Նախագիծ հասարակագիտական ստուգատեսին ընդառաջ
Նպատակ՝
- ուսումնասիրել թե ինչպես են պահպանվում երկու երկրների մշակութային կապերը անկախ քաղաքական ֆոնից
Երկու երկրների մշակութային կապերը կարող են պահպանվել նույնիսկ այն ժամանակ, երբ քաղաքական հարաբերությունները լարված են։ Քաղաքականությունը կարող է փոխվել, բայց մշակույթը մնում է, որովհետև այն կապված է մարդկանց կյանքին, լեզվին և ավանդույթներին։ Կրթական հաստատությունները, օրինակ՝ Երևանի պետական համալսարան-ը, շարունակում են համագործակցել այլ երկրների բուհերի հետ։ Կազմակերպվում են նաև համերգներ, ցուցահանդեսներ և մշակութային ծրագրեր, ինչպես օրինակ British Council-ի նախաձեռնությունները։ Մեծ դեր ունեն նաև սփյուռքները, որոնք պահպանում են լեզուն և ավանդույթները՝ կապ ստեղծելով երկրների միջև։ Այսպիսով, մշակույթը դառնում է կամուրջ, որը պահպանում է ժողովուրդների կապը անկախ քաղաքական իրավիճակից։
Ընթացք՝
- Առանձնացնել նման երաժշտական գործիքները՝ դուդուկ, զուռնա , սազ
Դուդուկը, զուռնան և սազը հայկական ժողովրդական երաժշտական գործիքներ են։ Դրանք նման են նրանով, որ օգտագործվում են ազգային երաժշտության մեջ և հնչում են տարբեր տոների, հարսանիքների և հանդիսությունների ժամանակ։ Այս գործիքները կարևոր տեղ ունեն հայկական մշակույթում և փոխանցում են մեր ժողովրդի ավանդական հնչողությունը։ Դուդուկը և զուռնան փողային գործիքներ են, իսկ սազը լարային նվագարան է, բայց երեքն էլ ծառայում են նույն նպատակին՝ ստեղծել ազգային երաժշտություն և պահպանել մշակութային ավանդույթները։ - Գտնել նմանատիպ մեղեդիական կառուցվածք, օր՝ Սարի աղջիկ
«Սարի աղջիկ» երգը ունի սահուն, ձգվող և հուզական մեղեդիական կառուցվածք։ Այն կառուցված է հանգիստ, մեղմ սկսվող հատվածով, հետո մեղեդին աստիճանաբար բարձրանում է և կրկին իջնում՝ ստեղծելով կարոտի և թախծի զգացում։ Նման մեղեդիական կառուցվածք ունեն նաև այլ հայկական ժողովրդական երգեր։ Օրինակ՝ «Սարերի հովին մեռնեմ» երգը նույնպես ունի ձգվող, լայն շնչով մեղեդի և հուզական բնույթ։ Մեղեդին զարգանում է աստիճանաբար և կրկնվող դարձվածներով ստեղծում է ամբողջական պատկեր։ Այսպիսի երգերին բնորոշ է մեղեդու սահուն ընթացքը, ձայնային բարձրացումն ու իջեցումը և կրկնվող մոտիվները։ Այդ պատճառով «Սարի աղջիկ»-ին նման երգերը սովորաբար ունեն թախծոտ, բայց գեղեցիկ և արտահայտիչ հնչողություն։ - YouTube-ում հայկական երգերի թուրքական cover-ները քննարկել
- Երաժշտությունը որպես «փափուկ դիվանագիտություն»
Երաժշտությունը համարվում է «փափուկ դիվանագիտության» միջոց, որովհետև այն միավորում է մարդկանց առանց քաղաքական ճնշման։ Երկրները իրենց մշակույթը ներկայացնում են համերգների և միջազգային մրցույթների միջոցով։ Օրինակ՝ Ջիվան Գասպարյան-ի դուդուկի կատարումները աշխարհում ճանաչելի են դարձրել հայկական մշակույթը, իսկ Eurovision Song Contest-ը հնարավորություն է տալիս երկրներին ներկայացնել իրենց երաժշտությունը միջազգային բեմում։ Այսպիսով, երաժշտությունը դառնում է բարեկամության և փոխըմբռնման կամուրջ երկրների միջև։
Խոհանոց՝
- Նույնանման ուտեստների մասին պատմություններ, ծագում, նմանություն և տարբերություն՝
- Տոլմա
Տոլման տարածված է Կովկասում, Մերձավոր Արևելքում և Բալկաններում։ Հայկական տոլման սովորաբար պատրաստվում է խաղողի տերևով և լցոնվում է մսով ու բրնձով։ Այլ երկրներում կարող են օգտագործել նաև այլ լցոնումներ՝ բանջարեղենային կամ քաղցր տարբերակներ։ Նմանությունն այն է, որ հիմքում լցոնված տերև կամ բանջարեղեն է, իսկ տարբերությունը՝ համեմունքներն ու պատրաստման ձևը։ - Բակլավա
Սա քաղցր աղանդեր է, որը տարածված է բազմաթիվ երկրներում։ Այն պատրաստվում է շերտավոր խմորից, ընկույզից և մեղրից կամ օշարակից։ Տարբեր երկրներում բակլավան կարող է ունենալ տարբեր ձևեր, քաղցրության աստիճան և համեմունքներ, բայց կառուցվածքը հիմնականում նույնն է՝ բարակ խմորի շերտեր և ընկույզի միջուկ։ - Քյուֆթա
Քյուֆթան մսից պատրաստվող ուտեստ է, որը հանդիպում է հայկական, թուրքական, արաբական և այլ խոհանոցներում։ Հայկական քյուֆթան հաճախ ունի փափուկ, հարած կառուցվածք, մինչդեռ այլ երկրներում այն կարող է լինել գնդիկների կամ կոտլետի տեսքով։ Նմանությունը մսային հիմքն է, տարբերությունը՝ պատրաստման եղանակը և համային առանձնահատկությունները։
Քննարկում՝
- Ո՞րն է ազգային, ո՞րն է տարածաշրջանային
Տոլմա – տարածաշրջանային ուտեստ։ Այն տարածված է Հայաստանի, Թուրքիայի, Իրանի, Կովկասի և Բալկանների բազմաթիվ ժողովուրդների խոհանոցներում։ Հայկական տոլման ունի իր առանձնահատկությունները, բայց ընդհանուր գաղափարը՝ տերևով կամ բանջարեղենով լցոնված ուտեստը, լայն տարածում ունի տարածաշրջանում։
Բակլավա – տարածաշրջանային ուտեստ։ Տարածված է Մերձավոր Արևելքում, Թուրքիայում, Բալկաններում և Կովկասում։ Բակլավայի շերտավոր խմորից և ընկույզից պատրաստված տարբերակները տարբեր ժողովուրդների մոտ տարբեր ձևով են պատրաստվում, ուստի դա նույնպես տարածաշրջանային խոհանոցի օրինակ է։
Քյուֆթա – ազգային ուտեստ (հիմնականում հայկական)։ Չնայած այն հանդիպում է նաև հարևան երկրներում, հայկական քյուֆթան ունի իր յուրահատուկ պատրաստման եղանակն ու համային առանձնահատկությունը, ինչը դարձնում է այն ազգային ուտեստ։ - Ինչպես են նույն ուտեստները տարբեր անվանումներ ստացել
Լեզուն – Բազմաթիվ ուտեստներ իրենց անունն են ստացել տեղական լեզվով։ Օրինակ՝ «Տոլմա» բառը ծագում է թուրքական “dolma” բառից, որը նշանակում է «լցոնված»։ Այլ երկրներում նույն գաղափարով ուտեստները կարող են կոչվել այլ բառերով՝ տեղական լեզվին համապատասխան։
Մշակութային տարբերություններ – Կան փոքր-ինչ փոփոխված բաղադրատոմսեր, որոնք ստացել են նոր անուն։ Օրինակ, Բալկաններում պատրաստվող տոլման տարբեր է համեմունքներով ու կառուցվածքով, ուստի անվանումը նույնպես փոքր-ինչ փոխվում է՝ «sarma» կամ «dolmades»։
Գործնական աշխատանք՝
- Երկլեզու «խոհարարական բառարան»
Թուրքական կինոարվեստի համեմատություն հայկական կինոարվեստի հետ
- Ընտանեկան արժեքներ
Հայկական կինոն հաճախ պատկերում է ընտանիքի ամուր կապերը, սերունդների փոխհարաբերությունները և ավանդույթների պահպանումը։ Թուրքական կինոն նույնպես շեշտում է ընտանիքը, բայց հաճախ կենտրոնանում է կոնֆլիկտների, սերերի և ժամանակակից կյանքի ճակատամարտերի վրա։ - Պատմական թեմաներ
Հայկական կինոն մեծ ուշադրություն է դարձնում պատմական դեպքերի և ազգային ողբերգությունների՝ օրինակ՝ 1915 թ. Հայոց ցեղասպանության և ազգային հերոսների պատկերմանը։ Թուրքական կինոյում պատմական թեմաները հաճախ վերաբերելի են Օսմանյան կայսրության կամ ազգային ազատագրական պայքարի շրջանին, իսկ ցեղասպանության և սփյուռքի թեմաները սովորաբար չեն ներառվում։ - Ազգային ինքնության ներկայացում
Հայկական կինոն օգտագործում է ազգային խորհրդանիշներ, լեզու, ժողովրդական երգեր ու պարեր՝ ազգային ինքնությունը ընդգծելու համար։ Թուրքական կինոն նույնպես ներկայացնում է ազգային արժեքներ, սակայն կենտրոնանում է ավելի համընդհանուր, հասարակական և ժամանակակից տեսանկյունից՝ բաց թողնելով որոշ պատմական վառ կետեր։
Ակնկալվող արդյունք՝
- PowerPoint + տեսանյութ
- Կարճ փաստագրական ֆիլմ (5–7 րոպե)
- Բանավեճի ձևաչափ՝ «Մշակույթը կամրջո՞ւմ է, թե՞ խորացնում հակասությունները»
Էլեն Շահվերդյան 