Առաջադրանքներ 2

237, 239։

237.

բ) Չորս անկյունը 55^o, մյուս չորս անկյունը 125^o:


239.

92^o

701 -Արաբական զորքերը գրավեցին Հայաստանը: Նրանք շարունակեցին արշավանքները՝ գրավելով Վիրքն ու Աղվանքը՝ մինչև Դերբենդ: 
725-Հայաստան է գալիս Հերթ անունով մի արաբ
ոստիկան, որը ծխահարկը փոխարինում է գլխահարկով։
774-ժամանում է Դվին և ոստիկանից սպառազինություն խնդրում իր զինվորների համար, սկսվում է հակաարաբական հերթական ապստամբությունը, Ապստամբները որոշում են ազատագրել Կարին քաղաքը։
826-Հայոց իշխան դարձավ նրա ավագ որդին՝ Տարոնի տեր Բագարատը:
849-Խալիֆը նոր ոստիկան է ուղղարկում Հայաստան, հայ նախարարների արտոնյալ վիճակը վերացնելու համար։
850-Հակարաբական հերթական ամստամբություն։
852-Խալիֆը հայեր դեմ ուղղարկում է նոր բանակ։ Թյուրք վարձկան Բուղայի գլխավորությամբ։
852-Վասպուրականցիները հերոսական դիմադրություն են ցուցաբերում Նկան ամրոցում և Արյան լճի մոտ հերոսական հաղթանակ են տանում։
855-Խալիֆը Բուղային իր զորքով հետ է կանչում։
855-Աշոտ Բագրատունին արաբ իշխանության կողմից ճանաչվում է հայոց իշխան և սպարապետ։
862-Աշոտ Բագրատունին դառնում է իշխանանց իշխան։
876-Բյուզանդիայի կայսր Վասիլ I-ը պատվիրակություն է ուղարկում Աշոտ Բագրատունու մոտ և նրանից թագ է խնդրում։
885-Խալիֆը Աշոտ Բագրատունուն թագ է ուղարկում և ճանաչում հայոց թագավոր։
885 օգոստոսի 26-Շիրակ գավառի Բագարան բերդաքաղաքում Աշոտ I-ը (885-890) օծվում է հայոց թագավոր։

Առաջադրանք

Առաջադրանք 1

ԲԱԳՐԱՏՈՒՆՅԱՑ ԱՐՔԱՅԱՏՈՀՄԻ
ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ԱՌԱՋԻՆ ՏԱՐԻՆԵՐԸ

Բագրատունիներ/տեսանյութ/

Այս թեմայում՝
 Միջազգային դրությունը անկախության վերականգնման նախօրյակին:
 Բյուզանդիայի՝ ազգությամբ հայ կայսեր նամակը
Աշոտ I-ին:
 Աշոտ I-ի միավորիչ և խաղաղարար գործունեությունը:
 Խալիֆը թագ է ուղարկում Աշոտ I-ին:
 Պատմաբանի բառարան՝ բարիդրացիական,
սպարապետ, դավադրություն, վերնախավ,
աթոռանիստ:
ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄԸ: ԱՇՈՏ I
Հայաստանի ներքին իրավիճակը և արտաքին հարաբերությունները անկախ թագավորության վերականգնման նախօրյակին
855 թ. Հայաստանից Բուղայի հեռանալուց հետո հայ
իշխանները փաստացի տնօրինում էին երկրի ներքին
կյանքը։ Հետզհետե հասունանում էր արաբական տիրապետությունից լիովին ազատվելու և անկախ թագավորությունը վերականգնելու գաղափարը։ Արաբական խալիֆայությունում գահակալական կռիվներ էին, բազմաթիվ
երկրամասեր ձգտում էին անկախանալ, ինչն անխուսափելիորեն բերում էր կայսրության թուլացմանը։ Հայաստանի ինքնավար դրության նկատմամբ բարեհաճ էր նաև Բյուզանդիայի վերաբերմունքը։ Բյուզանդիան, որ արդեն
ավելի քան երկու դար ծանր պայքարի մեջ էր արաբական
խալիֆայության հետ, շահագրգռված էր Հայաստանի
անկախացմամբ և այդպիսով՝ տարածաշրջանում արաբների դիրքերի թուլացմամբ։ Միաժամանակ՝ IX դարի երկրորդ կեսին բյուզանդական կայսրությունում իշխանության եկած՝ ծագումով հայ Վասիլ կայսրը բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատեց Աշոտ  Բագրատունի իշխանի հետ։ Բարենպաստ հանգամանք էր նաև այն, որ հայ Բագրատունիների մի ճյուղը հաստատվել էր Վիրքում և այնտեղ հասել ռազմաքաղաքական գերիշխանության. IX դարի վերջում նրանք Վիրքում հիմնադրեցին համանուն արքայատոհմ, որը Վրաստանը կառավարեց երկար դարեր։
Այսպիսով, արտաքին իրադրությունը նպաստավոր էր հայոց անկախ թագավորության վերականգնման գործընթաց սկսելու առումով, սակայն դրա
համար հարկավոր էր նաև համախմբել հայ իշխաններին, վերացնել նրանց միջև առկա ներքին տարաձայնություններն ու վեճերը, ինչպես նաև հաղթահարել արաբների վերջին փորձերը՝ Հայաստանը պահել իրենց
պետության կազմում։

Աշոտ Խաղաղարար
Աշոտ Բագրատունին 855 թ. արաբական իշխանության կողմից ճանաչվեց հայոց իշխան և սպարապետ, իսկ 862 թ.՝ հայոց իշխանաց իշխան։ Արաբական իշխանությունները նրան հանձնեցին Հայաստանում հարկահանության իրավունքը։ Հարկերը պակասեցին երեք անգամ, ինչը շատ կարևոր էր ժողովրդի ընդհանուր վիճակի բարելավման համար։ Աշոտ Բագրատունին
սպարապետության պաշտոնը հանձնեց եղբորը՝ Աբասին, իսկ բանակի ընդհանուր թիվը հասավ 40000-ի։
Աշոտ իշխանաց իշխանը սկսեց հայ իշխաններին հաշտեցնելու և համախմբելու գործունեություն ծավալել։ Նա Զաքարիա կաթողիկոսի հետ մեկնեց Վասպուրական և հարթեց Արծրունի իշխանների միջև առկա
վեճերը։ Ամուսնական կապերի միջոցով ամրապնդեց
իր և Բագրատունի տոհմի բարեկամությունը նույն Արծրունի և Սյունի իշխանական տների հետ։ Աշոտ Բագրատունին միջամտեց նաև վրաց իշխանների վեճերին և նրանց նույնպես հաշտեցրեց։
Տեքստային աշխատանք
Ծանոթացեք մեջբերված հատվածին՝ զուգահեռ
աշխատելով բերված պնդումների և հարցերի հետ։

Մեջբերված տեքստում ներկայացված է Աշոտ
իշխանաց իշխանի (ապագա հայոց թագավոր Աշոտ
Ա-ի) անձնային որակների և կենցաղի նկարագրությունը պատմիչ, կաթողիկոս Հովհաննես Դրասխանակերտցու կողմից։
Իսկ երբ իր հոր՝ Սմբատի փոխարեն Աշոտն է տիրում
հայոց սպարապետությանը, իրենից առաջ եղողներից
գրեթե ամենաբարձրը ինքն է ճանաչվում, քանի որ ընդունելով մեծարանքներ՝ արհամարհում էր անարգանքը և
միշտ իրեն վարժեցնում էր բարի կրթության ու ուսման մեջ։
Նա իր հոգու վրա ազդում էր բարվոք կերպով՝ բոլորի հետ
հաստատելով սերտ սեր։ Թշնամիների դեմ հակառակություն կամ կռիվ չէր մղում, այլ բարի խոսքերի օգնությամբ
նրանց բերում էր ճիշտ ուղղության ու իր կողմը։ Իր սնոտի
շահը իրեն վնաս էր համարում և առատաձեռն գտնվելով
բոլորի նկատմամբ՝ սիրալիր սրտով շատերի միտքն իր
կողմն էր գրավում։ Եվ այդ ամենի համար բոլորը հավանում և սիրում էին նրան։
Հովհաննես Դրասխանակերտցի, Հայոց պատմություն
1. Թերևս հենց այսպիսի հատկանիշներ պետք է
ունենա յուրաքանչյուր առաջնորդ, որը ցանկանում է համախմբել տարբեր ուժեր կամ մի ամբողջ
ժողովրդի։
2. Փորձե՛ք ընտրել մեջբերված տեքստից տարբեր
մտքեր և մեկնաբանել ուսուցչի օգնությամբ։
Այսպիսի իրավիճակում, երբ հայ հասարակության
բոլոր խավերը միաբան էին Աշոտ իշխանին հայոց
թագավոր հռչակելու մտքի շուրջ, Զաքարիա Ձագեցի
կաթողիկոսը 869 թ հրավիրում է հայ իշխանների
հատուկ ժողով։ Այստեղ միահամուռ կերպով որոշվում
է Աշոտ Բագրատունուն հռչակել հայոց թագավոր։ Այս
որոշումից հետո հայ հոգևոր և քաղաքական վերնախավը դիմում է խալիֆին, որպեսզի վերջինս ճանաչի
Աշոտի թագավորական իշխանությունը։

Առաջադրանք 2

ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
ՃԱՆԱՉՈՒՄԸ
Հայոց թագավորի իշխանությունը ճանաչում է և՛ կայսրը, և՛ խալիֆը
Խալիֆը չշտապեց որոշում կայացնել և ձգձգում էր Աշոտի թագավորական իշխանության ճանաչումը։ Մինչդեռ Բյուզանդիայի Վասիլ I կայսրը շտապեց
դաշինք կնքել Հայաստանի հետ: 876 թ. նա պատվիրակություն է ուղարկում Աշոտ Բագրատունու մոտ: Կայսրը տեղեկացնում էր, որ ինքը ծագում է հայ Արշակունիների տոհմից, և քանի որ Բագրատունիները թագակապ պարտականություն և իրավունք են ունեցել, նրանից թագ է խնդրում: Աշոտը թագ է ուղարկում Վասիլին՝ այդպիսով հաստատելով նաև հայ-բյուզանդական
բարեկամությունը: Այսպիսի իրավիճակում, երբ արաբական իշխանությունը Հայաստանում ձևական բնույթ էր կրում, և հայոց
անկախ թագավորության վերականգնումը ժամանակի
հարց էր, խալիֆայությունը, այնուամենայնիվ, փորձեց
ոչնչացնել առավել զորեղ հայ իշխաններին և նրանց
ձեռք բերած ռազմաքաղաքական հզորությունը։
Հայաստան ուղարկված նոր ոստիկան Ահմադը
որոշեց դավադրություն կազմակերպել հայ իշխանների
դեմ։ Նա, գալով Հայաստան, տեղի արաբ ամիրաների օգնությամբ փորձեց բարեկամանալու պատրվակով Դվին հրավիրել հայ իշխաններին և ձերբակալել նրանց: Աշոտ Բագրատունին ուշադիր հետևում էր արաբների գործողություններին, մասնավորապես, նա մարդիկ էր նշանակել, որպեսզի հետևեն Ահմադի սուրհանդակների գործողություններին: Հենց նրանք էլ
ձերբակալելով սուրհանդակներին՝ Աշոտին են բերում
արաբ ամիրաներին ուղղված՝ դավադրության կազմակերպման վերաբերյալ նամակը: Աշոտը, իմանալով դավադրության մասին, չի բարձրաձայնում, այլ որոշում է ինքը թակարդը գցել Ահմադին: Նամակից իմանալով, որ դավադրությունը պետք է իրականացվեր Դվինում՝ նա գնում է այնտեղ։ Միաժամանակ, ամեն ինչի մասին տեղյակ պահելով եղբորը՝ Աբաս սպարապետին, Աշոտը հրահանգում է նրան զորքով մոտենալ
քաղաքին։ Երբ արաբ ամիրաներն ու ոստիկան Ահմադը
իշխանական վրանում սպասում էին Աշոտին, որպեսզի
ձերբակալեն, նրա փոխարեն վրան է մտնում Աբասը
և, ցույց տալով դավադրության մասին նամակը, ձերբակալում ամիրաներին ու ոստիկանին։ Վերջիններս չեն դիմադրում, քանի որ Աբասի զորքը շրջապատել էր
վրանը։ Այս ամենից հետո հայ իշխանները Ահմադին
ձիու փոխարեն նստեցնում են ջորու վրա և իր զորաջոկատի հետ վտարում Հայաստանից։ Այսպիսի ճակատագիր ունեցավ վերջին ոստիկանի իշխանությունը Հայաստանում։
Խալիֆայությունը ստիպված էր համակերպվել
Հայաստանում իր իշխանության կորստի հետ: Խալիֆը
885 թ. թագ է ուղարկում և Աշոտ Բագրատունուն ճանաչում հայոց թագավոր: Աշոտ Բագրատունուն թագ և արքայական հանդերձանք է շտապում ուղարկել նաև կայսր Վասիլ I-ը: Արաբական խալիֆայությունից և
Բյուզանդիայի կայսրից թագ ստանալը նշանակում էր
Հայաստանի անկախության միջազգային ճանաչում:
Աշոտ I-ը (885-890 թթ.) 885 թ. օգոստոսի 26-ին Շիրակ
գավառի Բագարան աթոռանիստ բերդաքաղաքում
օծվում է հայոց թագավոր։ Օծման արարողությունը
մեծ հանդիսավորությամբ, բազմաթիվ օտարերկրյա
հյուրերի և հայ իշխանների ներկայությամբ, կատարում
է Գևորգ Գառնեցի կաթողիկոսը։ Աշոտ Ա-ի մասին
հայ պատմիչները շատ գովաբանական խոսքերով
են արտահայտվել: Օրինակ, Թովմա Արծրունին նրա
մասին գրել է. «Նա ամենաբարձրն ու հանճարեղն էր
ողջ Հայաստանում»։
Այսպիսով, 428 թ. Հայաստանում Արշակունյաց
արքայատոհմի կառավարման դադարումից և թագավորության կորստից դարեր անց վերականգնվեց
հայոց թագավորությունը։ Աշոտ Ա-ի գահ բարձրանալով հիմնադրվեց նոր՝ Բագրատունյաց արքայատոհմը, և V դարից հայ ժողովրդի սկսած պայքարը սեփական ազատության և ինքնուրույնության համար հաղթական
ավարտ ունեցավ։

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ինչո՞ւ  է այս տեքստում Աշոտ Ա-ին անվանել Խաղաղարար։ Ի՞նչ այլ պատվանուններով կարելի
է կոչել Աշոտ Ա-ին նրա գործունեությանը ծանոթանալուց հետո։
Աշոտ Ա-ի գործուներությունները եղել են խաղաղ,որի համար էլ նրան այդպես են անվանել։

2. Ի՞նչ տվյալներ կան թեմայի տեքստում, որոնց հիման
վրա կարելի է պնդել, որ արաբական խալիֆայությունը չէր ցանկանում թույլ տալ Հայաստանում
անկախ թագավորության ստեղծումը։
Արաբական խալիֆայությունը զգալով մեր երկրի միախմբությունը փորձեց հայ թագավորների կապերը կտրել և չկարողանալով Հայաստանը դարձավ անկապ։

3. Փորձի՛ր ներկայացնել այն զգացողությունները, որ
կարող էին ունենալ Հայաստանի տարբեր բնակավայրերի մարդիկ՝ իմանալով անկախ թագավորության վերականգնման և Աշոտ Ա-ի՝ թագավոր օծվելու
մասին։ Կարող ես գրել նկարագրությունը, նկարել
կամ ներկայացնել այլ կերպ։
Մարդկությունը կհպարտանար իր թագավորով և շատ տոնակատարություններ կլիներ ի պատիվ Աշոտ Ա-ի ով Հայաստանը դարփձրեց անկախ պետություն։

4. Փորձի՛ր ներկայացնել այն պահը, երբ Աբաս սպարապետը մտնում է վրան և Ահմադին ցույց տալիս նրա
իսկ գրած նամակը դավադրության մասին։ Կարող
ես գրել նկարագրությունը, նկարել կամ ներկայացնել
այլ կերպ։
Այդ ժամանակ Աբաս ապարապետը Աշոտ Ա-ի եղբայրը խելացի գործելով իր մեծ բանակով շրջապատում է Ահմադին ցույց տալով դավադրության նամակը և ձիու փոխարեն նստեցնում են ջորու վրա և իր զորաջոկատի հետ վտարում Հայաստանից։ Այսպիսի ճակատագիր ունեցավ վերջին ոստիկանի իշխանությունը Հայաստանում։

5. Ինչպե՞ս կարող է յուրաքանչյուր մարդ Աշոտ Ա-ի դրական հատկանիշներն իր մեջ նույնպես ձևավորել։
Աշոտ Ա-ն նախ և առաջ շատ հավատարիմ և դրական մարդ էր և շատ էր սիրում խմբավորված աշխատանքները։ Ինձ թվում է մարդը պետք է լինի ավելի վստահող և համախմբող,որպեսզի դառնա Աշոտ Ա-ի պես դրական մարդ։

6. Որո՞նք են լավագույն թագավորի և լավագույն թագավորության հատկանիշները քեզ համար։ Ինչպիսի՞ն պետք է լինեն դրանք
Պետք է թագավորը լինի խիստ,բայց դրական,որպեսզի նրան ենթարկվի ամբողջ ժողովուրդը և պետք է կարողանա կառավարել թագավորությունն ու ղեկավարությունը։

Առաջադրանքներ 2

262, 264, 267, 268, 272։

262.

Կրճատ բազմապատկման բանաձևերը հաճախ գործածվում են արտահայտությունների պարզեցման համար։

264.

ա) x²+2xy+y²-z²
բ) x²-2xz-y²+z²
գ) x²+2xz-y²+z²
դ) x²-2xz-y²+z²
ե) x²-y²-2yz-z²
զ) -x²+y²+yz+z²+zy

267.

ա) a⁸-17a⁴+16
բ) a²+b²-c²
գ) a⁸-b⁸
դ) a³+b³
ե) a³-b³
զ) 4a²-8

268.

ա) -1
բ) 4x²-6x+21
գ) 5m²-20m+20
դ) 28p²-100p+95
ե) 90a²-75a-9
զ) -2a²+4a+6
է) -40x+3
ը) z²-2xz+2yz
թ) -4yz
ժ) 4yz

272.

ա) (mn-1)²+(n+m)²
բ) (ac-bd)²+(bc+ad)²

Դասի հղում։

Լրացուցիչ նյութեր՝ 1․ 2․

1. Որո՞նք են գյուղատնտեսության զարգացման նախադրյալները:
   Գյուղատնտեսության զարգացման նախադրյալներն են՝ կլիման, աշխարագրական դիրքը, ջրի ու ցամաքի համադրությունը:
   
2. Ի՞նչով է գյուղատնտեսությունը տարբերվում տնտեսության այլ ճյուղերից:
   Գյուղատնտեսության արտադրությունը բնական է: Իսկ մյուս ճյուղերը ոչ:
   
3. Ի՞նչ կապ ունի գյուղատնտեսությունը արդյունաբերության այլ ճյուղերի հետ, բերել օրինակներ: 
   Գյուղատնտեսությունը մեծ կապ ունի տնտեսության ուրիշ ճյուղերի հետ: Արդյունաբերության հետ կապված է նրանով, որ արդյուաբերությունը վերարտադրում է գյուղատնտեսության արտադրանքը: Օրինակ՝ գյուղատնտեսությունը արտադրում է փայտ, իսկ արդյունաբերությունը այդ փայտից պատրաստում է կահույք:
   
4. Ի՞նչով են իրարից տարբերվում գյուղատնտեսության զարգացման ինտենսիվ և էքստենսիվ ուղղությունները, բերել օրինակներ: 
   Ինտենսիվ ուղղությունը զարգացնում է աշխատանքի որակը, իսկ էքստենսիը՝ քանակը: Օրինակ՝ հավը երկու օրում ածում է մի ձու, բայց պետք է ձվերի քանակը շատացնել: Կարելի է մի հավ էլ ձեռք բերել, կամ այդ հավին ավելի լավ խնամել: Ուրիշ հավ ձեռք բերեկը էքստենսիվ ուղղությունն է, իսկ լավ խնամելը՝ ինտենսիվ:
   
5. Ներկայացնել Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության նշանակության առանձնահատկությունները։

In Class

First of all, Mother is a word which fills everyone with emotions. A Mother is certainly the most important human being in everyone’s life. Mother’s Love for her child certainly cannot be compared with anything. Her level of forgiveness is unmatchable. A Mother is capable of forgiving any wrongdoing. Mother is the most important woman in everyone’s life. A mother sacrifices her happiness for her child. No one else can care for their kids the way a Mother does.  A Mother is great and does not need anyone like me explaining that. This essay on Mother is a small attempt to discover the greatness of a mother.

Importance of a Mother

First of all, Mothers are highly responsible women. They certainly play a very important role in the upbringing of a child. Most noteworthy, Mothers play a huge role in determining a child’s attitude. Whether a child will be good or evil in the future depends upon the Mother. The moral values taught by Mother probably play a huge role. Individuals often remember their Mother’s values until old age. Hence, the Mother is responsible for the well-being of society. The future of society in a large way is the result of a Mother’s teaching.

Mothers share a deep connection with their children. This connection certainly cannot be matched by anyone else. Even fathers fail to establish that type of understanding. The origins of this connection happen from infancy. Most noteworthy, a Mother can understand her infant child without communication. This certainly develops a strong emotional connection between a mother and child. This bond seems to carry into adult life. A Mother, it seems like, can always tell when we are feeling hungry.

Mothers also are the emotional backbone of the family. They support everyone’s feeling in a family. Family members can certainly tell their emotions to Mothers without worry. An individual can share almost any secret with Mother. This is because Mothers have a huge level of trust with their family. Furthermore, Mothers have an extremely forgiving nature. Hence, even wrongdoing can be shared with a Mother.

Get the huge list of more than 500 Essay Topics and Ideas

How to Support Mothers?

First of all, Mothers are precious gifts from God. Without mothers, life would certainly be dark and gloomy. Therefore, it is our duty to help and support our Mothers. One important way to do that is to help in chores. Individuals must try to do more household work. This would certainly reduce the burden of Mothers. Hence, this will also improve her health.
Another way of supporting Mothers is to speak words of affirmation.

Most noteworthy, a Mother’s heart is made of gold. A few words of acknowledgment would fill her heart with happiness. There are probably several ways of doing so. One way is to praise the meal cooked by her. Above all, such acknowledgment should come on a regular basis.

A Mother is a gem in everyone’s life. She is the ultimate source of happiness for a child. Her contributions are certainly too great to imagine. Above all, her love is pure and innocent. To find a Mother who does not love is probably an impossible task.

Read some awesome Essay Writing Tips here.

The leopard in Armenia
The Southeast Asia region is home to many endangered species, but the most endangered is the Southeast Asian (also called the Caucasian or Persian) leopard. Currently, leopard conservation is an environmental issue not only for Armenia, but for the entire ecoregion. It is included in the Red Book of the Republic of Armenia and the Red List of the Russian Academy of Sciences.

The leopard in Armenia
There are only 500-600 East Asian leopards in the world. Almost two decades ago in Hayasat, there were almost no traces of the leopard due to poachers who reached even the mountainous regions in pursuit of these wary animals. And only since 2006, leopards have been observed in Armenia, and according to WWF-Armenia, 7 leopards were registered in the three southern marzes of the country: Ararat, Vayots Dzor and Syunik. According to literary sources, earlier it was also observed in the north of the country.

In Armenia, leopards did not make up a large number. In 2007, two males lived, but since the males like to change their place of residence frequently, they left. Leopards were not seen near us until 2013. Specialists associate the appearance of leopards in our country over the last few years with the increase in the number of Bezoar goats in Armenia. Leopards enter the territory of Armenia from Turkey and Iran.

The Caucasian leopard in Armenia
Leopard in Armenia / Photo by FPWC

The origin of the name of the leopard
In ancient times, the leopard was considered as a hybrid of a lion and a leopard, which is reflected in the English name of the leopard, where the word Leopard comes from the ancient Greek words λέων (leōn, lion) and πάρδος (pardos, male leopard). The current name of the species (Panthere pardus) comes from the Greek word πάνθηρ (pánthēr). Which suggests that it is derived from the words παν «pan» («all») and θηρ («animal»). However, the version of the Indian word «pandarab» which means «white-yellowish, pale» is more likely.

Description:
The leopard is a very flexible animal, it has a stretched, muscular, slender body, the length of which can reach 126-183 cm, and the length of the tail — 94-116 cm. The weight of an adult male sometimes reaches up to 90 kg. Females are usually smaller than males. The leopard’s back is yellow or yellowish-red with a grayish tint, with rose-shaped black spots. Leopards with completely black fur are also found (on the island of Java). They have short and round ears. The legs are relatively short and strong, the paws are wide and with sharp claws, thanks to which they climb trees well. They have sharp eyesight, good hearing, but a poorly developed sense of smell.

Leopard
Leopard

Leopard tracks
A leopard leaves many marks in its wake, including dents and scratches. With these burrows, we can even make judgments about viability and the condition of the habitat. Burrows are left mainly by adult males, rarely by females, which mark neighboring trails more often during the breeding season. Unlike tracks, leopard burrows stay on the ground longer. There are fewer scratches on trees that require more experience and attention and knowledge of the terrain to find. The width of the track of an adult male individual is 8.0-9.5 cm, the width of the female is 6.0-7.5 cm, the track of the cub is 5.5-6.5 cm.

Distribution and habitat
The East Asian leopard is widespread in some regions of Asia, particularly in Iran, Eastern Turkey, Turkmenistan, Afghanistan, and Azerbaijan. Lives in dry mountain steppes, dry sparse forests, mountain, subalpine and alpine meadows of southern slopes. Leopards are very careful in choosing their habitat, for which the most comfortable habitat is juniper forests with rocky roofs, deep canyons and rocky slopes. They make their nests in hollows of thick trees, in rock crevices, in caves, and sometimes in old nests of scrub hogs. The territory of an adult male individual can reach up to 30 thousand. hectare, female — 10 thousand. hectare. It feeds on mouse-like rodents, rabbits, wild boars, goats, deer, as well as carrion and fish. Being a strong and agile animal, it hunts by ambushing.

Breeding
Leopard mating in Armenia takes place in the winter months, from the end of December to the beginning of February. Cubs are born in April, with two, sometimes four, cubs. Cubs are fed milk for three (sometimes 6–8) months. At five months, cubs can hunt small animals, and a one-year-old cub already has the size of an adult female and can lead an independent life. Leopard is a cautious animal, it camouflages well. It is extremely difficult to see this animal in the wild. The leopard has been living in captivity for 21 years.
The leopard is one of the symbols of Armenia. It is found in ancient sculptures and paintings as a symbol of wisdom and power.

1.Գրել տրված բայերի հնչյունափոխված արմատների անհնչյունափոխ ձևերը և նշիր, թե ինչ խոսքի մաս է:
Կարմրել- կարմիր, ածական
ըմպել- ումպ, գոյական
կռվել-կռիվ գոյական
ոչնչանալ-ոչինչ, գոյական
սիրել-սեր, գոյական
փափկել-փափուկ, ածական
գրկել-գիրկ, գոյական
կոպտանալ-կոպիտ, ածական
անրջել-անուրջ, գոյական
շիկանալ-շեկ, ածական
վարդագունել-վարդագույն, ածական
ուղղել-ուղիղ, ածական
ապշել-ապուշ, ածական

2.Ընդգծված բառակապակցությունները արտահայտիր բայով:

Զայրույթից նա  գունատ դարձավ:
Զարյութից նա գունատվեց։
Տերևները սկսել են դեղին դառնալ:
Տերևները սկսել են դեղնել։
Նրանք միմյանց հանդեպ  ջերմ են դարձել;
Նրանք միմյանց հանդեպ ջերմացել են։
Այդ պատմությունից էլ  առաջ եկավ անվանումը:
Այդ պատմությունից էլ առաջացավ անվանումը։
Լույսը բացվեց, և նոր օր սկսվեց:
Լուսացավ, և նոր օր սկսվեց։
Ուշ եկար, հյուրերն արդեն գնացել են:
Ուշացար, հյուրերն արդեն գնացել են։
Նա իր փայտիկով քար դարձրեց քաղաքը:
Նա իր փայտիկով քարեցրեց քաղաքը։

3.Գրիր -ել և -ալ վերջավորությամբ հինգական բայ:
Գրել
Կարդալ
Պարել
Ուրախանալ
գրկել
խաղալ
սիրել
առաջանալ
ապշել
զայրանալ

4.Գրիր տրված բայերի դեմքը, ժամանակը, թիվը:

Երգում էի- առաջին դեմք, անցյալ ժամանակ, եզակի թիվ
նկարեց-երրորդ դեմք, անցյալ ժամանակ, եզակի թիվ։
կսովորես-երկրորդ դեմք, ապառնի ժամանակ, եզակի թիվ։
գրեցինք-առաջին դեմք, անցյալ ժամանակ, հոգնակի թիվ։
գնալու են-երրորդ դեմք, ապառնի ժամանակ, հոգնակի թիվ։
վազել ենք-առաջին դեմք, անցյալ ժամանակ, հոգնակի թիվ։
կռվեցին-երրորդ դեմք, անցյալ ժամանակ, հոգնակի թիվ։
հավատում եմ-առաջին դեմք, ներկա ժամանակ, եզակի թիվ։
կփայլեն-երրորդ դեմք, ապառնի ժամանակ, հոգնակի թիվ։
տխրեցիր-երկրոդ դեմք, անցյալ ժամանակ, եզակի թիվ։

Բայի ժամանակաձևերը

5.Պատմությունը դարձրո՛ւ ներկա ժամանակով:

Մեր կապիկը մի աֆրիկացուց եմ ձեռք բերում, որը վառ անհատականությամբ ու յուրահատուկ հումորով օժտված մի էակ է: Ամեն օր նրան դուրս ենք տանում ու կապում ծառին: Առաջին երկու օրը խելոք նստում է տան մուտքի մոտ, ու նրա կողքով չընդհատվող հոանքով անցնում են որսորդները, մեզ սննդամթերք բերող պառավ կանայք, խումբ-խումբ վազում են խխունջներ ու միջատներ բերող փոքրիկ տղաներ: Մենք ենթադրում ենք, որ այդ անդադար շարժումը կզվարճացնի ու կհետաքրքրի կապիկին: Այդպես էլ եղավ: Նա շատ շուտ գլխի ընկավ, որ պարանի երկարությունն իրեն թույլ է տալիս թաքնվել բակի դռնակի մոտ, և օգտվեց դրանից: Հենց որ ոչինչ չկասկածող մի աֆրիկացի բակ էր մտնում, կապիկն իսկույն դուրս է ցատկում դարանից ու բռնում խեղճի ոտքը: Հետն էլ այնքան սոսկալի ճղճղոց է գցում, որին նույնիսկ ամենապինդ նյարդերն ունեցող մարդը չի դիմանում:

6. Փակագծերում  տրված ժամանակաձևերից տեքստին համապատասխանող ձևն ընտրի՛ր և գրի՛ր կետերի փոխարեն:

Բարձր կրունկներով կոշիկներն առաջին անգամ երևացել են ուշ միջնադարյան Փարիզում: Բայց կինն իր կրունկներն ինչո՞ւ….(պիտի պահի, պիտի պահեր) բարձր ու մարմնի ծանրությունը ոտքի թաթերի վրա…(պիտի դնի, պիտի դներ): Պատճառն այն էր, որ այն ժամանակ Փարիզի փողոցները սալահատակված (չեն,չէին), և մարդիկ մի մայթից մյուսն անցնելու ժամանակ….(խրվում էին, խրվեցին, խրվել են, խրվել էին) ցեխի մեջ: Եվ ահա մի հնարագետ կոշկակար, որն իր համար…(հնարեց, հնարել է, հնարել էր) բարձր կրունկները, որոշեց մյուսների կոշիկներն էլ այդպես կարել:

7. Փակագծերում  տրված ժամանակաձևերից տեքստին համապատասխանող ձևն ընտրի՛ր և գրի՛ր կետերի փոխարեն: 

ա) Աշխարհի մեծածավալ հին գրքերից մեկը հայերեն «Մշո ճառընտիր» գիրքն է, որ … (պատրաստեցին, պատրաստել են, պատրաստել էին) արջառի ու երինջի կաշվից: Դա յոթանասունհինգ սանտիմետր լայնություն … (ունի, ուներ) և մոտ երեսուներկու կիլոգրամ…(կշռում է, կշռում էր, կշռել է): Հայ գյուղացինրը մեծ գումարով փրկագնեցին ձեռագիրը, երբ սելջուկները դա… (հափշտակել են, հափշտակում էին, հափշտակել էին):
բ) Միայն դինոզավրերն ու մյուս նախապատմական կենդանիները կարող էին տեսնել հայտնի ամենահին երկնաքարի անկումը, որովհետև երեք հարյուր միլիոն տարի առաջ, երբ դա…(ընկավ, ընկել է, ընկնում էր, ընկել էր), միայն  նրանք …( թափառել են, թափառել էին, թափառեցին, թափառում էին) ծառանման պտերների հսկա անտառներում:

Լյարդի ծծան

Լյարդի ծծան, ծծող որդերի ներկայացուցիչ։ Մարմինը տերևանման է, 3-4 սմ երկարությամբ։ Մարմնի առջևում գտնվում է բերանը, որով վերցնում է սննդանյութերը, նույն բացվածքով հեռացվում են սննդի չմարսված մասերը։ Բերանի եզրերը հաստացած են և առջևում են բերանային ծծանը։ Փորի կողմում գտնվում է փորային ծծանը, որով կպչում է տիրոջ օրգանիզմին։

Լյարդի ծծանը ապրում է եղջերավոր անասունների և մարդկանց լյարդում ու լեղապարկում։ Նա քայքայում է լյարդի բջիջները։ Ունի կենսական 2 փուլ՝ սեռական և անսեռ։ Փոխում է տերերին։ Միջանկյալ տեր․ (օր․ լճախխունջ) թրթուրային փուլի զարգացում։ Հիմնական տեր․ մարդ, խոշոր և մանր եղջերավոր կենդանիներ, սեռահասում վիճակ։ Լյարդի ծծանը ապրում է տարբեր օրգանիզմների մեջ: Այնտ տեղափոխվում է օրգանիզմից օրգանիզմ: Նրա մշտական տերը այն օրգանիզմն է, որի մեջ նա ապրում է: Լյարդի ծծանները ծնում են իրենց զագերին բարակ թաղանթով գնդի մեջ, որը պայթում է, երբ հասունանում է: Հետո զագերը դուրս են գալիս օրգանիզմից հասունանում են և իրենց փոքրիկ պոչիկի շնորհիվ շարժվելով գնում են խոտերի վրա և հետո մի ուրիրշ օրգանիզմ ուտում է խոտը և լյարդի ծծանը ընկնում է օրգանիզմի մեջ և այդ օրգանիզմը դառնում է իր մշտական տերը: