Տեքստային աշխատանք

Վահան Տերյանի հայրը (ենթակա) մրգերը սայլով էր առնում (ստորոգյալ), թե «լավ է մի անգամ կուշտ ուտել, քան տասն անգամ համը տեսնել»։ Մի անգամ էլ, սովորության համաձայն, երբ սայլով ձմերուկ է առնում, Տերյանը (ենթակա) ուրախությունից սկսում է ծիծաղել (ստորոգյալ)։ Հայրը (ենթակա) ապտակում է (ստորոգյալ), Տերյանի ծիծաղը լացի է փոխվում (ստորոգյալ)։ Ապա, համբուրելով, նստեցնում է ձմերուկների կույտի վրա ու սկսում սիրտն առնել ու բացատրել (ստորոգյալ), թե ինչու ապտակեց.

— Տե՛ս, էս բոլորն քոնն է, բալա՛ս։

— Հա՛, հըպը ինչի՞ զարկիր։

— Զարկի, որ ուրախությունից սիրտդ չպատռի. շատ ուժով խնդալուց մարդու սիրտը կպատռի։

Մի օր էլ հայրը (ենթակա) գյուղամիջում նստած (ստորոգյալ) զրույց է անում (ստորոգյալ) հավաքված գյուղացիների հետ, ու Վանիկն էլ, ըստ սովորության, գիրկը նստած եղունգներն էր կրծոտում (ստորոգյալ)։ Խոսակիցներից (ենթակա) մեկն էլ ինչ-որ ծիծաղելի մի դեպք է պատմում (ստորոգյալ), ու հայրը (ենթակա) ունկնդիրների հետ սկսում է քահ-քահ ծիծաղել (ստորոգյալ)։ Շրա՜փ, իր փափլիկ թաթով մի փառավոր ապտակ է հասցնում (ստորոգյալ) Վանիկը հոր երեսին: Հայրը բարկանում է և հարցնում՝ ինչու այդպես վարվեց։

— Զարկի, որ սիրտդ չպատռի։ Դո՞ւ չըսիր, թե շատ խնդալուց մարդու սիրտը կպատռի։

Հայրն (ենթակա) իսկույն հիշում է (ստորոգյալ) ձմերուկի պատմությունն ու ծիծաղելով պատմում (ստորոգյալ) ունկնդիրներին։

Առաջադրանքներ

1․4-6 նախադասությամբ գրավոր փոխադրի՛ր տեքստը։
Տերյանի հայրը, երբ ապտակեց Տերյանին, նա սկսեց լացել և հետո ասաց, որ ապտակելը նորմալ էր, քանի որ ուժգին ծիծաղելիս սիրտը կպատռվի։ Եվ որոշ ժամանակ անց Տերյանը տեսնում է հորը ուժգին ծիծաղելուց և ապտակում է, պատճառաբանելով, որ սիրտը կպատռվի։

2․ Ո՞րն է հատվածի ասելիքը, գրավոր ներկայացրո՛ւ։
Երևի վարվել այնպես ինչպես քեզ հետ են վարվել։

3․ Ընդգծի՛ր տեքստի ենթականերն ու ստորոգյալները։

4․ Տեքստից դո՛ւրս գրիր ածականները։
Ծիծաղելի, փափլիկ, փառավոր։

5․ Տեքստից դո՛ւրս գրիր 5 գոյական՝ նշելով, թիվը, հոլովը։
Մրգերը-հոգնակի թիվ, Հայցական։
Ձմերուկ – եզակի, Ուղղական։
Ձմերուկներ – հոգնակի, Հայցական։
Սիրտ – եզակի, Ուղղական։
Սայլով – եզակի, Գործիական։
Եղունգներն – հոգնակի, Հայցական։

Երկիր Նաիրի

Ինչո՞ւ է շարքը կորչվում «Երկիր Նաիրի»։ Համացանցից տեղեկություններ գտի՛ր Նաիրիի մասին։
«Երկիր Նաիրի», շարքը Վահան Տերյանը գրել է 1916 թվականներին։ Այս շարքում նկարագրվում են բանաստեղծի հայրենասիրական ապրումները։Շարքը կոչել է «Երկիր Նաիրի» ի պատիվ Հայաստանի հնագույն անվանումներից մեկի։
Տերյանը փորձում է ցույց տալ իր հայրենասիրությունը։

Կարդա՛ «Որպես Լայերտի որդին, որպես» բանաստեղծությունը։

1․ Դո՛ւրս գրիր անծանոթ բառերը և բացատրի՛ր։
2․ Համացանցի օգնությամբ փորձիր պարզել, թե ովքեր են Լաերտն ու Ուլիսը, տեղեկություններ հավաքի՛ր նրանց մասին։
Գլխավոր դերում Ուլիսն էր։ Նա կարոտել էր իր երկիրը և վերադառնում իր հայրենիք։ Ասում է թե ինչի է պատրաստ հանուն իր հայրենիքի, ինչերի միջով է անցել հանուն հայրենիքի։

Արյուն

Արյան մեծ քանակի կորուստների դեպքում պակասում է էրիթրոցիտների և հեմոգլոբինի քանակը, ընկնում է արյան ճնշումը: Արյան զանգվածի 1/3-ի կորուստը կյանքին վտանգ է սպառնում: Այդպիսի դեպքերում հիվանդին փոխներարկում են առողջ մարդուց վերցված արյուն: Փոխներարկման համար դոնորից վերցված արյան վրա նախապես ավելացնում են հակամակարդիչ նյութ և փակ անոթում պահում սառը պայմաններում: Ագլյուտինացիան առաջանում է այն պատճառով, որ էրիթրոցիտների մակերեսին կան որոշակի սպիտակուցներ՝ ագլյուտինոգեններ (հակածիններ), որոնք ռեցիպիենտի արյան պլազմայում փոխազդեցության մեջ են մտնում ագլյուտինինների (հակամարմինների) հետ: Այդ գործոնը հատուկ սպիտակուցային նյութ է, որն առաջին անգամ հայտնաբերվել է ռեզուս-մակակ կապիկի էրիթրոցիտներում: Մարդկանց 85%-ի մոտ էրիթրոցիտներում առկա է ռեզուս գործոնը, ուստի նրանք կոչվում են ռեզուս դրական (Rh+), իսկ 15% մարդկանց էրիթրոցիտներում այն բացակայում է (Rh−): Եթե ռեզուս դրական արյունը ներարկվում է ռեզուս բացասական արյուն ունեցող մարդկանց, ապա վերջիններիս արյան մեջ, ի պատասխան օտարածին սպիտակուցի, առաջանում են հակամարմիններ: Բոլոր այն դեպքերում, երբ այդպիսի մարդկանց երկրորդ անգամ են ներարկում ռեզուս դրական արյուն, տեղի է ունենում էրիթրոցիտների քայքայում, հիվանդը կորցնում է գիտակցությունը և կարող է մահանալ:

Համատեղելիություն՝ ըստ արյան խմբերի:

Արյան 4-րդ խումբն ունիվերսալ է արյուն ընդունելու տեսանկյունից, սակայն կարող է դոնոր հանդիսանալ միայն 4-րդ-ի համար:

2-րդ խումբը կարող է արյուն ընդունել 2-րդից ու 1-ինից, իսկ դոնոր լինել՝ 2-րդի և 4-րդի համար:

3-րդ խումբն արյուն ընդունում է 3-րդից ու 1-ինից, իսկ դոնոր կարող է լինել 3-րդի ու 4-րդի համար:

1-ին խումբն արյուն ընդունում է 1-ինից, սակայ ունիվերսալ դոնոր է հանդիսանում բոլորի համար:

7. Համատեղելիություն՝ ըստ պլազմայի:

4-րդ խումբը կարող է պլազմա ստանալ միայն 4-րդից ու հանդիսանում է որպես պլազմայի ունիվերսալ դոնոր ցանկացած խմբի արյան համար:

2-րդ խումբը կարող է ստանալ 2-րդից ու 4-րդից, սակայն դոնոր լինել՝ միայն 2-րդի ու 1-ինի համար:

3-րդը կարող է պլազմա ստանալ 3-րդից ու 4-րդից, բայց դոնոր լինել 3-րդի ու 1-ինի համար:

1-ինը ունիվերսալ ստացող է հանդիսանում, սակայն պլազմա կարող է տալ միայն 1-ինին:

Արյան մակարդում: Արյան խմբեր: Ռեզուս գործոն: Արյան փոխներարկում

Արյան մակարդումը:

Արյան մակարդումն օրգանիզմի պաշտպանական ռեակցիան է, որի հետևանքով խցանվում է վնասված անոթի լուսանցքը և կանխվում հետագա արյունահոսությունը: Բացի այդ, արյան մակարդումը խոչընդոտում է վնասված անոթի պատից հիվանդաբեր մանրէների թափանցումն օրգանիզմ:

Մակարդումը կատարվում է հետևյալ կերպ. անոթի պատի վնասման ժամանակ արյան թիթեղիկները՝ թրոմբոցիտները, հպվելով վնասված անոթի անհարթ մակերեսին, հեշտությամբ քայքայվում են, որի շնորհիվ արյան պլազմա է արտազատվում հատուկ ֆերմենտ: Վերջինս ազդում է արյան պլազմայում լուծված պրոթրոմբին սպիտակուցի վրա`  նրան դարձնելով անլուծելի թելանման ֆիբրին:

Ֆիբրինի թելիկներն առաջացնում են ցանց, որի մեջ պահվում են արյան բջջային տարրերը, և առաջանում է խցան՝ թրոմբ, որը և փակում է վնասված անոթի լուսանցքը: Հետագայում թրոմբը լուծվում է, իսկ անոթի վնասված մասը՝ վերականգնվում: Արյան մակարդումը տեղի է ունենում 3−8 րոպեում, ընդ որում, որքան փոքր է անոթի լուսանցքը, այնքան մակարդումն ավելի արագ է կատարվում:

ris38.jpg

Ուշադրություն

Արյան մակարդման արագությունը կախված է նաև ջերմաստիճանից. բարձր ջերմաստիճանում այն արագանում է, իսկ ցածրում՝ դանդաղում:

Արյան մակարդմանը նպաստող գործոններից են կալցիումի իոնները և K վիտամինը: Ժամանակ առ ժամանակ լյարդի բջիջներում առաջանում է հեպարին կոչվող հակամակարդիչ նյութը և մղվում արյան հուն, որպեսզի անոթներում արյունը չմակարդվի կամ առաջացած մանր թրոմբները լուծվեն, հակառակ դեպքում կարող է խանգարվել արյան շարժումն անոթային համակարգում:

Արյան մակարդման գործընթացը կարող է խանգարվել տարբեր պատճառներից, որի հետևանքով արյան անոթի վնասվածքից տեղի է ունենում երկարատև արյունահոսություն: Օրինակ` ժառանգականորեն պայմանավորված հեմոֆիլիա հիվանդության ժամանակ արյունը չի մակարդվում, և անոթի պատի ամենաչնչին վնասվածքը վտանգավոր է կյանքի համար:

trombocity.jpg

Արյան փոխներարկում:

Արյան մեծ քանակի կորուստների դեպքում պակասում է էրիթրոցիտների և հեմոգլոբինի քանակը, ընկնում է արյան ճնշումը: Արյան զանգվածի 1/3-ի կորուստը կյանքին վտանգ է սպառնում: Այդպիսի դեպքերում հիվանդին փոխներարկում են առողջ մարդուց վերցված արյուն: Արյուն տվող անհատը կոչվում է դոնոր, իսկ ընդունողը՝ ռեցիպիենտ:

dieta_krovi.jpg

Փոխներարկման համար դոնորից վերցված արյան վրա նախապես ավելացնում են հակամակարդիչ նյութ և փակ անոթում պահում սառը պայմաններում: Նախկինում արյան փոխներարկման փորձերը մատնվում էին անհաջողության: Պատճառն այն էր, որ հաճախ դոնորի արյան էրիթրոցիտներն ռեցիպիենտի արյան մեջ կպչում էին միմյանց, սոսնձվում և փաթիլավորվում: Այդ երևույթը կոչվում է ագլյուտինացիա: Նման դեպքում էրիթրոցիտներն արագ քայքայվում են, և հիվանդի վիճակը խիստ ծանրանում է:

Ագլյուտինացիան առաջանում է այն պատճառով, որ էրիթրոցիտների մակերեսին կան որոշակի սպիտակուցներ՝ ագլյուտինոգեններ (հակածիններ), որոնք ռեցիպիենտի արյան պլազմայում փոխազդեցության մեջ են մտնում ագլյուտինինների (հակամարմինների) հետ:

Արյան խմբեր:

b4df33a2dfa7ff8737860a49981f6100.jpg

Ուշադրություն

Բացահայտվել է, որ էրիթրոցիտների մակերեսին կարող են լինել A և B ագլյուտինոգեններ, իսկ պլազմայում՝  α և β ագլյուտինիններ:

Ըստ նրանց առկայության` տարբերում են արյան չորս խմբեր (տե՛ս աղյուսակը): Այսպես` որոշ մարդկանց (արյան I խումբ) էրիթրոցիտներում բացակայում են A և B ագլյուտինոգեններ, իսկ պլազմայում առկա են α և β ագլյուտինիններ: Արյան II խումբ ունեցող մարդկանց էրիթրոցիտներում լինում են միայն A ագլյուտինոգեններ, իսկ պլազմայում՝ β ագլյուտինիններ: Արյան III խումբ ունեցող մարդկանց էրիթրոցիտներում լինում են B ագլյուտինոգեններ, իսկ պլազմայում՝ α ագլյուտինիններ:

Արյան IV խումբ ունեցող մարդկանց էրիթրոցիտներում կան A և B ագլյուտինոգեններ, իսկ պլազմայում  ագլյուտինիններ չկան: Այսպիսով` արյան I խմբին պատկանող մարդկանց արյունը կարելի է ներարկել բոլորին, որովհետև նրանում չկան A և B ագլյուտինոգեններ, II և III խմբերին պատկանող արյունը կարելի է ներարկել համապատասխանորեն իրենց և IV խմբերին: IV խմբին պատկանող մարդկանց արյունը կարելի է ներարկել միայն IV խմբի արյուն ունեցող մարդկանց (տե՛ս աղյուսակը): Այդ պատճառով արյան I խումբը համարվում է համընդհանուր դոնոր, իսկ IV խումբը՝ համընդհանուր ռեցիպիենտ:

Եթե չկատարվի արյան խմբերի ճիշտ ընտրությունը, ապա փոխներարկման ժամանակ արյուն ընդունող օրգանիզմում կարող է տեղի ունենալ ագլյուտինացիա` էրիթրոցիտների քայքայում, և ավարտվել մահով: Արյան խմբերը որոշող հակածինները ժառանգաբար փոխանցվում են սերնդեսերունդ և չեն փոխվում կյանքի ընթացքում: Մարդկանց 40−50%-ը ունի առաջին խմբի արյուն, 30−40%-ը` երկրորդ, 10−20%-ը՝ երրորդ, իսկ 5%-ը՝ չորրորդ խումբ:

Untitled-1.png

Ռեզուս գործոն:

Այդ գործոնը հատուկ սպիտակուցային նյութ է, որն առաջին անգամ հայտնաբերվել է ռեզուս-մակակ կապիկի էրիթրոցիտներում: Մարդկանց 85%-ի մոտ էրիթրոցիտներում առկա է ռեզուս գործոնը, ուստի նրանք կոչվում են ռեզուս դրական (Rh+), իսկ 15% մարդկանց էրիթրոցիտներում այն բացակայում է (Rh−): Եթե ռեզուս դրական արյունը ներարկվում է ռեզուս բացասական արյուն ունեցող մարդկանց, ապա վերջիններիս արյան մեջ, ի պատասխան օտարածին սպիտակուցի, առաջանում են հակամարմիններ: Բոլոր այն դեպքերում, երբ այդպիսի մարդկանց երկրորդ անգամ են ներարկում ռեզուս դրական արյուն, տեղի է ունենում էրիթրոցիտների քայքայում, հիվանդը կորցնում է գիտակցությունը և կարող է մահանալ:

vliyanie-otritsatelnogo-rezus-faktora-materi-na-polozhitelnyiy-rezus-faktor-u-rebenka-460x303.jpg

Համատեղելիություն՝ ըստ արյան խմբերի:

Արյան 4-րդ խումբն ունիվերսալ է արյուն ընդունելու տեսանկյունից, սակայն կարող է դոնոր հանդիսանալ միայն 4-րդ-ի համար:

2-րդ խումբը կարող է արյուն ընդունել 2-րդից ու 1-ինից, իսկ դոնոր լինել՝ 2-րդի և 4-րդի համար:

3-րդ խումբն արյուն ընդունում է 3-րդից ու 1-ինից, իսկ դոնոր կարող է լինել 3-րդի ու 4-րդի համար:

1-ին խումբն արյուն ընդունում է 1-ինից, սակայ ունիվերսալ դոնոր է հանդիսանում բոլորի համար:

7. Համատեղելիություն՝ ըստ պլազմայի:

4-րդ խումբը կարող է պլազմա ստանալ միայն 4-րդից ու հանդիսանում է որպես պլազմայի ունիվերսալ դոնոր ցանկացած խմբի արյան համար:

2-րդ խումբը կարող է ստանալ 2-րդից ու 4-րդից, սակայն դոնոր լինել՝ միայն 2-րդի ու 1-ինի համար:

3-րդը կարող է պլազմա ստանալ 3-րդից ու 4-րդից, բայց դոնոր լինել 3-րդի ու 1-ինի համար:

1-ինը ունիվերսալ ստացող է հանդիսանում, սակայն պլազմա կարող է տալ միայն 1-ինին:

Արյուն

Արյան գործառույթները: Արյունը հեղուկ շարակցական հյուսվածք է: Այն օրգանիզմի բոլոր բջիջներին մատակարարում է թթվածին և սննդանյութեր, այնտեղից հեռացնում է ածխաթթու գազը և կենսագործունեության արգասիքները: Արյան մեջ են անցնում ներզատական գեղձերում մշակված կենսաբանական ակտիվ նյութերը (հորմոնները), որոնք կարգավորում են օրգան համակարգերի գործունեությունը: Այն նաև նպաստում է օրգանիզմի ներքին միջավայրի քիմիական բաղադրության ու մարմնի կայուն ջերմաստիճանի պահպանմանը: Արյունը նաև կատարում է պաշտպանական դեր վնասազերծում է օտարածին մարմինները։
Էրիթրոցիտներ: Արյան կարմիր ձևավոր տարրերը` էրիթրոցիտները, ունեն երկու կողմից ներհրված սկավառակի տեսք: Այդպիսի կառուցվածքը մեծացնում է նրանց շփման մակերեսն արյան մեջ ներթափանցած գազերի հետ և մեծացնում թթվածին տեղափոխելու օգտակար գործողության  գործակիցը:
Լեյկոցիտներ: Դրանք արյան սպիտակ գնդիկներն են` անգույն, կորիզավոր բջիջներ, չափսերով ավելի մեծ, քան էրիթրոցիտները, սակայն քանակով անհամեմատ ավելի քիչ:

Фразеологизмы

Фразеологизмы

Фразеологизмом называют устойчивый оборот речи. Смысл фразеологизма не определяется значением отдельных слов, которые в него входят: например, «надорвать животы» означает «смеяться», а не «навредить здоровью».

В повседневной речи такие выражения часто используют, несмотря на то, что их грамматика может не соответствовать нормам современного языка. Устойчивые обороты употребляют так, как это сложилось исторически: поминай как звали, за семь верст киселя хлебать, от мала до велика.

Фразеологизмы обогащают речь, придают ей эмоциональную окраску. Они передают отношение говорящего к событию или предмету: положительную или отрицательную оценку, одобрение или осуждение. Их образность понятна носителям языка, в то время как иностранцев может привести в замешательство.

Фразеологизмы могут быть как исконными, то есть связанными с историческими событиями и личностями, обычаями и фольклором, так и заимствованными, пришедшими в русский из других языков. Например, выражение «синий чулок» произошло от английского bluestocking — так в эпоху Просвещения насмешливо называли женщин, увлеченных книгами и наукой.

К системе фразеологизмов также относят идиомы — обороты речи, которые употребляют как единое целое: бить баклушикаши не сваришь. А также крылатые слова — афористические и образные выражения, пришедшие в речь из литературы, публицистики, философии и фольклора. Это могут быть изречения исторических личностей, например выражение «деньги не пахнут», которое приписывают римскому императору Веспасиану, или крылатая фраза Виктора Черномырдина — «хотели как лучше, а получилось как всегда».

Образование фразеологизмов — постоянный процесс. Некоторые устойчивые выражения уходят из речи (наводить тень на плетень, ни богу свечка ни черту кочерга), другие, наоборот, появляются из профессиональной лексики или даже жаргона.

Задание 1. Подберите к фразеологизмам синонимы-наречия. При затруднении обратитесь к словарю:
Ни свет ни заря-рано
На первых порах-вначале
С минуты на минуту-скоро
Не в бровь, а в глаз-точно
Рука об руку-близко
С глазу на глаз-тайно
Рукой подать-близко
На скорую руку-быстро
На край света-далеко
На живую нитку-небрежно
Как снег на голову-неожиданно
В один миг-мгновенно
Изо всех сил-сильно
Кот наплакал-мало
Душа в дущу-дружно
В мгновение-вмиг.

Задание 2.

Объяснить значения данных фразеологизмов и записать в скобках. Составить 10 предложений с любым из данных фразеологизмов.

Возносить до небес (хвалить) – втаптывать в грязь (унижать, оскорблять).
Воспрянуть духом (воодушевляться) – повесить нос (грустить).
Выбиться из сил (уставать) – набраться сил (окрепнуть).
Душа в душу (дружить) – как кошка с собакой (ругаться).
Засучив рукава (усердствовать) – спустя рукава (лениться).
Игра не стоит свеч (не рисковать) – игра стоит свеч (рисковать).
Идти в гору (добиться успеха) – катиться по наклонной плоскости (потерпеть фиаско).
Иметь голову на плечах (умный) – без царя в голове (глупый).
Как по маслу (легко) – через пень колоду (сложно).
Кровь с молоком (красивая) – краше в гроб кладут (уродливая).
На вес золота (ценить кого-то) – яйца выеденного не стоит (бесполезный).
На всех парах (быстро) – черепашьим шагом (медленно).
На край света (далеко) – рукой подать (близко).
Прикусить язык (промолчать) – развязать язык (болтать)

Задание 3

Разгадайте фразеологизмы в картинках

Անվերջ ոչ պարբերական տասնորդական կոտորակներ (Դաս 3)

278.

ա) Դրական և բացասական ամբողջ և կոտորակային թվերն ու 0-ն կոչվում են ռացիոնալ թվեր:
բ) Թիվը, որ կարելի է գրել անվերջ ոչ պարբերական տասնորդական կոտորակի տեսքով, անվանում են իռացիոնալ թիվ։
գ) Ռացիոնալ և իռացիոնալ թվերը միասին անվանում են իրական թվեր։

279.

Այո

280.

4/7, 45/63, 20/41, 5/21, 5/31

281.

Այո

282.

ա) Ռացիոնալ
բ) Ռացիոնալ
գ) Ռացիոնալ
դ) Ռացիոնալ
ե) Իռացիոնալ
զ) Իռացիոնալ

283.

ա) 1, 2, 3, 4,
բ) 5, 6, 7, 8
գ) -1, -2, -3, -4
դ) 0,1, 0,2, 0,3, 0,4
ե) 0,5, 0,6, 0,7, 0,8
զ) 0,(1), 0,(2), 0,(3), 0,(4)
է) 2, 4, 6, 8
ը) 1, 3, 5, 7
թ) 2, 3, 5, 7
ժ) 4, 6, 8, 9
ի) 9, 27, 81, 243
լ) 10, 20, 30, 40


284.

ա) -1, -2
բ) 10, 15
գ) 0,1, 0,2
դ) 31, 41
ե) 4, 6
զ) 21, 35

Գործնական քերականություն

Ենթակա և ստորոգյալ

Նախադասությունն ունի երկու գլխավոր անդամ՝ ենթակա և ստորոգյալ, որոնք իրար հավասարազոր անդամներ են:

Նախադասության այն անդամը, որը մի բան է անում, լինում կամ դառնում, կոչվում է ենթակա:

Ենթական դրվում է ուղղական հոլովով և պատասխանում է ո՞վ, ովքե՞ր, ի՞նչ, ինչե՞ր հարցերին: Ենթական արտահայտվում է՝

  • գոյականով, որը կարող է լինել անձ, իր, երևույթ, հասկացություն և այլն, օրինակ՝
    • Ուսուցիչը օգնեց նրան:
    • Գիրքը անմիջապես գրավեց իր յուրահատուկ ոճով:
  • այն բոլոր դերանուններով, որոնք ցույց են տալիս անձ կամ իր, օրինակ՝
    • Մենք դա լավ էինք հասկանում:
    • Ամեն ոք գիտեր ճշմարտությունը:
  • փոխանուն ածականով, որը հոդ է ստանում և գործածվում գոյականաբար, օրինակ՝
    • Գեղեցիկը միշտ աչք է շոյում:
    • Սևը նրան դուր չեկավ:
  • փոխանուն թվականով, օրինակ՝
    • Երեքն իմ սիրելի թիվն է:
  • Բայի անդեմ ձևերով՝ անորոշ, ենթակայական, հարակատար դերբայներով, օրինակ՝
    • Երգելը նրա սիրելի զբաղմունքն էր:
    • Օջախդ պահող կա:
    • Երջանկացածը պտտվում էր բոլորի շուրջ:
  • Բառակապակցությամբ, օրինակ՝
    • Երդումը դրժելը մեծագույն հանցանք էր:
    • Նրան օգնեց մարդկանց բուժելը:

Նախադասության այն անդամը, որ արտահայտում է հատկանիշ և այն վերագրում ենթակային ժամանակի մեջ, կոչվում է ստորոգյալ:

Ստորոգյալն արտահայտվում է դիմավոր բայաձևով և լինում է երկու տեսակ՝ պարզ և բաղադրյալ:

Միայն խոնարհված բայով կազմված ստորոգյալը կոչվում է պարզ ստորոգյալ:

Եթե ստորոգյալն արտահայտված է բաղադրյալ ժամանակաձևով, օրինակ՝ երգում են, ապա հատկանիշն արտահայտում է ձևաբայը (կախյալ դերբայը), իսկ վերագրումը կատարում է օժանդակ բայը: Երգելու հատկանիշն արտահայտում է դերբայը, իսկ վերագրումը կատարվում է են օժանդակ բայով: Իսկ եթե ստորոգյալը պարզ ժամանակաձև է, ապա հատկանիշն արտահայտվում է բայահիմքով՝ երգեց-, իսկ վերագրումը՝ վերջաորությամբ՝ -ին:

Պարզ ստորոգյալն արտահայտվում է՝

  • բայի բոլոր եղանակների բոլոր ժամանակաձևերով,
  • բայի կրկնությամբ, օրինակ՝
    • Գնում է, գնում, հասնում մի երկիր:
    • Լինում է, չի լինում, մի թագավորություն է լինում:
  • հարադրավոր բայերով, օրինակ՝
    • Լող է տալիս ջրերում:
    • Պար է գալիս խնդագին:

Բաղադրյալ ստորոգյալը կազմված է երկու մասից՝ ստորոգելիից և հանգույցից:

Ստորոգելին արտահայտում է հատկանիշ, օրինակ՝ կարմիր, իսկ հանգույցը կատարում է դրա վերագրումը, օրինակ՝ էր:

Նրա հագուստը կարմիր էր:

Ստորոգելին արտահայտվում է գոյականով, ածականով, դերանունով, թվականով, դերբայով և դիմավոր բայի՝ հանգույցի հետ կազմում է բաղադրյալ ստորոգյալ:

  • Այցելուն բժիշկ էր:
  • Մոտեցողները հինգն են:
  • Քո արածը օգնել չէր:

Որպես հանգույց կարող են հանդես գալ լինել, դառնալ, թվալ և վերացական այլ բայեր:

Պարզ ստորոգյալներում է-ն կոչվում է օժանդակ բայ, իսկ բաղադրյալ ստորոգյալներում՝ հանգույց:


 Ընդգծիր ենթականերն ու ստորոգյալները:

1. Կենսաբանների փորձերից ձանձրացած դելֆինները (ենթակա) հացադուլ են հայտարարում (պարզ ստորոգյալ):

2. Օձի թույնը (ենթակա)  բժշկության մեջ շատ արժեքավոր է :

3. Գերմանացի մի կոնստրուկտոր (ենթակա)  մթության մեջ տեսնող և հաչող արհեստական շուն է պատրաստել (ստորոգյալ):

4. Հնդկաստանի բնակիչները (ենթակա)  ութ հարյուր լեզվով ու բարբառով են խոսում (ստորոգյալ):

5. Աղմուկի միջից մեզ էին հասնում (ստորոգյալ) օգնության հուսահատ կանչերը (ենթակա):

2.Բաց թողած տեղերում դիր տրված ենթականերից մեկը՝ համաձայնեցնելով ստորոգյալի հետ:

1. Մի տան պատուհանից ճրագի սպիտակ շողերը երևում էին(երևալ)

2. Գարնան արևոտ օրերը ինձ հիշեցրին (հիշեցնել), որ մայիսն է:

3.  Քամին հալածել է(հալածել) մառախուղի թանձր քուլաները:

4. Ճապոնիայում թողարկվել էին(թողարկվել) ծայրին փոքրիկ լամպ ունեցող գրիչներ։

Քամին, օրեր, շող, գրիչներ

2. Գտիր համաձայնության սխալները:

• Մի մասը լռում են։
Մի մասը լռում է։

• Ընդունվում է պատվերներ:
Ընդունվում են պատվերներ։

• Ամեն մի զինվոր ու հրամանատար իրենց պարտքը պիտի կատարեն։
Ամեն մի զինվոր ու հրամանատար իրենց պարտքը պիտի կատարի։

• Պահանջվում է վարորդներ:
Պահանջվում են վարորդներ։

3․ Ընդգծիր ենթակաները, ըստ անհրաժեշտության կետադրիր:

• Լճում ձկների տեսակները շատացել են, և կերի պակաս է նկատվում:

• Մեր Երկրի հետ ինչ-որ Աստղակերպ կամ փոքր մոլորակ է ընդհարվել:

• Չղջիկը շատ նուրբ լսողություն ունի:

• Ամենուրեք բավականաչափ կենդանիներ կային , և մարդիկ չէին մտածում դրանց վերանալու մասին:

• Ժամանակին հսկաներ են ապրել , և այդ ձորերը նրանց համար առուներ են եղել:

• Դու քաջ ես ,ու անձնվեր և կարդարացնես մեր հույսերը:

Մեղուներն ու ճանճերը այդ քիմիական միացությունից չափազանց ագրեսիվ են դառնում:

Աշունը շուկան լցրել է մրգերով և անտառները գույներով:

• Նավի հսկա սուր քիթը ճեղքում էր ջուրը և առաջ սլանում:

Վագրը ծառի ետևից մռնչաց և անտառը սարսափեց: