Բոլոր կենդանի օրգանիզմները կառուցված են բջիջներից։ Բջիջը կենսաբանության հիմնական կառուցվածքային և գործառական միավորն է։ Կախված կառուցվածքից և որոշ հատկանիշներից՝ բջիջները բաժանվում են երկու հիմնական խմբի՝ նախակորիզավոր և կորիզավոր։
Նախակորիզավոր բջիջներ (պրոկարիոտներ)
Նախակորիզավոր բջիջները չունեն իրական, թաղանթով շրջապատված կորիզ։ Նրանց ժառանգական նյութը՝ ԴՆԹ-ն, գտնվում է ցիտոպլազմում՝ առանց կորիզային թաղանթի։ Այս բջիջները չունեն նաև թաղանթավոր օրգանոիդներ։ Դրանք ունեն պարզ կառուցվածք և հիմնականում միաբջիջ օրգանիզմներ են, օրինակ՝ բակտերիաները և կապտականաչ ջրիմուռները։
Կորիզավոր բջիջներ (էուկարիոտներ)
Կորիզավոր բջիջներն ունեն իրական կորիզ, որը շրջապատված է թաղանթով։ ԴՆԹ-ն գտնվում է հենց այդ կորիզում։ Այս բջիջները ունեն զարգացած ներքին կառուցվածք՝ ներառյալ տարբեր օրգանոիդներ, որոնք կատարում են տարբեր կենսական ֆունկցիաներ։ Կորիզավոր բջիջներ ունեն բույսերը, կենդանիները, սնկերը և նախակենդանիները։
Բջջի հիմնական բաղադրամասերը
1. Բջջաթաղանթ
Բջջաթաղանթը բջջի արտաքին շերտն է, որը պաշտպանում է բջիջը և կարգավորում է նյութերի մուտքն ու ելքը բջիջից։ Այն կիսաթափանցիկ է և ընտրողաբար թափանցելի։
2. Ցիտոպլազմ
Ցիտոպլազմը բջջի ներքին միջավայրն է՝ հեղուկ կառուցվածք, որտեղ տեղադրված են օրգանոիդները։ Այստեղ են ընթանում բջջային կենսաքիմիական գործընթացները։
3. Կորիզ
Կորիզը բջջի կառավարման կենտրոնն է։ Այն պարունակում է ժառանգական տեղեկատվություն՝ ԴՆԹ, որը վերահսկում է բջջի աճը, բաժանումը և գործառույթները։ Կորիզը միայն կորիզավոր բջիջներում է։
4. Օրգանոիդներ
Բջջում կան նաև տարբեր օրգանոիդներ, որոնցից են՝
Պլաստիդներ (բույսերի բջիջներում) – մասնավորապես քլորոպլաստները կատարում են
ֆոտոսինթեզ։
Ռիբոսոմներ – ապահովում են սպիտակուցների սինթեզը։ Կան բոլոր բջիջներում։
Միտոքոնդրիաներ – ապահովում են բջջի էներգիան՝ քիմիական ռեակցիաների միջոցով։
Էնդոպլազմային ցանց – մասնակցում է սպիտակուցների և լիպիդների սինթեզին և
տեղափոխմանը։
Գոլջիի ապարատ – մշակում, փաթեթավորում և տեղափոխում է բջջում առաջացած նյութերը։
Լիզոսոմներ – պարունակում են մարսող ֆերմենտներ և քայքայում են վնասված կամ ավելորդ նյութերը։
Էլեն Շահվերդյան 