1. Արևելքի երկրները իրենց զարգացման մակարդակով բավականին հետ էին եվրոպական առաջատար երկրներից։ Գլխավոր պատճառը ստեղծված հասարակության բնույթն էր։ Նոր դարաշրջանում երկար ժամանակ այդ հասարակությունը մնաց անփոփոխ, այդ պատճառով անվանվել էր ավանդական հասարակություն։ Նրան բնորոշ են մարդկանց՝ սովորույթների և ավանդույթների վրա հիմնված հոգևոր կյանքը, ապրելակերպը և հարաբերությունները։
2. Այդպիսի հասարակություններ գոյություն ունեին Արևելքի երկրներում՝ Օսմանյան կայսրություն, Իրան, Հնդկաստան, Չինաստան, Ճապոնիա։ Իմ կարծիքով, ոչ Հայստանը չի մտնում այդ երկրների մեջ։
3. Երկիրը բաժանված էր փաշայությունների, որոնք կառավարում էին փաշաները։ Օսմանյան սուլթաններին չհաջողվեց ստեղծել ամուր վարրական, տնտեսական, մշակութային կառույց։ Օսմանյան տերությունում ապրում էին բազմաթիվ ժողովուրդներ։ Արտադրության, առևտրի և մշակույթի ոլորտներում առավելապոս զբաղված էին հուները, հայերը, արաբները, ասորիները և այլն։
4. Վերջիններս լայնորեն օգտագործում էին տերութան հպատակ ժողովուրդների, քրիստոնաների ազատագրական պայքարը։ Տերության անկումային ընթացքից փուրքական վերնախավը փորձում էր դուրս գալ բարենորոգումների ճանապարհով։ Փորձեցին ուժեղացնել բանակը, կառավարման համակարգը և զիջումների միջոցով կանխել հպատակ քրիստոնյա ժողովուրդների պայքարը։ Բայց նրանց մոտ չստացվեց, որովհետև նրանք նաև Ռուսաստանի հետ պատերազմի մեջ էին և զուգահեռ չէին կարողանում լուծել իրենց խնդիրները։ 1829 թ-ի սեպտեմբերի 2-ին Ադրիանապոլսում կնքվել է պայմանագիր, որով Ռուսաստանին են անցել Սև ծովի կովկասյան ափը (մինչև Բաթումից հյուսիս ընկած շրջանը), Ախալցխայի փաշայության մի մասը՝ Ախալցխա և Ախալքալաք քաղաքներով: 
Օսմանան տերությունում ազդեցություն ստանալու, նրա տարածքների համար մեծ տերությունների միջև ծավալված պայքարը միջազգային դիվանագիտության մեջ XVIIIդ․ երկրորդ կեսին ձևակերպվեց Արևելյան հարց անունով։ Մեծացավ տերության կախվածությունը այլ եվրոպական պետություններից:
5. XVIIIդ․ վերջում սկսվեց բարենորոգումների ուղով զարգացումը։ Ստեղծվեցին նոր զինվորական ստորաբաժանումներ և հիմնվեցին ռազմանակն ուսումնարաններ։ Iսկ Մահմուդ II-ը 1826թ․ վերացրեց օսմանյան բանակի ենիչերիական ստորաաժանումները։ Բայց ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ Օսմանյան կայսրությունը պարտություն կրեց և ստիպված սկսեց ճանաչել Հունաստանի անկախությունը։ Բայց որոշ ժամանակ հետո 1839թ․ սկսվեց արևմտյան բարենորոգումների նոր փուլ։ Նախատեսվում էր ապահովել մուսուլմանների իրավահավասարություն մուսուլմանների հետ։ Բայց դա նրանց մոտ չստացվեց։
6. Իրանը նոր ժամանակների խոշոր երկրներից էր։ XVIIթ․ կեսերից Իրանը մտավ անկման ժամանակաշրջան։ Պետություն ղեկավարում էր շահը։ Պետությունը բաժանված էր խանությունների, որոնք ղեկավարում էին խաները։ 1722թ․ անկում ապրեց Սեֆյան արքայատոհմը։ Սակայն որոշ ժամանակ անցավ և Նադիր շահը եկավ և կարճ ժամանակով Իրանին դուրս բերեց այդ վիճակից և ստեղծեց ուժեղ պետություն։ Բայց նրանից հետո երկրիը նորից թուլացավ։ 1796թ․ Իրանում հաստատվեց Ղաջարների թյուրքական ցեղի հարստությունը։ Այդ ցեղի առաջնորդը, հիմնադիրը, խանը Աղա Մոհամմադն էր։ Բայց նրան չհաջողվեց ուժեղացնել երկիրը և մեկ տարի անց նրան Շուշիում քնած ժամանակ սպանեցին։ Նրա և Ռուսաստանի միջև շարունակվում էր Կովկասի համար պատերազմը, որը ավարտվեց Ռուսաստանի հաղթանակով։
7. 1828 թվականի Փետրվարի 10-ին կնքվեց Թուրքմենչայի հաշտության պայմանագիրը՝ Ռուսաստանի և Իրանի միջև։ Պայմանագրով Ռուսաստանին անցան Երևանի ու Նախիջևանի խանությունները, և Իրանը Ռուսաստանին վճարեց 20 միլիոն ռուբլի ռազմատուգանք։ Այս պատերազմից հետո Ռուսաստանը սկսում է կապիտալ ներդրումներ կատարել Պարսկաստանում, որով ոչ միայն այդ երկրի հյուսիսը, այլև Կասպից ծովը վերցնելով իր ազդեցության տակ։
8. 1841թ․ ստերագրված առևտրական պայմանագրով անգլիացիները կարող էին, հսկել Իրանի տնտեսությունը։ Իրանը կորցնելով իր ամբողջ ուժը, Նոր դարերի երկրորդ փուլում վերածվեց Անգլիայի և Ռուսաստանի կիսագաղութի։

Մարդը որպես արժեք ըստ շատ փիլիսոփաների ինչպիսինք են Սոկրատեսը, Վլատոնը բարոյականություն է։ Այսինքն մարդու կարևոր արժեքը բարոյականությունն է, պարտքը, առաքինությունը, պարտավորությունն ու բարոյագիտությունը։ Մարդն ինքը չէ, որ որոշում է իր արժեքը, այն որոշվում է իր ապրած կյանքով, արած և չարած գործերով։ Մենք ունենք տարբեր ցանկություններ և պահանջներ, որոնք էլ ունեն իրենց արժեքները։ Մենք արժևորում ենք մեր ունեցածը և ձգտում ավելիին։ Երբ մարդկանց արժեքները համընկնում են այդ հարաբերությունները լինում են երկարատև ու որակյալ։ Երբ անհասկանալի մի բան մեզ ստիպում է օգտվել ուրիշի միամտությունից մենք ի վիճակի ենք հասկանալ, տեսնել զգալ, որ դիմացինին վատ կլինի։ Բայց նախընտրում ենք գցել մեր կասկածները գիտակցության հեռու անկյունում և արդարացնել ինքներս մեզ։ Բայց, երբ մենք օգնում ենք ենք անօգնական որևէ մեկին, լավ գործ ենք անում, մենք սիրում ենք, երբ բոլորը լսում են մեզ ու հայտնում ենք ողջ աշխարհին, սակայն դրանով չէ որոշվում և մարդիկ չեն որոշում մեր արժեքը մեր կյանքում։

Առաջադրանքները պետք է լուծել երկու անհայտով հավասարումների համակարգերի կիրառմամբ։

1) Դպրոցականները էքսկուրսիա գնացին: Նրանք վերադարձան այլ ճանապարհով, որ 7 կմ-ով կարճ էր առաջինից: Որքա՞ն է յուրաքանչյուր ճանապարհի երկարությունը, եթե դպրոցականներն ընդամենը անցան 41 կմ:
41-7=34
34:2=17
17+7 = 24

x+7+x=41
2x = 41 — 7
2x = 34
x =34/2
x = 17
x + 7 = 24

2) Դպրոցը ձեռք բերեց 4 բազկաթոռ և 2 սեղան, դրանց համար վճարելով 36 000 դրամ: Եթե գնվեր 2 բազկաթոռ և 3 սեղան, ամբողջ գնումը 14 000 դրամ-ով պակաս կլիներ: Առանձին-առանձին որքա՞ն  արժեն բազկաթոռը և սեղանը:
Բազկաթոռ-8000
Սեղան-2000

3. x = 280
y = 148
4.
19+19=38

6. x = 36
y = 48

7. x = 19
3x = 57

9. x = 23
4x = 92

Թեստեր

1. 2) 13
   2. 2) 24
   3. 1) 5

Վերաբերական կոչվում են այն բառերը, որոնք արտահայտում են խոսողի իմացական կամ գնահատողական վերաբերմունքը և եղանակավորում կամ երանգավորում են նախադասությունը կամ որևէ անդամ։ Ըստ իրենց արտահայտած վերաբերմունքային կամ երանգային իմաստի վերաբերականները լինում են․

1. հաստատական
2. գնահատողական
3. ժխտական
4. սաստկական
5. երկբայական
6. սահմանափակման

1. Հաստատական վերաբերականներ։ Արտահայտում են խոսողի հաստատական վերաբերմունքը գործողության կամ եղելության նկատմամբ։ Հաստատական վերաբերականներն են՝ այո՛, արդարև, անշո՛ւշտ, իհարկե, իրավ, անպատճառ, անկասկած, անտարակույս, անպայման, իրոք, իրոք որ, իսկապես որ, հարկավ, հիրավի, իսկևիսկ։ Հաստատական երանգ են արտահայտում նաև որոշ կապակցություններ՝ առանց այլևայլության, ինչ էլ լինի, ինչ գնով էլ լինի, ինչպես չէ,
2. Գնահատողական վերաբերականներ։ Արտահայտում են խոսողի խրախուսական, հավանության, զղջման կամ կարեկցական վերաբերմունքը գործողության կամ եղելության նկատմամբ։ Գնահատողական վերաբերականներն են՝ բարեբախտաբար, դժբախտաբար, ցավոք, տարաբախտաբար, ախր, չէ որ։
3. Ժխտական վերաբերականներ։ Ոչ պատասխանական բառը և չէ ժխտական բայը գործածվելով ժխտական նախադասության հետ, շեշտում են ժխտումը և դառնում ժխտական վերաբերականներ։
4. Սաստկական վերաբերականներ։ Դրվելով նախադասության այս կամ այն անդամի վրա՝ սաստկական վերաբերականները շեշտում, սաստկական երանգ են հաղորդում նրան։ Սաստկական վերաբերականներն են՝ անգամ, էլ, ևեթ, հենց, իսկ, մանավանդ, նամանավանդ, նույնիսկ, մինչև իսկ, մինչև անգամ։
5. Երկբայական վերաբերականներ։ Արտահայտում են խոսողի երկբայական, այսինքն թվացող կամ հավանական վերաբերմունքը եղելության կամ գործողության նկատմամբ։ Երկբայական վերաբերականներն են՝ արդյոք, ասես, ասես թե, գուցե, միգուցե, դիցուք, դիցուք թե, երևի, թերևս, կարծեմ, կարծես, կարծես թե, իբր, իբր թե, իբր(և) թե, չլինի, չլինի թե և այլն։
6. Սահմանափակման վերաբերականներ։ Դրվելով նախադասության այս կամ այն անդամի վրա՝ սահմանափակման վերաբերականները առանձնացնում, սահմանազատում են նրան։ Սահմանափակման վերաբերականներն են գոնե, գեթ, լոկ, սոսկ, թեկուզ, միայն, միայն թե, միմիայն։

Վերաբերականների կազմությունը և ուղղագրությունը։

Վերաբերականներն ըստ կազմության լինում են պարզ, բարդ և ածանցավոր։

Պարզ վերբերականներ են՝ ահա, անգամ, գեթ, գոնե, իբր, իսկ, թող, լոկ, խո, խոմ, հենց, հո, մանավանդ, ոչ և այլն։

Բարդ վերաբերականներն են՝ իբր թե, իբրև, իրավ որ, իրոք որ, թերևս, թեկուզ, կարծես, միգուցե, միթե, մինչև անգամ, մինչև իսկ, նույնիսկ և այլն։

Ածանցավոր և բարդածանցավոր վերաբերականներն են՝ անկասկած, անպատճառ, անտարակույս, բարեբախտաբար, դժբախտաբար, տարաբախտաբար, իսկապես, միայն և այլն։

Բարդ վերաբերականները գրվում են կա՛մ միացած, կա՛մ անջատ բաղադրիչներով։

1. Միացած բաղադրիչներով գրվում են՝ ահավասիկ, թեկուզ, թերևս, իբրև, իհարկե, միգուցե, միթե, նամանավանդ, նույնիսկ և այլն։

2. Անջատ կամ հարադրությամբ գրվում են թե, որ շաղկապներով, ինչպես նաև իսկ, անգամ և մի քանի այլ բաղադրիչներով հարադրված հետևյալ վերաբերականներ՝ ասես թե, դժվար թե, իբր թե, իբրև թե, կարծես թե, հազիվ թե, չլինի թե, իսկապես որ, իրավ որ, իրոք որ, իսկ և իսկ, ըստ երևույթին, մինչև անգամ, մինչև իսկ և այլն։

Վերաբերականների կետադրությունը

1. Ամբողջ նախադասությունը կամ եղելությունը եղանակավորող վերաբերականներն առանձին հնչերանգով անջատվում են նախադասության անդամներից։ Գրավոր խոսքում այդ անջատումը կատարվում է ստորակետով։

2. Խոսողի հարցական վերաբերմունքն արտահայտող երկբայական վերաբերակնների վրա կարող է դրվել հարցական նշան։

Երբ հարցումը կոնկրետանում է նախադասության որևէ անդամի վերաբերյալ, վերաբերակնները հարցական նշան չեն ստանում։

3. Այո, ոչ պատասխանական բառերն ու չէ–ն որպես վերաբերական գործածվելիս շեշտվում են։

Առաջադրանքներ

1․ Վերաբերականները խմբավորե՛լ ըստ տեսակների։
Բարեբախտաբար, արդարև, անշուշտ, միայն, ահավասիկ, ի դեպ,
անպատճառ, ահա,անպայման, իսկապես, իրոք, հիրավի, ո՛չ, չէ՛, գուցե, երևի,
իմիջիայլոց, թերևս, կարծեմ, կարծես, միգուցե, այնուամենայնիվ, մի՞թե, արդյոք,
երանի, ցավոք, նույնիսկ, մանավանդ, մինչև իսկ, գեթ, լոկ, գոնե, կարծես թե,
սոսկ, միայն թե, անկասկած, հապա, մի, համենայն դեպս, այսուհետ։

հաստատական՝ անշուշտ, անպատճառ, իսկապես, իրոք, հիրավի, անկասկած, անպայման, արդարև
ժխտական ՝ ո՛չ, չէ՛
երկբայական՝ գուցե, երևի, թերևս, կարծեմ, կարծես, կարծես թե,
միգուցե, մի՞թե, արդյոք
զգացական՝ բարեբախտաբար, երանի, ցավոք
սաստկական՝ նույնիսկ, մանավանդ, մինչև իսկ
սահմանափակման՝ գեթ, լոկ, գոնե, սոսկ, միայն թե, միայն
ցուցական՝ ահա, ահավասիկ
կամային՝ հապա, մի
զիջական՝ ի դեպ, իմիջիայլոց, համենայն դեպս, այսուհանդերձ, այնուամենայնիվ

2․ Գտի՛ր վերաբերականները.

Մի՞թե վերջին պոետն եմ ես,
Վերջին երգիչն իմ երկրի,
Մա՞հն է արդյոք, թե նի՞նջը քեզ
Պատել, պայծառ Նաիրի։

Վտարանդի, երկրում աղոտ,
Լուսեղ, քեզ եմ երազում,
Եվ հնչում է, որպես աղոթք
Արքայական քո լեզուն։

Հնչում է միշտ խոր ու պայծառ,
Եվ խոցում է, և այրում,
Արդյոք բոցե վարդե՞րդ են վառ,
Թե՞ վերքերն իմ հրահրուն։

Ահով ահա կանչում եմ քեզ
Ցոլա, ցնորք Նաիրի՛, —
Մի՞թե վերջին պոետն եմ ես,
Վերջին երգիչն իմ երկրի…

3. Տրված վերաբերականները գրի՛ր ըստ կազմության՝ գոնե, նույնիսկ, իբր, անպատճառ, իբրև թե, ահա, կարծես թե, բարեբախտաբար։
Գոնե—պարզ
Նույնիսկ—բարդ
Իբր—պարզ
Անպատճառ—ածանցավոր
Իբրև թե—բարդ
Ահա—պարզ
Կարծես թե—բարդ
Բարեբախտաբար—բարդածանցավոր։

4. Կետադրի՛ր տրված նախադասությունները։

Իրոք, նրան չէր հաջողվել որևէ աշխատանք գտնել: Ոչ, դա միայն ինձ է վերաբերում: Ընկերս, անշուշտ, միշտ ինձ հետ է: Արդյոք, լուծում ունի այս հարցը:

5. Գտի՛ր վերաբերականները, նշի՛ր տեսակը: 

Իմ ուզածի պես էլ (սաստկական) եղավ: Իհարկե (հաստատական) իմ սրտով է այդ պատմությունը: Գեթ (սահմանափակման) մի բառ ասա, մի բան խոսիր: Ցավոք, մեզնից ոչինչ (ժխտական) կախված չէր: Թերևս (երկբայական) այս մասին նորից խոսենք: Այդ պատմությունը, ո՛չ, չի կարող որևէ դեր ունենալ: 

5. Հարցերին պատասխանի՛ր վերաբերականների միջոցով։

1. Դու վստահո՞ւմ ես ընկերներիդ:
Ոչ
2. Գո՞հ ես  տանն անցկացրածդ օրերից:
Այո
3. Համացանցը քեզ օգնո՞ւմ է:
Այո

Կան բառեր, որոնք արտահայտում են  խոսողի զգացական վերաբեր-
մունքը, ինչպես նաև կոչ, նմանաձայնություն։ Խոսողի զգացական վերաբեր-
մունքը, ինչպես նաև կոչ կամ նմանաձայնություն արտահայտող բառերը կոչվում
են ձայնարկություններ։ Ձայնարկություններ են հետևյալ բառերը՝ վա՜յ, օ՜ֆ, հե՜յ, խը՜շշ և այլն։ Ձայնարկությունները բաժանվում են երեք տեսակի՝ զգացական,
կոչական և նմանաձայնական (կամ բնաձայնական)։
Զգացական են այն ձայնարկությունները, որոնցով խոսողն արտահայտում է
իր զգացական վերաբերմունքը, օրինակ՝ ա՜խ, պա՜հ, ջա՜ն, վա՜խ, ո՜ւխ և այլն։
Կոչական են այն ձայնարկությունները, որոնց միջոցով խոսողը փորձում է
կանչել որևէ մարդու կամ կենդանու կամ էլ հրավիրել նրա ուշադրությունը,
օրինակ՝ է՜յ, էհե՛յ, տո՛, ջո՜ւ-ջո՜ւ, փի՜շտ և այլն։
Նմանաձայնական ձայնարկություններով խոսողը փորձում է արտահայտել
բնության մեջ եղած ձայները, օրինակ՝ խը՜շշ, բը՜զզ, ծի՜վ-ծի՜վ, ճը՜ռռ և այլն։
Ձայնարկությունները նախադասության մյուս բառերից սովորաբար անջատ-
վում են ստորակետով, և նրանց վրա դրվում է բացականչական նշան կամ շեշտ։
Ձայնարկությունների մի մասը բազմիմաստ է։ Օրինակ՝ վա՜յ ձայնարկության
միջոցով խոսողը կարող է արտահայտել զարմանք, ուրախություն, վախ, զայրույթ
և այլն։ Ձայնարկություններից կարող են կազմվել այլ խոսքի մասեր, օրինակ՝
խը՜շշ — խշշալ (բայ) – խշշոց (գոյական) – խշշուն (ածական)։ Ձայնարկությունները
նախադասության անդամ չեն համարվում։

Առաջադրանքներ

1. Տրված նախադասություններում ընդգծի՛ր ձայնարկությունները:
— Փի՜շտ, հեռու գնա ափսեի մոտից:
— Ուխա՛յ, հաճելի է այս ջուրը խմելը:
— Հե՜յ, որտեղ եք:

2. Ձայնարկությունների շարքերի դիմաց գրի՛ր տեսակը, նշի՛ր՝ ինչ են արտահայտում:
Ա.Է՜յ, Էհե՛յ, ծո՜, ա՜, փի՜շտ, տո՜… —կոչական
Բ. ա՛խ, վո՛յ, ո՛ւխ, օ՛, օ՛յ, ջա՛ն, պա՛հ… —զգացական
Գ.ծի՛վ-ծի՛վ, ծուղրուղո՜ւ,խը՜շշ, բը՛զզ, ճը՛ռռ —նմանաձայնական

3. Գրի՛ր տրված ձայնարկությունների կազմությունը՝ ա՛խ, վա՛յ, վա՛յ-վա՛յ, հե՜յ վախ, բը՛զզ, ջա՛ն:

պարզ-ա՛խ,վա՛յ, ջա՛ն,բը՛զզ
բարդ-վա՛յ-վա՛յ , հե՜յ վախ

4. Կետադրի՛ր նախադասությունները.

1. Ա՜յ մարդ, ի՞նչ ենք անելու:

2. Հե՜յ , ո՞ւր եք գնում:

3. Օ՜, ինչպե՞ս, մինչև հիմա գլխի չէի ընկել:

5․ Գտնե՛լ ձայնարկությունները (առոգանության նշանները
դրված չեն) և խմբավորե՛լ ըստ տեսակների։
Վայ, խշշալ, ձայն տալ, ծուղրուղու, հեյ, հարայ կանչել, ճռռոց, օֆ, քչքչոց,
ծիվ-ծիվ, բզզոց, ախ, վաշ-վիշ, ճռվողյուն, ուխայ, թրըխկ, շրխկոց։

Զգացական – վայ, օֆ, ախ, ուխայ
Կոչական – հեյ
Նմանաձայնական – ծուղրուղու, ծիվ-ծիվ, վաշ-վիշ, թրըխկ

Դասի հղում։

Տեսասահիկ։

Այլ հղումներ՝ 1․ 2․ 3․

1. Նշել Իտալիայի աշխարհագրական դիրքի առավելություններն ու թերությունները:
   Իտալիայի աշխարհագրական դիրքը շատ բարենպաստ է, քանի որ այն գտնվում է Միջերկրական ծովի կենտրոնական մասում, որը վաղ ժամանակներից սկսված շատ է օգնել Իտալիայի զարգացմանը: Իտալիայի հարևանները Եվրամիության անդամներ են։ Իտալիան կազմված է մայրցամաքային, կղզային և թերակղզային մասերից: Իտալիան կարող է կապեր հաստատել և՛ ծովային, և՛ ցամաքային ուղություններով։ Իտալիայի աշխարհագրական դիրքի առավելությունները սրանք են: Երկրի թերությունը այն է, որ Իտալիայում տեղումները լինում են ուշ-ուշ։ Եվ քանի որ ամռանը լինում է չոր և շոգ եղանակ, դրանից տուժում է բերքը, քանի որ առաջանում է ոռոգման մեծ խնդիր և անհրաժեշտություն:
   
2. Նշել Իտալիայի բնական պայմանների առավելություններն ու թերությունները:
   Իտալիայի բնական պայմանների գլխավոր առավելությունը տարածքի մեծ լեռնային մասն է։  Իտալիան ունի լավ կլիմա, այնտեղ զարգացած է բուսաբուծությունը, ունի ջրային ավազաններ։ Իսկ թերությունները նրանք են, որ Իտալիան աղքատ է օգտակար հանածոների պաշարներով, այնտեղ անձրևներ ուշ-ուշ են լինում, և դա կարող է վնաս տալ բնությանը։ Իտալիան ունի բնապահպանական խնդիր։
   
3. Ի՞նչ դեր ունի Իտալիան ժամանակակից աշխարհում:
   Ներկայումս Իտալիայի տնտեսությունը երրորդն է Եվրոգոտում և ութերորդը աշխարհում: Այն ունի մադու զարգացվածության բարձր աստիճան և երկրում մարդու կյանքի միջին տևողությամբ վեցերորդն է աշխարհում: Երկիրը մեծ դեր ունի տարածաշրջանի տնտեսական, ռազմական, մշակութային, դիվանագիտական զարգացվածության հարցում: Իտալիայում զարգացած է սպասարկման ոլորտը, քիմիական արտադրությունը, մեքենաշինությունը։ Իտալիայում նաև զարգացած է տուրիզմը, քանի որ Իտալիան թանգարան է բաց երկնքի տակ։ Մի շարք զբոսաշրջիկներ այցելում են Իտալիա՝ տեսնելու Իտալիայի գեղեցիկ և պատմական քաղաքները, և հին շինությունները։
   
4. Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել Իտալիայի հարևան պետությունները, ափերը ողողող ջրային ավազանները, արդյունաբերական խոշոր կենտրոնները:
   
   

Առաջադրանքներ

444. Շրջանագծի շոշափող
445. Ոչ
446. Ոչ

Классная работа

Упражнение 1. Предутренний,Стеклянный, Звериный,осиный,деревянный,машинный,традиционный,огненный,телефонный,песчаный,довоенный, ветреный,безветренный,берестяной,водяной. (Правило: Н пишется в суффиксах прилагательных АН, ЯН, ИН,   в суффиксах ОНН, ЕНН пишется НН. Если корень оканчивается на Н, то прилагательное образуется с помощью суффикса Н)

Упражнение 2. Раскройте скобки, объяснив написание слов:Ненастное время; сарай не высокий, а низкий; задача имеет далеко не легкое решение; не широкая реч…нка; невежливый мальчик; дело не простое, но увлекательное; нелепый вид; рассказ нисколько не интересен. Неприятель штурмовал крепость. Он для меня неприятель, а настоящий друг. В ее словах чувствовалась неискрен-ность. Недоумение выражалось на его лице. Он ненавидел ложь.(Правило: НЕ пишется слитно, если слово без НЕ не употребляется или можно заменить синонимом. Не пишется раздельно, если есть противопоставление, слова НИЧУТЬ НЕ, ВОВСЕ НЕ, НИСКОЛЬКО НЕ, ДАЛЕКО НЕ)

Упражнение 3. Вставьте Е или И в слова, объяснив значение приставки:

ПрИмного,ПрИбить,ПрИбежать,ПрЕследовать,ПрЕрваться,ПрИглушить,ПрЕкратить,ПрИумолкнуть,ПрИкрепить,ПрИдвинуть,ПрЕудивительный,ПрИморский,ПрИгородный,ПрИвязать,ПрИрода,ПрИготовить,ПрИвивка,ПрЕтендовать,ПрИчина,ПрИвет,ПрИвидение,ПрЕимущество.

 (правилом не проверять!!!).(Правило: пишется ПРИ, если приставка обозначает приближение, присоединение, близость к чему-либо, неполное действие. Пишется ПРЕ, если значение приставки близко к значению приставки ПЕРЕ и слова ОЧЕНЬ)

Упражнение 4. Вставьте пропущенные буквы.

Старинное предание, камень преткновения, причуды природы, преступить (к делу), богатое преданое, превратности судьбы, преодоление препятствий, не надо пререкаться, признание в содеянном, прибывать в бездействии, бесприкословно повиноваться, приверженец новых взглядов, придать друга, примирить врагов, прибытие поезда, непременное условие, полезное приобретение, жизнь без прекрас, призабавный случай, преломление лучей, превышение полномочий, приостановить слушание дела, давать присягу, искатели приключений.

Упражнение 5. Вставьте пропущенные буквы, обозначьте приставки.

Посеять рожь, отбросить врага, надстройка дома, подклеить карту, предчувствовать неприятности, предшествовать экзаменам, сложная обстановка, подтвердить решение, от дать предписание, тщательно переработать, прееставить документы, законспектировать статью, сдержать обещание, отослать корреспонденцию, подобрать иллюстрации, съехаться отовсюду, новый сотрудник, мой прадедушка.

Упражнение 6. Выделите приставку с-сборник песен,сжатое изложение, старинное сдание,сдать в аренду, сжечь обломки,сгустить краски,сберечь энергию,сгладить противоречия, сгинуть навсегда,здешний климат, здравые мысли, провозгласить здравицу, путевка в здравницу, сдельная оплата.

Աշխատանքի նպատակը՝ Տեսնել մարմինների փոխազդեցությունը փորձի միջոցով։

Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր՝ երկու սայլակ,որոնցից մեկի դիմաց առաձգական թիթեղ է ամրացված,թել,մկրատ,լուցկի,և մի քանի բեռներ։

Փորձ 1՝
Ընթացք՝ Վերցնում ենք սայլակ, որի վրա ամրացված է առաձգական թիթեղ։ Դրանից հետո առաձգական թիթեղը ճկեցի և կապեցի թելով։ Սայլակը սեղանի նկատմամբ գտնվում է դադարի վիճակում։ Ես կարծում եմ երբ թելը այրեմ կմնա դադարի վիճակում։

Եզրակացություն՝ Փորձը անելուց հետո,ես հասկացա,որ ես ճիշտ էի կարծում։ Երբ այրեցի թելը սայլակը սեղանի նկատմամբ մնաց դադարի վիճակում։ Հետևություն միայնակ մարմինը եթե նրա վրա այլ մարմիններ չի ազդում մնում է տվյալ հաշվարկման մարմնի նկատմամբ գտնվեց դադարի վիճակում։

Փորձ 2՝
Ընթացք՝ Նույն սայլակի թիթեղը նորից ճկեցի,կապեցի թելով։ Այդ վիճակում նրան մոտեցրեցի պատին։ Հետո թելը այրեցի և տեսա, որ առաձգական թիթեղը ուղղվելու ժամանակ նա հարվածեց պատին և սայլակը շարժվեց։

Եզրակացություն՝ Թիթեղը ուղղվելով հարվածեց պատին,բայց շարժվեց հետ պատից։Ես կարծում եմ պատի վրա ազդեցությունը մենք չտեսանք, քանի որ պատը սայլակից չափազանց ծանր է և մեծ, իսկ սայլակը պատի նկատմամբ շարժվեց։ Որպիսի պարզենքը ինչ տեղի ունեցավ։

Փորձ 3՝
Նույն սայլակի թիթեղը նորից ձգեցի, կապեցի թելով նրան մոտեցրեցի երկրորդ նույնատիպ սայլակը։ Դասավորեցի այնպես, որ երկրորդ սայլակը հպվի ճգված թիթեղին։ Հետո այրեցի թելը։ Իմ կարծիքով թիթեղը ուղղվելու ժամանակ կհարվածի մյուս սայլակին և հետ կհրի։

Եզրակացություն՝ Ես մտածում էի ճիշտ։ Թիթեղը ուղղվելու ժամանակ հարվածեց մյուս սայլակին և հետ հրեց։

Հրանտ Մաթևոսյան «Հացը»: Մաս 1-ին

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ցույց տվեք, որ այս ընտանիքը աշխատավոր ընտանիք էր: Դուրս հանեք այդ հատտվածները:
   Իմ հայրիկը կացինն առել, գնում էր գոմ սարքելու։ Իմ մայրիկը գոգնոցը կապել, գնում էր հանդ՝ կարտոֆիլ հավաքելու։ Իմ հորեղբայրը եղանն ուսել, գնամ էր սարերում խոտ դիզելու։ 
   
2. Ցույց տվեք, որ տղան լավ չէր վարվում իր ծնողների հետ: Դուրս հանեք այդ հատվածները:
   Արևի մեջ ամեն ինչ թախծոտ ու գեղեցիկ է և միակ տգեղը ես եմ, որովհետև ձևացնում եմ, թե գրքի պատճառով չէի ուզում մեր խոզերը փնտրելու գնալ։

Հրանտ Մաթևոսյան «Հացը»: Մաս 2-րդ

1. Բացատրեք հետևյալ հատվածը՝ հիմնավորելով ընգծումը:
   Անտառում արջերն էին, փղերը, վագրերը, հովազները, սատանաները, դևերը և հրեշները, մեր խոզերից և իմ ազնվությունից բացի, բոլորն էլ անտառում էին, և ես գնում էի դանդաղ, իմ հորեղբորից ետ մնալով։
   Այս հատվածում ցանկանում է ասել, որ տղան ազնիվ չէր իր ծնողների նկատմամբ։
   
2. Բնութագրեք տղային:

• Մեղադրեք նրան:
  Այդ տղան իրականում շատ անհետքրքրասեր էր, ես նրան մեղադրում եմ, որովհետև վերջի վերջիվերջո նրա ընտանիքի խոզերն էին և նա պարտավոր էր գնալ գտնելու խոզերին առավել ևս ձևացնել թե կարդում է։
  
• Արդարացրեք:
  Նա ճիշտ արեց, որ հաց չկերավ քանի որ նա ոչինչ չէր արել նաև շան հետ կերել էր։