1.Փակագծերում տրվածներից ընտրել այն բառը, որը
փոխաբերական իմաստով կլրացնի տողասկզբի բառին։
1. առվակ (կարկաչուն, մոլորված, լայն)
2. ժայռ (բարձր, մտախոհ, ուղղաձիգ)
3. ծաղիկ (բուրավետ, դեղին, ժպտուն)
4. փողոց (ուրախ, ասֆալտապատ, լայն)
5. սենյակ (կահավորված, նորոգված, հյուրընկալ)
6. հուշարձան (քարե, նախշազարդ, հպարտ)
7. բերդ (կիսավեր, ալևոր, հինավուրց)
8. ցայտաղբյուր (գեղեցիկ, քանդակազարդ, զվարթ)
9. ամպ (ճերմակ, թավահոնք, անձրևաբեր)
10. գիրք (կաշեպատ, մաշված, իմաստուն)

2.Կարդա՛ , դիտի՛ ր և սովորի՛ ր մենիմաստ և բազմիմաստ բառերին վերաբերող նյութերը:
Գրի՛ր հետևյալ բառերի բոլոր իմաստները: Մի քանի բազմիմաստ բառ էլ մտածի՛ր դու:
 մարտ —պատերազմ, կռիվ, մարտ ամիս։
կետ-հսկա ջրային կենդանի, սովորական իմաստով կետ։
խնդիր-առաջադրանք, մարդուն անհանգստացնող խնդիր։
խորհուրդ-ինչ որ բանի իմաստ, խորհուրդ տալ։
քանոն-երաժշտական գործիք, գծագրական գործիք։
ներշնչել-շնչելու իմաստը, ինչ որ մի բան ինքդ քեզ համոզել։
դատարկ-սենյակը դատարկ է, կամ դատարկ խոսակացություն։
խնամի-բարեկամ, կամ խնամել։
գլուխ-մարդու մարմնի մաս, կամ գրքի գլուխ, սնկի գլուխ։

3. Տուն բազմիմաստ բառը նախադասությունների մեջ գործածի՛ր քեզ հայտնի բոլոր իմաստներով: Ընդգծի՛ր այն նախադասությունները, որտեղ այն փոխաբերական իմաստով է գործածված:

Նա իր տանն է գերադասում հանգստանալ։
Այդ մարդը իր սրտի մեջ տուն է շինել։
Երգի այս տունն եմ սովորել։

4. Դո՛ւրս գրել երկու արմատից և մեկ ածանցից կազմված
բառերը (բառի մեջ կարող է լինել նաև հոդակապ)։
Մտավորականություն, առաջնորդ, ապառիկ, բացահայտ, գնողունակություն,
գրանցում, շաբաթօրյակ, դասական, երկընտրանք, եկամտաբերություն,
ընկերություն, երկկողմանի, տանտիրուհի, պարտավորություն, գծագրական, խտրականություն, կենսագործունեություն, կանխավճար, մրցակցություն,
ֆիրմային, ողնաշարավոր, ձեռնարկատիրություն, սահմանափակություն,
շուկայական, ճանապարհաշինական վերավաճառք, աշխատաժամանակ,
տնտեսագիտություն, տնտեսություն, կանխակալ:

Մարտի 31-ապրիլի 4
Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու․

Թեմա 15. Հայկական մշակույթը 5-9-րդ դարերում.
ա/ Մ. Մաշտոցը և Հայոց գրերի գյուտը
բ/ Ոսկեդարյան գրականություն /Պատմագրություն/-/բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 66-73, նաև այլ աղբյուրներ/.
Թեմա 16. Հայաստանի Բագրատունյաց թագավորությունը.
ա/ Հայաստանի անկախության վերականգնումը: Աշոտ 1-ին /բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 84-88, նաև այլ աղբյուրներ/.
Թեմա 17. Պայքար պետականության պահպանման համար.
ա/ Սմբատ 1-ին
բ/ Աշոտ 2-րդ Երկաթ /բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 89-93, նաև այլ աղբյուրներ/.

Առաջադրանք.
1. Ներկայացրե՛ք Հայոց թագավորության վերականգնման ներքին և արտաքին նախադրյալները։
Հայոց թագավորության վերականգնման ներքին և արտաքին նախադրյալները շատ բազմազան ու բարդ են եղել, որոնք հիմնված էին Հայաստանի ռազմավարական դիրքի, քաղաքական, սոցիալական ու տնտեսական պայմանների վրա:

2. Ի՞նչ քայլեր ձեռնարկեց Սմբատ 1-ինը երկրի կենտրոնացման ուղղությամբ։
Սմբատ I (Սմբատ Բագրատունի) Հայոց թագավորությունը ղեկավարել է 10-րդ դարի վերջին և 11-րդ դարի սկզբին։ Նա հմտորեն օգտագործեց ներքին և արտաքին քաղաքական հանգամանքները՝ երկրի կենտրոնացումը ամրապնդելու համար։ Սմբատ I-ը հայոց պատմության մեջ հայտնի է իր կառավարման գործերում ռեֆորմներով ու երկրում կենտրոնացված իշխանության ամրապնդմամբ։ Նա մի քանի կարևոր քայլեր ձեռնարկեց երկրի կենտրոնացման ուղղությամբ։

3․ Հիմնավորե՛ք, որ 4-րդ դարի վերջում կարևոր խնդիր էր մայրենի գիր ու գրականություն ունենալու հարցը /բլոգային աշխատանք/.
4-րդ դարի վերջը հայկական պատմության շատ կարևոր մի փուլ է, քանի որ այն համընկնում է մի քանի կարևոր պատմական իրադարձությունների, որոնք ձևավորել են հայ ժողովրդի մշակութային և կրոնական ինքնությունը։ Այս շրջանում հայ ժողովուրդը կանգնած էր մի շատ կարևոր հարցի առաջ՝ ունենալու սեփական գիր և գրականություն։

Участники проекта — ученики 9 класса

Цели и задачи проекта:  

• формирование у учеников социально — нравственных качеств, осознание ими своего поведения и формирование умения исправлять ошибки.
• развивать эмоции и мотивы, способствующие формированию коммуникативных умений и навыков.
• воспитывать гуманное эмоционально-положительное, бережное отношение к миру природы и окружающего мира․
• определить добрые и злые поступки и их последствия, развивать умение высказывать суждения;
• побуждать учеников к положительным поступкам и делам;

Вопросы для обсуждения։

• Какие поступки можно считать плохими, а какие хорошими?
• Поступив плохо, может ли человек исправить свою ошибку, если захочет? 
• Могут ли хорошие люди совершать ошибки? И наоборот — плохие люди хорошие поступки?
• Какие слова или выражения можно назвать вежливыми?
• Какие привычки можно считать полезными, а какие вредными?
• Какие поступки себастийцев можно считать хорошими?

Ход проекта։

• Найти в интернете пословицы и поговорки о плохих и хороших поступках․
• Прочитать стихотворение В․В․ Маяковского — ,,Что такое хорошо и что такое плохо? ,,
• Сочинение на тему։ ,, Что хорошо, а что плохо,,
  В жизни каждого человека всегда возникает вопрос, что такое хорошо, а что такое плохо. Эти понятия часто субъективны и зависят от многих факторов: культуры, воспитания, опыта, ценностей. Но, несмотря на то, что каждый может трактовать эти слова по-своему, существуют универсальные принципы, которые помогают нам различать хорошие и плохие поступки.
• Что же такое «хорошо»? Хорошо — это когда человек поступает честно, справедливо, с уважением к окружающим. Хорошие поступки направлены на пользу другим и на благо общества. Это может быть помощь близкому человеку, честная работа, стремление к знаниям, доброта и уважение к правам и свободам других людей. Например, если мы помогаем другу, который оказался в трудной ситуации, или заботимся о животных, это можно считать хорошими поступками. Все эти действия приносят положительный результат, не только для нас, но и для окружающих.
• Что же такое «плохо»? Плохо — это когда человек совершает поступки, которые причиняют вред другим или нарушают моральные нормы. Ложь, жестокость, обман, предательство — это всё плохие действия, которые могут разрушать отношения и доверие между людьми. Плохие поступки не только приносят страдания другим, но и наносят вред самому человеку, потому что такие поступки ведут к внутренним конфликтам и чувству вины. Например, если мы обманываем близкого человека, то можем потерять его доверие и разрушить отношения.
• Очень важно понимать, что иногда между «хорошо» и «плохо» существует некая серединная зона, и не всегда легко однозначно решить, что правильно, а что нет. Иногда наши поступки могут иметь двусмысленные последствия, и в таких ситуациях важно руководствоваться своими моральными принципами, совестью и заботой о других людях.
• Также стоит помнить, что каждый человек делает выбор в своей жизни, и важно стремиться к тому, чтобы наши поступки приносили пользу, создавали мир и гармонию вокруг нас. «Хорошо» — это стремление к добру и справедливости, а «плохо» — это всё, что разрушает отношения, обижает других или наносит ущерб.
• В заключение, можно сказать, что различие между хорошими и плохими поступками — это не только вопрос морали, но и вопрос заботы о себе и других людях. Стремясь к добру, мы делаем этот мир лучше.

Итоги проекта

Итогами проекта станут записи и обсуждения, чтение стихотворения в виде аудиозаписи

The advantages of our school include our trips, which help us get acquainted with the history and culture of both Armenia and different countries. We work with computers, which helps us get answers to any question right away get the internet. We can choose any art or sport we enjoy, it helps us improve our skills in our areas of interest. We also learn our national song and dance, which deepens our knowledge of our culture. We participate in various events, projects, and competitions.

1․ Կարդա պատմությունը, վերնագրիր։

2․Նկարագրիր քո զգացումները։
Իրականում շատ անսպասելի էր վերջաբանը։ Տխուր էր։ Ես փշաքաղվեցի իրոք։

3․Պատմությունը փոխիր այնպես, ինչպես կուզեիր այն ավարտվեր, հիմնավորիր։
Կուզեի ավարտվեր այնպես, որ տղան գնա տուն տեսնի մորը և ասի նրան, որ իրեն շատ է սիրում ու շարունակի առանց ամաչելու ապրել մոր հետ։

 Մայրս միայն մեկ աչք ուներ: Ես նրան տանել չէի կարողանում, ամաչում էի նրա պատճառով, որ ստիպված եմ միշտ տանել այդ ամոթանքը: Նա աշխատում էր դպրոցում, խոհարարուհի էր: Մի անգամ մայրս եկավ ինձ դպրոցից տուն տանելու, հատակը գնաց ոտքերիս տակից… փախա նրանից, որպեսզի դասարանցիներս չտեսնեն: Հաջորդ օրը դասընկերս հարցրեց.
 — Մայրդ մի աչքանի՞ է։
Ես մորս սկսեցի ավելի շատ ատել: Երբ գնացի տուն, ասացի այն, ինչ մտածում էի, ասացի, որ ավելի լավ կլիներ, եթե նա մեռներ, գոնե ստիպված չէի լինի նրա պատճառով այդքան ամաչել: Հետո սկսեցի շատ աշխատել ու գնացի Սինգապուր՝ ուսումս շարունակելու, ամուսնացա և արդեն ունեի իմ երեխաները, երջանիկ էի, բայց մի օր էլ մայրս եկավ հետևիցս՝ Սինգապուր: Երեխաներս նրան տեսնելով` վախեցան: Ես նրան դուրս արեցի տնից… Նա անխոս հեռացավ: Մի անգամ էլ ընկերներս ասացին, որ հավաքվում են։ Գնացի… Հետաքրքրության համար այցելեցի հին տունս, հարևանուհին ասաց, որ մայրս մահացել է և ինձ տվեց մի նամակ։
Նամակում գրված էր. «Տղաս, կներես ամեն ինչի համար, կներես, որ վախեցրեցի երեխաներիդ, կներես, որ եկա քո տուն, շատ կուզեի ողջ լինել, որ գոնե հեռվից տեսնեի քեզ: Ե՞րբ կգաս։ Գիտե՞ս, երբ դու փոքր էիր, քեզ հետ դժբախտ դեպք պատահեց` կորցրիր աչքդ, ես իմը տվեցի քոնի փոխարեն, և հիմա ես ուրախ եմ, որ դու ես տեսնում այդ աչքով…
 Մեծ սիրով՝  քո մայր»…

*************************************************************************************

2․ Կարդա այս երկու առակը, մեկնաբանիր, հիմնավորիր ասելիքդ։

• Մի մարդու մոտ եկան Աղքատությունն ու Հարստությունը և հարցրին.
   -Ո՞վ է մեզանից ավելի գեղեցիկ։
  Վախեցավ մարդը, մտածեց` «Եթե ասեմ` Աղաքատությունն ավելի գեղեցիկ է, ապա Հարստությունը կբարկանա ու կգնա: Իսկ եթե ասեմ` Հարստությունն ավելի գեղեցիկ է, ապա Աղքատությունը կնեղանա ինձնից ու վրեժ կլուծի»։
   Մտածեց մի քիչ ու ասաց.
   -Քանի դեռ դուք ձեր տեղում կանգնած եք, ես չեմ կարող որոշել, դուք պտտվեք, քայլեք, որ ես նկատեմ գեղեցիկին: Սկսեցին Աղքատությունն ու Հարստությունը շրջել տեղանքով` այս ու այն կողմ անելով: Մարդը մտածեց, ապա պատասխանեց. -Դո’ւ, Աղքատություն, ավելի գեղեցիկ ես թիկունքից, երբ հեռանում ես, իսկ դո’ւ, Հարստություն, ավելի հիասքանչ ես դիմացից, երբ ինձ ես մոտենում…
  
  Տեքստում մեզ փորձում է ցույց տալ աղքատության և հարստության ասելիքը, թե ինչպես են նրանք մեզ հմայում իրենց տեսքով։
  *********************************************************************************
• Մի մարդ տուն է գնում իր համար, որը շատ շքեղ էր ու գեղեցիկ։ Այդտեղ կար նաև այգի։ Նրա կողքին ապրում էր մի նախանձ հարևան, ով միշտ փորձում էր փչացնել նրա տրամադրությունը՝ աղբ էր դնում դարպասի մոտ և այլն… Մի անգամ մարդը դուրս է գալիս տնից բարձր տրամադրությամբ ու դարպասի մոտ դույլով աղբ է գտնում։ Նա վերցնում է դույլը, դատարկում աղբը ու դրա մեջ լցնում իր այգու ամենահյութալի խնձորները և գնում հարևանի տուն: Հարևանը, երբ լսում է դռան թակոցը, մտածում է. «Վերջապես ես լցրեցի նրա համբերության բաժակը»։
  Նա բացում է դուռը, կռվի հույս ունենալով, բայց մարդը տալիս է նրան խնձորներով լի զամբյուղն ու ասում.
   — Ով ինչով հարուստ է, այդ էլ կիսում է մյուսների հետ։
  
  Ասելիքը իմ կարծիքով վատին լավով պատասխանելն է, եթե մարդը քեզ ինչ որ վատ բան է անում, դու պետք է իրեն լավ բան հատուցես, որպեսզի նա հասկանա, որ կյանքում լավ մարդիկ նույնպես կան։

EVERYDAY ENGLISH
Requests and offers

1. Match a line in A with a line in B. Who is talking? Where do you think the conversations are taking place?
A
1. A. Could you bring us the bill, please?-B. Yes, sir. I’ll bring it right away.
2. A. Would you give me your work number, please?-B. Of course. Oh, shall I give you my mobile number, too?
3. A. Can I help you?-B. Just looking, thanks.
4. A. Two large coffees, please.-B. White or black?
5. A. Can you tell me the code for Paris, please?-B. One moment. I’ll look it up.
6. A. I’ll give you a lift if you like.-B. That would be great! Could you drop me off at the library?
7. A. Would you mind opening the window?-B. No problem. It’s stuffy in here.
8. A. Could I have extension 238, please?-B. That line’s engaged. Would you like to hold?

1. Japan: Slurping Noodles

In Japan, it is considered polite and even a sign of appreciation to slurp your noodles. When you eat noodles, like ramen or soba, making slurping sounds is actually encouraged. It’s believed to enhance the flavor, and it shows that you’re enjoying the meal. For visitors, this can seem strange, but it’s a tradition that goes back centuries.

---

2. India: The Right Hand Rule

In many parts of India, the right hand is used for most social interactions, including eating, giving, and receiving gifts. The left hand is considered impolite for such tasks because it is traditionally associated with personal hygiene. Using the left hand for anything is seen as disrespectful in certain contexts, and it’s a good idea to be aware of this custom when traveling.

---

3. France: Kissing on the Cheeks

In France, a common greeting is a kiss on both cheeks, though the number of kisses can vary by region. In some places, it’s just two; in others, it might be three or even four. This form of greeting can feel strange for those not used to such close contact, but it’s a sign of friendship and trust in French culture.

---

4. Thailand: The Wai

In Thailand, the traditional greeting is the “wai,” where people place their hands together in a prayer-like position and bow their heads slightly. The depth of the bow depends on the status of the person being greeted – the more senior or respected, the lower the bow. This gesture expresses humility and respect.

---

5. Russia: No Smiling Strangers

In Russia, smiling at strangers, especially on the street, is often considered strange or even insincere. Russians tend to smile more when they are with friends or family, and not so much in public interactions. To outsiders, this can make Russians seem cold or distant, but it’s just a cultural difference in how warmth and friendship are expressed.

---

6. Middle East: Tipping with the Right Hand

In several Middle Eastern countries, including Saudi Arabia and the UAE, tipping is customary and should be done with the right hand, as the left hand is considered unclean. If you are in a restaurant or receiving services, ensure you hand the tip over with your right hand to show respect.

---

7. South Korea: Pouring Drinks for Others

In South Korea, it’s considered polite to pour drinks for others at the table, especially for elders or superiors. When pouring a drink, it’s common to use both hands to hold the bottle. If someone pours for you, it’s customary to hold your glass with both hands as a sign of gratitude.

---

8. Maasai Tribe (Kenya/Tanzania): The Cattle Gift

For the Maasai people in East Africa, cattle are extremely valuable and are a symbol of wealth. When a young man wishes to show respect or court a woman, he may offer a gift of cattle to her family. This act is viewed as a serious demonstration of intent and respect, far beyond a typical gift exchange in other cultures.

---

9. China: Burping After a Meal

In China, especially in rural areas, it’s not uncommon for people to burp after a meal as a sign of satisfaction. Unlike in many Western cultures, where burping might be seen as rude, in China it is considered a compliment to the host. It signifies that you enjoyed the food and ate your fill.

---

10. Ethiopia: Eating with Your Hands

In Ethiopia, meals are typically eaten with the hands, particularly using injera, a spongy flatbread, to scoop up stews and other dishes. It’s a communal and intimate experience, and sharing food with others is an essential part of Ethiopian hospitality. Though it may seem unusual to outsiders, eating with your hands is a deep cultural tradition.

1.Ինչ է ոսպնյակը: Ոսպնյակների ինչ տեսակներ գիտեք:
Ոսպնյակ է կոչվում թափանցիկ, սովորաբար ապակե մարմինը, որը երկու կողմից սահմանափակված է գնդային մակերևույթներով։

2. Որ ուղիղն են անվանում ոսպնյակի գլխավոր օպտիկական առանցք:
Ոսպնյակը պարփակող գնդային մակերևույթների կենտրոնները միացնող ուղիղը կոչվում է գլխավոր օպտիկական առանցք։

3. Որ ոսպնյակներն են կոչվում ուռուցիկ. և որ ոսպնյակները՝ գոգավոր:
Ըստ իրենց ձևի՝ ոսպնյակները լինում են ուռուցիկ և գոգավոր։

Ուռուցիկ են այն ոսպնյակները, որոնց միջին մասն ավելի հաստ է, քան եզրերը։ Լինում են երկուռուցիկ, հարթուռուցիկ, գոգավոր-ուռուցիկ ոսպնյակներ։

Գոգավոր են այն ոսպնյակները, որոնց միջին մասն ավերի բարակ է, քան եզրերը։ Նրանք նույնպես լինում են 3 տեսակի. երկգոգավոր, հարթ-գոգավոր, գոգավոր–ուռուցիկ։

4. Ինչ է բարկ ոսպնյակը: Որ կետն են անվանում ոսպնյակի օպտիկական կենտրոն: Ինչ հատկությամբ է այն օժտված:
Ոսպնյակն անվանում են բարակ, եթե նրա հաստությունը շատ փոքր է մակերևույթի շառավիղներից:

Բարակ ոսպնյակի և գլխավոր օպտիկական առանցքի հատման Օ կետը կոչվում է ոսպնյակի օպտիկական կենտրոն:

5. Ինչով են իրարից տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակները:
Ոսպնյակը հավաքող է, եթե նրա վրա ընկնող ճառագայթների փունջը ոսպնյակով անցնելուց հետո հավաքվում է մեկ կետում:

Ոսպնյակը ցրող է, եթե նրա վրա ընկնող ճառագայթների փունջը ոսպնյակով անցնելուց հետո ցրվում է բոլոր ուղղություններով:

6. Որ կետն է կոչվում հավաքող ոսպնյակի կիզակետ: Իսկ ցրող ոսպնյակի կեղծ կիզակետ?
F կետն ընկած է ոսպնյակի գլխավոչ օպտիկական առանցքի վրա և կոչվում է հավաքող ոսպնյակի կիզակետ:

Հավաքող ոսպնյակի կիզակետերը իրական են, իսկ ցրողներինը՝ կեղծ:

7. Ինչ է ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը: Ինչով են տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակների կիզակետային հեռավորությունները:
ՕF հեռավորությունն անվանում են ոսպնյակի կիզակետային հեռավորություն և նշանակում են նույն՝ F տառով՝ F=ՕF :

Հավաքող ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը դրական է, իսկ ցրողինը՝ բացասական:

8. Որ մեծությունն է կոչվում ոսպնյակի օպտիկական ուժ: Ինչ միավորով է այն արտահայտվում, և ինչպես է արտահայտվում այդ միավորը:
Ոսպնյակի օպտիկական ուժ են անվանում կիզակետային հեռավորության հակադարձ մեծությունը:

Նշանակելով՝ օպտիկական ուժը D  տառով՝  կարելի է գրել՝ D=1/F:

Օպտիկական ուժի միավորը դիոպտրիան (1 դպտր) է: 1 դպտր է կոչվում  այն հավաքող ոսպնյակի օպտիկական ուժը, որի կիզակետային հեռավորությունը 1 մ է: Ցրող ոսպնյակի օպտիկական ուժը բացասական է ՝ D<0:

9. Առարկայի բարձրությունը 70 սմ է, իսկ նրա պատկերի բարձրությունը 52 սմ:

Որքա՞ն է ոսպնյակի գծային խոշորացումը:

10.Որքա՞ն է 0.8 մետր բարձրությամբ առարկայի պատկերի բարձրությունը, եթե ոսպնյակի գծային խոշորացումը 2.5 է: Պատասխանը գրել տասնորդականի ճշտությամբ:

Վարազդատ Դեմիրճյանի «Հայ» ստեղծագործությունը գրականության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում՝ ինչպես թեմատիկ, այնպես էլ հոգեբանական բարդությամբ: «Հայ» պոեմը գրում է հայ մարդու ներաշխարհի և ինքնության հարցերի շուրջ: Դեմիրճյանի գործը պատկերում է հայ մարդու հոգեբանական և հայրենասիրական պայքարը, ինչպես նաև նրա գոյաբառը՝ ներհասարակական և արտաքին մթնոլորտում։ Գործը խորապես անդրադառնում է հայ ժողովրդի պատմության, արժանապատվության, անցած ճանապարհի և մշակույթի մասին։ Պոեմի մեջ հայը ներկայացվում է որպես անհատ, ով պայքարում է իր ինքնության պահպանման համար։ «Հայ» պոեմի միջոցով Դեմիրճյանը փորձում է ցույց տալ հայ ժողովրդի ներուժը, նրա հավերժական պայքարը դժվարությունների դեմ, որպես միատեսակ ու հզոր ազգային էակ։ «Հայ» պոեմը խորապես ուսումնասիրում է հայ մարդու ինքնությունը՝ պատմական անցյալից ներկայիս գաղափարների շեշտադրումներով։ Այն միաժամանակ և՛ ազգային, և՛ անհատական խնդիրների քննարկում է, որի հիմքում հայ մարդու հոգեկան և բարոյական պայքարը բնութագրվում է խորը նրբերանգներով։