Առաջադրանքներ

1)Գլանի առանցքային հատույթը քառակուսի է: Գտեք գլանի շառավիղի և ծնորդի երկարությունների հարաբերությունը:
Քանի որ գլանի առանցքային հատույթը քառակուսի է, ապա գլանի ծնորդը հավասար է տրամագծին՝ $l=2r$։ Հետևաբար շառավղի և ծնորդի հարաբերությունը կլինի՝ r:l=1:2​

2)Գլանի առանցքային հատույթը 80 սմ պարագծով ուղղանկյուն է, որի անկյունագծերը փոխուղղահայաց են: Գտեք գլանի շառավիղը և բարձրությունը:
Քանի որ գլանի առանցքային հատույթի անկյունագծերը փոխուղղահայաց են, ապա այդ ուղղանկյունը քառակուսի է։ Ուստի՝ $2r=h$։ Պարագիծը 80 սմ է, հետևաբար՝ $4\cdot2r=80$, որտեղից $r=10$ սմ, իսկ $h=20$ սմ։

3)12 սմ և 16 սմ կից կողմերով ուղղանկյունը պտտել են մեծ կողմի շուրջը և ստացել գլան: Գտեք այդ գլանի կողմնային և լրիվ մակերևույթների մակերեսները:
Քանի որ ուղղանկյունը պտտել են մեծ կողմի՝ $16$ սմ-ի շուրջը, ստացված գլանի շառավիղը $r=12$ սմ է, իսկ բարձրությունը՝ $h=16$ սմ։ Կողմնային մակերևույթի մակերեսը՝ $S_{կողմ}=2\pi rh=384\pi$ սմ², իսկ լրիվ մակերևույթի մակերեսը՝ $S_{լրիվ}=2\pi r(h+r)=672\pi$ սմ²։

4)Տրված է h բարձրություն և r շառավիղ ունեցող գլան: Նշեք, թե ա) չփոխելով նրա շառավիղը ինչպե՞ս պետք է փոփոխել նրա բարձրությունը, որպեսզի գլանի կողմնային մակերևույթի մակերեսը կրկնապատկվի, բ) չփոփոխելով նրա բարձրությունը` ինչպե՞ս պետք է փոփոխել նրա շառավիղը, որպեսզի գլանի կողմնային մակերևույթի մակերեսը փոքրանա երկու անգամ:
Գլանի կողմնային մակերևույթի մակերեսը որոշվում է $S=2\pi rh$ բանաձևով։
ա) Շառավիղը չփոխելով՝ մակերեսը կրկնապատկելու համար բարձրությունը պետք է կրկնապատկել՝ $h’=2h$։
բ) Բարձրությունը չփոխելով՝ մակերեսը երկու անգամ փոքրացնելու համար շառավիղը պետք է երկու անգամ փոքրացնել՝ $r’=\frac{r}{2}$։

5)4 սմ և 2 սմ կից կողմերով ուղղանկյունը պտտել են մի դեպքում մեծ կողմի, երկրորդ դեպքում փոքր կողմի շուրջը: Գտեք և համեմատեք ստացված երկու գլանների ա) կողմնային մակերևույթների մակերեսները, բ) լրիվ մակերևույթների մակերեսները:
Տրված է ուղղանկյուն՝ $4$ սմ և $2$ սմ կողմերով։
Մեծ կողմի շուրջը պտտելիս ստանում ենք $r=2$ սմ, $h=4$ սմ գլան, իսկ փոքր կողմի շուրջը պտտելիս՝ $r=4$ սմ, $h=2$ սմ գլան։
ա) Կողմնային մակերևույթների մակերեսները՝$$S_1=2\pi\cdot2\cdot4=16\pi\text{ սմ}^2$$$$S_2=2\pi\cdot4\cdot2=16\pi\text{ սմ}^2$$Այսինքն՝ դրանք հավասար են։

բ) Լրիվ մակերևույթների մակերեսները՝$$S_1=2\pi\cdot2(4+2)=24\pi\text{ սմ}^2$$$$S_2=2\pi\cdot4(2+4)=48\pi\text{ սմ}^2$$Այսինքն՝ երկրորդ գլանի լրիվ մակերևույթի մակերեսը 2 անգամ մեծ է։

6)Որոշեք, թե ինչպիսի՞ բարձրություն է ունենալու գլանը, որպեսզի նրա կողմնային մակերևույթի մակերեսը երեք անգամ մեծ լինի հիմքերից մեկի մակերեսից:
Գլանի կողմնային մակերևույթի մակերեսը $2\pi rh$ է, իսկ հիմքի մակերեսը՝ $\pi r^2$։ Ըստ պայմանի՝ $2\pi rh=3\pi r^2$, որտեղից $2h=3r$, հետևաբար՝ $h=\frac{3r}{2}$։

7)Գլանաձև փակ ցիստեռնը, որի հիմքի շառավիղը 1 մ է, բարձրությունը` 2,5 մ, անհրաժեշտ է դրսից ամբողջությամբ ներկել: Դրա համար քանի՞ տուփ ներկ է հարկավոր, եթե հայտնի է, որ յուրաքանչյուր տուփ նախա-տեսված է 2 մ² մակերես ներկելու համար:
Գլանաձև փակ ցիստեռնի լրիվ մակերեսը՝$$S=2\pi r(h+r)=2\pi\cdot1(2.5+1)=7\pi\approx21.98\text{ մ}^2$$Քանի որ մեկ տուփը նախատեսված է $2\text{ մ}^2$ մակերես ներկելու համար, անհրաժեշտ տուփերի քանակը՝$$21.98:2=10.99$$Քանի որ տուփերի քանակը պետք է ամբողջ թիվ լինի, անհրաժեշտ է 11 տուփ։

Մեծ հյուրանոցի միջանցքը։ Դինո Բուցցատի

Հարցեր

1. Ինչպե՞ս և ինչո՞ւ է պատմվածքում սովորական, կենցաղային իրավիճակը աստիճանաբար վերածվում անհեթեթ ու մղձավանջային իրավիճակի։ Ո՞ր դրվագներն են ապահովում այդ անցումը։
   Պատմվածքում սկզբում սովորական իրավիճակ է, հերոսը գիշերը դուրս է գալիս սենյակից, որպեսզի գնա արտաքնոց։ Բայց երբ նա հանդիպում է խալաթով մի տղամարդու, երկուսն էլ ամաչում են և չեն համարձակվում մտնել արտաքնոց։ Դրանից հետո իրավիճակը աստիճանաբար ավելի է բարդանում։ Հերոսը սկսում է թաքնվել դռների խորշերում և սպասել, որ տղամարդը հեռանա, բայց ամեն անգամ նրանք նորից հանդիպում են արտաքնոցի մոտ։ Նրանց միջև առաջանում է մի տարօրինակ մրցակցություն, թե ով առաջինը կհամարձակվի մտնել։ Երրորդ հանդիպումից հետո իրավիճակն արդեն դառնում է անհեթեթ ու մղձավանջային։ Հերոսը ժամերով թաքնվում է, իսկ վերջում քնում է հատակին։ Առավոտյան պարզվում է, որ հյուրանոցի մյուս մարդիկ նույնպես ամբողջ գիշեր թաքնված են եղել դռների խորշերում։ Այս դրվագներն են սովորական կենցաղային դեպքը վերածում զավեշտալի և մղձավանջային իրավիճակի։
   
2. Ինչո՞ւ հերոսները չեն կարողանում անել ամենապարզ բանը՝ խոսել միմյանց հետ։ Ի՞նչ է նրանց վարքագիծը բացահայտում մարդու՝ ամոթից, վախից և ուրիշի կարծիքից կախված լինելու մասին։
   Հերոսները չեն կարողանում խոսել միմյանց հետ, որովհետև երկուսն էլ ամաչում են և շատ են մտածում, թե մյուսն ինչ կմտածի իրենց մասին։ Նրանք հասկանում են, որ իրավիճակը ծիծաղելի է, բայց նույնիսկ այդ դեպքում չեն կարողանում հաղթահարել իրենց ամոթը։ Նրանց վարքագիծը ցույց է տալիս, որ մարդը երբեմն կարող է չափազանց կախված լինել ուրիշների կարծիքից և վախենալ, որ իրեն սխալ կհասկանան կամ կծիծաղեն իր վրա։ Ամոթն ու վախը այնքան են ուժեղանում, որ մարդիկ սկսում են անել նույնիսկ անհեթեթ բաներ՝ փոխարենը պարզապես խոսելու և խնդիրը լուծելու։
   
3. Ի՞նչ նշանակություն ունի հյուրանոցի միջանցքը պատմվածքում։ Կարո՞ղ ենք այն ընկալել ոչ միայն որպես գործողության վայր, այլև որպես խորհրդանիշ։
   Հյուրանոցի միջանցքը պատմվածքում ոչ միայն գործողության վայր է, այլև կարելի է ընկալել որպես մարդու ներքին վիճակի խորհրդանիշ։ Սկզբում այն սովորական միջանցք է, բայց հերոսի վախի ու ամոթի պատճառով դառնում է երկար, մութ և անհանգստացնող տարածք, որտեղ նա չի կարողանում ազատ գործել։ Միջանցքը կարծես ցույց է տալիս այն սահմանը, որը մարդը չի կարողանում անցնել իր ամոթի, վախի և ուրիշների կարծիքից կախված լինելու պատճառով։ Դռների խորշերում թաքնվելը նույնպես խորհրդանշում է մարդկանց ցանկությունը՝ թաքնվելու ուրիշների հայացքից։ Այսպիսով, միջանցքը կարելի է ընկալել որպես մարդու հոգեբանական փակվածության և անվստահության խորհրդանիշ։
   
4. Ի՞նչ է փոխում պատմվածքի վերջում հարյուրավոր մարդկանց հայտնվելը։ Ինչպե՞ս է այդ տեսարանը փոխում ամբողջ պատմվածքի իմաստը և երկու հերոսների պատմությունը դարձնում համամարդկային։
   Պատմվածքի վերջում հարյուրավոր մարդկանց հայտնվելը ցույց է տալիս, որ այս իրավիճակը միայն երկու հերոսների խնդիրը չէր։ Պարզվում է, որ բոլոր մարդիկ նույն վախերն ու ամոթն ունեն և կարող են կախված լինել ուրիշների կարծիքից։ Այդ տեսարանը պատմվածքը դարձնում է ավելի ընդհանուր և համամարդկային, որովհետև հասկանում ենք, որ նման իրավիճակներ կարող են պատահել յուրաքանչյուր մարդու հետ։ Երկու հերոսների պատմությունը դառնում է մարդկային վարքի մասին պատմություն, մարդիկ երբեմն իրենց վախերի և ամոթի պատճառով չեն անում ամենապարզ բանը՝ չեն խոսում և չեն փորձում լուծել խնդիրը։
   
5. Ո՞վ կամ ի՞նչն է պատմվածքի իրական «հակառակորդը»՝ մյուս մարդը, վախը, ամոթը, հասարակական պայմանականությունները, թե՞ հենց մարդու մտածողությունը։ Հիմնավորեք ձեր տեսակետը՝ հղում անելով պատմվածքի տարբեր դրվագների։
   Իմ կարծիքով՝ պատմվածքի իրական «հակառակորդը» հենց մարդու մտածողությունն է, հատկապես՝ ամոթը, վախը և ուրիշների կարծիքից կախված լինելը։ Մյուս մարդը իրականում ոչ մի վտանգ չի ներկայացնում, բայց հերոսը նրա հայացքից ամաչում է և չի համարձակվում արտաքնոց մտնել։ Հետո նա սկսում է թաքնվել դռների խորշերում, երկար սպասել և նույնիսկ կեսգիշերից մինչև առավոտ մնալ այնտեղ։ Նույնը անում է նաև մյուս տղամարդը։ Նրանք կարող էին պարզապես խոսել կամ ժպիտով իրավիճակը լուծել, բայց իրենց մտածողությունը թույլ չի տալիս դա անել։ Վերջում հարյուրավոր մարդկանց նույն վիճակում հայտնվելը ցույց է տալիս, որ խնդիրը ոչ թե այդ երկու մարդկանց, այլ մարդկային վարքի մեջ է։ Պատմվածքը ցույց է տալիս, թե ինչպես ամոթը, վախը և ուրիշների կարծիքից կախված լինելը կարող են նույնիսկ ամենապարզ իրավիճակը դարձնել անհեթեթ ու մղձավանջային։

Պատմություն

Օգտագործվող գրականություն, Հայոց պատմություն 11-րդ դասարան

Բաժին 1 Պայքար Հայաստանի ազատագրություն համար (XVII դարի երկրորդ կես-XIX դարի առաջին կես)։ Գլուխ I Ազատագրական շարժումները XVII դարի երկրորդ կեսից մինչև XVIII-րդ դար

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին

1. Հայաստանի ազատագրության հնարավոր տարբերակները, ծրագրերը
   17-րդ դարի երկրորդ կեսին հայերի մեջ ուժեղացել էր Հայաստանը ազատագրելու ցանկությունը։ Նրանք ցանկանում էին վերականգնել իրենց անկախ պետությունը և ազատվել օտար տիրապետություններից։ Կային արտաքին և ներքին նախադրյալներ։ Ներքին նախադրյալներից ամենակարևորը այն էր, որ հայերի մոտ ուժեղացել էր ազգային ինքնագիտակցությունը։ Նրանք հիշում էին իրենց կորցրած պետականությունը և ուզում էին նորից ունենալ անկախ Հայաստան, Էանի րո նրանք հասկանում էին, որ այդ դեպքում կարող էր դադարել օտարների կողմից ճնշումը հայերի նկատմամբ։ Հայաստանի փոքր իշխանությունները չէին կարող միայնակ կազմակերպել ազատագրական պայքարը, ուստի պետք էր գտնել դաշնակիցներ։ Հայերը կարող էին համագործակցել հույների, ասորիների, վրացիների, քրդերի և եզդիների հետ։ Արտաքին նախադրյալներից էր այն, որ Օսմանյան կայսրությունը թուլացել էր։ Նրանց դեմ պայքարում էին նաև Եվրոպական մի շարք երկրներ և դա հայերին հնարավորություն էր տալիս օգնություն ստանալ այդ երկրներից (օրինակ՝ Ֆրանսիայից, Գերմանիայից, Ավստրիայից և Լեհաստանից)։
   
2. Հայաստանի ազատագրության ընդունելի ճանապարհները
   1645թ․ Օսմանյան կայսրության և Վենետիկի հանրապետության միջև սկսվեց պատերազմ։ Հռոմը և Ֆրանսիան փորձում էին միավորել Օսմանյան կայսրության դեմ պայքարող այլ ժողովուրուրդներին։ Հայ գործիչները դիմում էին եվրոպական երկրների ղեկավարներին և Հռոմի պապին, և խնդում օգնել նրանց։ Կարևոր դեր ուներ նաև Սսի կաթողիկոս Խաչատուր Գաղատացին։ 1663թ․ նա նամակ է ուղարկում Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս 14-ին և խնդրում է աջակցել։ Կարևոր դեր ուներ Բաղեշի հայ վաճառական մահտեսի Շահմուրատը։ 1666թ․ մեկնում է Փարիզ և ֆրանսիական արքունիքում ասում է, որ հայերը պատրաստ են հույների հետ ապստամբել Օսմանյան կայսրությունը։ Շահմուրատը հետո նորից փորձում է ստանալ Ֆրանսիայի օգնությունը։ Նա 1683թ․ հայ պատվիրակության հետ գնում է Փարիզ։ Այդ պավիրակության մեջ էր նաև Հովհաննես Թութունջի վարդապետը։ Նա հետագայում գնում է Եթովպիա, որպեսզի նրանց նույնպես ներգրավի պայքարի մեջ։ Սակայն Ֆրանսիան հանկարծակի սկսեց պաշտպանել Օսմանյան կայսրությանը։ Այդ պատճառով հայերը ստիպված եղան փնտրել այլ դաշնակիցների։ Նրանք սկսեցին հույս դնել Ավստրիայի, Հույգարիայի, Գերմանիայի և Լեհաստանի վրա։
   
3. Գաղտնի ժողովները և պատվիրակությունները ստեղծումը, դրանց արդյունավետությունը
   Ամենայն հայոց կաթողիկոս Հակոբ Դ Ջուղայեցին լավ տեղեկացված էր Եվրոպայի քաղաքական իրավիճակի մասին։ 1677թ․ Հակոբ Դ Ջուղայեցին Էջմիածնում գաղտնի ժողով է կազմակերպում։ Ժողովի ժամանակ քննարկվում է Հայաստանի ազատագրման հարցը։ Ժողովին մասնակցում էին 12 հոգևոր և աշխարհիկ գործիչներ։ Նրանց թվում էին նաև Սյունիքի և Արցախի մելիքները։ Ժողովում որոշվում է պատվիրակություն ուղարկել Եվրոպա և օգնություն խնդրել եվրոպական երկրներից։ 1678թ․ վերջում պատվիրակությունը հասնում է Կոստանդնուպոլիս, որտեղից պետք է անցներ Եվրոպա։ 1679 թվականին Հակոբ Դ Ջուղայեցին բանակցություններ է սկսում Լեհաստանի թագավոր Յան Սոբեսկու հետ։ Պատվիրակությունը մոտ երկու տարի մնում է Կոստանդնուպոլսում։ Այդ ընթացքում Հակոբ Դ Ջուղայեցին հիվանդանում և մահանում է։ Դրանից հետո պատվիրակությունը վերադառնում է Հայաստան։ Պատվիրակության հետ Եվրոպա մեկնած երիտասարդներից մեկը Իսրայել Օրին էր։ Նա Սյունիքի մելիք Իսրայելի որդին էր։ Իսրայել Օրին Կոստանդնուպոլսից գնում է Իտալիա, հետո՝ Ֆրանսիա։ Այնտեղ նա ստանում սպայի կոչում։ Հետագայում նա տեղափոխվում է Գերմանիա։ Այստեղ նա հանդիպում է Պֆալցի իշխան Հովհան Վիլհելմին և պատմում Հայաստանի ազատագրման իր ծրագրի մասին։ Հովհան Վիլհելմը համաձայնում է, և նրա խորհրդով Օրին որոշում է վերադառնալ Հայաստան և տեղում ուսումնասիրել իրավիճակը։ Օրին գալիս է Հայաստան, մեկնում է Սյունիք։ Սյունիքի մելիքների աջակցությամբ 1699թ․ Անգեղակոթ գյուղում կազմակերպվում է գաղտնի ժողով։ Ժողովի ժամանակ որոշվում է Իսրայել Օրուն թողնել բանակցություններ վարել եվրոպական պետությունների և Ռուսաստանի հետ։ Իսրայել Օրին վերադառնում է Եվրոպա և Հովհան Վիլհելմին ներկայացնում է Հայաստանի ազատագրման ծրագիր։ Այս ծրագիրը հայտնի է որպես Պֆալցյան ծրագիր։ Հովհան Վիլհելմը համաձայնում է ծրագրին և Օրուն առաջարկում է գնալ Ֆլորենցիա և Վիեննա՝ այնտեղի ղեկավարների աջակցությունը ստանալու համար։ Ֆլորենցիայի իշխանը խոստանում է զորք տրամադրել։ Սակայն Վիեննայում հայերի ծրագրին չեն համաձայնում, որովհետև Ավստրիան 1699թ․ Թուրքիայի հետ հաշտության պայմանագիր էր կնքել։ Դրանից հետո Իսրայել Օրին հասկանում է, որ այդ պահին Հայաստանի համար ամենահարմար դաշնակիցը կարող է լինել Ռուսաստանը։ Ռուսաստանը 18-րդ դարի սկզբին պայքարում էր Պարսկաստանի և Օսմանյան կայսրության դեմ և ցանկանում էր ամրապնդվել Բալթիկ, Սև և Կասպից ծովերի տարածքներում։ 1701թ․ Իսրայել Օրին մեկնում է Ռուսաստան և Պետրոս I-ին ներկայացնում Հայաստանի ազատագրման իր ծրագիրը։ Այս ծրագիրը հայտնի է որպես Մոսկովյան ծրագիր։ Ծրագրի համաձայն՝ պետք է կազմվեր մոտ 25 հազար զինվորից բաղկացած բանակ։ Դրանցից 10 հազարը պետք է մտներ Վրաստան։ Այնուհետև ռուսական և վրացական զորքերին պետք է միանային հայ ապստամբները։ Նախատեսվում էր կարճ ժամանակում ազատագրել Արևելյան Հայաստանը՝ օգտվելով Պարսկաստանի թուլությունից։ Սակայն այդ ժամանակ Պետրոս I-ը զբաղված էր Հյուսիսային պատերազմով, որը տեղի էր ունենում 1700–1721թ․ ։ Այդ պատճառով նա Իսրայել Օրուն հայտնում է, որ Հայաստանի հարցով կզբաղվի պատերազմի ավարտից հետո։ Միաժամանակ Պետրոս I-ը որոշում է դեսպանություն ուղարկել Պարսկաստան՝ այնտեղի և Անդրկովկասի իրավիճակին ծանոթանալու համար։ Դեսպանության ղեկավար է նշանակվում Իսրայել Օրին, և նրան շնորհում են ռուսական բանակի գնդապետի կոչում։ Իսրայել Օրին նախ մեկնում է Եվրոպա։ Իսրայել Օրուն ուղեկցում էր Մինաս վարդապետ Տիգրանյանը։ 1708թ․ Իսրայել Օրին դեսպանության հետ հասնում է Շամախի։ 1709թ․ նա շարունակում է ճանապարհը և հասնում Պարսկաստանի մայրաքաղաք Սպահան։ Նույն տարվա կեսերին նա վերադառնում է Անդրկովկաս։ 1711թ․ Աստրախանում Իսրայել Օրին:
   
4. Հայաստանի ազատագրության 17-րդ դարում հնարավոր ձեր տարբերակները