Հանրահաշվական կոտորակներ և նրանց հատկությունները (դաս 9)

Առաջադրանքներ

1) Կիրառելով հանրահաշվական կոտորակների հատկությունները՝ տրված հանրահաշվական կոտորակը գրեք բազմանդամի տեսքով՝

ա) x-1/1=x-1
բ) 3x+y/1=3x+y
գ) x2+3xy-y2/1=x2+3xy-y2
դ) x2-2xy+y2/1=x2-2xy+y2
ե) (x-y)6x/3x=(x-y)2/1=(x-y)2
զ) 15(x+y)/5=3(x+y)/1=3(x+y)
է) x2+2xy+y2/x+y=(x+y)2/x+y=x+y
ը) x2-4xy+4y2/x-2y=(x-2y)2/x-2y=x-2y

2)

բ) 1/20y=x2/20yx2=x2/20x2y
5/x2=100y/20x2y
7/20=7x2y/20x2y
11/2x=110xy/20x2y
3/5xy=12x/20x2y

3) Կրճատեք կոտորակը.

ա) 2((x+y)/4ax= x+y/2ax;
բ) a+b/a+b=1;
գ) 2(x-1)/5*(x-1)=;2/5;
դ) 3a(a-b)2 / 6a(a-b)2=1/2;
զ)25m2n(a-b)/35mn2(a-b)2=5m/7n(a-b);
է) 2p(p-q)(p2+q2)/4q(p-q)(p2+q2)=p/2q
ը)8a(a+b)2(a-b)/18a(a-b)(a+b)=4*(a+b)/9

Առաջադրանքներ (լրացուցիչ)

3) Կրճատեք կոտորակը.

ա) 1/2
բ) 2/3
գ) 3/14
դ) 64/231
ե) a/3
զ) 2/3b
է) 1/x2
ը) 2mn/3
թ) 2b2/3a2
ժ) 6x2/7yz

4)

5/36=5x2/36x2
2/x2=72/36x2
11/3x=132x/36x2
7/9x2=28/36x2
1/4x=9x/36x2

5) A միանդամը կամ բազմանդամն ընտրեք այնպես, որ ստացվի ճիշտ հավասարություն՝

ա) 2/A
A = 3a2
բ)
գ) A/4b
3a2x + 3a2y/12abx + 12aby = A/4b
A = 0,5a + 0,5a = a
A = a
դ)

Գործնական Քերականություն

Շաղկապը նյութական իմաստից զուրկ, քերականական հարաբերություններ արտահայտող խոսքի մաս։ Արտահայտում է առարկաների, երևույթների միջև դրսևորվող համադասական հարաբերություներ։

Շաղկապներն իրար են կապում նախադասության համազոր և համադաս նախադասություններ, իսկ բարդ ստորադասական նախադասություններում՝ երկրորդական նախադասությունները գլխավորի և միմյանց հետ։

Ըստ իրենց շարահյուսական դերի շաղկապները լինում են․

Համադասական շաղկապներ

Համադասական շաղկապների դերը համադաս անդամների ու նախադասությունների կապակցումն է։ Այս շաղկապները կապակցում են նախադասության բազմակի անդամներ կամ համադաս նախադասություններ։Համադասական շաղկապներից են`և,ու,իսկ,բայց,ապա,սակայն։

Ստորադասական շաղկապներ

Այս շաղկապները բարդ ստորադասական նախադասության ստորադաս նախադասությունը կապակցում են գերադաս նախադասությանը՝ որ, թե, եթե, որպեսզի, որովհետև, թեև, թեկուզ, թեպետ, հենց որ, մինչ, մինչև, մինչդեռ, ուրեմն, քան և այլն։

Ըստ կիրառության՝ շաղկապները լինում են մենադիր, կրկնադիր և զուգա-
դիր։

Մենադիր են միայնակ գործածվող շաղկապները. Մութն ընկավ, և բոլորը
ցրվեցին։

Կրկնադիր են կրկնվող շաղկապները. Նա և՛ սովորում էր, և՛ աշխա-
տում։

Կրկնադիր շաղկապների վրա շեշտ է դրվում, և նրանց կապակցած միավորները տրոհվում են ստորակետերով։

Զուգադիր են որոշակի զույգերով գործածվող շաղկապները. Եթե թույլ
տան, ապա կգամ։ Թեև դժվար էր, սակայն կատարեցինք։ Ոչ միայն եկավ, այլև
բոլորին օգնեց։ Ոչ թե դժգոհեք, այլ փորձեք որևէ ձևով օգնել։

Շաղկապները նախադասության անդամ չեն համարվում։

Վարժություններ
Վարժություն 1։ Գտնե՛լ շաղկապները և խմբավորե՛լ (համադասական և
ստորադասական)։
Եթե, իսկույն, այնտեղ, բայց, և, մյուս, բոլոր, թեև, սակայն, որովհետև,
ինչպես, այս, որպեսզի, պատճառով, դեպի, քանզի, նաև, բացի, քանի որ։

Վարժություն 2։ Կազմե՛լ նախադասություններ՝ գործածելով եթե,
որպեսզի, որովհետև, սակայն, իսկ, և շաղկապները։

Վարժություն 3։ Զույգ նախադասությունները փակագծում գրված շաղկապով կամ դերանվամբ միացրո՛ւ՝ քանի ձևով կարող ես: Օրինակ`
Դու ամբողջ աշխարհում շրջած կլինես: Դու կվերադառնաս։ (երբ)
Երբ ամբողջ աշխարհում շրջած կլինես, կվերադառնաս:

Դու, երբ ամբողջ աշխարհում շրջած կլինես, կվերադառնաս:
Կվերադառնաս, երբ ամբողջ աշխարհում շրջած կլինես:


Այդ կղզին կատարյալ դրախտ կարելի է դարձնել:  Հորդաբուխ  աղբյուրներ կային այնտեղ (որովհետև )
Այդ կղզին կատարյալ դրախտ կարելի է դարձնել, որովհետև այնտեղ հորդաբուխ աղբյուրներ կային։
Անտառում դեռ ոչ մի շշուկ չէր լսվում: Անձրևը արդեն դադարել էր (չնայած)
Անձրևը արդեն դադարել էր, չնայած անտառում դեռ ոչ մի շշուկ չէր լսվում։
Բոլորը քեզ նման մտածեին: Աշխարհն այդպիսին չէր լինի: (եթե)
Եթե բոլորը քեզ նման մտածեին, աշխարհը ադպիսին չէր լինի։
Այնտեղ փնտրեցեք կորած ձիու հետքերը:  Այս քարի կտորը  գտել եք: (որտեղ)
Այնտեղ փնտրեցեք կորած ձիու հետքերը, որտեղ այս քարի կտորը գտել եք։

Վարժություն 4։ Ըստ տրված կաղապարների` կազմի՛ր բարդ նախադասություններ:
Եթե մասնակցում ես, ապա լրացրու այս թերթիկը:
Քանի որ անտառը շատ մեծ է, հետևաբար ճանապարհը երկար է:
Որովհետև նույնիսկ հարյուր անգամ ասելիս չես հասկանում, ուստի պետք է հազար անգամ ասեմ:
Քանզի այս գիրքը շատ գաղտնիքներ ունի, ուրեմն պետք է մտածենք ինչպես այն բացահայտենք:

Վարժություն 5։ Նախադասությունները ձևաբանորեն վերլուծի՛ր;

Վաղուց ի վեր բժիշկներն ու գիտնականները վիճում են այն մասին, թե մագնիսական դաշտն ազդո՞ւմ է արդյոք մարդու առողջության վրա: Այդ վեճը նոր թափով բորբոքվեց այն ժամանակ, երբ արյան ճնշման հիվանդության դեմ մի շարք երկրներում սկսեցին կիրառել մագնիսական ապարանջաններ:
Վաղուց-ժամանակի մակբայ։
Ի վեր-տեղի մակբայ։
Բժիշկները-հոգնակի թիվ, հասարակ գոյական։

Առաջին շրջանի ուսումնական պլան

Դասացուցակի հղումըԴասացուցակ
Ընտրության ձևը-Անգլերեն
Ֆիզկուլտուրայի ակումբը-Բասկետբոլ
Լրացուցիչ հաճախում դպրոցում-Չկա
Լրացուցիչ հաճախում դպրոցից դուրս-Հայոց լեզու, անգլերեն, ռուսերեն։
Երկարօրյաից օգտվում եք-Ոչ
Դպրոցի տրանսպորտից օգտվում եք(միակողմանի,երկկողմանի)-Միակողմանի
Ինչ նախագիծ եք իրականացնում(հղումը)-

Глупая история/Անհարմար պատմություն

Петя был не такой уж маленький мальчик. Ему было четыре года. Но мама считала его совсем крошечным ребёнком. Она кормила его с ложечки, гулять водила за ручку и по утрам сама одевала его.

Однажды Петя проснулся в своей постельке. И мама стала его одевать. Вот она одела его и поставила на ножки около кровати. Но Петя вдруг упал. Мама думала что он шалит, и снова поставила его на ножки. Но тот опять упал. Мама удивилась и в третий раз поставила его около кроватки. Но ребёнок снова упал.
Мама испугалась и по телефону позвонила папе на службу.

Она сказала папе:
— Приезжай скорей домой. Что-то с нашим мальчиком случилось — он на ножках стоять не может.

Вот папа приезжает и говорит:
— Это глупости. Наш мальчик хорошо ходит и бегает, и не может быть, чтобы он у нас падал.

И он моментально ставит мальчика на ковёр. Мальчик хочет пойти к своим игрушкам, но снова, в четвертый раз, падает.

Папа говорит:
— Надо скорей позвать доктора. Наверно, наш мальчик захворал. Наверно, он вчера конфетами объелся.

Позвали доктора.
Приходит доктор в очках и с трубкой. Доктор говорит Пете:
— Это что за новости! Почему ты падаешь?

Петя говорит:
— Не знаю, почему, но немножко падаю.

Доктор говорит маме:
— А ну-ка, разденьте этого ребёнка, я его сейчас осмотрю.

Мама раздела Петю, и доктор стал его слушать

Доктор послушал его через трубку и говорит:
— Ребёнок совершенно здоровый. И это удивительно, почему он у вас падает. А ну-ка, оденьте его снова и поставьте на ножки.

Вот мама быстро одевает мальчика и ставит на пол.
И доктор одевает очки на нос, чтобы получше видеть, как мальчик падает.

Только мальчика поставили на ножки — и вдруг он опять упал.

Доктор удивился и говорит:
— Позовите профессора. Может быть, профессор догадается, почему этот ребёнок падает.

Папа пошёл звонить профессору, а в этот момент к Пете в гости приходит маленький мальчик Коля.

Коля посмотрел на Петю, засмеялся и говорит:
— А я знаю, почему у вас Петя падает.

Доктор говорит:
— Глядите, какой нашёлся учёный карапуз, — он лучше меня знает, почему дети падают.

Коля говорит:
— Поглядите, как Петя у вас одет. У него одна штанина болтается, а в другую засунуты обе ножки. Вот почему он и падает.

Тут все заахали и заохали.

Петя говорит:
— Это меня мама одевала.

Доктор говорит:
— Не нужно звать профессора. Теперь нам понятно, почему ребёнок падает.

Мама говорит:
— Утром я очень торопилась, чтобы ему кашу варить, а сейчас я очень волновалась, и поэтому я так неправильно ему штанишки надела.

Коля говорит:
— А я всегда сам одеваюсь, и у меня таких глупостей с ногами не бывает. Взрослые вечно что-нибудь напутают.

Петя говорит:
— Теперь я тоже буду сам одеваться.

Тут все засмеялись. И доктор засмеялся. Он со всеми попрощался, и с Колей тоже попрощался. И ушёл по своим делам. Папа пошёл на службу.

Мама пошла на кухню. А Коля с Петей остались в комнате. И стали играть в игрушки.

А на другой день Петя сам надел штанишки, и никаких глупых историй с ним больше не произошло.

(Илл. Андреева А.С.)

Հայերեն

Պետյան այդքան փոքրիկ տղա չէր։ Նա չորս տարեկան էր։ Բայց մայրը նրան շատ փոքրիկ երեխա էր համարում։ Նա գդալով կերակրեց նրան, ձեռքով տարավ զբոսանքի և առավոտյան հագցրեց նրան։

Մի օր Պետյան արթնացավ իր անկողնում։ Եվ մայրը սկսեց հագցնել նրան։ Այսպիսով, նա հագցրեց նրան և դրեց ոտքերին մահճակալի մոտ: Բայց Պետյան հանկարծ ընկավ։ Մայրիկը մտածեց, որ նա չարաճճի է և նորից դրեց ոտքի վրա: Բայց նա նորից ընկավ։ Մայրիկը զարմացավ և այն երրորդ անգամ դրեց օրորոցի մոտ: Բայց երեխան նորից ընկավ։
Մայրիկը վախեցավ և հեռախոսով զանգահարեց հայրիկին ծառայության:

Նա ասաց հայրիկին.

-Շուտ արի տուն: Ինչ-որ բան պատահեց մեր տղայի հետ. նա չի կարող կանգնել իր ոտքերի վրա:

Այսպիսով, հայրիկը գալիս է և ասում.
-Անհեթեթություն: Մեր տղան լավ է քայլում ու վազում, իսկ ընկնելն անհնար է։

Եվ տղային անմիջապես դնում է գորգի վրա։ Տղան ուզում է գնալ իր խաղալիքների մոտ, բայց նորից չորրորդ անգամ ընկնում է։

Հայրիկն ասում է.

-Պետք է շտապ կանչենք բժշկին: Երևի մեր տղան հիվանդացել է։ Հավանաբար երեկ շատ կոնֆետ է կերել։

Բժիշկը կանչվեց։
Բժիշկը գալիս է ակնոցներով և ծխամորճով: Բժիշկը Պետյային ասում է.

-Սա ի՞նչ նորություն է։ Ինչու՞ ես ընկնում:

Պետյա ասում է.
«Չգիտեմ ինչու, բայց ես մի փոքր ընկնում եմ»:

Բժիշկը մայրիկին ասում է.

-Արի, հանիր այս երեխային, ես նրան հիմա կքննեմ:

Մայրիկը մերկացավ Պետյային, և բժիշկը սկսեց լսել նրան

Բժիշկը խողովակի միջով լսեց նրան և ասաց.
— Երեխան լիովին առողջ է։ Եվ զարմանալի է, թե ինչու է այն ընկնում ձեզ համար: Արի, նորից հագցրու ու դրիր ոտքի վրա։

Այսպիսով, մայրը արագ հագցնում է տղային և դնում հատակին։
Իսկ բժիշկը ակնոց է դնում քթին, որպեսզի ավելի լավ տեսնի, թե ինչպես է տղան ընկնում։

Հենց տղային դրեցին ոտքի վրա, նա հանկարծ նորից ընկավ։

Բժիշկը զարմացավ և ասաց.

Կանչեք պրոֆեսորին: Միգուցե պրոֆեսորը կհասկանա, թե ինչու է այս երեխան ընկնում:

Հայրիկը գնաց կանչելու պրոֆեսորին, և այդ պահին փոքրիկ տղա Կոլյան գալիս է Պետյային։

Կոլյան նայեց Պետյային, ծիծաղեց և ասաց.

-Եվ ես գիտեմ, թե ինչու է Պետյան ընկնում:

Բժիշկն ասում է.
«Տեսեք, ինչ ուսյալ փոքրիկ մարդ կա, նա ինձնից լավ գիտի, թե ինչու են երեխաները ընկնում»:

Կոլյան ասում է.

-Տեսեք, թե ինչպես է Պետյան հագնված: Նրա տաբատի մի ոտքը կախված է, իսկ երկու ոտքը խրված է մյուսի մեջ։ Դրա համար նա ընկնում է։

Այստեղ բոլորը հառաչեցին ու հառաչեցին։

Պետյա ասում է.

  • Մայրս է ինձ հագցրել:

Բժիշկն ասում է.
-Պետք չէ զանգահարել պրոֆեսորին։ Այժմ մենք հասկանում ենք, թե ինչու է երեխան ընկնում:

Մայրիկն ասում է.
«Առավոտյան ես շտապում էի նրա համար շիլա եփել, բայց հիմա շատ անհանգստացած էի, և դրա համար ես այդքան սխալ հագցրի նրա շալվարը»:

Կոլյան ասում է.
«Բայց ես միշտ ինքս եմ հագնվում, և նման հիմարություններ իմ ոտքերի հետ չեն լինում»: Մեծահասակները միշտ սխալ են անում:

Պետյա ասում է.
«Հիմա ես էլ ինքս կհագնվեմ»։

Հետո բոլորը ծիծաղեցին։ Եվ բժիշկը ծիծաղեց. Նա հրաժեշտ տվեց բոլորին, հրաժեշտ տվեց նաև Կոլյային։ Եվ նա գնաց իր գործերով: Հայրիկը գնաց աշխատանքի:

Մայրիկը գնաց խոհանոց: Իսկ Կոլյան ու Պետյան մնացին սենյակում։ Եվ նրանք սկսեցին խաղալ խաղալիքներով:

Իսկ հաջորդ օրը Պետյան ինքն է հագել տաբատը, և նրա հետ այլևս հիմար պատմություններ չեն պատահել։

(Իլլ. Անդրեևա Ա.Ս.)

Ինչո՞ւ են մարդիկ բղավում… Վերլուծություն

Մարդիկ բղավում են, որովհետև երբ մարդիկ գոհ չեն միմյանցից և վիճում են, նրանց սրտերը հեռանում են իրարից: Այդ տարածությունը ծածկելու և միմյանց լսելու համար նրանք ստիպված են բղավել: Ինչքան շատ են նրանք բղավում, այնքան բարձր են բղավում: Երբ մարդիկ սիրահարվում են, նրանք չեն բղավում, հակառակը  խոսում են ավելի ցածրաձայն, որովհետև նրանց սրտերը գտնվում են ավելի մոտ, և նրանց միջև գտնվող տարածությունը շատ փոքր է դառնում: Բղավելը նաև առաջանում է նյարդերից, այսինքն երկու մարդ խոսելուց իրար չեն հասկանում, նյարդերը խանգարվում է և սկսում են բղավել։

Ինչո՞ւ են մարդիկ բղավում…

Մի անգամ ուսուցիչը հարցրեց իր աշակերտներին.
-Երբ մարդիկ վիճում են, նրանք բղավում են, ինչո՞ւ:
-Որովհետև նրանք կորցնում են իրենց հավասարակշռությունը,- պատասխանեց մի աշակերտ:
-Բայց ինչո՞ւ բղավել, եթե մարդը գտնվում է հենց քո կողքին,-հարցրեց ուսուցիչը,- հնարավոր չէ խոսել շշուկով: Ինչո՞ւ բղավել, եթե դու բարկացած ես:
Աշակերտներն առաջարկեցին իրենց տարբերակաները, բայց պատասխաններից ոչ մեկը չգոհացրեց իրենց ուսուցչին: Վերջապես նա բացատրեց.
-Երբ մարդիկ գոհ չեն միմյանցից և վիճում են, նրանց սրտերը հեռանում են իրարից: Այդ տարածությունը ծածկելու և միմյանց լսելու համար նրանք ստիպված են բղավել: Ինչքան շատ են նրանք բղավում, այնքան բարձր են բղավում:

Իսկ ի՞նչ է պատահում, երբ մարդիկ սիրահարվում են, նրանք չեն բղավում, հակառակը  խոսում են ավելի ցածրաձայն, որովհետև նրանց սրտերը գտնվում են ավելի մոտ, և նրանց միջև գտնվող տարածությունը շատ փոքր է դառնում: Իսկ երբ ավելի ուժեղ են սիրահարվում ինչ է կատարվում,- շարունակեց ուսուցիչը,- չեն խոսում, այլ պարզապես շշնջում են և ավելի են մոտենում իրենց սիրուն: Վերջում անգամ շշնջալը հնարավոր չի լինում, նրանք պարզապես նայում են միմյանց , հասկանում առանց խոսքերի: Այդպես է լինում, երբ իրար կողք կողքի լինում են երկու սիրող մարդիկ:
Ահա այսպես, եթե վիճում եք, ապա թույլ մի տվեք ձեր սրտերին հեռանալ միմյանցից, մի՛ արտաբերեք ոչ մի խոսք, որոնք ավելի են մեծացնում ձեր միջև գտնվող այդ տարածությունը:  Որովհետև կգա մի օր, երբ այդ տարածությունն այնքան մեծ կլինի, որ դուք չեք կարող գտնել հետադարձ ճանապարհը:

Ռուսերենից թարգմանեց Հռիփսիմե Մարտիրոսյանը:

Ֆրանսիա

ֆրանսիա

Դասի հղում։

Այլ հղումներ՝ 12

  1. Բնութագրել Ֆրանսիայի աշխարհագրական դիրքը: 
    Ֆրանսիան գտնվում է Եվրոպայի ծայր արևմուտքում և ունի շատ հարմար տնտեսաաշխարհագրական դիրք։ Աշխարհագրական դիրքի բնորորշ գծերն են ա) հարմար հարևանային դիրքը։ Նրա բոլոր հարևանները Եվրամիության անդամ զարգացած երկրներ են։ բ) Երկու անգամ ավելի երկար ծովային սահմանները, քան ցամաքայինը։ Ատլանտյան օվկիանոսի և նրա մասը կազմող Միջերկրական ծովի հետ սահմանակցումը հնարավորություն է տալիս ակտիվ մասնակցություն ունենալ համաշխարհային ծովային առևտրին։ գ) Տարանցիկ դիրքը, քանի այստեցով են անցնում Մեջորկրական ծովից դեպի Հյուսիսային ծով և Իսպանիայից դեպի Իտալիա ու Եվրոպայի այլ երկրներ անցնող կարևոր ճանապարհները։
  2. Որո՞նք են ֆրանսիայի տնտեսության զարգացման նախադրյալները
    Հարմար աշխարհագրական դիրքը, համեմատաբար հարթ մակերևույթը, բնական պաշարները, հարուստ ջրային և հողային ռեսուրսներ, բարենպաստ կլիմա։
  3. Ի՞նչ դեր ունի Ֆրանսիան ժամանակակից աշխարհում և տարածաշրջանում:
    Ֆրանսիան Եվրամիության և Եվրոպական խորհդրի հիմնադիրներից է։ Ֆրանսիական Ստրասբուրգ քաղաքում գտնվում են Եվրախորհրդարանը և Եվրոպական խորհրդը։ Ֆրանսիան բնապահպանության համար պայքարող առաջատար երկրներից է, ինչպես նաև մարդու իրավունքների, ժողովրդավարության համար պայքարող։ Ֆրանսիայի հայտնի կարգախոսն է՝ ազատություն, հավասարություն, եղբայրություն։
  4. Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել, Ֆրանսիայի հարևան պետությունները և ափերը ողողող ջրային ավազանները:
  5. Որոնք են Ֆրանսիայիում զբոսաշրջության և հանգստի կազմակերպման ռեսուրսները։
    Միջերկրական ծովի բարձրորակ լողափերը, Ալպերի հանգստավայրերը, զարգացած ճանապարհային և տրանսպորտային ցանցը, պատմամշակութային վայրերը, ճարտարապետություն։ Տարեկան ֆրանսիան այցելում են 70-75 միլիոն զբոսարջիկ։

Inventions

The invention of cinema
The first film shootings in Armenia were made in 1907-14. Many documentary films were made during the First World War (1914-18) on the Caucasian front. Films were also created in 1918-20. The beginning of Armenian cinema was marked by the documentary «Soviet Armenia» (1924) and Hamo Beknazaryan’s feature film «Honor» (1925). During the silent period of Armenian cinema (1924-35), the films «Zare», «Shor and Shorshore», «Kikos», «Gikor» and other films were created. The first sound film is «Pepon» (1935), one of the best examples of Armenian cinema.

The invention of glasses
The first glasses appeared only in the Middle Ages, when experienced craftsmen learned to create high-quality transparent glass.

According to some historians, glasses were invented by the Chinese in the 7th-9th centuries. However, the first written evidence of the existence of glasses dates back to 1289, and its first image is found in a fresco of a church in Treviso, Italy, created in 1352. The point is that at that time the most famous and most skilled masters of glass processing and making glassware lived in Italy. The name of the Venetian artisans was especially famous. Constantly dealing with glass, they noticed the optical properties of the latter.