1. Ո՞րն է բնական ճառագայթաակտիվության էությունը:
Բնական ճառագայթաակտիվությամբ օժտված են այն տարրերը, որոնք կարողանում են ինքնակամ ճառագայթահարվել։

2. Ինչպե՞ս է հայտնագործվել բնական ճառագայթաակտիվության երևույթը։
Մի անգամ ամպամած եղանակի պատճառով, Անրի Բեքերելը ուրանի աղի նմուշները, առանց արևի լույսով ճառագայթահարելու, պահեց մութ դարակում։ Մի քանի օր անց դարակում դրված լուսազգայուն թիթեղի վրա  տեսավ ուրանի աղի նույն սևացումները։ Այս ամենից էլ եզրակացրեց, որ ուրանն օժտված է ինքնակամ ճառագայթահարվելու։

3. Ատոմի, թե՞ միջուկի հատկություններով է պայմանավորված ճառագայթաակտիվությունը: Պատասխանը հիմնավորեք:
Ճառագայթաակտիվությանը միջուկի հատկություններով է պայմանավորված, քանի որ միջուկով է կատարվում ճառագայթաակտիվությունը։

4. Ի՞նչն է բնութագրական ճառագայթաակտիվության երևույթի համար:
Երբ տեղի է ունենում ճառագայթաակտիվության երևույթ, այն ժամանակ անջատվում է էներգիա և մեծ կարգաթիվ ունեցող միջուկները փոխակերպվում են ավելի փոքր կարգաթիվ ունեցող միջուկների։

5. Ո՞ր տարրերն են օժտված բնական ճառագայթաակտիվությամբ:
Բնական ճառագայթաակտիվությամբ օժտված են՝ ուրան, թորիում, պոլոնիում և ռադիում տարերը։

6. Ի՞նչ է հետևում մագնիսական դաշտում ճառագայթաակտիվ աղբյուրի առաջած փնջի` երեք առանձին փնջերի բաժանվելու փաստից:
Երեք առանձին փնջերի բաժանվելուց կարելի հասկանալ, որ երկու շեղված փնջերը տարարուն լիցքերով մասնիկներ են, իսկ չշեղված փունջը լիցք չունի։

7. Ի՞նչ է α-մասնիկը: Թվարկեք դրա բնութագրերը:
Քիչ շեղված փունջը կոչվում է α-ճառագայթում՝ 0,5մմ ալյումինի շերտն ամբողջությամբ կլանում է α-ճառագայթումը։

8. Ի՞նչ է β-մասնիկը: Թվարկեք դրա բնութագրերը:
Մյուս չշեղված փունջը կոչվում է β-ճառագայթում՝ 0,5մմ ալյումինի շերտով β-ճառագայթն անցնում է արարգել, 1մմ հաստությամբ կապարի կամ 5մմ հաստությամբ ալյումինի շերտերը β-ճառագայթումն ամբողջությամբ կլանում է։

9. Ի՞նչ է γ-մասնիկը: Թվարկեք դրա բնութագրերը:
Չշեղված փունջը կոչվում է γ-ճառագայթում՝ 0,5մմ ալյումինի շերտով γ-ճառագայթն անցնում է արարգել, 1մմ հաստությամբ կապարի կամ 5մմ հաստությամբ ալյումինի շերտերը γ-ճառագայթը անցնում է առանց նկատելի թուլությամբ, իսկ 5սմ հաստությամբ կապարի շերտով γ-ճառագայթը չի անցնում։

10. Ինչո՞վ է պայմանավորված ճառագայթաակտիվության ազդեցությունն օրգանիզմի վրա:
Ճառագայթաակտիվությունը խթնաում է օրգանիզմում բջիջների գործունեության վատթարացմանը և խախտմանը։

11. Ի՞նչ է ճառագայթման կլանված բաժնեչափը, և ի՞նչ միավորով է չափվում այն:
Ճառագայթման կլանված էներգիայի հարաբերությունը ճառագայթահարված նյութի զանգվածին, կոչվում է ճառագայթման կլանված բաժնեչափ։ Այն չափում են գրեյներով (Գր)։

12. Ի՞նչ է ճառագայթման բնական ֆոնը:
Ճառագայթման բնական ֆոնը տիեզերքի ճառագայթներն են և շրջապատող միջավայրի ճառագայթաակտիվությունը։

13. Ճառագայթման ո՞ր բաժնեչափն է մահացու մարդու համար:
Մարդու համար մահացու է 3÷5 Գր ճառագայթման բաժնեչափը։

14. Մարդու ո՞ր օրգան-համակարգերն են հատկապես խոցելի ճառագայթահարման նկատմամբ:
Հատկապես խոցելի են ճառագայթահարման նկատմամաբ մարդու կարմիր ողնուղեղը և արյունաստեղծ համակարգը։

15. Ի՞նչ օգտակար ազդեցություն ունի փոքր բաժնեչափերով ճառագայթահարումը:
Քաղցկեղի բուժման ընթացքում օգտագործում են γ-ճառագայթը, քանի որ արագ բազմացող բջիջներն ավելի զգայուն են, քան սովորական բջիջները։

Բուսաբուծությունը գյուղատնտեսության կարևոր ճյուղերից մեկն է: Այն ընդգրկում է մշակովի բույսերը, որոնք համարվում են ողջ գյուղատնտեսական արտադրության հիմքը:

Օգտագործելով արևի լույսն ու էներգիան ֆոտոսինթեզի ժամանակ՝ ածխաթթու գազից և ջրից սինթեզում են օրգանական միացություններ, որոնց մի մասը մարդիկ օգտագործում են որպես սնունդ, անասնակեր կամ հումք թեթև ու սննդի արդյունաբերության համար:

Բուսական աշխարհը խիստ բազմազան է: Միայն ծաղկավոր բույսերի տեսակներն անցնում են 300 հազարից, դրանցից մշակովի է 15 հազարը: Բուսաբուծություն առաջնային խնդիրն է մշակել դաշտային մշակաբույսերից բարձր ու որակով բերք ստանալու տեսական հիմունքները և գործնական միջոցառումները:

Այն գիտականորեն ուսումնասիրում է բույսերի զարգացման օրինաչափություններն ու նրանց առնչվող բոլոր գործընթացները՝ դիտելով դրանք մի ընդհանուր միասնության մեջ:

Աշխարհի շատ երկրներում դեռևս ցածր է գյուղատնտեսական բույսերի բերքատվությունը, ցածր է երկրագործության մշակույթը, գյուղատնտեսության մեքենայացման և քիմիացման մակարդակը: Գյուղատնտեսությանը հսկայական վնաս են հասցնում վնասատուները և հիվանդությունները:

Բերքի քանակն ու որակը պայմանավորված է նրանով, թե մարդն ինչ չափով է բավարարել բույսի կյանքի պահանջները: Որքան բույսը լավ է ապահովված սննդանյութերով, ջրով և այլ գործոններով, այնքան ինտենսիվ է տեղի ունենում նրա ֆոտոսինթեզը և այնքան բարձր է լինում նրա պտղաբերության մակարդակը:

Ագրոտեխնիկական միջոցառումների ողջ համակարգը ժամանակին ու բարձր որակով կիրառելու միջոցով հնարավոր է անընդհատ բարձրացնել գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքատվությունը, ստանալ որակական բարձր ցուցանիշներով բերք:

Ապրիլի 21-25
Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու․
Թեմա 23. 1826-28թթ. ռուս-պարսկական պատերազմը և արևելահայությունը.
ա/ 1826-28թթ․ ռուս-պարսկական պատերազմը
բ/ Թուրքմենչայի պայմանագիրը /բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 31-34, նաև այլ աղբյուրներ/․
Թեմա 24. 1828-29թթ. ռուս-թուրքական պատերազմը և արևմտահայությունը.
ա/ 1828-29թթ. ռուս-թուրքական պատերազմը և արևմտահայությունը
բ/ Ադրիանապոլսի պայմանագիրը /բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 39-42, նաև այլ աղբյուրներ/.

Առաջադրանք․
1. Ներկայացրե՛ք ռուս-պարսկական և ռուս-թուրքական պատերազմների հիմնական ժամանակագրությունը։
Ռուս-պարսկական I-ին պատերազմ

• 1801թ. Արևելյան Վրաստանը միացավ Ռուսաստանին:
•  1804 թ Ռուսաստանը պատերազմ սկսեց Պարսկաստանի դեմ։
• 1805-1806 թթ. ռուսական զորքը գրավում է Ղարաբաղի Շաքիի, Շիրվանի, Բաքվի խանությունները:
• 1808թ. ռուսները երկրորդ անգամ պաշարում են Երևանի բերդը:
• 1812թ. Հայրենական պատերազմում Ռուսաստանի հաղթանակը նպաստեց ռուս-պարսկական պատերազմի հաջող ավարտին: 
• 1813թ. հոկտեմբերի 12-ին Ղարաբաղի Գյուլիստան գյուղում կնքվեց ռուս-պարսկական հաշտության պայմանագիրը՝ Գյուլիստանի պայմանագիրը:

Ռուս-պարսկական II-րդ պատերազմ

• 1826թ. հուլիսին Աբաս-Միրզայի 60 հազրանոց զորքով խախտելով Գյուլիստանի պյամանագիրը ներխուժեց Արցախ և սկսվեց ռուս-պարսկական պատերազմ: 
• 1826թ.  հուլիսի 26-ին պարսկական զորքերը պաշարեցին Շուշիի բերդը:
• 1827թ. գարնանը Թիֆլիսում հավաքվեցին կամավորականներ, որից կազմված էր ավելի քան 100 մարդուց:
• 1827թ. գարնանը ռուսական զորքերը ռազմական գործողություններ ծավալեցին Երևանի և Նախիջևանի խանությունների սահմաններում:
• 1827թ. օգոստոսի 17-ին պարսկական մեծաքանակ բանակը պարտություն կրեց Օշականի մոտ:
• 1827թ. սեպտեմբերին ռուսական զորքերը գրավեցին Սարդարապատը:
• 1827թ. հոկտեմբեր 1-ի առավոտյան զորքեն ու հայ կամավորները մտան Երևանի բերդ:
• 1928թ. փետրվարի 10 (21) ստորագրվել է Թուրքմենչայի պայմանագիրը: 

Ռուս-թուրքական I-ին պատերազմ

• 1806թ. Թուրքիան պատերազմ սկսեց Ռուսաստանի դեմ։
• 1807թ. ամռանը թուրքական զորքերը մի քանի անգամ հարձակման են դիմում, բայց հաջողության չեն հասնում: 
• 1807թ. հունիսի 18-ին Ախուրյանի մոտ՝ փոքր Ղարաքիլիսա գյուղում, մոտ տեղի է ունենում գլխավոր ճակատամարտը:
•  1812թ. մայիսի 16 –ին Բուխարեստում կնքվեց հաշտության պայմանագիր:

Ռուս-թուրքական II-րդ պատերազմ

1829 թ. սեպտեմբերի 2–ին Ադրիանուպոլսում կնքվեց հաշտության պայմանագիր։

1828 թ. հունիսին ռուսական բանակը անցավ Ախուրյան գետը և շարժվեց դեպի Կարս։

1828 թ. հունիսի 23–ին  գրոհով տիրեցին Կարսին։

1828 թ. օգոստոսին ռուսական զորքերի Երևանյան ջոկատը տեղացի հայերի աջակցությամբ գրավեց Բայազետի ու Ալաշկերտի գավառները։

1829 թ. գարնանը Թուրքիան մեծ ուժեր է կուտակում Էրզրումում և հարձակում գործեցին Կարսի և Ախալցխայի ուղղությամբ:

1829 թ. ռուսական զորքերը գրավեցին Էրզրումը, Մուշը, Բաբերդը, Օլթին և այլ վայրեր։

2․ Ընտանիքում զրուցե՛լ ծնողների հետ և պարզե՛լ՝ ձեր նախնիները Արևելյան Հայաստան եկել են Պարսկահայքի՞ց, թե՞ Արևմտյան Հայաստանից։ Աշխատանքը ներկայացնե՛լ բլոգում տեսանյութի, ռադիոնյութի կամ պատումի տեսքով /բլոգային աշխատանք/․
Թուրքմենչայի պայմանագիր —   Թուրքմենչայի պայմանագրով Արևելյան Հայաստանը՝ Երևանի և Նախիջևանի խանությունները, Օրդուբադի գավառը անցան Ռուսաստանի տիրապետության տակ: Երկու երկրների ռազմագերիներին թույլատրվեց վերադառնալ հայրենիք: Պարսկաստանի տիրապետության տակ մնացած հայերին իրավունք տրվեց գաղթել և բնակություն հաստատել Հայաստանում: Պարսկաստանը պարտավորվում էր վճարել 40 միլիոն ռուբլի ռազմատուգանք: Երկու երկրների միջև վերականգնվեցին դիվանագիտական հարաբերությունները: Ազատ առևտրի իրավունք տրվեց երկու երկրների հպատակներին և այլն: Ադրիանուպոլսի պայմանագիրը կնքվել է 1829 թվականի սեպտեմբերի 2-ին, 1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ավարտից հետո։

 Համաձայն պայմանագրի՝ Ռուսական կայսրությանն էր անցնում Անդրկովկասի սևծովյան առափնյա շրջանները՝ Փոթի նավահանգստով, Ռուսական կայսրությանն էր անցնում Ախալցխան ու Ախալքալաքը, Արևմտյան Հայաստանում ռուսների գրաված մյուս գավառները վերադարձվում էին օսմանյան Թուրքիային:  Թուրքիան պարտավորվեց 1,5 տարում վճարել 1,5 միլիոն հոլանդ, գուլդեն ռազմատուգանք,ճանաչեց Հունաստանի, Մոլդավիայի, Վալախիայի ու Սերբիայի ինքնավարությունը։ 13-րդ հոդվածով սահմանվեց փոխադարձ գաղթի իրավունք Թուրքահպատակ հայերը կարող էին 18 ամսվա ընթացքում, իրենց շարժական գույքով, տեղափոխվել Ռուսաստան։

The Hurricane Hunter
There’s no such thing as an average day in my job!
Stanley Karras works as a meteorologist in Tampa, Florida. It’s his job to follow hurricanes by plane and provide information about them to scientists.
How did you get the job? I was working for the National Meteorological Office in Bracknell, near London, in the autumn of 1995, and I saw a documentary with my family called Stormchasers. It was about hurricane hunters and I thought, ‘Wow, that’s an interesting job!’ As it happened, two months later I came across an ad for a meteorologist to work in Florida with the same people who had made the documentary. I applied, was interviewed over the phone, moved to the US, and started work here in Tampa in May 1996.
What do you like most about it? I love the travel. I’ve been all over the world chasing hurricanes. It’s exciting to end up in different cities and different countries day after day. If you’re a meteorologist, you have to love flying. I also love working with top scientists. I’ve learned so much from them. For me, it’s like a classroom in the sky.
What’s an average day like? There’s no such thing as an average day in my job! It all depends on the weather, and you can’t control that. We often take off at a moment’s notice to chase storms. I’m the one who decides whether we fly low through a storm. I don’t want to take us into a hurricane that could be particularly nasty.
Have you made any sacrifices to do this job? Yes, one big one. I’m away from my family. They all live in the UK. My wife’s with me, of course, but her family is also in the UK, so we’re pretty cut off from all of them. What would you like to do next? I’d like to join a space programme and be the first meteorologist in space, but I haven’t come up with an experiment to do in space yet. There aren’t any hurricanes!
What advice would you give to someone who wanted to do your job? Study maths and science and get a degree in meteorology. I’ve taken the hurricane hunter path, but you could be a weather forecaster or do research. It’s a fascinating subject and the pay’s pretty good.

The Trapeze Artist
You only live once so
why stay in a boring job?
Linda Spelman was a lawyer who found a new career in a circus. She now works as a trapeze artist, travelling with circuses throughout Canada, Europe, and East Asia.
How did you get the job? That’s quite a long story. My father’s a lawyer, so I thought I’d become one, too. Studying law was really, really hard work, so I took up gymnastics in the evenings to help me relax. When I finally passed my exams, I thought, ‘I need a break. I want to travel and learn a language.’ I’d heard of the École Nationale du Cirque in Montreal, so I thought, ‘I’ll join the circus.’ I went to Canada and did a trapeze course and, amazingly, I was good at it.
What do you like most about it? The excitement and the travel. I always wanted to travel and learn languages and I’ve done all of that. Also, I get on really well with circus people. They’re all nationalities. I’ve learned so much about life from them.
What’s an average day like? Everyone has to help in the circus, so you begin the day in a new town handing out flyers. In the afternoon, you work in the box office and rehearse. Then you do the act in the evening. At the end of a week, I’m so tired I spend a day in bed. Last month I twisted my shoulder and couldn’t work for a week.
Have you made any sacrifices to do this job? No, I haven’t, not really. I gave up doing something that I hated and I’m doing something that I love. I do miss my family sometimes, but that’s all. And of course I earn a lot less than a lawyer.
What would you like to do next? I’m 34 now. I’d like to carry on doing this until I’m at least 50. There are Russian trapeze artists still going strong in their fifties. What advice would you give to someone who wanted to do your job? You need to be fit and strong and have a good head for heights. But generally, I’d say to anyone with a dream, ‘Go for it! You only live once, so why stay in a boring job?»

Ուղղորդող հարցեր.  
1. Մարդկությանը հուզող էկոլոգիական հիմնախնդիրներ՝

• Օդի աղտոտում
• Ջրի աղտոտում
• Աղբի շատացում
• Անտառահատումներ
• Կլիմայի փոփոխություն
• Կենսաբազմազանության կորուստ

2. Ի՞նչ կարծիք ունեք կենսական միջավայրի մասին։
Կենսական միջավայրը շատ կարևոր է մարդկանց ու կենդանիների համար։ Եթե այն մաքուր է, առողջությունն էլ լավ է։ Պետք է պահել ու պաշտպանել մեր շրջակա միջավայրը։

3. Որո՞նք են առողջ ապրելակերպի սկզբունքները․

• Առողջ սնվել
• Շարժվել՝ սպորտով զբաղվել
• Քնել 7-9 ժամ
• Ջուր շատ խմել
• Չծխել ու չօգտագործել ալկոհոլ
• Խուսափել սթրեսից

4. Թունավոր նյութեր՝

• Օդում՝ ածխաթթու գազ, մոնոքսիդ, ծծմբի գազ
• Հողում՝ պեստիցիդներ, մետաղներ (կապար, սնդիկ)
• Ջրում՝ նավթ, թափոններ, քիմիկատներ

5. Էկոլոգիապես մաքուր սնունդ՝
Սնունդ, որը աճեցված է առանց քիմիական պարարտանյութերի ու թունաքիմիկատների։ Օրինակ՝ գյուղական մաքուր բանջարեղեն, մրգեր։

6. Սննդանյութերի օրգանոլեպտիկ հատկություններ՝
Դրանք են սննդի՝

• համը
• հոտը
• գույնը
• տեսքը
• հյուսվածքը (ինչքան փափուկ կամ կոշտ է)

7. Ի՞նչ է «նիտրատային աղետը»։
Սա երբ մթերքներում շատ նիտրատներ են լինում (սրանք քիմիկատներ են, որ բույսերը շուտ աճեն), ու դա կարող է թունավորել մարդու օրգանիզմը։

8. Ո՞րն է համարվում մաքուր խմելու ջուր։
Ջուր, որ անգույն է, առանց հոտի ու առանց մանրէների։ Պետք է անվտանգ լինի խմելու համար։

9. Ջրի աղտոտման տեսակներ՝

Ֆիզիկական (աղբ, տոպրակներ, պլաստիկներ)

Քիմիական (նավթ, թունաքիմիկատներ)

Կենսաբանական (մանրէներ, վիրուսներ)

1․Ընտրել բառերը և տեղադրել համապատասխան տեղում՝ ենթարկելով փոփոխության: (2մ.)
ա) Արևելյան մի միջօրե՝ փոշոտ փողոցի ստվերոտ անկյուներից մեկում, քաղաքի շոգին պառկել էր մի ծերուկ դերվիշ:
(միջօրե, քաղաք, պառկել, անկյուն)

բ) Նա ոսկին երկու հավասար մասի բաժանեց. Մի մասը փաթաթեց բրդյա կտորի մեջ և պահեց դուրս ցցված մի ժայռի տակ, մյուսը նորից պարկի մեջ լցրեց:
(ժայռ, ոսկի, հավասար, պարկ)

2․Փակագծում տրվածներից ընտրել նախադասությանը համապատասխան բառը և ընդգծել:
ա) Այդ չարագույժ լուրից (խռովել, խռովվել) էր Այվազովսկու հոգու անդորրը:
բ) Սեփական գիտելիքի պակասի (զգացմունքը, զգացումը) կախված է ունեցած գիտելիքի ծավալից ու խորացումից:

3․ Տեղադրել բաց թողնված տառերը և կետադրել:
Նա դիմեց որդուն․
—Հայրենական տան դռները փակ են քո առաջ, որովհետև դու քո սրտի դռները փակեցիր խղճիդ ու հայրենիքիդ առջև: Դու արատավորեցիր Արծրունիների պայծառ հիշատակը՝ արհամարհելով քո ժողովրդին ու հավատը:
Ես քեզ կստիպեմ նվագել, անիծյալ գոռում էր նա դու ծախված ես թշնամուն:

4․ Փոխակերպել ուղղակի խոսքը՝ դարձնելով անուղղակի:
— Լռե՛ք, թողե՛ք՝ ասի այն, ինչ մտքում ունի, — սաստեց բանախոսը և ձայնի եղանակը փոխելով՝ ասաց օրիորդին. – կկամենայի իմանալ՝ ինչ էիք ուզում ասել մեր մասին:
Նա ընկերներին հաճախ էր ասում.
— Եթե ամեն մեկս մի փոքր բան անի, բոլորս մի մեծ գործ արած կլինենք:

Բանախոսը սաստկեց՝ ասաց, որ լռենք, թողենք՝ ասի այն, ինչ ունի մտքում և ձայնի եղանակը փոխելով, ասաց օրիորդին, որ կկամենար իմանալ՝ ինչ էր ուզում ասել նրանց մասին։
Նա ընկերներին հաճախ ասում էր, որ եթե ամեն մեկը մի փոքր բան անեի, բոլորը մի մեծ գործ կանեն։

6․ Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ։ 

1․Գովել, դրվատել, պախարակել, փառաբանել
2․ Բիլ, լուրթ, կապուտակ, լաջվարդ
3․Հեծկլտալ, փղձկալ, ործկալ, արտասվել
4․Դժվար, դյուրին, բարդ, խրթին

7. Ո՞ր նախադասության մեջ է ընկեր բառը գործածված ուղիղ իմաստով։   

1․ Ես  մի ընկեր ունեի՝ Լիպո անուով:
2․Ընկեր կդառնամ ես քո վշտերին…
3․Ջութակը միշտ նրա անբաժան ընկերն էր:
4․Ի վերջո կյանքի ընկերներ դարձան:

8․Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են նախածանցավոր։     

1. Անստույգ, անպատիժ, անձավ, անծուխ
2.  Արտաքին, արտեզր, արտասահման, արտակարգ
3.  Գերազանց, գերծանր, գերարագ, գերեվաճառ
4.  Ենթագլուխ, ենթաշերտ, ենթակա, ենթամաշկ

9․ Ո՞ր շարքի բաղադրյալ հատուկ անունների միայն առաջին բաղադրիչն է գրվում մեծատառ։   

1. ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ ՀԱՐՍՏՈՒԹՅՈՒՆ, ԱՍԵՂԻ ՀՐՎԱՆԴԱՆ, ՌՈՒԱՆԴԱՅԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ, ՍԱՏԱՆԱՅԻ ԿԱՄՈՒՐՋ
2. ՍԱՆՆԻԿՈՎԻ ՆԵՂՈՒՑ, ՍԱՍԱՆՅԱՆ ՏՈՀՄ, ՊՈՒԵՐՏՈ ՌԻԿՈ, ՍԵԼԵՎԿՅԱՆ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ
3. ՍՊԻՏԱԿ ԾՈՎ, ՍԻՐԻԱԿԱՆ ԱՆԱՊԱՏ, ՍՄԲԱՏ ԳՈՒՆՍՏԱԲԼ, ՈՒՐԱՐՏՈՒԻ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ
4.  ՏԱՎՈՒՇԻ ՄԱՐԶ, ՎՌԱՄՇԱՊՈՒՀ ԱՐՔԱ, ՀԱՂՊԱՏԻ ՎԱՆՔ, ՍՅՈՒՆՅԱՑ ԱՇԽԱՐՀ
   

10․ Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են գրվում միասին։  

1․ծուռտիկ(մուռտիկ), զին(ուժ), գետ(միջօրե), վերից(վար)

2․կարոտ(ախտ), ձեռք(բերում), ձայն(երիզ), կաթիլ(առ)կաթիլ

3․ծայր(ի)ծայր, որոտ(ընդ)ոստ, սարե(սար), առ(հավետ)

4․խաղող(օրհնեք), վաղուց(ի)վեր, գետ(անցում), ափ(հանում)

Ապրիլի 15-19
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 15․ Քաղաքացիական հասարակություն։ Հասարակական կազմակերպություններ․
ա/ «Քաղաքացիական հասարակություն» հասկացությունը։
բ/ Հասարակական կազմակերպություն /էլ․ դասագիրք, էջ 77-81/․
Լրացուցիչ նյութ՝
Հասարակական կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքը

Առաջադրանք
1․ Բնութագրե՛ք «քաղաքացիական հասարակություն» հասկացությունը։
Քաղաքացիական հասարակությունը տերմին է որով բնորոշվում է հասարակության զարգացման որոշակի մակարդակ։ Համաքաղաքացիների միջև գոյություն ունեցող տնտեսական, մշակութային, իրավական և քաղաքական զարգացած փոխհարաբերություններով ժողովրդավարական հասարակություն է։ Այդ փոխհարաբերությունները, որպես կանոն, օրենքով պաշտպանված են պետական իշխանության մարմինների ուղղակի միջամտությունից։

2․ Ի՞նչ նախապայմաններ են անհրաժեշտ քաղաքացիական հասարակության ձևավորման համար /բլոգային աշխատանք/․
Քաղաքացիական հասարակության ձևավորման նախադրյալների համար վճռական նշանակություն են ունեցել տարբեր քաղաքացիական շարժումներ ու միություններ: Քաղաքացիական հասարակության համակարգը կազմող բաղկացուցիչ տարրերի կողքին առանձնանում են հատկապես այնպիսի կազմակերպություններ, որոնք հիմնվում են և որոնց գործունեությունը նպատակաուղղված է այսպես կոչված «օբյեկտիվ խմբերի»վրա:

Տեսակ, պոպուլյացիա, էվոլյուցիայի գլխավոր ուղիները՝ արոմորֆոզ, իդեոադապտացիա, ընդհանուր դեգեներացիա:

• Ի՞նչ եք հասկանում էվոլյուցիայի շարժիչ ուժ ասելով
  Դարվինը նկատեց, որ գոյություն ունեն կենդանիների բազմաթիվ ցեղատեսակներ և մշակովի բույսերի սորտեր, որոնք առաջացել են մարդու կողմից արհեստական ընտրության միջոցով։ Իր նպատակներին ծառայեցնելու համար մարդը փոփոխում է նրանց հատկանիշները: Իսկ ինչպե՞ս են փոփոխվում վայրի օրգանիզմները: Ի՞նչն է օրգանիզմներին ստիպում բնական պայմաններում փոփոխվել և ձեռք բերել այնպիսի կառուցվածք, որ հարմարված լինի կյանքի և միջավայրի պայմաններին, որո՞նք են էվոլյուցիոն գործընթացում նոր տեսակների առաջացման շարժիչ ուժերը։ Այս հարցերը բացահայտել է Չ.Դարվինը իր «Տեսակների ծագումը բնական ընտրության միջոցով կամ հարմարված ձևերի պահպանումը» աշխատությունում։ Գոյության կռիվը և ժառանգական փոփոխականության հիման վրա կատարվող բնական ընտրությունը, ըստ Դարվինի, հանդիսանում են օրգանական աշխարհի Էվոլյուցիայի հիմնական շարժիչ ուժերը:
  
• Ի՞նչ է արոմորֆոզ, բերել օրինակներ
  Արոմորֆոզներն այնպիսի էվոլյուցիոն փոփոխություններ են, որոնք օրգանիզմները տանում են դեպի կազմավորվածության ընդհանուր վերելք, բարդացնում նրանց
• կառուցվածքը, բարձրացնում կենսագործունեության ուժգնությունը:
• Օրգանական աշխարհի էվոլյուցիայի վաղ փուլերի խոշոր արոմորֆոզներ են՝ բույսերի ֆոտոսինթեզի գործընթացի առաջացումը, օրգանիզմների սեռական ճանապարհով բազմացումը, ներքին բեղմնավորման ի հայտ գալը։ Բույսերի զարգացման մեջ խոշոր արոմորֆոզ էր սպորներով բազմացումից սերմերով բազմացմանն անցնելը: Ողնաշարավոր կենդանիների զարգացման ընթացքում խոշոր արոմորֆոզներ էին քորդայի, խռիկային և թոքային շնչառության, հնգամատ տիպի վերջույթների առաջացումը և այլն:
• Արոմորֆոզը գոյության կռվում նշանակալից առավելություններ է տալիս օրգանիզմին, հնարավորություն ընձեռում նրան հարմարվելու նոր միջավայրին, օժանդակում է պոպուլյացիաներում գոյատևման բարձրացմանը և մահացության իջեցմանը:
  
• Ի՞նչ է իդեոադապտացիա, բերել օրինակներ
  Իդիոադապտացիաներն օրգանիզմների այնպիսի էվոլյուցիոն փոփոխություններ են, որոնք նպաստում են բնակության միջավայրի որոշակի, կոնկրետ պայմաններին հարմարվելուն (մասնավոր հարմարանքներ):
• Ի հակադրություն արոմորֆոզների՝ իդիոադապտացիաները չեն ուղեկցվում օրգանիզմների կազմավորվածության և կենսագործունեության ուժգնության մակարդակի ընդհանուր բարձրացմամբ: Դրանք միջավայրի տվյալ պայմաններին՝ հարմարվելու որոշակի ոչ շատ մեծ փոփոխություններ են։ Իդիոադապտացիաներ են, օրինակ, Չ. Դարվինի կողմից նկարագրված Գալապագոսյան կղզիներում բնակվող սերինոսների տարբեր տեսակների կտցի ձևերը: Ունենալով կառուցվածքային միևնույն առանձնահատկությունները սերինոսները տարբեր պայմաններում բնակվելու հետևանքով ձեռք են բերել այդ պայմաններում ապրելու հատկություններ: Սերինոսների որոշ տեսակներ հարմարվել են միջատներով, մյուսները` սերմերով սնվելուն, կան նաև բույսերով սնվողներ:
  
• Ի՞նչ է դեգեներացիա , բերել օրինակներ
  Ընդհանուր դեգեներացիաներն այնպիսի էվոլյուցիոն փոփոխություններ են, որոնք տանում են դեպի օրգանիզմների կազմավորվածության պարզեցում: Դրանց սովորաբար ուղեկցում է իրենց կենսաբանական նշանակությունը կորցրած մի շարք օրգանների անհետացումը։
• Մակաբույծների շատ խմբեր ապրում են կենսաբանական առաջադիմություն, թեպետ նրանց կազմավորվածությունը զգալի պարզեցված է։ Նշանակում է դեգեներացիան ևս հանգեցնում է կենսաբանական առաջադիմության։
  
• Նշված շարժիչ ուժերը  օրգանիզմներին տանում են դեպի կենսաբանական առաջադիմության, ինչպե՞ս կբացատրես այդ փաստը։
  Ընդհանուր դեգեներացիան, որպես դեպի կենսաբանական առաջադիմություն տանող ուղի, դիտվում է շատ ձևերի մոտ և հիմնականում կապված է մակաբույծ կամ նստակյաց կենսակերպին անցնելու հետ։ Մակաբույծ՝ կենսակերպին անցած տեսակները կտրուկ տարբերվում են ազատ ապրող ձևերից։ Նրանց օրգանիզմում տեղի է ունեցել կառուցվածքային պարզեցում, ինչը սովորաբար ուղեկցվում է կյանքի ուրույն պայմանների նկատմամբ զանազան հարմարանքների առաջացմամբ: Այդ տեսակների մոտ որոշ օրգաններ, որոնք կորցրել են կենսաբանական ֆունկցիոնալ նշանակությունը, հետ են զարգանում կամ անհետանում։ Օրինակ, ժապավենաձև որդերը չունեն մարսողության օրգաններ, նյարդային համակարգը թույլ է զարգացած, կորցրել են շարժվելու ունակությունը: Կառուցվածքի պարզեցման հետ միասին այդ կենդանիները ձեռք են բերել ծծիչներ և կարթիկներ, որոնց օգնությամբ ամրանում են իրենց տիրոջ աղիների պատերին: Նրանք ունեն նաև ուժեղ զարգացած բազմացման օրգաններ և աչքի են ընկնում վիթխարի բեղունությամբ, որն ապահովում է տեսակի պահպանումը և նրա քանակական աճը:

Упражнение 1. Подберите однокоренные антонимы, заменяя приставки.
Уехать — приехать,
унести — принести,
завернуть — развернуть,
развязать — завязать,
застенчивый — распущенный,
подойти — отойти,
войти — выйти,
прилететь — улететь,
приносить — уносить
Неизменяемые приставки

Упражнение 2.

Посеять рожь, отбросить врага, надстройка дома, подклеить карту, предчувствовать неприятности, предшествовать экзаменам, сложная обстановка, подтвердить решение, отдать предписание, тщательно переработать, представить документы, законспектировать статью, сдержать обещание, отослать корреспонденцию, подобрать иллюстрации, съехаться отовсюду, новый сотрудник, мой прадедушка

Упражнение 3. Вставьте буквы и объясните выбор буквы 3 или С в начале слова.

Сдача, сбить, сжать, сдание, сдельщина, сдесь, сжимать, сбежать, сдавать, сковать, сбор, сбросить, сдаваться, здоровье, сдержаться, сдерживать, сдвинуть, сгоряча, здравница, погинуть, не видно ни зги, дёрнуть, сгореть.

ПРИСТАВКИ НА –З, -С.
Упражнение 4. Вставьте согласную З или С в приставку, объясните.

Расписание, нисходить, безмолвный, раздружиться, беззвучный, использовать, ниспадать, мировоззрение, разжигать, исповедь, нисходящий, беспомощный, чрезмерный, возвышаться, разжать, бесчувственный, чересчур, иззябнуть, бесправный, восстание, безмятежный, расстелить, рассмешить, взлететь, безжизненный, низвергнуть, воспаление, бесконечный, расчесать, расчёт, рассчитать.

Упражнение 5. Существительные с предлогами замените прилагательными с приставками.
Образец: жизнь без забот — беззаботная жизнь.
Речь без связи — бессвязная, пассажир без билета — безбилетный, певец без голоса — безголосый, труд без контроля -бесконтрольный, отпуск без срока — бессрочный, жизнь без просвета — беспросветная,

работа без смены — бессменная, пространство без воздуха —безвоздушное, крестьянин без земли — безземельный, зима без снега — бесснежная

Упражнение 6. Вставьте пропущенные буквы в приставках и объясни, используя три правила: 1) неизменяемые приставки 2) приставки, оканчивающиеся на -3 и -С; 3) приставка С-.

Подтверждённые факты, бесследно исчезнуть, сдержать слово, точный расчет, странное происшествие, министерство просвещения, явное предпочтение, короткое перемирие, доверенное лицо, подставить под удар, послать заявку, остановить машину, чересчур разгорячиться, сделать заявление, беспричинно обидеться, сбережения населения, провести расследование, издательская деятельность, избирательная кампания, рассчитать доходы, чрезвычайное происшествие, сжатое изложение, сгустить краски, сшитое платье.

ПРИСТАВКИ ПРЕ-, ПРИ-

Упражнение 7.

преклонить колено перед памятью павших, приклонить ветку, преходящие трудности, приходящий вовремя, преткнуться о камень, приткнуться в угол, преемник традиций, новый приёмник, преемственность поколений, приемлемый вариант, претворить в жизнь, притворить окно, презирать трусов, презреть страх, призреть человека,новое пристанище, беспрестанно, пребывать в наведении, прибывать по расписанию, прискорбный факт,пресветлый образ, старинные придания, предание формы изделию, придание силы, преданный командованию, придел в доме, предел терпению.

Упражнение 8.

Преодолеть преграду, не прекословить в ответ, беспрекословный человек, пренебрежение к людям, пресмыкаться перед кем-то, непреодолимое препятствие, пресловутый текст, принять присягу, привередничать в еде, привередливый малыш, примирить врагов, непримиримый человек, приурочить к празднику, престижная профессия, прекрасная прелюдия, неприхотливый в быту, приоритет образования, привилегии для детей, привилегированный коллектив, примитивный рассказ, приукрасить (немного) событие, прекрасная природа, прискорбный факт, причина болезни, привести пример, причудливая причёска, приличный вид, причудливый препарат, большое преимущество, высказать претензию, сесть в президиум, наш президент, очередная премьера, эффективный препарат, знаки препинания, царский престол.

Ы, И ПОСЛЕ ПРИСТАВОК

Упражнение 9.
Разыскать, разыграть, межинститутский, сверхиндустриальный, предыдущий, сверхинтересный, межиздательский, предыстория, безыдейный, безысходный, изысканный, предыюльский, сверхимпульсивный, контригра, дезинфекция, суперинтересный, постимпрессионизм, спортинвентарь, самиздат, суперигра, межинтернатский, обыскать, мединститут, сверхизобретательный, безымянный, сызмала, фининспектор, сверхизысканный, небезынтересный, предынфарктный, постинфарктный, сызнова, возыметь, подытожить, розыгрыш, взыскать, межигровой, дезинформация, небезызвестный, сверхискусный, трансиндийский, безымпульсивный, сымпровизировать, безыскусный, обыграть, взымать, пединститут, главиздат, подымать, безынициативный, спортигра, сыграть.

Упражнение 11. Вставьте пропущенные буквы и объясните. Обманчивый лес
Однажды, охотясь в густом лесу, король Генрих н…пал на след пр…красной горной козы и, пр…следуя её, о…стал от своей охотничьей свиты на большое ра…стояние.

Однажды, охотясь в густом лесу, король Генрих напал на след прекрасной горной козы и отстал от своей охотничьей свиты на большое расстояние. Раздражённые запахом зверя, его собаки так увлеклись погоней, что вскоре не стало слышно даже их лая. Между тем незаметно сгущался вечер, и наступила ночь. Тут король понял, что заблудился. Издали доносились призывные звуки охотничьих рогов, но чем ближе, как казалось королю, он шёл к ним, тем слабее звучали рога. С досадой вспомнил Генрих о том, как сбивчивы и капризны громкие звуки в горных лесах и какой предательский пересмешник — горное эхо. Но было уже поздно. Предстояло переночевать в лесу.

Ես և իմ ընկերները Արատեսում անցկացրինք մեր ռազմամարզական պարապմունքները։ Ճանապարհը անցավ շատ դյուրին։ Սկզբում բարձրացանք Սմբատաբերդ ամրոցը, վայր, որի գեղեցկությունը, մթնոլորտը և օդը բառերով նկարագրել ուղղակի անհնար է։ Վերևում արդեն Սմբատաբերդ ամրոցում լուսանկարվեցինք, ընդմիջեցինք, ծանոթացանք այնտեղ գտնվող յուրաքանչյուր խորհրդանիշի հետ։ Եվ նաև լսեցինք բնության սքանչելի ձայնը, որը հաղորդում էր հանգստություն, ներդաշնակություն։ Հասնելով Արատես և տեղավորվելուց հետո ծանոթացանք մեր հրամանատարի հետ, կատարեցինք շարային պատրաստություն, ռազմամարզական պարապմունքներ։ Եվ արդեն առաջին օրվա ավարտին զրուցեցինք և խաղեր խաղացինք մեր ընկերների և դասավանդողների հետ։ Հաջորդ օրը առավոտյան վեր կացանք վաղ, որպեսզի ունենանք առավոտյան նախավարժանք։ Որից հետո նույնպես ունեցանք ռազմամարզական պարապմունքներ՝ մարտավարություն, կրակային։ Երրորդ օրը արդեն հավաքեցինք տարածքի աղբը և ուղևորվեցինք Երևան։ Այդ 3 օրվա ընթացքում մենք ավելի ուժեղացանք, կոփվեցինք, սովորեցինք, թե ինչպես կարելի է հիանալ մեր շուրջը գտնվող յուրաքանչյուր երևութով։