Խաչքար Տատասկների, քարեւրի մեջ Քամիների, արեւի մեջ, Ձյուների մեջ, շոգ ու տոթի, Այսպես մենակ, այսպես ստի, Այսպես խրնարհ, այսպես ըմբոստ. Այսպես փխրուն, այսպես շիտակ, Այսպես խրթին ու այսպես պարզ Կանգնել է նա երկնքի տակ, Կանգնել է նա արեւի դեմ, Որպես թախիծ ու խղճի սյուն, Կանգնել է նա դարերի դեմ, Որպես խաչված գեղեցկություն… 1970
Մարմաշեն Ներսում, խնկահոտ չեչաքարերին Ծնկները դրել իբրեւ մեղապարտ, Մի հին թախիծ է տվայտում լռին, Մի հին մորմոք է զարկվում պատեպատ Աղոթում են դեռ ոգիները հին, Հին ստվերները դողում են շվար… Դրսում արեւ է, վանքի գմբեթին Ծիծեռնակները ճախրում են զվարթ… 1971
Քար է ու լույս Քար է ու լույս, Լույս է ու քար… Խելակորույս Ու խելագար՝ Քարը ելնում, Երկինք սուրում, Բիրտ շուրթերով Լույսն համբուրում, Փշրվում է Վիհերն ի վար… Քար է ու լույս, Լույս է ու քար… 1978
Ընտրել եմ այս բանաստեղծությունները, որովհետև բոլորից զատ այստեղ էին երևում, Վահագն Դավթյանի հայրենասիրությունը։
Լրացուցիչ աշխատանք Բերել առօրյաում հենդիպող սպիտակուցների բնափոխման օրինականեր,նշել պատճառները, ինչ գործոնների ազդեցությամբ են դրանք բնափոխվում, պատրաստել ուսումնական նյութ: Սպիտակուցի բնափոխումը կամ դենատուրացիան երկրորդային, երրորդային կամ չորրորդային կառուցվածքի կորստի հետ կապված ցանկացած փոփոխությունն է, որը հանգեցնում է սպիտակուցի ակտիվության կամ ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխությանը։ Որպես կանոն, սպիտակուցները օրգանիզմում բավականին կայուն են և հարմարված օրգանիզմի ներքին պայմաններին: Այս պայմանների կտրուկ փոփոխությունը բերում է սպիտակուցի բնափոխմանը։ Բնափոխման պատճառները կարող են լինել մեխանիկական, ֆիզիկական և քիմիական: Սպիտակուցի բնափոխումը կարող է լինել նաև ամբողջական կամ մասնակի, դարձելի և անդարձելի։ Անդարձելի բնափոխման ամենատարածված օրինակը ձվի սպիտակուցի բնափոխումն է բարձր ջերմաստիճանի ազդեցությամբ։ Թափանցիկ օվալբումին սպիտակուցը խտանում է, դառնում անլուծելի և անթափանց։ Բնափոխումը որոշ դեպքերում դարձելի է, ինչպես, օրինակ, ջրում լուծվող սպիտակուցների՝ ամոնիումի աղերով նստեցման և մաքրման մեջ կիրառման ժամանակ:
Տեքստից դուրս գրել բոլոր գոյականները՝ ցույց տալով դրանց հատկանիշները։
Հուշում 1․իրանի՞շ, թե՞ անձնանիշ, հատո՞ւկ, թե՞ հասարակ, թիվը, հոլով հոլովում, առում։ Մթնաձոր-իրանիշ, հատուկ, եզակի թիվ, ուղղական հոլով, անորոշ առում։ Արահետն-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, հայցական հոլով, որոշյալ առում։ Ձյունի-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, սեռական հոլով, անորոշ առում։ Գարուն-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, ուղղական հոլով, անորոշ առում։ Մարդ-անձնանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, ուղղական հոլով, անորոշ առում։ Ոտք-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, ուղղական հոլով, անորոշ առում։ Անտառներում-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, ներգոյական հոլով, անորոշ առում։ Մթնաձոր-իրանիշ, հատուկ, եզակի թիվ, ուղղական հոլով, անորոշ առում։ Անտառներ-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, ուղղական հոլով, անորոշ առում։ Ծառերն-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, հայցական հոլով, որոշյալ առում։ Ծառերի-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, սեռական հոլով, անորոշ առում։ Արջերը-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, հայցական հոլով, որոշյալ առում։ Չոբանի-անձնանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, սեռական հոլով, անորոշ առում։ Գայլերը-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, հայցական հոլով, որոշյալ առում։ Դունչը-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, հայցական հոլով, որոշյալ առում։ Լուսնյակին-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, Տրական հոլով, անորոշ առում։ Վարազները-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, հայցական հոլով, որոշյալ առում։ Ժանիքով-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, գործիական հոլով, անորոշ առում։ Հողը-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, հայցական հոլով, որոշյալ առում։ Աշունքվա-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, սեռական հոլով, անորոշ առում։ Կաղիններ-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, ուղղական հոլով, անորոշ առում։ Ժողովում-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, ներգոյական հոլով, անորոշ առում։ Աշխարհ-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, ուղղական հոլով, անորոշ առում։ Վայրի-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, սեռական հոլով, անորոշ առում։ Անկյուն-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, ուղղական հոլով, անորոշ առում։ Օրերից-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, բացառական հոլով, անորոշ առում։ Մարդը-անձնանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, հայցական հոլով, որոշյալ առում։ Դինոզավրը-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, հայցական հոլով, որոշյալ առում։ Արջը-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, հայցական հոլով, որոշյալ առում։ Օրերում-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, ներգոյական հոլով, անորոշ առում։ Աշխարհն-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, հայցական հոլով, որոշյալ առում։ Քարածուխի-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, սեռական հոլով, անորոշ առում։ Շերտերն-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, հայցական հոլով, որոշյալ առում։ Շերտերի-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, սեռական հոլով, անորոշ առում։ Բույսերի-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, սեռական հոլով, անորոշ առում։ Սողունների-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, սեռական հոլով, անորոշ առում։ Մաշկով-իրանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, գործիական հոլով, անորոշ առում։ Մարդուց-անձնանիշ, հասարակ, եզակի թիվ, բացառական հոլով, անորոշ առում։ Քարերի-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, սեռական հոլով, անորոշ առում։ Ժամերով-իրանիշ, հասարակ, հոգնակի թիվ, գործիական հոլով, անորոշ առում։
Հուշում 2․ Գոյականի հոլովը որոշում են եզակի թվի սեռական հոլովից։ Ձյունի, ծառերի, չոբանի, արշունքվա, վայրի, քարածուխի, շերտերի, բույսերի, սողունների, քարերի։
Հուշում 3․Տեքստում կա 20-ից ավել գոյական
Մթնաձոր տանող միակ արահետն առաջին ձյունի հետ փակվում է, մինչև գարուն ոչ մի մարդ ոտք չի դնում անտառներում։ Սակայն Մթնաձորում այժմ էլ թավուտ անտառներ կան, ուր ոչ ոք չի եղել։ Ծառերն ընկնում են, փտում, ընկած ծառերի տեղ նորն է ծլում, արջերըպար են խաղում, սուլում են չոբանի պես, ոռնում են գայլերը, դունչը լուսնյակին մեկնած, վարազները ժանիքով փորում են սև հողը, աշունքվա փտած կաղիններ ժողովում։
Մի ուրույն աշխարհ է Մթնաձորը, քիչ է ասել կուսական ու վայրի։ Թվում է, թե այդ մոռացված մի անկյուն է այն օրերից, երբ դեռ մարդը չկար, և բրածո դինոզավրը նույնքան ազատ էր զգում իրեն, ինչպես արջը մեր օրերում։ Գուցե այդպես է եղել աշխարհն այն ժամանակ, երբ քարածուխի հսկա շերտերն են գոյացել և շերտերի վրա պահել վաղուց անհետացած բույսերի ու սողունների հետքեր։
Հիմա էլ Մթնաձորում մուգ-կանաչ մաշկով խլեզներ կան, մարդու երես չտեսած, մարդուց երկյուղ չունեցող։ Պառկում են քարերի վրա, արևի տակ, ժամերով կարող եք նայել, թե ինչպես է զարկում փորի մաշկը, թույլ երակի պես, կարող եք բռնել նրանց։ Խլեզները Մթնաձորում մարդուց չեն փախչում։
Սեպտեմբերի 18-22 Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝ Թեմա 2․Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը՝ որպես յուրաքանչյուր մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր․
Առաջադրանք 1․ Ընթերցե՛ք Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը և առանձնացրեք կրթությանը վերաբերող հոդվածները։ Հոդված 26. 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի կրթության իրավունք: Առնվազն տարրական և ընդհանուր կրթությունը պետք է լինի անվճար: Տարրական կրթությունը պիտի լինի պարտադիր: Տեխնիկական և մասնագիտական կրթությունը պետք է հանրամատչելի լինի, և բարձրագույն կրթությունը` հավասարապես մատչելի բոլորի համար` յուրաքանչյուրի ընդունակությունների հիմունքով:
2. Կրթությունը պետք է ուղղված լինի մարդկային անհատականության լիակատար զարգացմանը և մարդու իրավունքների ու հիմնական ազատությունների նկատմամբ հարգանքի մեծացմանը: Կրթությունը պետք է նպաստի փոխըմբռնմանը, հանդուրժողականությանը և բոլոր ժողովուրդների, ռասայական և կրոնական խմբերի միջև բարեկամությանը և պիտի նպաստի Միավորված ազգերի` խաղաղության պահպանմանն ուղղված գործունեությանը:
3. Ծնողներն իրենց մանկահասակ երեխաների համար կրթատեսակ ընտրելու գործում ունեն առաջնության իրավունք:
2․ Ընթերցե՛ք Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը և առանձնացրեք ընտանեկան իրավունքին վերաբերող հոդվածները /բլոգային աշխատանք/․ Հոդված 26. 3. Ծնողներն իրենց մանկահասակ երեխաների համար կրթատեսակ ընտրելու գործում ունեն առաջնության իրավունք:
Վերլուծել Էքզյուպերիի «Փոքրիկ իշխանի» հետևյալ հատվածները:
«Ամենահուզիչ բանը այս քնած Փոքրիկ իշխանի մեջ ծաղկի նկատմամբ նրա հավատարմությունն է, այն վարդի կերպարը, որը կանթեղի նման շողում է նրա մեջ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նա քնած է»: Եվ ես հասկացա, որ նա ավելի փխրուն է, քան թվում է: Կանթեղը պետք է պահպանել. քամու պոռթկումից այն կարող է հանգչել:
Փոքրիկ Իշխանը՝ մենք ենք, վարդը՝ մեզ համար թանկ և սիրելի մարդիկ, կանթեղը՝ մեր զգացմունքները այդ մարդկանց նկատմամբ: Այսինքն մարդկանց պետք է պահել, քանի որ մեկ սխալ արտահայտությունից, կամ վեճից, հանգչում են մեր հարաբերությունները, մեզ համար հարազատ մարդկանց հետ։
– Մարդիկ ճեպընթաց գնացքներ են նստում, բայց իրենք էլ չեն հասկանում, թե ինչ են փնտրում, – ասաց Փոքրիկ իշխանը: – Դրա համար էլ նրանք հանգիստ չունեն և մեկ այս, մեկ այն կողմ են նետվում…
Հատվածում ասվում է, որ մարդիկ հաճախ ընտրում են ճանապարհ, ուղղի, չիմանալով թե ուր են գնում։
Ես վախենում էի, թե նա կհոգնի: – Ջուրը ես ինքս կհանեմ, – ասացի, – քեզ համար դժվար կլինի: Ես դանդաղ դուրս քաշեցի դույլը և զգուշորեն դրեցի ջրհորի քարե եզրին: Իմ ականջներում հնչում էր չարխի ճռճռան երգը, դույլի մեջ ջուրը դեռ ծփում էր, և նրա մեջ թրթռում էին արևի շողքերը: – Ես ուզում եմ այդ ջրից մի կում անել, – շշնջաց Փոքրիկ իշխանը: – Տուր մի քիչ խմեմ… Եվ ես հասկացա, թե նա ինչ էր փնտրում: Ես դույլը մոտեցրի նրա շրթունքներին: Նա խմում էր աչքերը փակ: Նրա համար դա ոնց որ ամենագեղեցիկ խնջույքը լիներ: Դա հասարակ ջուր չէր: Այդ ջուրը ծնվել էր աստեղրի տակով անցնող երկար ճանապարհից, չարխի ճռճռոցից և իմ ձեռքերի ճիգից: Դա կարծես նվեր էր սրտի համար:
Իմ կարծիքով հատվածում, փորձում է ասել, որ մարդկան ի սրտե նվերը, ավելի թանկ են արժենում։
Էլեն Շահվերդյան 