Վահան Տերյանի «Երկիր Նաիրի» ժողովածուի մասին տեղեկություններ

«Երկիր Նաիրի»-ն Վահան Տերյանի հայրենասիրական բանաստեղծությունների շարք/ժողովածու է, որը գրվել է մոտավորապես 1913–1916 թվականներին։ Շարքի ստեղծագործությունների մեծ մասը նախապես տպագրվել է մամուլում, իսկ հետագայում ամբողջացվել է որպես բանաստեղծական ամբողջություն։ Ժողովածուի անվանումը ընտրվել է «Նաիրի» հին պատմական անվան հիման վրա, որով բանաստեղծը խորհրդանշական ձևով կոչում է Հայաստանը՝ ընդգծելով նրա պատմական հիշողությունը և ազգային ինքնությունը։ «Երկիր Նաիրի»-ի հիմնական թեմաները հայրենիքի ճակատագիրն ու ժողովրդի ցավն են։ Տերյանը ստեղծագործությունները գրել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի և Հայոց ցեղասպանության ծանր տարիներին, երբ հայ ժողովուրդը մեծ կորուստներ էր կրում։ Այդ պատճառով ժողովածուում հաճախ արտահայտվում են հայրենասիրական զգացումներ, սուգը, տառապանքը, բայց նաև ապագայի հանդեպ հույսը և երկրի վերածննդի հավատը։ Այս շարքում հայրենիքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես աշխարհագրական տարածք, այլ նաև որպես հոգևոր արժեք։ Բանաստեղծը հաճախ օգտագործում է խորհրդանշական պատկերներ՝ օրինակ Արարատ լեռը կամ վերածնունդ խորհրդանշող փյունիկի կերպարը, որոնք արտահայտում են Հայաստանի հարության հավատը։ «Երկիր Նաիրի»-ն համարվում է Տերյանի հայրենասիրական պոեզիայի կարևորագույն շրջանը, որտեղ միավորվում են բանաստեղծի անձնական ճակատագիրը և ժողովրդի պատմական ճակատագիրը, և այդ պատճառով այն հայ գրականության մեջ կարևոր տեղ ունի։

Անապատացում

Անապատացումը գործընթաց է, որի ընթացքում հողը աստիճանաբար կորցնում է իր բերրիությունը և դառնում է չոր ու անպիտան բույսերի աճի համար։ Այն առաջանում է երկարատև երաշտի, անտառների հատման, հողի սխալ մշակման և գերհովվացման հետևանքով։ Անապատացման արդյունքում նվազում են բուսականությունը, ջրային պաշարները և գյուղատնտեսական բերքը։

Վահան Տերյան «Երկիր Նաիրի»

  • «Որպես Լայերտի որդին, որպես»
    Սա հայրենասիրական բանաստեղծություն է, որտեղ Տերյանը իրեն համեմատում է Ուլիս-ի հետ։ Նա երկար տարիներ հեռու էր իր հայրենիքից և թափառում էր աշխարհով մեկ, այնպես էլ բանաստեղծության հերոսը թողել է իր տունն ու հայրենի հողը և անցել է տարբեր երկրներով։ Սակայն ամենուր նա իրեն զգացել է օտար և միայնակ։ Նա ուր էլ, որ գնում էր նրա սիրտը միշտ կապված էր մնում հայրենիքի հետ։ Նույնիսկ վշտի և դժվարությունների ժամանակ նա չի մոռացել իր հայրենիքի անունը և մշտապես հիշել է այն։ Բանաստեղծության հիմնական գաղափարն այն է, որ մարդը որքան էլ հեռանա իր հայրենիքից, միևնույն է, միշտ կապված է մնում նրա հետ և ի վերջո ձգտում է վերադառնալ։
  • «Այնպես անխինդ են և նըման լացին»
    Սա նույնպես Տերյանի հայրենիքի ցավն ու ժողովրդի ներքին վիճակը արտահայտող բանաստեղծություններից է։ Այս բանաստեղծության մեջ հեղինակը խոսում է իր երկրի երգերի մասին։ Նա ասում է, որ իր հայրենիքի երգերը շատ տխուր են։ Այդ երգերը լի են ցավով, որովհետև ծնվել են ժողովրդի տառապանքից և վշտից։ Հեղինակը նշում է, որ օտար մարդիկ չեն կարող հասկանալ այդ երգերի իմաստը, քանի որ չեն կիսել նույն պատմությունը, նույն ցավը։ Բանաստեղծության հիմնական գաղափարն այն է, որ ժողովրդի վիշտն ու ցավը լավագույնս արտահայտվում են նրա երգերի մեջ, և այդ զգացումները կարող են լիովին հասկանալ միայն նրանք, ովքեր պատկանում են այդ հայրենիքին։
  • «Իջնում է գիշերն անգութ ու մթին»
    Սա Տերյանի լավատեսական, բայց միաժամանակ ցավով լի բանաստեղծություններից է։ Բանաստեղծության սկզբում նկարագրվում է մութ, ծանր և անգութ գիշերը, որը խորհրդանշում է ժողովրդի ծանր վիճակը, տառապանքներն ու վտանգներով լի ժամանակները։ Նույնիսկ առավոտը ներկայացվում է որպես «դառն ու մահահոտ», այսինքն՝ ապագան նույնպես լի է ցավով ու դժվարություններով։ Սակայն այս ամենի մեջ բանաստեղծի «հրկեզ հոգին» շարունակում է հավատալ հայրենիքի լուսավոր առավոտին, այսինքն՝ լավ ապագային։ Բանաստեղծը իրեն կոչում է «նաիրցի»՝ իր ժողովրդի զավակ և դարերի ժառանգ։ Նա իրեն պատկերացնում է որպես անդուլ ուխտավոր, որը գնում է առաջ՝ չկանգնելով, անկախ բոլոր վտանգներից։ Վերջում բանաստեղծը դիմում է իր երկրին՝ հորդորելով «երկնել հավատով անմար», այսինքն՝ շարունակել ապրել ու պայքարել հույսով։ Բանաստեղծության հիմնական գաղափարն այն է, որ որքան էլ ծանր լինեն ժամանակները, պետք է պահպանել հավատը հայրենիքի ապագայի հանդեպ և շարունակել առաջ շարժվել։
  • «Հայրենիքում իմ արնաներկ»
    Այս բանաստեղծության մեջ Տերյանը նկարագրում է հայրենիքի ողբերգական ու ծանր վիճակը։ Սկզբում հայրենիքը ներկայացվում է որպես մութ ու անլույս գիշերով պատված երկիր։ Այնտեղ, որտեղ նախկինում եղել են սեր, գեղեցկություն և ջերմ զգացումներ, այժմ իշխում են ցավն ու կործանումը։ Հայրենի հողի վրա ընկած են արյունոտ, համր ու անպաշտպան դիեր, որոնք անզոր նայում են երկնքին։ Սա ցույց է տալիս ժողովրդի անօգնական վիճակը և մեծ կորուստները։ Բանաստեղծության հիմնական գաղափարն այն է, որ երբեմնի ուժեղ ու կենսունակ հայրենիքն այժմ գտնվում է ծանր, ողբերգական դրության մեջ, կորցրել է իր ուժը և կանգնած է ցավալի իրականության առաջ։
  • «Դու հպարտ չես, իմ հայրենիք»
    Այս բանաստեղծության մեջ Տերյանը ներկայացնում է իր յուրահատուկ վերաբերմունքը հայրենիքի նկատմամբ։
  • Նա սկզբում ասում է, որ իր հայրենիքը անցել է բազմաթիվ փորձությունների միջով, և այդ տառապանքները նրան տվել են խորություն ու իմաստություն։ Բանաստեղծը հարց է տալիս՝ միթե հենց այդ վշտի պատճառով չէ, որ ինքն ավելի քնքշորեն է սիրում հայրենիքը։ Նա սիրում է նրան ոչ թե նրա ուժի կամ փառքի համար, այլ նրա համառության և դիմանալու կարողության համար։ Բանաստեղծության հիմնական գաղափարն այն է, որ իրական սերը հայրենիքի նկատմամբ ծնվում է ոչ թե նրա փառքից, այլ նրա ցավը, թուլությունն ու տառապանքը հասկանալուց և ընդունելուց։
  • «Մշուշի միջից,— տեսի՜լ դյութական»
    Այս բանաստեղծության մեջ Տերյանը ներկայացնում է հայրենիքը՝ Նաիրին, որպես մի խորհրդավոր ու ցավով լի տեսիլք։ Սկզբում հայրենիքը երևում է դյութական տեսիլքի նման։ Սա ցույց է տալիս, որ այն բանաստեղծի համար պարզապես իրական վայր չէ, այլ նաև երազի, հիշողության ու հոգևոր կապի պատկեր։ Այնուհետև հեղինակը հարցերի միջոցով նկարագրում է իր երկիրը։ Նա ասում է, որ ժողովուրդը շատ է տառապել, բայց կարողացել է պահպանել ներելու կարողությունը։ Միևնույն ժամանակ բանաստեղծը խոսում է նաև ցավի մասին։ Բանաստեղծության հիմնական գաղափարն այն է, որ հայրենիքը միաժամանակ գեղեցիկ ու սուրբ է, բայց նաև լի է ցավով, զոհաբերությամբ և պատմական տառապանքով։
  • «Կարծես թե դարձել եմ ես տուն»
    Բանաստեղծությունը Վահան Տերյան-ի ստեղծագործություններից է, որտեղ ներկայացվում է մանկության հիշողությունների վերադարձը։ Քնարական հերոսը կարծես նորից հայտնվել է իր հայրական տանը, որտեղ ամեն ինչ մնացել է նույնը, ինչպես նախկինում էր։ Նա նայում է այդ ամենին և աստիճանաբար իրեն նորից փոքր երեխա է զգում։ Բանաստեղծության հիմնական միտքն այն է, որ մարդը միշտ կապված է իր մանկության տան ու մայրական սիրո հետ, և այդ հիշողությունները նրա հոգում մնում են որպես ամենաջերմ ու լուսավոր հիշողություններ։
  • «Մի՞թե վերջին պոետն եմ ես»
    Այս բանաստեղծությունը նույնպես ամբողջությամբ լցված է ցավով, կարոտով ու հայրենիքի կորստի զգացումով։ Բանաստեղծության սկզբում քնարական հերոսը հարց է տալիս՝ արդյոք ինքը վերջին պոետն է իր երկրի։ Այսինքն՝ նա վախենում է, որ իր հայրենիքը՝ Նաիրին, կարծես «մահացել» է կամ խոր քնի մեջ է ընկել։ Այստեղ Նաիրին խորհրդանշում է Հայաստանը, որը գտնվում է ծանր վիճակում։ Հերոսը իրեն ներկայացնում է որպես վտարանդի․ նա հեռու է հայրենիքից և ապրում է օտար միջավայրում։ Սակայն նույնիսկ այդ պայմաններում նա շարունակում է երազել իր երկրի մասին։ Նրա համար հայրենի լեզուն հնչում է ինչպես աղոթք, այսինքն՝ սրբազան ու թանկ բան է։ Բանաստեղծության հիմնական միտքն այն է, որ հայրենիքից հեռու գտնվող մարդը մշտապես ապրում է կարոտով, և հայրենի լեզուն ու մշակույթը դառնում են նրա հոգևոր կապը իր երկրի հետ։
  • «Ինչպես չըսիրեմ, երկիր իմ կիզված»
    Բանաստեղծության մեջ Տերյանը արտահայտում է խոր հայրենասիրություն ու սեր հայրենիքի նկատմամբ։ Բանաստեղծության հիմնական միտքն այն է, որ նույնիսկ ցավված ու փորձությունների միջով անցած երկիրը միշտ է արժանի սիրո, հարգանքի և հավատարմության, իսկ հայրենասիրությունը և հոգատարությունը մարդու ամենակարևոր պարտականությունն են։
  • «Բարակիրան նաիրուհին ինձ ժպտաց»
    Այս բանաստեղծությունը ևս արտահայտում է խոր ջերմություն, սեր ու հիացմունք հայրենիքի նկատմամբ։ Բանաստեղծի առաջ ծառացած է Նաիրուհին՝ խորհրդանշական կերպար, ով ներկայացնում է հայրենիքի գեղեցկությունը և անմեղությունը։ Հերոսը զգում է այդ տեսարանից ներշնչանք ու հուզմունք․ նրա հոգին չի կարող լռել, սիրտը չի կարող չերգել։ Նաիրուհու ժպիտը կարծես խորհրդանշում է հայրենիքի փայլը, նրա բոցեղեն ուժը և գեղեցկությունը, որը ապրում է նույնիսկ ցուրտ հեռավորության մեջ։ Հիմնական գաղափարը՝ հայրենիքը, իր գեղեցկությամբ ու անմեղությամբ, բերում է ոգևորություն, հուզմունք և ստեղծագործական ներշնչանք, անգամ հեռավորության և դժվարությունների պայմաններում։