1. Օդի աղտոտումը
2. Խմելու ջուր
3. Ռեսուրսներ
4. Կլիմայի գլոբալ տաքացում
5. Անտառներ
6. Թափոններ
7. Հանքեր
8. Կենսաբազմազանություն
9. Հողերի աղտոտումը
10. Օվկիանոս

Պոստմոդեռնիզմը մշակութային, գեղարվեստական, փիլիսոփայական շարժում է, որը ձևավորվեց 20-րդ դարի կեսերին՝ որպես արձագանք և քննադատություն մոդեռնիզմի գաղափարների նկատմամբ։ Այն առանձնանում է հետևյալ հիմնական գաղափարներով՝ իդեալների ու ճշմարտության նկատմամբ կասկած, հեգնանքի և խաղի դերը արվեստում, մշակութային շերտերի խառնուրդ, սիմվոլների և ձևերի ազատ օգտագործում, ժանրերի խառնում, հեղինակության և բովանդակության հարցականի տակ դնում։ Պոստմոդեռնիստական մտածողության մեջ «գեղեցիկը» արդեն չունի միասնական չափանիշներ։ Եթե դասական արվեստում գեղեցիկը նույնականացվում էր ներդաշնակության, հավասարակշռության և հստակ կառուցվածքի հետ, ապա պոստմոդեռնիզմում գեղեցիկը հարաբերական է, գեղեցիկը կախված է համատեքստից, մշակութային պայմաններից և դիտողի ընկալումից։ Արվեստի գործերը հաճախ հեգնանքով են վերաբերվում։ Այն, ինչ ավանդաբար ընկալվում էր որպես տգեղ, դառնում է պոստմոդեռն «գեղեցկություն»։

Պոստմոդեռնիզմ և Մոդեռնիզմի տարբերությունը
Մոդեռնիզմը եղել է 19-րդ դարի վերջ – 20-րդ դարի կես, իսկ Պոստմոդեռնիզմը 20-րդ դարի կես – մինչ օրս։ Մոդեռնիզմը գեղեցիկը ընկալում է համընդհանուր, ներդաշնակ, կանոնիկ։ Պոստմոդեռնիզմը հարաբերական, խաղային, սադրիչ։ Մոդեռնիզմի արվեստի նպատակը՝ ճշմարտության և իմաստի որոնում, իսկ Պոստմոդեռնիզմի նպատակը՝ իմաստի կասկածարկում, իրականության խաղ։ Մոդեռնիզմի ոճը և ձևը՝ հստակ կառուցվածք, լրջություն, նորարարություն, իսկ Պոստմոդեռնիզմինը՝ խառնված ոճեր, պաստիշ, հեգնանք։ Մոդեռնիզմի բովանդակությունը՝ ինտելեկտուալ, ինտիմ, բարդ, Պոստմոդեռնիզմինը հեգնական, քաղվածքային, ինքնավերլուծական։

Պոստմոդեռնիզմը վերափոխեց գեղեցիկի ըմբռնումը։ Եթե մոդեռնիզմը ձգտում էր սահմանել «ինչն է գեղեցիկ», ապա պոստմոդեռնիզմը ցույց է տալիս, որ նման սահմանում պարզապես չի կարող գոյություն ունենալ։ Այն, ինչ մեզ համար գեղեցիկ է այսօր, վաղը կարող է ծիծաղելի թվալ, և հակառակը։ Պոստմոդեռնիզմը մեզ սովորեցնում է լինել ավելի զգոն, քննադատաբար մտածող և գիտակցել, որ գեղեցիկը կախված է դիտողի, մշակույթի և ժամանակի ընկալումից։

Առաջադրանքներ

ա) ²⁰√x¹¹
բ) ⁸√a³/a
գ) y
դ) ⁵√x⁴
ե) 1
զ) ¹²√b⁷/b

ա) 1,5
բ) 1,5

58. ա)>1
բ)>1
գ)>1
դ)>1
ե)<1
զ)∞>1
է)=1
ը)<1

59. ա) 7^1,49, 7^1,493, 7^1,5
բ) (1,2)^6,5 (1,2)^6,538, (1,2)^6,539
գ) (5,2)^-3,73, (5,2)^-3,724, (5,2)^-3,72
դ) (0,8)^3,826, (0,8)^3,82, (0,8)^3,81

Կրկնողության համար

Ընդհանուր արտադրիչը դուրս բերելու եղանակով վերլուծել արտադրիչների

1)2(x+y)
2)5(m-n)
3)5(2p-q)
4)4(3c+2)
5)3(5l-3k)
6)3(2a+3)
7)a(x-y)
8)n(m+1)
9)c(d-b)
10)b(a+1)
11)m(x-1)
12)a(-2-5t)
13)6(a+6)
14)4(x-2)
15)5(1-3y)
16)5(2+b)
17)3(1-c)
18)2(1-3d)

Կարդում ենք Լեռ Կամսար

Ուսումնասիրել կայքը, դուրս գրել կենսագրական հետաքրքիր մանրամասներ Լեռ Կամսարի մասին:
Իրական անունը՝ Արամ Թովմասի Թովմաղյան: Վերադարձել է Վան, որտեղ աշխատել է որպես դերասան, ապա՝ հայոց լեզվի ուսուցիչ, նախ՝ Աղթամարի Սուրբ Խաչ դպրանոցում, ապա Վանի մասնավոր Երամյան վարժարանում: 1915 թվականին մասնակցել է Վան-Այգեստանի ինքնապաշտպանության կռիվներին: Գաղթել է Վանից՝ եկել է Հայաստան, սկսել է թղթակցել տարբեր թերթերի — հատկապես կովկասյան մամուլի էջերում: 1921‑1935 թթ-ին եղել է «Խորհրդային Հայաստան» թերթի երգիծական բաժնի աշխատակից: 1935‑1955 թթ-ին բռնադատվել է, բանտերում պահվել, ապա աքսորվել Վորկուտա և Բասարգեչար (որ ներկայումս Վարդենիս է): 1955 թվականին համաներմամբ վերադարձել է Երեւան: Կեղծանունի ստեղծման պատմություն. երբ առաջին գործերը ներկայացրել է խմբագրատներին, նրան հարցրել են՝ under what name to publish («ինչ անունով տպենք»), եւ շփոթված, առանց երկար մտածելու ասել է՝ «Գրեք լեռ… կամ սար»՝ այսինքն՝ Լեռ Կամսար։ Մեկ այլ կեղծանուն էլ ունեցել է՝ Կարապետ Կայեն եւ Արա Մասյան։ Նա միակ բացահայտ հակասովետական գրողներից էր: գրում էր այնպես, որ նրա քննադատությունները իշխանություններին ուղղված էին բացահայտորեն, ինչը երբեմն վերանայման ենթակա չէր, այ՛լ քննադատության ենթարկվում էր։ Նրա ձեռագրերը թաքցված են եղել հողում թաղված կճուճներում, որոշ նոթեր վնասվել են ջրհեղեղի ժամանակ։

Կարդալ 2-3 ստեղծագործություն, հատված, գրել կարծիք-վերլուծություն:
ԱԶԳԱՅԻՆ ՆՈԹԵՐ
Մեր կառավարությունը այս օրերս պատվիրակություն մը ղրկեց Եվրոպա՝ հայկական վեց վիլայեթները խնդրելու համար։ Գնացողները բոլորն ալ ռուսահայեր են և պիտի թյուրքահայերու համար երկիր խնդրեն։ Երեկ կնիկս ղրկեցի հացի «կնիժկան» փոխելու‚ չէին տվեր‚ ըսեր էին «գնա՛‚ թող մարդդ գա‚ «կնիժկան» մարդուդ անունովն է»։ Ու այսօր չորս ու կես ժամ հերթ եմ պահեր գրասենյակին դռանը‚ ետևս ունենալով կամարլեցի այրի մը ու առաջիս տասներկու տարեկան մանչ մը։ Արդ‚ այն կառավարությունը‚ որուն պաշտոնյաները մեկ ֆնտանոց հացի չեկ անգամ չեն վստահեր մեկի մը‚ որ «կնիժկային» տիրոջ կնիկն է‚ որ ըստ եկեղեցու «երկոքյան մարմին մի» են‚ կըսեմ. այդ կառավարությանը ինտո՞ր թույլ կուտա իրեն երթալ Եվրոպա և ուրիշի անունով վեց վիլայեթ խնդրել։ Պիտի ըսե՜ն՝ «թյուրքահայերը անոնց եղբայրներեն են»։ Ճշմարիտ է‚ այո՛‚ սակայն ինչքան ալ եղբայր ըլլան‚ ամուսիններու պես կապված չեն իրար։ Եղբայրներ մեծնալիս կկռվին իրար հետ‚ կծեծեն զիրար։ Կամ թե‚ եթե իրոք եղբայր են‚ ի՞նչ արգելք կա‚ որ երկու եղբայրներ իրարու ձեռք բռնած Եվրոպա երթան։ Եթե ռուսահայերը կառարկեն‚ թե տաճկահայ եղբայրները ներկայանալի արտաքին մը չունին‚ կամ լեզու չեն գիտեր‚ ավելի աղեկ‚ թող եվրոպացիք անոնց խեղճ վիճակը տեսնեն ու շատ կարելի է‚ վից վիլայեթի տեղը յոթը կուտան։ Չէ‚ խնդիրը սկզբունքն է։ Կամ պետք է ով որ «կնիժկա» տանի՝ փոխեն‚ կամ եթե չեն փոխեր‚ պետք չէ ուրիշի անունով Եվրոպա երթան ու վեց վիլայեթ խնդրեն։ Ես այսպես գիտեմ։

Սկզբում ներկայացվում է բարձր ազգային քաղաքական թեմա՝ վեց վիլայեթների պահանջը, բայց արագորեն անցում է կատարվում առօրյա կյանքի մի պարզ ու փոքր դրվագի՝ կնոջը հացի «կնիժկա» չտալու միջադեպը։ Հեղինակը իր՝ շարքային քաղաքացու փորձի միջոցով լուսաբանում է պետական համակարգի խորը հակասությունները։ Կամսարը ցույց է տալիս, որ եթե պետությունը անգամ ամուսինների միջև վստահություն չունի, եթե նա պահանջում է անձնական ներկայություն նույնիսկ հացի չեկի հարցում, ապա նույն այդ պետությունը բարոյական իրավունք չունի ուրիշ ժողովրդի կամքի անունից խոսել ու ներկայացնել։

Սահմանադրական եղանակ.
Ներկա ժամանակ՝
Մինիստրը՝
կընե‚
գեշ կընե,
շատ գեշ կընե։

Անցյալ՝
ըրավ‚
գեշ ըրավ‚
շատ գեշ ըրավ.

Ապառնի՝
պիտի ընե‚
գեշ պիտի ընե‚
շատ գեշ պիտի ընե։

Պայմանական՝
որ ընե՝ կընե‚
որ ընե՝ գեշ կընե‚
որ ընե՝ շատ գեշ կընե։
Ներկա ընդունելություն.
ընելու չէ։

Անցյալ՝
ընելու չէր։
Կեդրոնը այսպես կխոնարհե։
Մինիստրը՝
կընե‚
լավ կընե‚
շատ լավ կընե։

Անցյալ՝
ըրավ‚
լավ ըրավ‚
անթերի ըրավ։

Ապառնի՝
պիտի ընե‚
լավ պիտի ընե‚
շատ լավ պիտի ընե։

Պայմանական՝
որ ընե՝ կընե‚
որ ընե՝ լավ կընե‚
որ ընե՝ հիանալի կընե։
Ներկա ընդունելություն.
Յա՞‚ գործն ասանկ
ըլլալու է։

Անցյալ՝
Յա՞‚ գործն ասանկ
ըլլալու էր։
Աջակողմը ձախին նման
կխոնարհե‚
միայն ընդունելությանց մեջ
կշեղվի.

Ընդունելություն ներկա.
չէ‚ պրեմիերը մեզմե
ըլլալու է։

Անցյալ՝
չէ‚ պրեմիերը մեզմե
ըլլալու էր…

Տեքստը կառուցված է այնպես, կարծես քերականության դաս է՝ բայական խոնարհումներ, ժամանակային ձևեր։ Սակայն ի տարբերություն դասագրքի, այստեղ բայը («ընել»՝ անել) հատուկ մի նշանակություն ունի՝ իշխանության գործողությունները, իսկ այդ գործողությունների որակավորումը (գեշ, լավ, շատ լավ և այլն) բացահայտում է իշխանության գնահատականը քաղաքական համատեքստում։ Խոնարհման տարբեր ձևերը պարզապես աստիճանավորում են ձախողումը։ Նախկինում էլ նույնն էր՝ ոչ թե երբևէ լավ գործ էր արվել, այլ պարզապես վատը՝ ավելի վատից դեպի շատ վատ։ Նույնն է սպասվում ապագայում։ Այսինքն՝ ոչ մի հույս, ոչ մի դրական պլան։

Քանի՞ մարդ կարող է ապրել Երկիր մոլորակի վրա
Միանշանակ պատասխան չունի, քանի որ կախված է բազմաթիվ գործոններից՝ բնական ռեսուրսների քանակից և օգտագործման ձևից, տեխնոլոգիական զարգացման մակարդակից, սննդամթերքի արտադրության արդյունավետությունից, կլիմայական փոփոխություններից, մարդկանց սպառման մշակույթից ու կենսակերպից։ Սակայն գիտնականների գնահատականները տատանվում են 8 միլիարդից մինչև 16 միլիարդ մարդ։ Եթե բոլորը սնվեն միայն բուսական սննդով՝ առանց մսի կամ կաթնամթերքի, ապա՝ մոլորակը կարող է կերակրել 10–12 միլիարդ մարդ։ Եթե բոլորն ապրեն արևմտյան երկրներին նման՝ շատ սպառումով և մսով սննդով, ապա միայն 2–4 միլիարդ մարդ։ Այսինքն՝ բնակչության թիվը հնարավոր է մեծացնել, եթե փոխվի սննդային վարքագիծը։ Մոտ 70% ջուրը ամբողջ աշխարհում օգտագործվում է գյուղատնտեսության համար։ Ջրի արդյունավետ օգտագործմամբ հնարավոր է կերակրել մինչև 10 միլիարդ մարդ։ Բայց եթե ջուրը վատնվի կամ կլիմայական փոփոխություններով պակասի՝ այդ թիվը կիջնի։ Երկիր մոլորակի վրա կարող է ապրել մոտավորապես 8 – 16 միլիարդ մարդ, սակայն՝ ամեն ինչ կախված է մարդկային վարքագծից, տեխնոլոգիաներից և ռեսուրսների կառավարմանից։

Առաջադրանքներ

ա⁴√3<√2
բ)⁴√4<⁶√6
գ)√3√2>√5
է)√1,1<1,1

47. ա) 4
բ) 36
գ) 6
դ) 4

48. ա)3
բ)3
գ)0
դ)0,0625

Կրկնողության համար

Բացել փակագծերը

Աշխարհագրական թաղանթը Երկրի արտաքին թաղանթն է, որտեղ փոխազդում են մթնոլորտը, ջրային շերտը, կենսոլորտը, երկրաբեղմնային շերտերը և մարդկային գործունեությունը։ Մարդը այդ թաղանթի ակտիվ մասն է՝ փոխում է լանդշաֆտները, օգտագործում է բնական ռեսուրսները, ստեղծում է քաղաքներ, ճանապարհներ ու արդյունաբերական տարածքներ։ Սակայն մարդը նաև ազդում է բնության վրա՝ հաճախ բացասական՝ աղտոտելով միջավայրը և կլիմայական փոփոխություններ առաջացնելով։