Դասի հղումը։

1. Որո՞նք են Ռուսատանի տնտեսական զարգացման նախադրյալները։
   Ռուսաստանը աշխարհում առաջինն է իր տարածքի մեծությամբ և բնական ռեսուրսների բազմազանությամբ, որոնք մեծ գործոններ են իր զարգացման հարցում:Ռուսաստանում մեծ են սև և գունավոր մետաղները, ածխի, նավթի, բնական գազի ևալմաստի պաշարները: Չկա հայտնի օգտակար հանածոյի որևէ տեսակ, որիարդյունաբերական նշանակություն ունեցող պաշարներ երկրում հայտնաբերվածչլինեն: Ռուսաստանն ունի լավ աշխարհագրական դիրք և կլիմա։
   
2. Որո՞նք են Ռուսաստանի տնտեսության առաջատար ճյուղերը։
   Մեքենայաշինություն,արդյունաբերություն,գյուղատնտեսույթուն, էներգետիկա:
   
3. Ի՞նչ դեր ունի Ռուսաստանը ժամանակակից աշխարհում։
   Ռուսաստանը աշխարհի տարբեր հատվածներին տրամադրում է գազ,նաֆթ,մեքենաներ:
   
4. Ի՞նչ գործոնների ազդեցության տակ են ձևավորվել Ռուսաստանի տարածքային ներքին տարբերությունները։
   
5. Ռուսաստանի տարածքի ամբողջ մասը բաժանվում է արևմտյան և արևելյան տնտեսական զոնաների:
   Արևմտյան տնտեսական զոնաի կլիմայական պայմանները, աշխարհագրական դիրքը,տրնսպորտային ուղիների խիտ ցանցը շատ բարենպաստ պայմաններ են ստեղծում:Արևմտյան տնտեսական զոնան Ռուսաստանի արդյունաբերության ու տնտեսության արտադրանքի 80% է տալիս և այս շրջանում է գտնվում Ռուսաստանի գիտական և ֆինանսական ներուժի 90%:
   Արևելյան տնտեսական զոնան հարուստ է նավթի, գազի, քարածխի, սև, գունավոր և թանկարժեք մետաղների անտառային ու ջրաէներգետիկ պաշարներով:

Դասի հղումը։

Բնակչության թվաքանակի հաշվիչ։

1. Ինչո՞վ է բացատրվում Ռուսաստանի բազմազգ լինելը։
   Մեծ քանակությամբ ռուսներ Ռուսաստան են վերադառնում հետխորհրդային անկախացած երկրներից՝հատկապես Ղազախստանից, Ուզբեկստանից և Ուկրաինայից։ Ռուսաստան են գալիս ԱՊՀ երկրների այլ ազգերի ներկայացուցիչներ, հատկապես՝ուզբեկներ, տաջիկներ, ղազախներ, հայեր և ադրբեջացիներ։ Մեծ թիվ են կազմում այլ երկրներից ներգաղթող այլազգերը՝Չինաստանից, Եթովպիայից, Իրաքից և Սոմալիից։
   
2. Ինչպե՞ս են առաջացել Ռուսաստանի խոշոր ագլոմերացիաները։
   Խորհրդային տարիներին արդյունաբերության առաջանցիկ զարգացմանը և երկրի ինդուստրացմանը զուգընթաց կառուցվել են բազմաթիվ նոր քաղաքներ, կտրուկ աճել են հին քաղաքների բնակչության թիվը։ Ներկայումս քաղաքներում բնակվում են Ռուսաստանի բնակչության ավելի քան 73%-ը, իսկ խոշոր 1մլն-ից ավելի բնակիչ ունեցող քաղաքների թիվը հասել է 12-ի։ Մի քանի քաղաքների շուրջը ձևավորվել են քաղաքային ագրոմելացիաները։ Այդպիսիք են՝Մոսկվայի, Սանկ-Պետերբուրգի, Նիժնի Նովգորոդի, Սամարայի, Եկատերինբուրգի այլ ագրոմելացիաներ։
   
3. Ինչո՞վ է բացատրվում Ռուսաստանի բնակչության անհամաչափ բաշխվածությունը։
   Էական փոփոխություններ է գրում սեռատարիքային կազմը։ Նոր ծնվածների թվի նվազումը բերում է երիտասարդների տեսակարար կշռի նվազման և բարձր տարիք ունեցողների տեսակարար կշռի ավելացման։ Այդ երևույթը հայտնի է «բնակչության ծերացում» անունով։ Ռուսաստանն աչքի է ընկնում նաև բնակիչների, հատկապես տղամարդկանց կյանքի ոչ բարձր միջին տևողությամբ։ Դրա գլխավոր պատճառներն են՝բնակչության ոչ բարձր կենսամակարդակը և ալկոհոլի չափազանց շատ օգտագործումը։ 
   
4. Ներկայացնել Ռուսաստանի բնակչության ազգային փոքրամասնությունները։
   

Դասի հղումը

Այլ հղումներ՝ 1․ , 2․

Ուսաստանի սահմանները։

1. Ի՞նչ դեր ունեն Ռուսաստանի բնական պայմաններն ու բնական ռեսուրսները երկրի զարգացման հարցում։
   Ռեսուրսները երկրի զարգացման հարցում ունեն մեծ դեր: Ռուսաստանը ունի մեծ գետերի էներգետիկական ռեսուրսներ: Ռուսաստանը ունի շատ  բերի հողեր, անտառածածկ է: Հարուստ է ջրային ռեսուրսներով, այդ թվում և խոշոր ջրառատ գետերով: Ռուսաստանում մեծ է սև ու գունավոր մետաղների, ածխի, ոսկու, նավթի, բնական գազի և ալմաստի պաշարները:
   
2. Ուրվագծայի քարտեզի վրա նշել Ռուսաստանի հարևան պետությունները, ափերը ողողող ջրային ավազանները:
   

Սովորել էջ՝ 55-56

Նոր թեմա

ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

Նյութի քիմիական քանակ

Աշխատանքի նպատակն է՝

Ամրապնդել գիտելիքները «Նյութի քիմիական քանակ» թեմայից:

Առաջադրանք 1.

ա) Չափիչ գլանի օգնությամբ վերցրեք 25 մլ ջուր և հաշվե՛ք ջուր նյութի քանակը (մոլ) այդ չափաբաժնում: Ջրի խտությունն ընդունեք 1q/L:
Չափիչ գլանի մոլակի ֆորմուլայով՝ մոլում=հոսանքի ծավալ×խտությունմոլում=հոսանքի ծավալ×խտություն
Ուստի՝ մոլ=հոսանքի ծավալ×խտությունմոլ=հոսանքի  ծավալ×խտություն մոլ=50  մլ×1 մոլ1 լ=0.05  լմոլ=50մլ×1լ1մոլ​=0.05լ մոլ=0.05 լ×1 մոլ/լ=0.05  մոլմոլ=0.05լ×1մոլ/լ=0.05մոլ
Այսպիսին՝ ջուրի նյութի քանակը 0.05 մոլ է:

բ) Հաշվե՛ք մեկ մոլ քանակով ջուր նյութի ծավալը։ Չափիչ գլանի օգնությամբ չափե՛ք ջրի այդ ծավալը։

գ) Լաբորատոր կշեռքով կշռեք մեկ մոլ գլիցերին և չափիչ գլանի օգնությամբ չափե՛ք նրա ծավալը։ Համեմատե՛ք մեկական մոլ քանակով գլիցերինի և ջրի ծավալները և զանգվածները։

Հաշվե՛ք մոլեկուլների թիվը մեկ մոլ քանակով ջրում և գլիցերինում:

Հաշվե՛ք գլիցերինի խտությունը՝p (գ/մլ):

Առաջադրանք 2.
Հաշվե՛ք 0,1 մոլ, 0,5 մոլ, 1 մոլ և 2 մոլ քանակներով սոդայի զանգվածները, այդ չափաբաժինները կշռե՛ք լաբորատոր կշեռքով։ Յուրաքանչյուր չափաբաժինը լուծեք 200 մլ ջրում, չափիչ գլանով չափեք լուծույթների ծավալները և համեմատե՛ք դրանք:

Կազմե՛ք հաշվետվություն: Ձեր եզրակացությունները գրանցե՛ք լաբորատոր բաժնում։

Ինձ համար ամենալավ նվերը դա արթնանալ և խաղաղություն տեսնել, արթնանալ իրար տենչող մարդիկ տեսնել, ոչ թե տեսնել թե ինչպես են ատելություն տածում մեկը մյուսի հանդեպ: Արթնանալ բարություն տեսնել, արթնանալ հարգանք տեսնել, արթնանալ ընկերներ տեսնել, արթնանալ հոգատարություն տեսնել, արթնանալ հարգանք տեսնել, դա է ամենակարևոր նվերը կյանքում:

I want you to finally study, be healthy, let this year be one of your best years. May you have many successes, may your dreams come true. Stay so good, happy, helpful.

Առաջադրանք 1

• Առաջադրանք 1Ճապոնիայի, Չինաստանի արդիականացման գործընթացըՀամեմատել Մուցուխիտոյին և Սուն Յաթ Սենին. որպես անհատ, իրենց գործունեությունը, բնութագրել ժամանակաշրջանը/ գրել հետազոտական աշխատանք՝ օգտագործելով օտարալեզու աղբյուրները//Համեմատել Ճապոնիայի և Չինաստանի 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի զարգացման  արդյունքները:Աղբյուրները Համաշխարհային պատմություն,  էջ 125-130, համացանցՄեյձիի հեղափոխությունը: Թռիչքային անցում  ֆեոդալիզմից  իմպերիալիզմ:Մեյձիի հեղափոխությունը:    Տեսանյութ
  Մուցոխիտոն բավական փոքր էր և իր փոքր տարիքով ամեն ինչ արեց, որպեսզի Ճապոնիան արդիականացվի, զարգանա և հասնի բավական մեծ բարձունքների: Սուն Յաթ-Սենն էլ արեց նույնը Չինաստանի համար, բայց նա ավելի խորացված տարբերակներեր մտածում և նաև նրա գործն ավելի բարդ էր, քանի որ Չինաստանը այդքան էլ բարվոք վիճակում չէր: Նա իր մտքերով, իր մտածած սկզբունքներով կարողացել է Չինաստանը դուրս բերել այդ վիճակից:
  
•  Սուն Յաթ Սեն10 փաստ Սուն Յաթ Սենի մասին
  19-րդ դ. վերջերին և 20-րդ դ. սկզբին, իրականացված բարեփոխումների շնորհիվ, ճապոնիան թռիչքաձև զարգացում ապրեց։ Ճապոնիան սկսեց արտաքին շուկաներում հաջողությամբ մրցակցել արևմտաեվրոպական զարգացած երկրների հետ։ Զարգացան երկաթուղային և հեռագրային հաղորդակցությունը, մեքենաշինությունը, փոստային ծառայությունը և այլն։ Ստեղծվեց ազգային տարադրամը՝ ճապոնական իենը։ Մարդկանց կենսամակարդակի կտրուկ բարձրացման արդյունքում բնակչության թիվը գրեթե կրկնապատկվեց՝ հասնելով ավելի քան 72 միլիոնի։ Կազմավորվեցին դարաշրջանի բնորոշ քաղաքները՝ Տոկիա, Օսակա և այլն։ Չինաստանին օտարերկրյա բանկերը փոխառություններ էին տրամադրում պետությանը, վերահսկում նրա եկամուտները, ձեռք բերում երկաթուղիներ, գործարաններ կառուցելու և հանքերը շահագործելու իրավունքներ։ Չինական ավանդական հասարակության բարեփոխման հիմնավորմամբ հանդես եկավ առաջադեմ գործիչ Կան Յուվեյը։ Նրա գաղափարների հիման վրա ձևակերպվեցին հետևյալ կարևոր նպատակները՝ կրթական նոր համակարգի ստեղծում, ազգային արդյունաբերության և առևտրի զարգացման, գյուղատնտեսության արդիականացում, բանակի բարեփոխում, պետական ապարատի մաքրում։ 19-րդ դ. վերջերին և 20-րդ. դ. սկզբին Չինաստանը վերածվեց մեծ տերությունների կիսագաղութի։ Չինաստանում 1911-1912 թթ. տեղի ունեցավ հեղափոխություն։ Ցին արքայատոհմը տապալվեց և հռչակվեց Չինական հանրապետությունը։
  
  Առաջադրանք 2
  Ընտրել Բալկանյան թերակղզում գտնվող որևէ պետություն, նկարագրել առաջացման գործընթացը նոր դարերում, համադրել  արդի, գործող պետության հետ:Ներկայացնել
  • աշխարհագրական դիրք
• Թուրքիայի տարածքը գտնվում է համ Եվրոպայում, համ Ասիայում։ Բայց քանի որ ավելի մեծ մասը գտնվում է Ասիայում, այն համարվում է Հվ-Արմ Ասիայի պետություն։ Թուրքիայի ափերը ողողում են Միջերկրական և Սև ծովերը։
  
  
  • կրոնըպատմությունը
• Մահմեդականությունը կամ իսլամը համաշխարհային 3 կրոններից է. առաջացել է VII դարում, Արևմտյան Արաբիայի Հիջազ քաղաքում:
• Մահմեդականության հիմնադիրն արաբ Մահմեդ քարոզիչն է: Մահմեդականները Մահմեդին համարում են մեծ մարգարե, ալլահի դեսպան: Մահմեդը, ուսումնասիրելով հուդայական և քրիստոնեական ուսմունքները, ստեղծել է իր՝ մահմեդական վարդապետությունը: 
• Մահմեդականությունը՝ որպես միաստվածության կրոն, կարողացել է միավորել տարանջատ արաբական ցեղերը և ստեղծել մահմեդական համայնք, որը միաժամանակ և՜ քաղաքական կազմակերպություն էր, և՜ կրոնական միավորում: Նրա հիմնական սկզբունքները շարադրված են Ղուրանում՝ մահմեդականության սուրբ գրքում:
• Մահմեդականությունն իր գաղափարախոսության, բարոյախոսության, ծիսակատարության ու առասպելաբանության բազմաթիվ առանձնահատկություններով մոտ է քրիստոնեությանը և հատկապես հուդայականությանը: Մահմեդականությունը բաղկացած է իմանից (հավատ մահմեդականության ճշմարտացիության հանդեպ) և դինից (կրոնական ծեսերի, բարոյականության, ավանդույթների հանրագումար): 
• Իմանի էությունը միաստվածության գաղափարն է: Մահմեդականությունը միայն Մուհամմեդին է համարում Աստծու առաքյալը: Մահմեդականները հավատում են հոգու անմահությանն ու հանդերձյալ կյանքին: Ըստ մահմեդականության՝ միայն իսկական մահմեդականը կարող է ակնկալել դրախտային թագավորություն, իսկ ոչ մահմեդականը դատապարտված է դժոխային տանջանքների: 
• 
  
  • տեսարժան վայրերը
• Փոքրասիական թերակղզում տարբեր ժամանակներում ձևավորվել ու զարգացել են Խեթական և մասամբ Արարատյան կամ Ուրարտական թագավորությունները, տարածքին տիրել են Մարաստանի, Աքեմենյան Իրանի, Ալեքսանդր Մակեդոնացու տերությունները, Հռոմեական կայսրությունը, որոնց բազմաթիվ մշակութային հուշարձանների այսօր էլ կարելի է հանդիպել ներկայիս Թուրքիայի տարածքում:
• XI դարի 2-րդ կեսից թերակղզի են թափանցել թուրքական օղուզ քոչվոր ցեղերը և հրով ու սրով նվաճել են հույներով, հայերով ու արաբներով բնակեցված այդ հողերը և այնտեղ հիմնել իրենց սելջուկյան պետությունը: Ավելի ուշ`   XIII դարում, մոնղոլների հարվածների տակ այդ պետությունը բաժանվեց տարբեր իշխանությունների, որոնց մեջ XIII–XIV դարերի սահմանում աչքի ընկավ Օսման տիրակալի իշխանապետությունը, որի անունով և կոչվեց նորաստեղծ Օսմանյան կայսրությունը: Իսկ արդեն XIV–XVI դարերում այդ նվաճած կայսրության մեջ էին մտնում Փոքր Ասիան, Բալկանյան թերակղզին, Հարավարևմտյան Ասիայի արաբական երկրները, Հյուսիսային Աֆրիկան: Օսմանյան ցեղապետերը դարձան սուլթաններ և միաժամանակ խալիֆներ, այսինքն՝ բոլոր մահմեդականների հոգևոր պարագլուխներ:
• XIX դարում Օսմանյան կայսրությունն սկսեց կորցնել իր երբեմնի հզորությունը, սկիզբ առան հույների, բուլղարների, արաբների և հայերի ազգային-ազատագրական շարժումները: Առաջին աշխարհամարտից հետո Օսմանյան կայսրությունը վերջնականապես քայքայվեց: 1920-ական թվականներին կայսրության մի հատվածում, որը ներառում էր նաև Արևմտյան Հայաստանի տարածքը, ստեղծվեց այժմյան Թուրքական Հանրապետությունը:
• Մինչև 1923 թ. Ստամբուլը երկրի մայրաքաղաքն էր: 
• 
  Ամփոփել  15 նախադասությամբԱղբյուրը՝ Համաշխարհային պատմություն, դասագիրք, 8-րդ դասարան, էջ 107-112,
  համացանցՏալ «հայրենիք», «ազատություն», «անկախություն», «ազգ, «ժողովուրդ»  հասկացությունների բացատրությունը, նկարագրությունը /ըստ ձեզ, ըստ  Մեծերի/գրողներ, քաղաքական գործիչներ//Համեմատել Ռուսաստանը և Ավստրո-Հունգարական տերությունները, նրանց տիրապետության ներքո գտնվող ազգերի ճակատագիրը:Հետևություն.ներկայացնել բազմազգ կայսրությունների անկման մի քանի պատճառներ:Աղբյուրը՝ Համաշխարհային պատմություն,  էջ 113-118, համացանց

1.  Համարվում է, որ չափահաս մարդու օրգանիզմում 206 ոսկր կա, երեխայի մոտ դրանք 300-ն են: Դա բացատրվում է նրանով, որ մեծանալու ընթացքում որոշ ոսկրեր սերտաճում են՝ ավելի մեծ ոսկրեր կազմելով: Որոշ մասնագետներ, սակայն, պնդում են, որ որոշել մարդու ոսկրերի ստույգ թիվը հնարավոր չէ:

2.  Ամեն 5-րդ մարդու մոտ ողերի քանակն այլ է:

3.  Ամեն 20-րդ մարդու մոտ ավելորդ ողեր կան, ընդ որում՝ տղամարդկանց մոտ այս շեղումները հանդիպում են ավելի հաճախ, քան կանանց մոտ:

4.  Առավել հաճախ կոտրվող ոսկրն անրակն է: Նաեւ շատ հաճախ են կոտրվում ձեռքերի ոսկրերը, դաստակի ոսկրերը, ոտքերի մատների ոսկրերը:

5.  Ամենապինդ ոսկրերն ազդրերի ոսկրերն են: Ասում են՝ դրանք բետոնից էլ ամուր են:

6.   Ամենակարճ ոսկորն ականջի ոսկրիկն է, որը գտնվում է միջին ականջում եւ թմբկաթաղանթի տատանումները փոխանցում է ներքին ականջի զգայուն բջիջներին: Ոսկրիկն աշխատում է լծակի պես՝ ավելացնելով ձայնային ալիքների ճնշումը, դրա երկարությունը 2-4 մմ է:

7. Մարդու մարմնի ամենաերկար ոսկրը ազդրի ոսկրն է: Դրա երկարությունը կազմում է մարդու հասակի 27,5 տոկոսը:

8. Չափահաս մարդու ոսկրային զանգվածը կազմում է մարմնի ընդհանուր զանգվածի 15 տոկոսը։

9. Մեր կմախքի բջիջները մշտապես թարմանում են, ինչի արդյունքում ամեն 7 տարին մեկ մենք միագամայն նոր կմախք ենք ստանում, որը ոչ մի ընդհանուր բջիջ չունի այն կմախքի հետ, որը կար 8 տարի առաջ:

209.

ա) x=2
բ) x=-4
գ) x=2
դ) x=2,5
ե) x=0

213.

ա) 0,96
բ) 0,1
գ) -4
դ) -10/1/9

214.

ա) 6
բ) 0,5

215.

2