գոհար է ցրում
Կապույտ դաշտերում…

Այրում են սիրտըս անբարբառ երգեր,
Դողում են շուրջըս անխոս, դյութական
Եվ նրբին ձեռքեր
Ինձ են որոնում տենչով կուսական…
Լո՜ւռ… Սիրո համար էլ չըկան երգեր,
Էլ խոսքեր չըկան…

Հ.Շիրազ — Գարնանամուտ
Մանուշակներ ոտքերիս ու շուշաններ ձեռքերիս,
Ու վարդերը այտերիս, ու գարունը կրծքիս տակ,
Ու երկինքը հոգուս մեջ, ու արեւը աչքերիս,
Ու աղբյուրները լեզվիս՝ սարից իջա ես քաղաք,-
Ու քայլեցի խայտալով ու շաղ տալով մայթերին
Մանուշակներ ու վարդեր ու շուշաններ ձյունաթույր,
Ու մարդիկ ինձ տեսնելով՝ իրենց հոգնած աչքերին
Տեսան ուրիշ մի աշխարհ, գարուն տեսան նորաբույր,
— Ի՜նչ թարմություն,- ասացին,- ի՜նչ թարմություն,-
ու բացին
Լուսամուտներն իմ առջեւ, ու ես իմ սիրտը բացել՝
Անցնում էի երգելով ու շաղ տալով մայթերին
Մանուշակներ ու վարդեր ու հասմիկներ հոգեթով,
Կարծես մի ողջ բնություն մի պատանի էր դարձել,
Քաղաք իջել լեռներից՝ կանցներ զմրուխտ հեքիաթով
Երկրե-երկիր շաղ տալով կակաչներն իր ձեռքերի,
Մեր երգերի լուսաբացն ու գարունը լեռների։

Ե. Չարենց — Տրիոլետ
Գիտե՞ք, որ գարուն է արդեն,
Բոլորը թափվել են փողոց.

Լսո՞ւմ եք անուշ մի զնգոց –

Գիտե՞ք, որ գարուն է արդեն։
Դյութում են շրթերը վարդե,
Սրտերը կրակ են ու բոց-
Գիտե՞ք, որ գարուն է արդեն,
Բոլորը թափվել են փողոց։

Գարունը գրականության մեջ և արվեստի այլ ճյուղերում

1.Գտիր «գարուն» բառի ծագումը և ստուգաբանությունը։

2. Կազմիր փաթեթ՝ «Գարնանային բանաստեղծություններ» վերնագրով, ընտրիր մեկը, պատճառաբանիր ընտրությունդ, սովորիր անգիր, ձայնագրիր, տեղադրիր բլոգում։
«Գարնանային բանաստեղծություններ»

3. Երաժշտության մեջ և կերպարվեստում գտիր գարնան դրսևորումներ։
Կերպարվեստում
Կլոդ Մոնե «Գարուն»

Վինսեթ վան Գոգ «Ծաղկած նուշենին»

Երաժշտությունում
Արամ Խաչատրյան՝ «Գարուն», Ֆրեդերիկ Շոպեն՝ գարնանային պոլոնեզներ, Պյոտր Իլյիչ Չայկովսկի՝ «Գարուն» սյուիտից:

4. Գտիր առած-ասացվածնքեր գարնան մասին։
Գառը՝ գարնան, ձյունը՝ ձմռան։

If I could change something in my country, I think it would be to convince people to keep their country clean. Many times, garbage is thrown in different places—on streets, in parks, on roads. By doing this, we not only pollute the environment, but also create health danger. I would create events that promote people to unite and collect the garbage, and not throw it ourselves. These would include topics, wich recycling garbage and reducing the use of plastic. I think that by keeping the environment clean, we are free from many obstacles.

Одна индийская бедная женщина каждое утро пекла две лепёшки. Одну для членов семьи, а вторую, дополнительную, для случайного прохожего. Вторую лепёшку женщина всегда клала на подоконник, и любой проходящий мимо человек мог её взять. Каждый день, когда женщина клала лепёшку на подоконник, она возносила молитву за своего сына, ушедшего из дома искать лучшую долю. В течение многих месяцев мать ничего не знала о своём мальчике и всегда молилась о его безопасном возвращении. Вскоре она заметила, что какой-то горбун приходит каждый день и забирает вторую лепёшку. Но вместо слов благодарности, он только бормотал: «Зло, которое Вы делаете, остаётся с Вами, а добро возвращается Вам!» и продолжал свой путь. Это продолжалось день за днём. Не получая ожидаемых слов благодарности, женщина чувствовала себя обманутой: «Каждый день этот горбун произносит одно и то же! Но что он имеет в виду?»

И однажды, будучи особенно раздражённой, она решила покончить с этим. «Я избавлюсь от этого противного горбуна!» – сказала она себе и добавила яд во вторую лепёшку. Но когда она собралась положить её на подоконник, руки женщины задрожали. «Что же я делаю?» – подумала она. И немедленно бросила ядовитую лепёшку в огонь, приготовила другую и положила её на подоконник. Горбун, как обычно, взял лепешку, пробормотав неизменные слова: «Зло, которое Вы делаете, остаётся с Вами, а добро возвращается Вам!» и продолжил свой путь, не подозревая о бушующих внутри женщины эмоциях. В тот же вечер кто-то постучал в дверь. Когда женщина её открыла, она увидела своего сына, стоящего в дверном проёме. Выглядел он ужасно: голодный, худой, слабый, в рваной одежде. «Мама, это просто чудо, что я здесь! Я был от дома всего лишь на расстоянии одной мили, но был так голоден, что упал в обморок. Я, наверное, умер бы, но именно тогда какой-то старый горбун прошёл мимо и был так добр ко мне, что отдал целую лепёшку. И сказал, это его единственная еда на целый день, но он видит, что я нуждаюсь в ней больше, чем он». Когда мать услышала эти слова, её лицо побледнело, и она прислонилась к двери, чтобы не упасть. Она вспомнила отравленную утреннюю лепешку. Ведь если бы она не сожгла её в огне, её собственный сын погиб бы! Вот тогда женщина поняла смысл слов: «Зло, которое Вы делаете, остаётся с Вами, а добро возвращается Вам!»

Вопросы для обсуждения։

1. Какова мораль этой притчи?
   Мораль этой притчи учит нас быть внимательными к своим поступкам и осознавать их последствия. Даже если человек не видит немедленного ответа на свои действия, добро всегда находит дорогу обратно, а зло неизбежно вернется к своему источнику.
   
2. Всегда ли мы задумваемся над тем что мы дарим этому миру?
   К сожалению, нет. Мы часто действуем импульсивно или с короткосрочными целями, не задумываясь о долгосрочных последствиях. Эта притча напоминает нам о важности осознанности в наших поступках.
   
3. Существует ли на ваш взгляд закон бумеранга?
   Да, я верю, что закон бумеранга существует. Это не всегда проявляется сразу, но в конечном итоге все наши действия, будь то добрые или плохие, оказывают влияние на нашу жизнь. Люди, которые делают добро, часто получают поддержку в трудные моменты, а те, кто сеет зло, рано или поздно сталкиваются с последствиями.
   
4. Может ли человек , содеявший плохое или взявший не свое по праву, спокойно спать?
   Это зависит от внутреннего состояния человека. Кто-то может спокойно спать, не чувствуя вины, но внутренний конфликт рано или поздно может дать о себе знать. Человек, который поступил плохо, может испытывать беспокойство или чувство вины, даже если это не проявляется на поверхности. По моему мнению, настоящая душевная гармония приходит с осознанием и исправлением своих ошибок.

17. Ո՞ր միտքն է բխում տեքստի բովանդակությունից կամ չի հակասում նրան:
    1) Նկարիչը մտածեց՝ ժամանակը դանդաղ է անցնում:
    2) Մարդկանց հոգիները նման չեն միմյանց:
    3) Նկարիչը կյանքում երբեք չէր տառապել:
    4) Նկարիչն այցելեց իր պատշար ընկերոջը:
    
    18. Ո՞ր նախադասության մեջ համեմատություն չկա:
    1) 1.1
    2) 1.5
    3) 1.9
    4) 11.2
    
    19. Ո՞ր նախադասության մեջ բաղադրյալ ստորոգյալ կա։
    1) 1.1
    2) 1.4
    3) 11.7
    4) 11.10
    
    20. Ո՞ր նախադասության մեջ ենթակայական դերբայ կա։
    1) 1.3
    2) 1.5
    3) 11.4
    4) 11.6
    
    21. Ո՞ր նախադասության մեջ ստորոգյալի զեղչում կա:
    1) 1.5
    2) 1.7
    3) 11.6
    4) 11.8
    
    22. Ո՞ր նախադասության մեջ հեռացված հատկացուցիչ կա։
    1) 1.1
    2) 1.2
    3) 11.4
    4) 11.10
    
    23. Տրված նախադասության մեջ ընդգծված բառը ի՞նչ պաշտոն է կատարում:
    Բացօթյա պատշգամբում՝ ծղոտից հյուսված աթոռակին, նստել էր ծեր քարտաշը։
    1) տեղի պարագա
    2) բուն բացահայտիչ
    3) հանգման խնդիր
    4) մասնավորող պարագայական բացահայտիչ
    
    24. Նախադասության անդամներից որի՞ շարահայուսական վերլուծության մեջ սխալ կա:
    Քարտաշը դողդոջուն մատներով վառեց ծխամորճը, խոր ակնակապիճների միջից նայեց նկարչին:
    1 քարտաշը – ենթակա
    2 մատներով – ձեւի պարագա
    3) ծխամորճը – ուղիղ խնդիր
    4) նկարչին – հանգման խնդիր
    
    25. Ըստ տեքստի՝ ինչպիսի հատկություն ունի տուֆը:
    Պատասխան՝ Տուֆը արևի կենսառաք շողերն ամբարում է իր մեջ ու մարդկանց անսպառ ջերմություն տալիս։
    
    26. Գրի՛ր 1.2 նախադասության ցավերից բառի պաշտոնը:
    Պատասխան՝ Ներգործող անուղղակի խնդիր։
    
    27. 1 հատվածից դո՛ւրս գրիր այն բառը, որի հոգնակին անկանոն է (չ կազմվում «եր կամ «ներ վերջավորությամբ)։
    Պատասխան՝ Մարդիկ։
    
    28. I հատվածից դուրս գրիր փոխանուն թվականը։
    Պատասխան՝ Երրորդ
    
    29. I հատվածից դո՛ւրս գրիր ժամանակի մակբայը։
    Պատասխան՝ Վաղուց։
    
    30. II հատվածից դուրս գրիր ակնախոռոչ բառի հոմանիշը:
    Պատասխան՝ Ակնակապիճ։
    
    31. II հատվածի 2-3 նախադասություններից դուրս գրիր սահմանական եղանակով դրված բայաձեւը։
    Պատասխան՝ Գիտեմ։
    
    32. II հատվածից դուրս գրիր համակատար դերբայը:
    Պատասխան՝ Տալիս։

434. Ա,

4*3*2=12

Բ,

5*4=20

Գ,

5*4*3=60

Դ,

7*6*5*4=840

Ե,

7*6*5*4*3=2520

Զ,

8*7*6*5*4*3=20160

435. 5*4/2*1=10

436. Ա,

4*3*2/3*2*1=3

Բ,

5*4*3*2/4*3*2*1=5

Գ,

5*4*3/3*2*1=10

Դ,

7*6*5*4/4*3*2*1=35