Դրսում, գիշերվա մշուշի մեջ, նշմարվեց բնության և աշխարհի հանդարտ տեսարանը, որ լի էր ջերմությամբ։ Ջինջ երկինքն ու բնության անկենդան ձայները լռության մեջ միաձուլվում էին։ Իսկ ներսում, անշարժ թվացող այս սենյակում ծփում էր վարագույրը, և կարծես միայն այդ շարժումն էր նկատվում։ Նայեցի երկինք, մտքերով բարձրացա դեպի լուսինը և ննջեցի։ Երազում փայլում էին լուսնի շողերն՝ խաղաղություն սփռելով ամբողջ աշխարհին։

Կենսաբանական պոլիմերները մեծ մոլեկուլներ են, որոնք կազմված են կրկնվող փոքր միավորներից՝ մոնոմերներից։ Դրանք հանդիպում են բոլոր կենդանի օրգանիզմներում և կատարում են բազմազան կենսական գործառույթներ։ Գլխավոր կենսաբանական պոլիմերներն են՝ սպիտակուցները, նուկլեինաթթուները (ԴՆԹ, ՌՆԹ), պոլիսախարիդները և որոշ լիպիդներ։ Սպիտակուցները կենսաբանական պոլիմերների կարևորագույն ներկայացուցիչներից են։ Դրանք կազմված են ամինաթթուներից, որոնք միացած են իրար պեպտիդային կապերով։ Մարդու օրգանիզմում գոյություն ունի 20 հիմնական ամինաթթու, որոնց դասավորությունից կախված է սպիտակուցի հատկությունն ու ֆունկցիան։

Մոդեռնիզմ (1860–1945)
Արվեստի շարժում, որը ձգտում էր խզել կապը ավանդույթի հետ և արտահայտել նոր ժամանակների հոգեբանությունը։ Նպատակը՝ նոր ձևեր, գույներ ու գաղափարներ։

Աբստրակցիա
Պատկերները չեն ներկայացնում իրականությունը
Օգտագործվում են գույն, գիծ, ձև՝ առանց ֆիգուրատիվ բովանդակության
Ներկայացուցիչներ՝ Կանդինսկի, Մալևիչ, Մոնդրիան

Ֆովիզմ
Շատ վառ, “ոչ բնական” գույներ
Էմոցիոնալ, ազատ նկարչություն
Ներկայացուցիչներ՝ Մատիս, Դերեն

Սյուռեալիզմ
Հիմքը՝ երազներ, ենթագիտակցություն
Անտրամաբանական պատկերներ, ֆանտաստիկ տեսարաններ
Ներկայացուցիչներ՝ Դալի, Մագրիտ, Միրո

Սկիզբ է առնում 19-րդ դարի վերջից, որպես բողոք ավանդական արվեստի դեմ։ Արվեստագետները ձգտում էին նոր ձևեր, գույներ ու գաղափարներ օգտագործել՝ արտահայտելու արդյունաբերական դարաշրջանի, քաղաքային կյանքի, պատերազմների և անձնական հոգեվիճակների փոփոխությունները։ Մոդեռնիզմը ներառում է բազմաթիվ ուղղություններ՝ իմպրեսիոնիզմ, էքսպրեսիոնիզմ, աբստրակցիա, ֆովիզմ, կուբիզմ, սյուռեալիզմ և այլն։ Նպատակն էր ճշմարիտը գտնել ոչ թե արտաքնապես, այլ ներքին զգացողությամբ, երազներով, կամ մաքուր գեղագիտական ձևով։ Շարժումն ազդեց գրեթե բոլոր արվեստների վրա՝ նկարչություն, ճարտարապետություն, գրականություն, երաժշտություն։ 1940-ականներից մոդեռնիզմը սկսեց տեղ տալ հետմոդեռնիզմին։ Հայ իրականության մեջ մոդեռնիզմը սկսում է զարգանալ 20-րդ դարի սկզբից, հատկապես Թիֆլիսում, Պետրոգրադում, Մոսկվայում և Փարիզում ապրող հայ արվեստագետների շրջանում։ Շարժումը զարգանում էր միաժամանակ ազգային ինքնության որոնման և արևմտյան նոր գաղափարների ներմուծման գործընթացում։

Հոգեբանական ուսումասիրությունը հաստատո՞ւմ է դրույթը, թե սեփական անձի նկատմամբ և ուրիշների հան­դեպ սերերի միջև էական հակասություն կա:

Սեփական անձի նկատմամբ սերն ու եսասիրությունը նո՞ւյն երևույթներն են, թե՞ հակադրություններ են: Ավելին, մի՞թե ժամանակակից մարդու եսասիրությունը իրականում մտահոգություն է սեփական անձի մասին որպես անհատականության՝ իր բոլոր մտավոր, հուզական և զգա­յական կարողություններով հանդերձ: Արդյո՞ք «նա» չի դարձել իր սոցիալ-տնտեսական դերի հավելուկը: Եսասիրությունը և անձնասիրությունը նո՞ւյնն են, թե՞ առա­ջինը ծագում է վերջինիս պակասից: Մինչ եսասիրության և անձնասիրության հոգեբանական կողմի քննարկումն սկսելը հարկ է ընդգծել տրամաբանական սխալն այն տեսակետում, թե սերը մյուսների և սերը սեփական անձի հանդեպ իրարամերժ են: Եթե մերձավորին որպես մարդ արարած սիրելն առաքինություն է, ապա ինքս ինձ սիրելն էլ պետք է առաքինություն լինի, ոչ թե արատ, քանի որ ես նույնպես մարդ արարած եմ: Չկա մարդուն նկարագրող որևէ հասկացություն, որի մեջ ես ինքս ներառված չլինեմ: Նման բացառում առաջ քաշող ուսմունքն իր էությամբ արդեն հակասական է: Աստվածաշնչում արտահայտված «սիրիր մերձավորիդ քո անձի պես» գաղափարը ենթադրում է, որ սեփական ամբողջականության և եզակիության հանդեպ հարգանքը, սերն ու ըմբռնողությունը սեփական անձի նկատմամբ անբաժանելի են մեկ այլ անհատի հանդեպ տածած հարգանքից, սիրուց և ըմբռնումից: Ինքս իմ հանդեպ սե­րը անբաժանելիորեն կապված է մեկ այլ արարածի նկատմամբ սիրո հետ:

Սերը, սկզբունքորեն, անբաժանելի է, երբ խոսքը «առարկաների» և սեփական անձի միջև կապին է վերաբերում: Իսկական սերը պտղաբերության արտահայտում է և հոգատարություն, հարգանք, պատասխանատվություն և իմացություն-ճանաչողություն է ենթադրում: Այն աֆեկտ՝ հույզ չէ, ինչ-որ մեկից ազդված, հուզված լինելու իմաստով, այլ սիրված անձի աճի և երջանկության ակտիվ տենչ, ձգտում, որի արմատներն ընկած են սիրելու սեփական ընդունակության հիմքում:

Իմ սեփական անձը պետք է լինի իմ սիրո առարկան նույնքան, որքան մեկ ուրիշ անձնավորություն:

Մարդու սեփական կյանքի, երջանկության, աճի, ազատության սատարման արմատներն ընկած են նրա սիրելու ունակության հիմքում, այսինքն՝ հոգատարության, պատասխանատվության, հարգանքի և իմացության ճանաչողության մեջ: Եթե անհատն ընդունակ է պտղաբեր սիրելու, նա ինքն իրեն էլ է սիրում: Եթե միայն ուրիշներին է կարող սիրել, ուրեմն ընդհանրապես սիրել չգիտի:

Եթե ընդունենք, որ սեփական անձի և մյուսների հանդեպ սերերը շաղկապված են, ապա ինչպես բացատրել եսասիրությունը, որը, ակնհայտորեն, բացառում է որևէ անկեղծ մտահոգություն ուրիշների մասին: Եսասեր անձը հետաքրքրված է միմիայն իրենով, ամեն ինչ ինքն իր համար է ուզում, տալուց ոչ մի հաճույք չի ստանում, միայն ստանալ է սիրում: Արտաքին աշխարհին նայում է միայն այն տեսանկյունից, թե ինչ կարող է վերցնել դրանից, անտարբեր է ուրիշների կարիքների հանդեպ, չի հարգում նրանց արժանապատվությունը և անհատականությունը: Նա իրենից բացի ուրիշ ոչինչ չի տեսնում: Բոլորի և ամեն ինչի մասին դատում է ըստ իր համար նրանց օգտակարության և, էապես, անընդունակ է սիրելու: Մի՞թե սա չի ապացուցում, որ ուրիշների համար մտահոգվելն ու սեփական անձով մտահոգվելն անխուսափելի երկընտրանքներ են, այսինքն բացառում են մեկը մյուսին: Այդպես կլիներ, եթե եսասիրությունը և անձնասիրությունը նույնը լինեին: Սակայն հենց այս ենթադրությունն է այն մոլորությունը, որ մեր խնդրի վերաբերյալ այսքան սխալ եզրահանգումների է բերել: Եսասիրությունը և անձնասիրությունը, բոլորովին նույնը չլինելով, իրականում հակադրություններ են: Եսասեր անձը անչափ շատ չի սիրում ինքն իրեն, այլ, ընդհակառակը, անչափ քիչ, իրականում ատում է ինքն իրեն: Սեփական անձի հանդեպ քնքշության և հոգատարության պակասը, որը նրա անպտղաբերության մեկ արտահայտությունն է միայն, նրա մոտ դատարկության և դառնության զգացում է առաջացնում: Նա անպայմանորեն դժբախտ է և անհանգիստ տարված է կյանքից բավականությունները ճանկելով, որոնց ստանալուն հենց ինքն իրեն էլ խոչընդոտում է: Թվում է, թե չափից շատ է ինքն իր մասին մտածում, սակայն, իրականում, իր իսկական ես-ի մասին հոգալու անկարողությունը կոծկելու և փոխհատուցելու անհաջող փորձ է անում ընդամենը: Ֆրոյդը կարծում է, թե եսասեր անձը նարգիզային է, այսինքն, թե ուրիշներին զրկել է իր սիրուց և այն ամբողջությամբ ուղղել սեփական անձին: Ճիշտ է, որ եսասեր անձինք ուրիշներին սիրելու անընդունակ են, բայց իրենք իրենց էլ են անկարող սիրելու:

Եսասիրությունը ավելի հեշտ հասկանալու համար կարող ենք այն համեմատել ուրիշների մասին ագահ մտահոգվածության հետ, ինչը, օրինակ, կարող ենք տեսնել գերհոգատար մոր մեջ: Թեև նա գիտակցաբար կարծում է, թե անչափ սիրում է իր երեխային, իրականում խոր զսպված թշնամություն է տածում իր մտահոգության առարկայի նկատմամբ: Նա գերմտահոգ է ոչ թե այն պատճառով, որ անչափ սիրում է երեխային, այլ որովհետև ստիպված է փոխհատուցել նրան ընդհանրապես սիրելու ընդունակության բացակայության համար:

Առաջադրանք

1.Ինչպե՞ս է Էրիխ Ֆրոմը «Սիրելու արվեստում» ներկայացնում սեփական անձի սիրո և ուրիշներին սիրելու միջև եղած փոխկապվածությունը, և ինչ ազդեցություն կարող է ունենալ այդ գաղափարը մարդու անձնական երջանկության ու միջանձնային հարաբերությունների վրա։

Էրիխ Ֆրոմը «Սիրելու արվեստում» ներկայացնում է այն հիմնարար միտքը, որ սեփական անձի սերը և ուրիշներին սիրելը չեն հակասում իրար, այլ փոխկապակցված են: Նա քննադատում է տարածված կարծիքը, թե սեփական անձը սիրելը եսասիրություն է, և փորձում է հասկացնել, որ իրական սիրելու ունակությունը, նաև ինքներս մեզ սիրելու կարողություն է։ Ըստ Ֆրոմի, սիրելը մի զգացում չէ, որն ուղղված է միայն որևէ մեկի կամ ինչ-որ բանի հանդեպ, այլ մարդու ներքին կարողությունն է՝ սիրելու ընդհանրապես։ Իսկ եթե նա չի սիրում իրեն, չի կարող սիրել նաև ուրիշներին։

2.Արտահայտիր քո մտքերը տեքստի մասին, կարող ես առանձին հատվածներ քննարկել։
Ես համաձայն եմ Ֆրոմի մտքերի հետ։ Նա ճիշտ է ասում, որ մարդը չի կարող իսկապես սիրել ուրիշներին, եթե ինքն իրեն չի սիրում։ Իսկ ինքնասիրությունը նշանակում է, որ մարդը ընդունում է իրեն, հոգ է տանում իր մասին, հարգում է իրեն, ինչպես հարգում է ուրիշներին։ Սա շատ կարևոր է մարդկանց հետ շփման մեջ։

Առաջադրանքներ

1.Հաշվել քառակուսի արմատը

1) 6
2) 40
3) 60
4) 74
5) 24
6) 77
7) 180
8) 60
9) 4,5
10) 36/25
11) 84
12) 48
13) 180
14) 6
15) 24

2.Արտադրիչը դուրս բերել արմատանշանի տակից

1) 2√3
2) 3√2
3) 3√3
4) 4√3
5) 3√6
6) 4√5
7) 5√5
8) 6√3
9) 6√2
10) 20√3
11) 30√10
12) 6√5

3.Հաշվել արտահայտության արժեքը

1) 21√2
2) 4√3
3) 13√3
4) 13√5
5) 15√2
6) 18√2
7) 3√3
8) 6,5√2
9) 10√3-3

Կրկնողության համար

1) a⁸
2) b⁹
3) -m⁶
4) x⁸
5) -y¹¹
6) c¹¹
7) pⁿ⁺²
8) a^m+4

1) a⁶
2) x⁸
3) -y¹²
4) -x²⁰
5) -c⁴⁰
6) x²¹
7) -y⁴⁵
8) b¹²
9) z³ⁿ
10) y^k5

Օրգանական նյութերը կենդանի օրգանիզմների հիմնական կառուցողական ու էներգետիկ բաղադրիչներն են։ Դրանք պարունակում են ածխածին և մասնակցում են կենսական կարևոր գործընթացների։ Օրգանական նյութերի հիմնական խմբերից են ածխաջրերն ու ճարպերը (լիպիդները), որոնք կարևոր դեր ունեն ինչպես բջիջների կառուցման, այնպես էլ էներգիայի ապահովման գործում։ Ածխաջրերը պարզագույն օրգանական միացություններ են, որոնք կազմված են ածխածնի, ջրածնի և թթվածնի ատոմներից։ Դրանք լինում են պարզ (մոնոսախարիդներ, օրինակ՝ գլյուկոզ) և բարդ (օրինակ՝ օսլա, գլիկոգեն)։ Ածխաջրերը կենդանի բջիջների հիմնական էներգիայի աղբյուրն են։ Երբ բջիջները էներգիայի կարիք ունեն, առաջին հերթին ծախսում են գլյուկոզը։ Բացի այդ, որոշ ածխաջրեր ունեն կառուցվածքային դեր՝ օրինակ, բույսերի բջջապատում առկա ցելյուլոզը։ Ճարպերը ավելի բարդ կառուցվածք ունեն։ Դրանք կազմված են գլիցերինից և ճարպաթթուներից։ Ճարպերն անջրանցիկ են, չեն լուծվում ջրում և կատարում մի շարք կենսական գործառույթներ։ Դրանք հանդիսանում են էներգիայի պահեստային աղբյուր, քանի որ 1 գրամ ճարպ այրվելով տալիս է ավելի շատ էներգիա, քան նույն քանակի ածխաջուրը։ Բացի այդ, ճարպերը պաշտպանում են ներքին օրգանները, ապահովում մարմնի ջերմամեկուսացումը և կազմում բջջային թաղանթների հիմքը։ Որոշ ճարպային միացություններ մասնակցում են հորմոնների, օրինակ՝ սեռական հորմոնների և վիտամինների (A, D, E, K) կազմավորմանը։

Իռացիոնալ թվեր

Առաջադրանքներ

1.Գտնել տրված թվերի տասնորդական մոտարկումները պակասորդով և հավելուրդով 10-3 ճշտությամբ.

 ш) 0,1386=0,138-0,140
բ) 0,7821=0,782-0,783
գ) 0,(125)=0,125-0,126
դ) 0,2(451)=0,245-0,246

 2.Գտնել տրված թվերի տասնորդական մոտարկումները պակասորդով և հավելուրդով՝ 10-3 ճշտությամբ. 

ш) 12/17=0,705-0,706
բ) 21/32=0,656-0,657
գ) 14/9=1,555-1,556
դ) 31/18=1,722-1,723

3.Գտնել տրված թվերի տասնորդական մոտարկումները պակասորդով և հավելուրդով 10-1 ճշտությամբ.
ա) √7=2,6-2,7
բ) √9=3
գ) √0.9=0,9-1
դ) √10=0,3-0,4

4.Հաշվել 4 մ լայնություն և 5 մ երկարություն ունեցող ուղղանկյան անկյունագիծը՝ 

 ա) մեկ մետր ճշտությամբ=6
բ) մեկ դեցիմետր ճշտությամբ=6,4
գ) մեկ սանտիմետր ճշտությամբ=6,40

Լրացուցիչ առաջադրանքներ

1.Ապացուցել, որ երկու հաջորդական զույգ թվերից մեկը բաժանվում է 4-ի: 

2.Ապացուցել, որ երեք հաջորդական բնական թվերի գումարը բաժանվում է 3-ի, իսկ արտադրյալը` 6-ի:

1) (5-x)(5+x)
2) (c+6)(c-6)
3) (a+1)(a-1)
4) (1+m)(1-m)
5) (2x+3)(2x-3)
6) (m+2n)(m-2n)
7) (6p+5)(6p-5)
8) (1+9x)(1-9x)
9) (1/2a+b)(1/2a-b)
10) (1/3x-1/2y)(1/3x-1/2y)
11) (ab+2)(ab-2)
12) (xy+3)(xy-3)
13) (4+mn)(4-mn)
14) (7+pq)(7-pq)
15) (2/3x+4/5y)(2/3x-4/5y)

Հայոց լեզու և խոսքի մշակույթ
Գործնական աշխատանք
1։ Ո՞ր տարբերակում են ճիշտ նշված հայերենի գրային
շրջանի զարգացման փուլերը։
1. գրաբար (5-9-րդ դդ.), միջին հայերեն (10-17-րդ դդ.), աշխարհաբար (18-րդ
դարիցմինչև մեր օրերը)
2. գրաբար (5-11-րդ դդ.), միջին հայերեն (12-16-րդ դդ.), աշխարհաբար (17-րդ
դարիցմինչև մեր օրերը)
3. գրաբար (5-10-րդ դդ.), միջին հայերեն (11-16 դդ.), աշխարհաբար (17-րդ
դարից մինչև մեր օրերը)
4. գրաբար (5-12-րդ դդ.), միջին հայերեն (13-17-րդ դդ.), աշխարհաբար (18-րդ
դարիցմինչև մեր օրեր)

2։ Ո՞ր լեզվաընտանիքին է պատկանում հայերենը:
1. իբերակովկասյան
2. դրավիդյան
3. հնդեվրոպական
4. ֆիննաուգրական

 3։ Գրերի ստեղծումից հետո հայերենը զարգացման քանի՞
փուլ է անցել:
1. հինգ
2. չորս
3. երեք
4. երկու

Ֆիննաուգրական լեզվաընտանիք
Ուգրո-ֆիննական լեզուներ (կամ Ֆիննաուգրական), ազգակից լեզուների խումբ, որոնք առանձին խումբ են կազմում ուրալյան լեզվաընտանիքի կազմի մեջ։ Տարածված են Հունգարիայում, Նորվեգիայում, Ռուսաստանում, Ֆինլանդիայում, Շվեդիայում, Էստոնիայում և այլ երկրներում։ Ուգրո-ֆիննական լեզուները տարածված են Ուրալում, Եվրոպայի հյուսիսում և Ասիայի հյուսիսարևմտյան մասում։ Բաժանվում են երեք ճյուղի.
ինչպես նաև մարիական լեզուները։ Ֆիննական կամ Արևմտյան ճյուղն իր մեջ է ներառում. ֆիններենը, կարելերենը, էստոներենը, իժորերենը, վոդերենը, վեպսերենը, լիվերենը, լոպարերենը, մորդավերենը։

Աղբյուր։

Կարդում ենք Սարոյան

Կարդալ Սարոյանի «Բան ունեմ ասելու» ռադիոպիեսը, արտահայտել կարծիք հետևյալ հարցերի շուրջ՝

1. Շատ  բան  ցանկացող  շատ  մարդ  կա.    փորձեք  չափից  շատ  բան  չուզել,  փորձեք  բավարարվել  ձեր  ունեցածով,  որովհետև  ձեր  ունեցածը    լիուլի  է․․․
   Ես լիովին համաձայն եմ, որովհետև մարդիկ իրոք պետք է բավարարվեն իրենց ունեցածով։ Եթե ինչ-որ մի բան, որ իրոք իրենց պետք է գալու, անպայման դա նրանք կստանան։
   
2. Կան  ավելի  անուշ  ու  ջերմ  բաներ,  քան  ձեզ  համար  ոչինչ  չպահանջող  և  ուրիշներին  սեր  պարգևող  ձեր  իսկ  սրտերը:
   Այո, յուրաքանչյուր մարդու և մեր իսկ սեր պարգևող սրտերը, ավելի կարևոր է, քան ինչ-որ բան ցանկանալը։ Մեկս մյուսին սեր տարածելով, օգնում ենք աշխարհին և մարդկանց սիրել միմյանց։
   
3. Ձեզնից  յուրաքանչյուրը  մի-մի  միլիոնատեր  է`  հրաշալի  բաներ  տալու  համար: 
   Եթե մեզնից յուրաքանչյուր անի հրաշալի բաներ, մենք ներքուստ և աշխարհի համար դառնում ենք միլիոնատեր, ովքեր բարություն են տարածում։
   
4. Եվ  ինչքան  շատ  տաք,  էնքան  շատ    կստանաք:
   Այո, յուրաքանչյուր մեր արած լավ և վատ բան, մի օր հետ է վերադառնում մեզ։ Դրա համար պետք է միայն լավ գործեր անել։ Բարություն տարածենք, որպեսզի բարությունն էլ վերադառնա մեզ։
   
5. Դու պարտավոր ես նրանց տեղեկացնել, որ կարևոր չէ՝ ինչքան քիչ բան ունեն, նրանք միշտ էլ կարող են ուրիշներին տալ, և դու պետք է սովորեցնես նրանց, որ միայն տալն է նրանց երջանկացնելու: Եվ դու ես պարտավոր նրանց տեղեկացնել, որ իրենք ստիպված չեն «ինչ-որ բաներ» տալ: «Ինչ-որ բաները» կարելի է գնել, բայց էն լավ բաները, որոնք կարող են տրվել, չեն կարող գնվել: Լավ բաները ծնվում են մարդկանց մեջ, և դրանք էնտեղ են միշտ՝ սպասելով դիմացինին փոխանցվելուն: Եվ մարդկանց նվիրելը միակ բանն է, որ կարող է ցանկացած մարդու երջանկացնել: 
   Եթե թեկուզ և մենք բավարար գումար չունենք մարդկանց երջանկացնելու, մենք միևնույնն է պետք է դա անենք, որովհետև մարդկանց երջանկացնելով, մենք ինքներս ենք երջանկանում։