2-րդ շտեմարան, 6-րդ բաժին՝ 13, 22, 24, 46, 67, 68, 134
13.1. 3)2500
13.2. 1)450
22.1. 2)2500
22.2.
24.1. 4)14
24.2. 2)24
46.1. 2)1456
46.2. 3)1344
67.1. 16%
67.2. 20%
68.1. 1610
68.2. 1890
2)882
3)918
2)2500
Կենսաբանություն շտեմարան
Месяц: Октябрь 2025
Օզոնի շերտի քայքայումը
Օզոնի շերտը գտնվում է մթնոլորտի վերին՝ ստրատոսֆերային շերտում և պաշտպանում է Երկիրը Արեգակի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումից։ Սակայն վերջին տասնամյակների ընթացքում մարդու գործունեության արդյունքում այդ շերտը սկսել է քայքայվել։ Օզոնի շերտի հիմնական վնասատուները քիմիական նյութերն են, ինչպիսիք են քլորֆտորածխաջրածինները, որոնք օգտագործվել են սառնարաններում, օդորակիչներում, աէրոզոլային սփրեյներում և այլ տեխնոլոգիաներում։ Այս նյութերը մթնոլորտ բարձրանալով՝ քայքայում են օզոնի մոլեկուլները։ Օզոնի քայքայման հետևանքով ավելանում է վտանգավոր ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը, ինչը կարող է առաջացնել մաշկի քաղցկեղ, աչքի կաթարակտ, իմունային համակարգի թուլացում, ինչպես նաև վնաս հասցնել բուսական և կենդանական աշխարհին։ 1987 թվականին միջազգային հանրությունը ստորագրեց Մոնրեալի արձանագրությունը՝ նպատակ ունենալով սահմանափակել և աստիճանաբար դադարեցնել օզոնը քայքայող նյութերի օգտագործումը։ Այս միջոցառումների շնորհիվ օզոնի շերտը սկսում է դանդաղ վերականգնվել և, ըստ մասնագետների, այն կարող է ամբողջությամբ վերականգնվել 21-րդ դարի երկրորդ կեսին։
Որոշիչ, հատկացուցիչ
Գոյականական անդամի լրացումներ՝ որոշիչ, հատկացուցիչ
1.Ընդգծել, որոշիչները և հատկացուցիչները, գրել՝ ինչ խոսքի մասով են արտահայտված։
Գարնանային (որոշիչ, հարաբերական ածական) առավոտը խոստանում էր պայծառ (որոշիչ, որակական ածական) և արևոտ (որոշիչ, հարաբերական ածական) օր։ Կուշտ կերած (որոշիչ, հարակատար դերբայ) մեր (հատկացուցիչ, անձնական դերանուն) ձիերը արագ (որոշիչ, որակական ածական) քայլերով բարձրանում Էին քարոտ (որոշիչ, հարաբերական ածական) արահետը և ամեն քայլափոխին փնչում։ Քրտինքից խոնավացել Էր ձիերի (հատկացուցիչ) մուգ կապույտ (որոշիչ, որակական ածական) վիզը։
Արահետն օձապտույտ (որոշիչ, հարաբերական ածական) ոլորվում Էր։ Ինչքան հեռանում Էինք գյուղից, այնքան ավելի խտանում Էր անտառը, հանդիպում Էինք հաստաբուն (որոշիչ, հարաբերական ածական) ծառերի, որոնց ճյուղերն իրար Էին խառնվել և կախվել արահետի վրա։ Հաճախ Էինք կռանում թամբից, գրկում ձիու վիզը, որպեսզի կախ ընկած ճյուղերը չքերծեին մեր դեմքը, և փշերը չծակծկեին։
Լուռ Էինք։ Ես մտրակի ծայրով զարկում Էի ծառերի տերևներին, պոկում տերևները կամ թափահարում ծառի կախ ընկած ճյուղերը, և գիշերվա ցողը անձրևի նման թափվում Էր ձիու (հատկացուցիչ, գոյական, սեռական հոլով) վրա, ինձ վրա։
Ընկերս կամաց (որոշիչ, հարաբերական ածական) սուլում Էր մի երգ և ձիու քայլերի համեմատ թամբի վրա օրորվում։
Նա ինձ չթողեց, որ հարցնեի այդ դեպքի և նրա անջնջելի (որոշիչ, հարաբերական ածական) տպավորության մասին, որ այդ րոպեին լույս էր տալիս նրա հիշողության մեջ, ինչպես արևի ոսկե (որոշիչ, հարաբերական ածական) շողը՝ ձառերի մթնում։
2. Կետադրել տրված նախադասությունները։
- Հետադաս որոշիչ
- Հեծվորը՝ Կոստան աղան էր, սպիտակ ձիու վրա։
- Վեց շուն ուներ մեկը՝ մյուսից կատաղի։
- Որմնախորշի գրադարակից նրան էին նայում մատյանները՝ փղոսկրյա կազմով, ոսկեզօծ ու ակնազարդ։
- Հեծյալները՝ կիսամերկ, կմաղքացած, օրորվում էին թամբի վրա։
- Նա գեղեցիկ մի այր էր՝ թախծալի աչքերով։
- Լաստախելի մոտ ղեկաթիակը բռնած կանգնել էր մի ջլուտ տղամարդ՝ մոտ հիսուն տարեկան։
- Քարաժայռերից մեկի կատարին կա մի հինավուրց մենաստան բնական՝ պարիսպներով գոտևորված։
- Շրջադարձի վրա երևացին ծիրանագույն հանդերձներով պատանիները՝ հուժկու մարմիններով։
- Պճնասեր կանայք՝ հագնված ամենավերջին նորածևությամբ, սեթևեթում էին։
- Սոֆիևկան քաղաքամերձ մի չնաշխարհիկ արվարձան էր՝ գողտրիկ դղյակով։
2. Հեռացված հատկացուցիչ
- Հայացքը չէր կտրում լեռների՝ տեգերի նման ցցված հրաբխային սուր կատարներից։
- Դառը մտորումները բզկտում էին սպարապետի՝ ազգի ցավերով տառապող զգայուն հոգին։
- Արսենը ամենևին չէր նկատում կնոջ՝ արտասուքով ողողված աչքերը։
- Արևի շողերը ցրում էին թուխպի՝ բրդի քուլաներին նմանվող ծվենները։
- Առավոտյան Անիի՝ դեպի արևմուտք նայող դարպասից դուրս եկավ մի հեծյալ։
- Ձորալանջին հպարտ վեր էր խոյանում Թովմա առաքյալի՝ հնությունից մամռակալած վանքը։
Drug Users
I think drugs are a bad thing for everyone. People who use drugs have bought them from someone, paid money for them, and with that money, more drugs are bought and sold. As a result, the user also helps drug trade in some way. So yes, users are partly part of the selling process. Every step they take depends on their addiction. They are not fully responsible and don’t understand what they are doing. I think society sees drugs as something bad, and accepting or not accepting it doesn’t really change people’s opinions. Everyone is equal before the law, it doesn’t matter if a crime is done because of addiction or for another reason the punishment is the same. In my opinion, all drug users start using because of some personal problem, but sometimes people start even without a problem. People usually look at drug users in a bad way, so even if the law accepts it, society may not. Punishing them helps reduce drug use. We should also think about their health, feel compassion, and help them stop using drugs.
Եռանկյունաչափական տարրեր
ա)√2/2
բ)√2/2
գ)√2/2
դ)√2/2
ա)√3/2
բ)1/2
գ)√3/2
դ)1/2
| 30 | 45 | 60 | 90 | 120 | 135 | 150 | 180 | |
| Sind | 1/2 | √2/2 | √3/2 | 1 | √3/2 | √2/2 | 1/2 | 0 |
| Cosd | √3/2 | √2/2 | 1/2 | 0 | 1/2 | √2/2 | √3/2 | -1 |
| Tgd | 1/√3 | 1 | √3 | – | √3 | 1 | 1/√3 | 0 |
| Ctgd | √3 | 1 | 1/√3 | 0 | 1/√3 | 1 | √3 | – |
Նախակորիզավոր և կորիզավոր բջիջներ։ Բջջի հիմնական բաղադրամասերը
Բոլոր կենդանի օրգանիզմները կառուցված են բջիջներից։ Բջիջը կենսաբանության հիմնական կառուցվածքային և գործառական միավորն է։ Կախված կառուցվածքից և որոշ հատկանիշներից՝ բջիջները բաժանվում են երկու հիմնական խմբի՝ նախակորիզավոր և կորիզավոր։
Նախակորիզավոր բջիջներ (պրոկարիոտներ)
Նախակորիզավոր բջիջները չունեն իրական, թաղանթով շրջապատված կորիզ։ Նրանց ժառանգական նյութը՝ ԴՆԹ-ն, գտնվում է ցիտոպլազմում՝ առանց կորիզային թաղանթի։ Այս բջիջները չունեն նաև թաղանթավոր օրգանոիդներ։ Դրանք ունեն պարզ կառուցվածք և հիմնականում միաբջիջ օրգանիզմներ են, օրինակ՝ բակտերիաները և կապտականաչ ջրիմուռները։
Կորիզավոր բջիջներ (էուկարիոտներ)
Կորիզավոր բջիջներն ունեն իրական կորիզ, որը շրջապատված է թաղանթով։ ԴՆԹ-ն գտնվում է հենց այդ կորիզում։ Այս բջիջները ունեն զարգացած ներքին կառուցվածք՝ ներառյալ տարբեր օրգանոիդներ, որոնք կատարում են տարբեր կենսական ֆունկցիաներ։ Կորիզավոր բջիջներ ունեն բույսերը, կենդանիները, սնկերը և նախակենդանիները։
Բջջի հիմնական բաղադրամասերը
1. Բջջաթաղանթ
Բջջաթաղանթը բջջի արտաքին շերտն է, որը պաշտպանում է բջիջը և կարգավորում է նյութերի մուտքն ու ելքը բջիջից։ Այն կիսաթափանցիկ է և ընտրողաբար թափանցելի։
2. Ցիտոպլազմ
Ցիտոպլազմը բջջի ներքին միջավայրն է՝ հեղուկ կառուցվածք, որտեղ տեղադրված են օրգանոիդները։ Այստեղ են ընթանում բջջային կենսաքիմիական գործընթացները։
3. Կորիզ
Կորիզը բջջի կառավարման կենտրոնն է։ Այն պարունակում է ժառանգական տեղեկատվություն՝ ԴՆԹ, որը վերահսկում է բջջի աճը, բաժանումը և գործառույթները։ Կորիզը միայն կորիզավոր բջիջներում է։
4. Օրգանոիդներ
Բջջում կան նաև տարբեր օրգանոիդներ, որոնցից են՝
Պլաստիդներ (բույսերի բջիջներում) – մասնավորապես քլորոպլաստները կատարում են
ֆոտոսինթեզ։
Ռիբոսոմներ – ապահովում են սպիտակուցների սինթեզը։ Կան բոլոր բջիջներում։
Միտոքոնդրիաներ – ապահովում են բջջի էներգիան՝ քիմիական ռեակցիաների միջոցով։
Էնդոպլազմային ցանց – մասնակցում է սպիտակուցների և լիպիդների սինթեզին և
տեղափոխմանը։
Գոլջիի ապարատ – մշակում, փաթեթավորում և տեղափոխում է բջջում առաջացած նյութերը։
Լիզոսոմներ – պարունակում են մարսող ֆերմենտներ և քայքայում են վնասված կամ ավելորդ նյութերը։
Դրական և բացասական անկյուններ
ա)70º
բ)36º
գ)126º
դ)50º
ե)180º
զ)180º
ա)10º
բ)90º
գ)135º
դ)10º
ե)10º
զ)180º
Մթնոլորտն աղոտող նյութերը
Մթնոլորտն աղտոտող նյութերը այն քիմիական և ֆիզիկական միացություններն են, որոնք մուտք են գործում օդ և վնասում են շրջակա միջավայրը, մարդկանց և կենդանիներին։ Դրանք առաջանում են ինչպես բնական, այնպես էլ մարդու գործունեության արդյունքում։ Աղտոտման հիմնական աղբյուրներն են տրանսպորտը, արդյունաբերական գործարանները, էլեկտրակայանները և գյուղատնտեսական աշխատանքները։ Մթնոլորտի աղտոտումը կարող է առաջացնել առողջական խնդիրներ, կլիմայական փոփոխություններ, թթվային անձրևներ և բնության հավասարակշռության խախտում։
Փոխադրություն
Թարգմանաչաց տոն
Գրաբար հատվածը փոխադրել արևելահայերեն
Փեսայն ասէ.
1 Ահաւադիկ կաս գեղեցիկ մերձաւո՛ր իմ՝ ահաւադիկ կաս գեղեցիկ. աչք քո աղաւնիք բա՛ց ՚ի լռութենէդ քումմէ։ Վա՛րսք քո իբրեւ զերամակս այծից որք երեւեցան ՚ի Գաղաադէ։ 2 Ատամունք քո իբրեւ զերամակս կտրելոց որք ելանեն ՚ի լուալեաց. ամենեքեան երկուորիք են, եւ անորդի ո՛չ գոյ ՚ի նոսա։ 3 Իբրեւ զթել որդան են շրթունք քո. եւ խօսք քո գեղեցիկք. իբրեւ զկեղեւ նռան են այտք քո՝ բա՛ց ՚ի լռութենէդ քումմէ։ 4 Իբրեւ զաշտարակն Դաւթի պարանոց քո՝ որ շինեալն է ՚ի Թալպիովթ. հազար վահանք կախեալ են զնմանէ, եւ ամենայն նետք սպառազինաց։ 5 Երկո՛ւ ստինք քո իբրեւ զերկուս ուլս երկուորիս այծեման, որ արածիցին ՚ի մէջ շուշանաց, 6 մինչեւ տիւն նուաղեսցէ, եւ ստուերքն շարժեսցին։ Գնացի՛ց ես ինձէն ՚ի լեառն զմըռնենեաց, եւ ՚ի բլուրն կնդրկի։ 7 Ամենեւի՛ն գեղեցիկ ես, մերձաւոր իմ, եւ արատ ինչ ո՛չ գոյ ՚ի քեզ։ 8 Ե՛կ ՚ի Լիբանանէ հարսն, ե՛կ այսր ՚ի Լիբանանէ. եկեսցես եւ անցցես ՚ի գլխոյ հաւատոց՝ ՚ի կատարէ Սանիրայ եւ Հերմոնի, ՚ի մայրեաց առիւծուց, եւ ՚ի լերանց ընծուց։ 9 Սրտակա՛թ արարեր զմեզ քոյր մեր հարսն. սրտակա՛թ արարեր զմեզ միով ակամբ քով, եւ միով քառամանեկաւ պարանոցի քոյ։ 10 Քանզի գեղեցկացան ստինք քո քոյր իմ հարսն. քանզի գեղեցկացան ստինք քո ՚ի գինւոյ, եւ հոտ հանդերձից քոց քան զամենայն խունկս։ 11 Մե՛ղր կաթեցուցանեն շրթունք քո քոյր իմ հարսն. մեղր եւ կա՛թն ՚ի ներքոյ լեզուի քոյ, եւ հոտ հանդերձից քոց իբրեւ զհո՛տ կնդրկի։ 12 Պարտէ՛զ փակեալ քոյր իմ հարսն, պարտէզ փակեալ եւ աղբեւր կնքեալ։ 13 Պատգամաւորութիւն քո դրախտ նռնենեաց հանդերձ պտղովք մրգաբերաց։ Կիպրոս հանդերձ նարդոսիւ։ 14 Նարդոս եւ քրքում, խունկեղէգն եւ կինամոմոն, հանդերձ ամենայն ծառօք Լիբանանու։ Զըմուռս եւ հալուէ, հանդերձ ամենայն գլխաւոր խնկօք 15 Աղբեւր բուրաստանաց եւ ակն ջրոյ կենդանւոյ՝ բղխեալ ՚ի Լիբանանէ։ 16 Արի՛ հիւսւսի եւ ե՛կ հարաւ, շնչեա՛ ՚ի պարտէզ իմ, եւ բուրեսցին խունկք իմ։
1․ Ահավասիկ գեղեցիկ ես, մերձավոր իմ, քո աչքերը նման են աղավնու, երբ բացում ես քո լռության տակից, քո վարսերը նման են այծերի երամակից որոնք իջնում են Գաղադից։ 2․ Ատամները քո նման են ոչխարների հոտի, որ հելնում են լողավազանից, բոլորը զույգով են և կենտ չկա նրանց մեջ։ 3․ Քո շրթունքները նման են որդան թելերի, և քո խոսքը գեղեցիկ, նռան կեղևի նման են այտերը, որ բացվում է քո լռության միջից։ 4․Քո պարանոցը նման է Դավթի աշտարակին, որ կառուցված է Թալպիովտում։ ՀԱզար ՎԱհան է կախված նրանից և բազմազան նետեր։ 5․ Ստինքները քո իփր երկու ուլ, որ արածում են շուշանների մեջ, 6․ մինչև շարժվում են հով տեղը։ Ես ել գնում եմ զմուռսի լեռը և կնդրուքի բլուրը։ 7․ Ամբողջովին գեղեցիկ ես, մերձավոր իմ, ոչ մի արատ չունես։ 8․ Եկ Լիբանանից իմ հարս, արի և անցի հավատի գլուխը Հերմոնի և Սանիրայի գագաթներից, առյուծների և ինձերի լեռներից։ Կարոտով լցրիր մեր սիրտը, քույր մեր հարս, քո աչքով, երգով, պարանոցով։ Քո հայացքով և պարանոցիդ կախված մանյակով կարոտով լցրիր մեզ։ Քանի որ գեղեցկացան քո ստինքները իմ հարս, քանի որ գեղեցկացան ստինքերը գինով և հոտը խունկի հոտը տարածեց ամենուրեք։ Մեղ է կաթում քո շուրթերից քույր իմ հարս, մեղր և կաթ է քո լեզվի ներքո և քո հոտը տարածվում է իփր կնդրուկի հոտ։ Փակված պարտեզ ես քույր իմ հարս և կնքված աղբյուր։ Տնկիները նռնենիների դրախտ են, պտղատու ծառերի պտուղներով, Կիպրոսի Նարդոսներով։ Նարդոս և քրքում, խունկեղեն և կինամոն, լիբանանի ամեն տեսակ ծառերով։ Զմուրս ու հալվե, բոլոր լավագույն խնկերով հանդերձ։ Բուրաստանի աղբյուրներ են և գլխավոր ջրի աղբյուր որը բխում է Լիբանանից։ Արի հյուսիսից և եկ հարավ, շնչիր իմ պարտեզում և թող բուրեն իմ խունկերը։
Քննարկման նյութ
Մարդու դաստիարակությունը սկսվում է ընտանիքից։ Երեխայի բնավորության, մտածողության, վարքի ձևավորման ամենագլխավոր ուղեցույցը ծնողներն են։ Ընդհանուր առմամբ կարելի է ասել՝ այո, որոշ չափով ծնողները պատասխանատվություն են կրում իրենց երեխաների սխալների համար։ Եթե ծնողը երեխային չի սովորեցնում տարբերել ճիշտն ու սխալը, բարին ու չարը, չի սերմանում հարգանք ու համբերատարություն, ապա հնարավոր է՝ երեխան հետագայում անի սխալ ընտրություններ։ Երբ երեխան մեծանում է, ինքնուրույն որոշումներ է սկսում կայացնել, շրջապատի ազդեցությունը նույնպես մեծանում է՝ ընկերներ, դպրոց, սոցիալական միջավայր։ Բայց մինչ երեխայի հասունանալը ծնողներն ունեն և՛ իրավական, և՛ բարոյական պարտավորություն հետևելու իրենց երեխայի վարքին, նրան ուղղություն ցույց տալու, սխալներից դուրս բերելու։ Կարելի է ասել, որ ծնողները որոշակի չափով պատասխանատու են երեխաների սխալների համար, հատկապես այն ժամանակ, երբ երեխան դեռ ինքնուրույն չէ։ Բայց հասարակությունը նույնպես մեծ դեր ունի երեխայի կյանքում և՛ լավ, և՛ վատ կողմերով։ Նրանք կարող է ազդել երեխայի մտածելակերպի և վարքի վրա։ Երեխայի վաղ տարիքում ծնողների դերը գերակշռող է, և նրանց պատասխանատվությունն առավել է։ Սակայն, երբ երեխան դառնում է գիտակից ու հասուն, սկսում է ինքնուրույն որոշումներ կայացնել, նա նույնպես սկսում է կրել պատասխանատվություն իր արարքների համար։ Բացի այդ երեխան ընտանիքի հայելին է, նա ցույց է տալիս իր դաստիարակությունը, որ գալիս է ընտանիքից։
Էլեն Շահվերդյան 