Կարդացեք հեքիաթը:

1. Դուրս գրեք անհասկանալի բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրեք:
2. Ի՞նչ նմանություն ունեն հեքիաթում նկարագրված քաղաքի մարդիկ իրական կյանքի հետ:
   Այս հեքիաթում քաղաքի մարդիկ իրական մարդկանց նման էին: Նրանցմեջ էլ կար նախանձ, եթե ինչ-որ մեկի ձեռքը կարճ էր մյուսները նրան կհոշոտեին: Այս մարդկանց մեջ նույնպես կա ջղայնություն: Այդ վատ կողմերը ունեն նաև այդ մարդիկ:
3. Ո՞րն է հեքիաթի փոխաբերական իմաստը:

Անշուշտ, տեսած կլինեք խոշորացույց` կլոր, կորնթարդ, որի միջով բոլորիրերն իրենց իրական չափերից հարյուր անգամ մեծ են երևում: Եթենայես պատահական ջրափոսից վերցրած կաթիլին, կտեսնես հազարավորզարմանալի գազանիկներ, որոնք ջրի մեջ առհասարակ նկատելի չեն, թեևկան ու այնտեղ են, իհարկե:

Նայում ես մի այդպիսի կաթիլի, ու քո առաջ, ոչ ավել, ոչ պակաս, միամբողջ ափսե էակներ են վխտում, զեռում, թռչկոտում, կծում միմյանցառջևի կամ ետևի թաթիկը, մերթ այս հանգույցը, մերթ այն վերջույթը, բայց այդուհանդերձ յուրովի ուրախանում ու զվարճանում են:

Լինում է, չի լինում մի ծերուկ է լինում, որին բոլորը կոչում են Հոգսեն Զննող: Նրա անունն էր, ինչ արած:  Նա իր հոգսն էհամարում զննել ամեն ինչ` դրանցից դուրս կորզելով այն ամենը, ինչ հնարավոր է: Իսկ եթե չէր հաջողվում դրան հասնելսովորական ճանապարհով, դիմում էր կախարդության:

Նա, ուրեմն, մի անգամ նստել ու խոշորացույցով զննում էր հենց ճահճից վերցրած ջրի մի կաթիլ: Աստված իմ Աստված, ո՜նցէին այդ գազանիկներն այդտեղ վխտում ու եռուզեռում: Հազարավո՜ր, հազարավո՜ր, ու բոլորն էլ ոստոստում էին, վազվզում,կծոտում, խփշտում ու խժռում մեկմեկու:

— Նողկալի է,- բացականչեց ծերուկ Հոգսեն Զննողը:- Հնարավոր չէ՞ դրանց մի կերպ հանդարտեցնել, կարգ ու կանոն մտցնելդրանց կյանքի մեջ, որպեսզի յուրաքանչյուրն իմանա իր տեղն ու իրավունքները:

Ծերուկը մտածեց-մտածեց, բայց ոչ մի հնար չգտավ: Ստիպված էր կախարդության դիմել:

— Արի կլինի` դրանց ներկեմ, որպեսզի լավ աչքի զարնեն,- ասաց ու նրանց վրա քիչ կաթեցրեց կարմիր գինի հիշեցնող ինչ-որհեղուկ. բայց դա գինի չէր, այլ վհուկի արյուն, և այն էլ` ամենաառաջնակարգ: Բոլոր տարօրինակ գազանիկները հանկարծկարմրավուն երանգ առան, և ջրի կաթիլն այժմ կարելի  էր մի ամբողջ քաղաքի տեղ դնել, ուր զեռում են մեերկ վայրենիներ:

— Ինչ բանի ես. դա ի՞նչ է,- հարցրեց ծերուկին մի այլ կախարդ, որն անուն չուներ և հենց դրանով էլ տարբերվում էրմյուսներից:

— Կարո՞ղ ես` կռահիր,- արձագանքեց  Հոգսեն Զննողը:- Թե որ կռահես ինչ է` քեզ կնվիրեմ: Բայց գլխի ընկնելը հեշտ չէ,մանավանդ որ չգիտես` ինչն ինչոց է:

Անանուն կախարդն աչքը մոտեցրեց փքապակուն: Ա ՜յ քեզ բան. նրա աչքի առաջ մի ամբողջ քաղաք էր փռված` վխտացողմարդկանցով լեցուն, բայց բոլորն էլ մերկ էին դեսուդեն վազ տալիս: Խելքից դուրս բան էր. սարսափ, զարհուրանք: Բայցամենազարհուրելին այն էր, որ նրանք անխղճաբար հրմշտում, բոթում, ճանկռոտում, խածնում ու պատառ-պատառ էին անումիրար: Ով ցածում էր` անպատճառ փորձում էր վեր մագլցել, ով վերևում էր` ցած էր ընկնում:

— Մի տե՜ս, մի տե՜ս, հրե ՜ն այն մեկի ոտքն իմից երկար է, թող կորչի, թող վերանա: Իսկ սա՜. ականջի հետևի ելունդիննայեք. մանր ու ցավոտ: Ուրեմն թող ավելի ցավի:

Ու նրանք կծոտում էին խեղճին, պատառոտում ու խժռում այն բանի համար, որ մանրիկ ուռուցք ուներ: Տեսնեն` ինչ-որ մեկնիր համար նստել է զգաստ, կարմիր օրիորդի պես, ոչ մեկին չի դիպչում, միայն թե իրեն չդիպչեն: էդ էր պակաս. վրա էինպրծնում, քաշքշում, ոտնատակ տալիս, մինչև որ հետքն անգամ չմնա:

— Զարհուրելի զվարճանք,- ասաց անանուն կախարդը:

— Իսկ քո կարծիքով ինչ է դա: Կարո՞ղ ես գուշակել,- հարցրեց Հոգսեն Զննողը:

— Այստեղ գուշակելու ոչինչ էլ չկա: Պարզ երևում է,- պատասխանեց մյուսը.- Սա Կոպենհագենն է կամ մի որևէ ուրիշ մեծքաղաք. ախր դրանք իրար շատ են նման… Սա մեծ քաղաք է:

— Դա ճահճաջրի կաթիլ է,- բարբառեց Հոգսեն Զննողը:

Սովորել ՝էջ 13-17

Թեմա՝ Քիմիայի հիմնական հասկացությունները

Բոլոր նյութերն ըստ կառուցվածքի բաժանվում են երկու խմբի՝ մոլեկուլային և ոչ մոլեկուլային կառուցվածքով նյութեր։

Մոլեկուլային կառուցվածքով նյութերը կազմված են մոլեկուլներից (H₂, O₂, Br₂, I₂, NO, CO₂, H₂SO₄, CH₄, C₄H₁₀, CH₃OH, CH₃COOH, ազնիվ գազեր և այլն)։ Այս նյութերի գերակշիռ մասն ունի ցածր հալման և եռման ջերմաստիճաններ, մի զգալի մասն էլ սենյակային ջերմաստիճանում հեղուկ կամ գազային վիճակում է, քանի որ մոլեկուլների միջև քիմիական ամուր կապերը բացակայում են։

Այս նյութերի համար կիրառելի է բաղադրության հաստատունության օրենքը՝ անկախ դրանց ստացման եղանակից դրանց բաղադրությունը հաստատուն է։ Սրանից հետևում է, որ դրանց կարելի է կոչել նաև դալթոնիդներ։ 

Ոչ մոլեկուլային կառուցվածքով նյութերի խմբին պատկանում են իոնական, ատոմական և մետաղական բյուրեղացանց ունեցող նյութերը, որոնց մասնիկների միջև կան ուժեղ փոխազդեցության ուժեր՝ իոնական և կովալենտային ամուր կապեր։ 

Սրանք պինդ վիճակում են, ունեն բարձր հալման ջերմաստիճաններ, իսկ հալման ջերմաստիճանները մետաղների դեպքում փոխվում են լայն տիրույթում։

Պատասխանել հարցերին Էջ ՝ 18-19

Հարցեր և վարժություններ

Առաջադրանքներ

1) ABCD ուղղանկյան անկյունագծերը հատվում են O կետում: <COD=60⁰, CD=10սմ: Գտեք ուղղանկյան անկյունագծերը:
180-60=120
120:2=60
OC=OD
<C=<D=60=>OC=AO=OD=OB=10
10+10=20
AC=BD=20

2) Գտեք ABCD ուղղանկյան պարագիծը, եթե A անկյան կիսորդը տրոհում է՝

ա) BC կողմը 45,6սմ և 7,85սմ երկարությամբ հատվածների,
7+45,6=58,45
BD=AC=53,45
<1=<2(խաչադիր անկյուններ)
90:2=45
<3=<2=45=>եռ.ABE-հավասարասրուն=>AB=CD=7,85
P=58,45+58,45+7,85+7,85=132,6

բ) DC կողմը 2,7դմ և 4,5դմ երկարությամբ հատվածների:

3) Շեղանկյան անկյունագծերից մեկը հավասար է կողմին: Գտեք՝

ա) շեղանկյան անկյունները,
Քանի որ ADB հավասարակողմ եռանկյուն է <A=<60 , <A=<C=60 <ABD=60 <B=<D=120
60,120,60,120

բ) այն անկյունները, որոնք կազմում են շեղանկյան անկյունագծերը նրա կողմերի հետ:
Քանի որ ADB հավասարակողմ եռանկյուն է <ABD=<ADB=60 Քանի որ BDC հավասարակողմ եռանկյուն է <CDB=<DBC=60

4) ABCD շեղանկյան մեջ <B=120⁰: Անկյունագծերը հատվում են O կետում: BC կողմը 10սմ է: Գտեք BD անկյուանգիծը:
10 սմ

5) Քառակուսու անկյունագծերի հատման կետից մինչև կողմերը եղած hեռավորությունների գումարը 20սմ է: Գտեք քառակուսու պարագիծը:
20:4=5
5.2.4=40

6) Քառակուսու պարագիծը 80սմ է: Որքա՞ն է քառակուսու անկյուանգծի միջնակետի հեռավորությունը նրա կողմից:
80:4:2=10

Առաջադրանքներ (լրացուցիչ)

7)Ապացուցեք, որ այն զուգահեռագիծը, որի անկյուններից մեկը ուղիղ է, ուղղանկյուն է:
Զուգահեռագծի հանդիպակաց անկյունները իրար հավասար են, և կողմին առընթեր անկյունների գումարը 180 աստիճան է։

8)Ապացուցեք, որ եթե քառանկյան բոլոր անկյունները ուղիղ են, ապա քառանկյունը ուղղանկյուն է:

9)Ապացուցեք, որ եթե զուգահեռագծի բոլոր անկյունները հավասար են, ապա այն ուղղանկյուն է:
Քառանկյան անկյունների գումարը 360 աստիճան է, բոլոր անկյունները իրար հավասար են, հավասար են 90 աստիճան է պատկերը ուղղանկյուն է։

10)ABCD ուղղանկյան անկյունագծերը հատվում են O կետում, E-ն AB կողմի միջնակետն է, <BAC=50⁰: Գտեք <AOE-ն:

11) Ուղղանկյան անկյունագծերի հատման կետի հեռավորությունը մեծ կողմից 4սմ է, իսկ փոքր կողմից՝ 6սմ: Գտեք ուղղանկյան պարագիծը:
6+6=12
4+4=8
12+8=20
2×20=40

12) Գտեք ABCD շեղանկյան պարագիծը, եթե <B=60⁰, AC=10,5սմ:

13) Գտեք այն անկյունները, որոնք կազմում են շեղանկյան անկյունագծերը նրա կողմի հետ, եթե հայտնի է, որ շեղանկյան անկյուններից մեկը 45⁰ է:

14) Շեղանկյան գագաթներից մեկով նրա հանդիպակաց անկյունը կազմող կողմերին տարված ուղղահայացները կազմում են 30⁰-ի անկյուն, ընդ որում՝ դրանցից յուրաքանչյուրի երկարությունը 5 սմ է: Գտեք շեղանկյան կողմը:

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 1.

Հասարակության վերակառուցման հողափոխական ուղին/պատմել 20-25/ 

• Սահմանել հեղափոխություն հասկացությունը
  Հասարակական-քաղաքական կարգերի արմատական հեղաշրջում, որը լուծում է արտադրողական ուժերի և արտադրահարաբերությունների միջև ծագած ու հասունացած հակասությունները և հանգեցնում պետական իշխանության գրավմանը առաջավոր դասակարգի կողմից:
  
• Անգլիական բուրժուական հեղափոխություն, գրավոր ներկայացրու Օլիվեր Կրոմվելին, անգլիական հեղափոխությունում նրա դերը
  XVII դա­րի անգ­լի­ա­կան հե­ղա­փո­խական գոր­ծիչ Օլի­վեր Կրոմ­վե­լը ծնվել է 1599թ. ապրիլի 25-ին Անգլիայի Հան­թինգ­տոն քաղաքում: Իր ստեղ­ծած «եր­կա­թա­կո­ղե­րի բա­նա­կով» հաղ­թել է թա­գա­վո­րա­կան զոր­քե­րին: 1649թ. Անգ­լի­ան հռչակ­ել է հան­րա­պե­տու­թյուն, իսկ 1653թ. ինքն իրեն հռչա­կել է ազ­գի հովա­նա­վոր (պրո­տեկ­տոր):Օլի­վե­ր Կրոմվելը մե­ծա­ցել է պու­րի­տա­նա­կան (կրո­նա­կան ուղ­ղու­թյուն Անգ­լի­ա­յում) ըն­տա­նի­քում: Հոր մա­հից հե­տո մեկ­նել է Լոն­դոն՝ իրա­վունք ու­սում­նա­սի­րե­լու: Քա­ղա­քա­կան գոր­ծու­նե­ու­թյունն սկսել է 1628թ., երբ ա­ռա­ջին ան­գամ ընտր­վել է Հա­մայնք­նե­րի պա­լա­տի պատ­գա­մա­վոր: 1640թ.-ից ընդ­դի­մու­թյան գոր­ծիչ­նե­րից էր:
  
• Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կազմավորումը, Ջ.Վաշինգտոնի դերը ԱՄՆ-ի կազմավորման գործում
  Ջորջ Վաշինգտոնն այն մարդն էր, ով ապահովեց անգլիական 13 գաղութի ազատագրական պատերազմի հաղթանակը: Լինելով կենտրոնացված իշխանության կողմնակից՝ 1787թ. ընտրվել է ԱՄՆ-ի սահմանադրությունը մշակող Սահմանադրական կոնվենտի (ժողով) նախագահ: 1789թ. Վաշինգտոնն ընտրվել է ԱՄՆ-ի առաջին նախագահ, 1792թ. վերընտրվել է 2-րդ անգամ, 3-րդ անգամ հրաժարվել է նախագահական ընտրություններին մասնակցելուց: Արտաքին քաղաքականության մեջ Վաշինգտոնը դեմ է եղել եվրոպական պետությունների հետ ԱՄՆ-ի`   դաշինքներին  և պատերազմներին մասնակցելուն: 1796թ. սեպտեմբերի 19-ին հրապարակվել է ամերիկացի ժողովրդին ուղղված նրա հրաժեշտի ուղերձը: Վաշինգտոնի անունով են կոչվել ԱՄՆ-ի մայրաքաղաքը, նահանգ, լիճ և կղզի, սար ու խնձահովիտ (կանյոն), բազմաթիվ բնակավայրեր, քոլեջներ ու համալսարաններ, փողոցներ և հրապարակներ:

Առաջադրանք 2 

Համաշխարհային պատմություն/էջ 26-31/

Ներկայացնել, համեմատել  18-րդ դարի իրադարձությւոնների  ժամանակագրությունը
Հեղափոխության նախադրյալները՝Ֆրանսիայի վերնախավը՝հոգևորականությունը և ազնվականությունը խոչնդոտում էին երկրի զարգացումը:Նրանք չէին վճարում հարկեր և ապրում էին շռայլ կյանքով:Իսկ գյուղացիներն ու արհեստավորները ճարում էին բարձր հարկեր սակայն իրավունք չունեին մասնակցել երկրի կառավարմանը:
1789թ. Քանի որ գանձարանը դատարկվում էր Լուի XVI-ը նոր հարկեր սահմանելու նպատակով հրավիրում է գլխավոր շտատ, որտեղ պետք է մասնակցեին երկրի երեք դասերը:Արհեստավորներից և գյուղացիներից նոր հարկերը վճարելու մերժում ստանալով թագավորը որոշում է ցրել շտատը սակայն զայրացած ժողովուրդը գրավում է Բաստիլ ամրոցը, այդպես սկիզբ է առնում Ֆրանսիական հեղափոխությունը:
1789թ. օգոստոսին ընդունվում է ՙՙմարդու և քաղաքացու՚՚ իրավունքների հռչակագիրը, որտեղ հաստատվում էր քաղաքացիների հավասարությունը օրենքի առաջ, սեփական կարծիքը արտահայտելու բռնաճնշման դիմակայելու իրավունքները և այլն:
1791թ. Ֆրանսիան հռչակվեց սահմանադրական միապետություն:Ազնվականությունը չի հաշտվում այդ մտքի հետ, նրանք փորձեցին հարևան երկրներից օգնություն խնդրելով ճնշել հեղափոխությունը, սակայն ժողովուրդը ապստամբեց:
1792թ. Լուի XVI-ը իր ընտանիքի հետ դատապարտվեց մահվան և Ֆրանսիան հռչակվեց հանրապետություն:Մտցվեց ընտրության իրավունք արական սեռի բոլոր չափահաս տղամարդիկ կարող էին ընտրել և ընտրվել:
Դրանից հետո երկիրը թուլացավ Ֆրանսիայի դեմ միավորվեցին Ֆրանսիան, Իսպանիան և այլ երկրներ, երկրում ծայրահեղ վիճակ էր:
1793թ. Իշխանությունը իրանց ձեռը վերցրեցին ծայրահեղական յակոբինները նրանք ահաբեկեցին երկիրը շատերին մահապատժի ենթարկեցին:Սակայն ժողովուրդը չեր ուզում ահաբեկված ապրել և տապալեց յակոբիններին:
1799թ. Օգտվելով երկրի թուլացած վիճակիցՆապոլեոն Բոնապարտը օետական հեղաշրջում կատարեց անցավ իշխանության գլուխ, փաստորեն երկրում հաստատվեց բուրժուական միապետություն:

Ներկայացնել նոր հասկացությունների բացատրությունները/էջ 20-31/
Հեղափոխություն-վատ պայմանների դեպքում ժողովրդի ապստամբություն, որը նպաստում է ղեկավարի փոփոխությանը:
Հանրապետություն-ժողովրդի անձնական և որոշումների ազատություն:
Միապետություն-միայն մեկ ղեկավար ունեցող պետություն:
Սահմանադրական միապետություն-մեկ ղեկավար, որի հնարավորությունները սահմանափակված են:
Բուրժուական հանրապետություն-երբ երկիրը ղեկավարում է միայն բուրժուան:
Առաջին դաս-Ազնվականներ:
Երկրորդ դաս-Հոևորականներ:
Երրորդ դաս-գյուղացիներ,արհեստավորներ:
Շտատ-բոլոր դասերի մարդկանց մի խումբ, որոնք որոծումներ են կայացնում:

Ֆրանսիական  Մեծ հեղափոխությունը /Փոքրիկ ուսումնասիրություն/

Ներածություն

• Ֆրանսիական հեղափոխության պատճառները
  Ժողովուրդն արդեն հոգնել էր անընդհատ վատ ապրելուց ։ Թագավորն ու ազնվականները մտածում էին միայն իրենց մասին , հարկեր չէին վճարում , այլ գանձարանն էին դատարկում ։ Այդ ամեն ինչն առաջացրեց ժողովրդի դժգոհությունը ։
  
• Ներկայացրու ֆրանսիական հեղափոխության փուլերը:
  Սահմանադրական հեղաթոխության փուլը / 1789-1792թթ/ ։
  Իշխանության գլուխն էր ոչ թե արքան , այլ ժողովուրդը ։Բոլորը հավասար էին , մարդիկ ազատ էին , կարող էին մասնավոր սեփականություն ունենալ ։
  Հեղափոխության հանրապետական փուլ / 1792- 1799թթ․/
  Արքան փախավ ու օգնություն խնդրեց Ավստրիայից ու Պրուսիայից ։ Այս պետություններն օգնեցին նրան վախենալով , որ իրեց մոտ էլ կսկսվի հեղափոխություն ։ Այդպես հեղափոխությունն տարածվեց ամբողջ Եվրոպայով ։ 1792 թ․ Ֆրանսիան դարձավ հանրապետություն ։ Մարդիկ ինքնակամ գնում էին կռվելու <<Մրսելյոզ>>ը երգելով , որը Ֆրանսիայի ապագա հիմնն է ր լինելու
  
• 1789թ. Գլխավոր շտատներ
  Գլխավոր շտատներ /Դասային համաժողով/ -ի մեջ էին մտնում հոգևորականները , ազնվակնները , քաղաքացիները ։ 1789թ-ի մայիսին արքան որոշեղ ավելացնել հարկերը , որին դեմ էին քաղաքացիները , նրանց միացան հոգևորականները ու ազնվականները ։ Ընդդիմադիրներն իրեց հռչակեցին ազգային ժողով ։
  
• Բաստիլի գրավում
  1789թ-ի հուլիսի 14-ին գրավեցին Բաստիլի ամրոցը ։ Շարժումը համաժողովրդական էր , ազնվականները փախում էին երկրից ։ Հեղափոխությունը պաշտպանելու համար ստեղծեցին Ազգային Գվարդիա ։
  
• Ավատատիրության վերացումը Մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագիր,
  հռչակագրի արդիականությունը
  1789թ-ի օգաստոսի 26-ին ընդունվեց Մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագիր ։ Հռչակագիրը հաստատում էր բոլորի հավասարությունը , գլխավորը արքան չոր , այլ ազգի կամքը ։
  1973թ․-ին իշանության եկան յակոբինները ։ Նչանք ճնշեցին խռովությունները , ստեղծեցին մարտունակ բանակ , բայց նրանց ժամանակ մարդիկ ապրում էին վխի ու ահաբեկչության մեջ։
  1794թ․-ին յակոբիններին իշխանությունից զրկեցին , իսկ ղեկավարներին մահապատժի ենթարկեցին ։
  
• Կանանց դերը հեղափոխության ընթացքում
• Սահմանադրական միապետություն
• Քաղաքական ակումբների առաջացումը
• Արքայի փախուստը Վարեն
• Պիլնիցի հռչակագիրը և Թյուիլրիի գրավումը
• Առաջին հանրապետությունը
• Ռոբեսպիեռը և տեռորի իշխանությունը Դիրեկտորիա

Նյարդային համակարգի գործունեությունն իրականցվում է ռեֆլեքսների միջոցով։ Ռեֆլեքսը օրգանիզմի պատասխան ռեակցիան է ներքին և արտաքին միջավայրից ստացվող գրգիռներին, որն իրականանում է նյարդային համակարգի մասնակցությամբ։ Ռեֆլեքսի կառուցվածքային հիմքը ռեֆլեքսային աղեղն է։ Դա այն ուղին է, որով հաղորդվում են նյարդային գրգիռները ռեֆլեքսի իրականացման ժամանակ։
Ռեֆլեքսները լինում են պարզ և բարդ։ Պարզ ռեֆլեքսի դեպքում ռեֆլեքսային աղեղը կազմված է երկու նեյրոնից (զգայական, շարժողական), իսկ բարդի դեպքում այն բազմանեյրոն է (զգայական, ներդիր, շարժողական)։ Պարզ ռեֆլեքսներն են արմնկային, ծնկային ռեֆլեքսները, հազը, փռշտոցը։ Բարդ ռեֆլեքսներ են քայլը, վազքը, վեգետատիվ գործառույթներն իրականացնող ռեֆլեքսները։ Ռեֆլեքսի իրականացման համար պարտադիր է ռեֆլեքսային աղեղի բոլոր բաղադրամասերի առկայությունը։ Որևէ բաղադրիչի բացակայության դեպքում ռեֆլեքսը չի իրականանում։ Ռեֆլեքսային գործընթացի մեջ տարբերվում է կապի երկու տեսակ՝ ուղիղ կապ (երբ տեղեկատվությունը հասնում է ուղեղից օրգան) և հետադարձ կապ (երբ տեղեկատվությունը փոխանցվում է օրգանից դեպի ուղեղ)։

Ողնուղեղ

Ողնուղեղը տեղավորված է ողնաշարի խողովակում,ունի առջևից հետ  տափակած քուղի տեսք, երկարությունը մինչև 45 սմ է, զանգվածը մինչև 30 գ: Ողնուղեղի վերին սահմանը ծոծրակային մեծ անցքն է, իսկ ստորինը՝ գոտկային 2-րդ ողի մակարդակը:

Ողնուղեղը բաղկացած է 31–33 հատվածներից՝ պարանոցային՝ 8, կրծքային՝ 12, գոտկային՝ 5, սրբանային՝ 5, պոչուկային՝ 1–3: Ողնուղեղից դուրս են գալիս 31 ձույգ խառը նյարդեր:

Ողնուղեղի յուրաքանչյուր հատվածը համապատասխանում է ողնուղեղային նյարդերի համապատասխան զույգին և ապահովում է մարմնի որոշակի մասի զգացող, շարժիչ և վեգետատիվ նյարդավորումը:

Ողնուղեղի կենտրոնով անցնում է հեղուկով լի ողնուղեղային խողովակը: Ողնուղեղն առջևի ու հետին երկայնաձիգ ակոսներով բաժանվում է 2 համաչափ կեսերի, որոնցից յուրաքանչյուրն իր հերթին ունի 2-ական թույլ արտահայտված երկայնակի ակոսներ: Այստեղից դուրս են գալիս ողնուղեղային նյարդարմատները. դրանցից հետինները՝ զգացող են, առջևինները՝ շարժիչ:

Ուշադրություն

Ողնուղեղը բաղկացած է սպիտակ և գորշ նյութերից:

Գորշ նյութը տեղավորված է կենտրոնում և կտրվածքում թիթեռնաձև է: Նրանում տարբերում են առջևի ու հետին եղջյուրներ: Առջևի եղջյուրները պարունակում են հիմնականում շարժիչ նեյրոններ, հետին եղջյուրները` միջադիր նեյրոններ:

Ողնուղեղի գործառույթները

Ողնուղեղին հատուկ են ռեֆլեքսային և հաղորդիչ գործառույթները:

Ողնուղեղի յուրաքանչյուր հատվածի պարզագույն ռեֆլեքսն իրականանում է 2 նեյրոնների (զգացող և շարժիչ) շնորհիվ:

Ողնուղեղի ռեֆլեքսային գործառույթը կարելի է բաժանել 2 խմբի՝ մարմնական և ընդերային:

Մարմնական ռեֆլեքսներից են մկանների ձգվելու ու ջլային ռեֆլեքսները:

Մարդու այս ռեֆլեքսները լավ արտահայտվում են ուղղահայաց կեցվածքի դեպքում: Ջլային ընկալիչները գտնվում են ջլերում: Եթե մուրճիկով հարվածենք ազդրի քառագլուխ մկանի ջլին, ապա մկանը կկծկվի, և կառաջանա ծնկային ռեֆլեքս: Ջլային ռեֆլեքսները կարող են արտահայտվել նաև ծալող մկաններում: Եթե մուրճիկով հարվածենք բազկի երկգլխանի մկանի ջլին, ապա մկանի կծկման հետևանքով ձեռքը կծալվի (արմնկային ռեֆլեքս):

Ողնուղեղի մարմնական ռեֆլեքսներից են ծալումը և տարածումը, քորելու, քայլելու, վազքի ռեֆլեքսները:

Ընդերային ռեֆլեքսներն իրականանում են ողնուղեղի գորշ նյութի կողմնային եղջյուրներում տեղավորված վեգետատիվ նյարդային համակարգի նեյրոններով:
Հաղորդող գործառույթն իրականացնում են վերելք և վայրէջք  ուղիները: Ողնուղեղը մասնակցում է շարժողական և մարմնական ռեֆլեքսներին: 

Ողնուղեղի հատումը կամ վնասումն առաջացնում է ողնուղեղային շոկ, որն արտահայտվում է դրդողականության խիստ ընկճումով և ողնուղեղի վնասվածքից ներքև գտնվող բոլոր ռեֆլեքսային կենտրոնների լուծանքով: Ողնուղեղային շոկի պատճառը գլխուղեղի այն բաժինների անջատումն է, որոնք ողնուղեղի վրա թողնում են ակտիվացնող ազդեցություն:

https://videopress.com/v/br40IcZn?resizeToParent=true&cover=true&preloadContent=metadata&useAverageColor=true

Թշնամությունը առաջանում է իրար չսիրելուց, համամիտ չլինելուց շատ պատճառներ կան, բայց ես կարծում եմ, որ թշնամությունը վատ բան է։ Պետք է լինել ներողամիտ, բայց եթե մարդը քեզ վերաբերվում է թշնամաբար, դու էլ նույնպես պետք է թշնամաբար վերաբերվես իմ կարծիքով։ Երկրների մեջ թշնամություն նույնպես վատ բան է, բոլորս պետք է լինենք կամեցող, ներողամիտ։ Թշնամությունը ՇԱՏ վատ բան է։

1. Ի՞նչ նշանակություն ունի նյարդային համակարգը:
Նյարդային համակարգը կարգավորում է բոլոր օրգանների և օրգան համակարգերի փոխկապակցված գործունեությունը նրանով են պայմանավորվածը գիտաքցությունը մտածողությունը խոսքը վարքագիծը

2. Ի՞նչ բաժիններից է կազմված նյարդային համակարգը:
Կենտրոնական-գլխուղեղ, ողնուղեղ։
Ծայրամասային-Մարմնական, վեգետատիվ

3.Ո՞ր բաժիններն են մտնում կենտրոնական նյարդային համակարգի ﬔջ:

4. Ներյոնների ինչպիսի՞ տեսակներ գիտեք:
Տարբեր տեսակի նեյրոններ միբևեռ, երկբևեռ, բազմաբևեռ, կեղծ միաբևեռ։

5. Ի՞նչ է նյարդը:
Նյարդ, փակ պարանանման աքսոնների փունջ (նյարդաթելեր, նեյրոնի երկար և բարակ պրոյեկցիաներ) ծայրամասային նյարդային համակարգում։

6. Որո՞նք են նյարդերի տեսակները:

Առաջադրանքներ

1) Կիրառելով հանրահաշվական կոտորակների հատկությունները՝ տրված հանրահաշվական կոտորակը գրեք բազմանդամի տեսքով՝

ա) x-1/1=x-1
բ) 3x+y/1=3x+y
գ) x²+3xy-y²/1=x²+3xy-y²
դ) x²-2xy+y²/1=x²-2xy+y²
ե) (x-y)6x/3x=(x-y)2/1=(x-y)2
զ) 15(x+y)/5=3(x+y)/1=3(x+y)
է) x²+2xy+y²/x+y=(x+y)²/x+y=x+y
ը) x²-4xy+4y²/x-2y=(x-2y)²/x-2y=x-2y

2)

բ) 1/20y=x²/20yx²=x²/20x²y
5/x²=100y/20x²y
7/20=7x²y/20x²y
11/2x=110xy/20x²y
3/5xy=12x/20x²y

3) Կրճատեք կոտորակը.

ա) 2((x+y)/4ax= x+y/2ax;
բ) a+b/a+b=1;
գ) 2(x-1)/5*(x-1)=;2/5;
դ) 3a(a-b)² / 6a(a-b)²=1/2;
զ)25m²n(a-b)/35mn²(a-b)²=5m/7n(a-b);
է) 2p(p-q)(p²+q²)/4q(p-q)(p²+q²)=p/2q
ը)8a(a+b)²(a-b)/18a(a-b)(a+b)=4*(a+b)/9

Առաջադրանքներ (լրացուցիչ)

3) Կրճատեք կոտորակը.

ա) 1/2
բ) 2/3
գ) 3/14
դ) 64/231
ե) a/3
զ) 2/3b
է) 1/x²
ը) 2mn/3
թ) 2b²/3a²
ժ) 6x²/7yz

4)

5/36=5x²/36x²
2/x²=72/36x²
11/3x=132x/36x²
7/9x²=28/36x²
1/4x=9x/36x²

5) A միանդամը կամ բազմանդամն ընտրեք այնպես, որ ստացվի ճիշտ հավասարություն՝

ա) ²/_A
A = 3a²
բ)
գ) ^A/_4b
^{3a2x + 3a2y}/_{12abx + 12aby} = ^A/_4b
A = 0,5a + 0,5a = a
A = a
դ)