Առաջադրանքներ

312, 314, 315, 316֊ա,բ,գ,դ, 317, 318֊ա,բ,գ,դ, 319։

312.

5-ազատ անդամը
-3-անհայտի գործակից

314.

-3x+5=0
5x-3=0
4x-2=0

315.

ա) այո
բ) այո
գ) այո
դ) այո
ե) այո
զ) այո
է) այո
ը) այո
թ) այո

316.

ա) -3x+5=0
բ) 2x+0=0
գ) -12x+7=0

317.

x=-1

318.

ա) ոչ
բ) ոչ
գ) ոչ
դ) ոչ

319.

ա) x-3/7
բ) x-0
գ) x-8/10
դ) x-4/15

Բայի տեսակները

Դիմավոր և անդեմ բայեր (դերբայներ)

Խոսքի մեջ բայերը գործածվում են երկու ձևով՝ դիմավոր և անդեմ: Ըստ այդմ էլ տարբերում են դիմավոր բայեր և դերբայներ կամ անդեմ ձևեր։

Դերբայներ

Արդի արևելահայ գրական լեզվում դերբայներն ութն են՝

• Անորոշ — ել, ալ (անորոշ դերբայը կարող է հոլովվել)
• Ենթակայական — ող, ացող
• Համակատար — ելիս, ալիս
• Հարակատար — ած, ացած
• Անկատար — ում
• Վաղակատար — ել, ալ
• Ապակատար — ելու, ալու
• Ժխտական — ի, ա

Առաջին չորս դերբայները կոչվում են անկախ դերբայներ, քանի որ խոսքում կարող են գործածվել առանց օժանդակ բայի։

Վերջին չորս դերբայները կոչվում են կախյալ դերբայներ, քանի որ առանց օժանդակ բայի չեն կարող գործածվել։

Առաջադրանքներ

1. Կազմի՛ր կարդալ, խաղալ, վազել, լողալ բայերի դերբայական համակարգերը։
   Անորոշ — կարդալ, խաղալ, վազել, լողալ։
   Ենթակայական —կարդացող, խաղացող, վազող, լողացող։
   Համակատար —կարդալիս, խաղալիս, վազելիս, լողալիս։
   Հարակատար —կարդացած, խաղացած, վազած, լաղացած։
   Անկատար —կարդում, խաղում, վազում, լողում։
   Վաղակատար —կարդալ, խաղալ, վազել, լողալ։
   Ապակատար —կարդալու, խաղալու, վազելու, լողալու։
   Ժխտական —կարդա, խաղա, վազի, լողա։

2. Տրված հարակատար դերբայները տեղադրի՛ր կետերի փոխարեն:
Քնած, բերած, կառուցած, տրված, տնկված, հեռացած, ասված:
Երբ արդեն ամեն ինչ ասված էր, բոլոր պատվերները՝ տրված մոտեցավ մեքենային:
Վարպետի կառուցած բոլոր կամուրջները մինչև այսօր կան:
Երբ արքայի հրամանով տնկված անտառը մի քիչ մեծացավ, այնտեղ վայրի կենդանիներ  էլ  բաց թողեցին:
Աշխարհում մի մարդ միայն կարող է օգնել քնած գեղեցկուհուն:
Այս կողմերից մի քանի տարի առաջ հեռացած մարդիկ մեր ավանը չեն ճանաչի:
Հեղեղի բերած տուփը ոչ մի կերպ չէր բացվում:

3. Տրված ենթակայական դերբայներով նախադասություններ կազմի՛ր այնպես, որ դրանք ո՞ր հարցին պատասխանեն:
Գրող, կառուցող, ներող, բարձրացող,հիացող:
Գրող մարդը սուր միտք ունի։
Կառուցողը մարդը օգնում է շինարարական գործում։
Ներող մարդը շատ բարի է։
Բարձրացողը տղան մի օր կիջնի։
Հիացող հայացքով զույը նայեց Երևանին։

4. Ընդգծված հարակատար դերբայները դարձրո՛ւ դիմավոր բայեր. Դիմավոր ձևերը ո՞ր դերբայով կազմվեցին:

Օրինակ`
Վաղուց հերքված վարկածը— վարկածը, որ վաղուց հերքվել էր:
Ցանքերի համար վտանգավոր դարձած արձրև, մառախուղով պատված լեռնագագաթներ, ճանապարհորդի նկարագրած ջրվեժը, դժվարին կացության մեջ ընկած մարդ, գիշերները մեր այգին այցելած չորքոտանին, անտառից սկիզբ առած վտակ:

Ցանքերի համար անձրև, որը վտանգավոր էր դարձել, լեռնագագաթներ, որոնք պատված են մառախուղող, ջրվեժը, որը նկարագրել էր ճանապարհորդը, մարդ, որը ընկել էր դժվարի կացության մեջ, չորքոտանին, որը այցելել էր գիշերը, վտակ, որը սկիզբ էր առել անտառից:

5. Ընդգծված  ենթակայական դերբայները դարձրո՛ւ դիմավոր բայեր. դիմավոր ձևերը ո՞ր դերբայով կազմվեցին:

Օրինակ Հերքվող վարկած— վարկած, որ հերքվում էր:
Գիշերները մեր այգին այցելող չորքոտանի, անտառից սկիզբ առնող վտակ, դժվարին կացության մեջ գտնվող մարդ, ցանքերի համար վտանգավոր  դարձող անձրև,մառախուղով պատվող լեռնագագաթներ, ջրվեժը նկարագրող ճանապարհորդ:

Չորքոտանի, որը գիշերը այցելել էր մեր այգի, վտակ, որը սկիզբ էր առել անտառից, մարդ, որը ընկել էր դժվարի կացության մեջ, անձրև, որը վտանգավոր էր դարձել ցանքերի համար,լեռնագագաթներ, որոնք պատված են մառախուղող, ջրվեժը, որը նկարագրել էր ճանապարհորդը,:

6. Ընդգծված  անորոշ դերբայը դիմավոր բա՛յ դարձրու. ինչպիսի՞ դիմավոր ձևեր ստացվեցին:

Օրինակ`Գնաց ծովում լողանալու- Գնաց , որ ծովում լողանա:

Կանգնեց անկյունում նրան` նորից տեսնելու նպատակով: Խնդրեց նամակը հասցնելու մասին: Մի քանի վարկյան շահելու համար վազեց: Սպասեց հոսանքների բերելուն: Մի քանի քայլ հեռանալով`  հանդիպեց: Հոսանքի ուղղությամբ ցած վազելով` տեսավ: Ջրի պակասելու մասին խոսեցին:

Կանգնեց անկյունում, որ նորից տեսնի: Խնդրեց նամակը, որ հասցնեն: Մի քանի վարյկյան, որ վազի: Սպասես, որ հոսանքները բերեն: Մի քանի քայլ, որ հեռանան`  հանդիպեց: Հոսանքի ուղղությամբ, որ ցած վազեն` տեսավ: Խոսեցին, որ ջուրը պակաս է:

7.Տրված բառերի կազմությունն ու գրությունը բացատրի՛ր:
ա) Անհյուրընկալ  — ան + հյուր + ընկալ
զրուցընկեր — զրույց + ընկեր
դյուրընկալ — դյուր + ընկալ
գահընկեց — գահ + ընկել
անընդհատ — ան + ըն + դհատ
համընթաց- համ + ընթաց

   բ) Միջօրե — միջ + օր + ե
հանապազօրյա — հանապազ +  օր + յա
ոսկեզօծ — ոսկի + զօծել
ապօրինի — ապ + օր +  ինի
առօրյա — առ + օրյա
առօրեական — առ +  օր +  եական
բացօթյա — բաց + օթ + յա
բարօրություն — բար +  օր +  ություն
զօրուգիշեր — զօր +  ու +  գիշեր

 գ) Մանրէ — մանր +  է
վայրէջք — վայր +  էջք
հնէաբան — հին +  է +  աբան
որևէ — որ +  և +  է
երբևէ — երբ +  է +  և

Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս I  >> էջ 85։

Տարբերակ I

I.
t=5վ ———N=A/t N=400/5=80Վտ
A=400Ջ
———————
N=?

II.
N=50Վտ ———A=Nt A=50*20=1000Ջ
t=20վ
———————
A=?

III.
N=32,5ՄՎտ ———NՄՎտ/NկՎտ N(կՎտ)=32,5/1000=325կՎտ
———————
N=?(կՎտ)

IV.
A=16Ջ ———
———————
N=?

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

https://videopress.com/v/MfHyG0oV?resizeToParent=true&cover=true&preloadContent=metadata&useAverageColor=true

Yerevan zoo, scientific research institution. Founded in 1940. The area is 85,000 m², of which 52,000 m² are for animal facilities.
The main problems are the preservation of the wild gene pool, the reproduction of rare and endangered species in the wild, the study of climate training methods, the prevention of diseases, as well as the dissemination of environmental knowledge.
About 183 species of animals and birds are kept in cages or fenced areas of the zoo, 34 of which are registered in the International Red Book of Nature Conservation, and 50 in the Red Book of Armenia.
The idea of creating a zoo in Yerevan dates back to the 30s of the 20th century, but the idea of creating the park was realized in 1940 by the decision of the Supreme Council of the USSR. Thus, the Yerevan Zoo is based on 3 hectares of land. Initially, there were only 2 dozen animals and birds in the zoo, which were acquired at the 12th state zoological exhibition held in Yerevan.
In 1954, the park had 4 sections: ungulates, carnivores, birds and reptiles. In 1980, Yerevan Zoo already had 350 species of animals, but in the early 1990s, it decreased by 90%.
Currently, there are about 2,049 species of animals and 2,749 individual animals in the zoo. Species representing the South Caucasus and Armenia include Syrian bears, Bezoar goats, Armenian mouflon, and others. Among the animals brought from other places are African lions, tigers (Bengal and Siberian subspecies), etc.
As Armenia is a biodiversity hotspot, the Foundation for the Conservation of Wildlife and Cultural Heritage (FPWC) has leased and managed approximately 839 hectares adjacent to the Khosrov Reserve, which until recently was unprotected and threatened by illegal logging and overgrazing. Yerevan Zoo is collaborating with FPWC to restore these areas to wildlife and vital wildlife habitats.

Լրացուցիչ աշխատանք

1.Ընդգծիր բայերը:
Հմայել, անվայել, շահել, առավել, ջերմել, ավել:
Անսխալ, կսկծալ, փսփսալ, ծավալ, ձնհալ, հեկեկալ:

2.Գտիր առաջին շարքի բայերի հոմանիշները երկրորդ շարքում:
ա.
գերել-կախարդել
կազդուրվել-առողջանալ
փայլել-ցոլալ
գոռոզանալ-մեծամտանալ
չքանալ-անհայտանալ
ընկղմվել-սուզվել
ոգևորել-խրախուսել
բ.  խրախուսել, անհայտանալ, սուզվել, կախարդել, մեծամտանալ, ցոլալ, առողջանալ:

ա.
ննջել-նիրհել
գողանալ-հափշտակել
դժգոհել-փնթփնթալ
ուղղել-շտկել
մտորել-խորհել
անարգել-ստորացնել
մարտնչել-պայքարել
բ. պայքարել, փնթփնթալ, խորհել, ստորացնել, շտկել, հափշտակել, նիրհել:

3․Շարքերում առանձնացրու եզակի և հոգնակի թվով բայաձևերը.
ա. երդվեի-եզակի
հասե՛ք-հոգնակի
ուշանա-եզակի
չափեցին-հոգնակի
մի՛ թող-եզակի
չափեիք-հոգնակի

բ.
ուզեն-հոգնակի
մոլեգնեց-եզակի
միացրո՛ւ-եզակի
մի՛ կարդացեք-հոգնակի
համոզելու-եզակի
ես-եզակի
կտանք-հոգնակի

4․Ընդգծիր ներկա ժամանակով 3 բայաձև:
ա. գրում է, տալիս ենք, մտցրել է, սովորելու են,  ասում եք, չգաս
բ. պարում են, չունեի, կնկարեմ, չքվում է, մի՛ տար, գալիս եք

5. Ընդգծիր անցյալ ժամանակով 3 բայաձև:
ա. չի լալիս, կար, մի՛ տեսեք, լալիս էր, պարել է, կտա
բ. խաղացինք, չի կարելի, դարձել ես, վերցնենք, եկել եմ, կընկնեմ

6. Ընդգծիր ապառնի ժամանակին վերաբերող 3 բայաձև.
ա. չեմ հասկանում,  գնացել եմ, կլինես, կտրտմեմ, հատում եմ,
կարելու եք
բ. համեղացրո՛ւ, աշխատել են, արշավեմ, կհատեմ, գնացինք, սովորում են:


7. Ընդգծիր առաջին դեմքի 3 բայաձև.
ա. չմտնեն, ծարավեմ, դիմադրեինք, չափեիք, գնա, պրծա
բ. հասանք, մոռացաք, գրվելու եմ, սովորի, իմանայի, չեն խոսել

8. Ընդգծիր երկրորդ դեմքի 3 բայաձև.
ա. հասկացար, ասա՛, գտա, վերցրո՛ւ, մտներ, հարցնենք
բ. տպեցիր, բարձեր, բարձրացանք, եկաք, խոսի, արի՛։

9. Ընդգծիր երրորդ դեմքի 3 բայաձև.
ա. եռաց, կա՛ց, գրավ, գտավ, առարկեցին, կացին
բ. հեռացար, կտար, պոկեց, տարեց, մոտեցավ, տո՛ւր
գ. կանչեր, դնչեր, կարածի, կտարածի, մնամ, ենթամնա

Առաջադրանքների աղբյուրը՝ Կարինե Պետրոսյանի բլոգ, Սուսան Մարկոսյանի «Գործնական քերականություն»

Капризная роза

… На планете Маленького принца всегда росли простые, скромные цветы – у них было мало лепестков, они занимали совсем мало места и никого не беспокоили. Они раскрывались поутру в траве и под вечер ув…дали. А этот пророс однажды из зерна, занесенного неведомо откуда, и Маленький принц не сводил глаз с крохотного ростка, не похожего на все остальные ростки и былинки. Вдруг это какая-нибудь новая разновидность баобаба? Но кустик быстро перестал т…нуться ввысь, и на нем появился бутон.

Маленький принц никогда еще не видал таких огромных бутонов и предчу…ствовал, что увидит чудо. А неведомая гостья, еще скрытая в стенах своей зеленой комнатки, все готовилась, все прихорашивалась. Она заботливо подбирала краски. Она нар…жалась неторопливо, один за другим примеряя лепестки. Она не желала явиться на свет встрепанной, точно какой-нибудь мак. Она хотела показаться во всем блеске своей красоты. Да, это была ужасная кокетка! Таинственные приготовления длились день за днем.

И вот наконец, однажды утром, едва взошло солнце, лепестки раскрылись. И красавица, которая столько трудов положила, готовясь к этой минуте, сказала, позевывая:

– Ах, я насилу проснулась… Прошу извинить… Я еще совсем растрепанная…

Маленький принц не мог сдержать восторга:

– Как вы прекрасны!

– Да, правда? – был тихий ответ. – И заметьте, я родилась вместе с сол…цем.

Маленький принц, конечно, догадался, что удивительная гостья не страдает избытком скромности, зато она была так прекрасна, что дух захватывало! А она вскоре заметила:

– Кажется, пора завтракать. Будьте так добры, позаботьтесь обо мне…

Маленький принц очень смутился, разыскал лейку и полил цветок ключевой водой. Скоро оказалось, что красавица горда и обидчива, и Маленький принц совсем с нею измучился. У нее было четыре шипа, и однажды она сказала ему:

– Пусть приходят тигры, не боюсь я их к…гтей!

– На моей планете тигры не водятся, – возразил Маленький принц. – И потом, тигры не едят траву.

– Я не трава, – обиженно заметил цветок.

– Простите меня… – Нет, тигры мне не страшны, но я ужасно боюсь сквозняков. У вас нет ширмы?

«Растение, а боится сквозняков… очень странно… – подумал Маленький принц. – Какой трудный характер у этого цветка».

– Когда настанет вечер, накройте меня колпаком. У вас тут слишком холодно. Очень неуютная планета. Там, откуда я прибыла… Она не договорила. Ведь ее занесло сюда, когда она была еще зернышком. Она ничего не могла знать о других мирах. Глупо лгать, когда тебя так легко уличить! Красавица смутилась, потом кашлянула раз-другой, чтобы Маленький принц почувствовал, как он перед нею виноват:

– Где же ширма?

– Я хотел пойти за ней, но не мог же я вас не дослушать!

Тогда она закашляла сильнее: пускай его все-таки помучит совесть! Хотя Маленький принц и полюбил прекрасный цветок и рад был ему служить, но вскоре в душе его пробудились сомнения. Пустые слова он принимал близко к сердцу и стал чувствовать себя очень несчас…ным.

– Напрасно я ее слушал, – доверчиво сказал он мне однажды. – Никогда не надо слушать, что говорят цветы. Надо просто смотреть на них и дышать их ароматом. Мой цветок напоил благоуханием всю мою планету, а я не умел ему радоваться. Эти разговоры о к…гтях и тиграх… Они должны бы меня растрогать, а я разозлился… И еще он признался:

– Ничего я тогда не понимал! Надо было судить не по словам, а по делам. Она дарила мне свой аромат, озаряла мою жизнь. Я не должен был бежать. За этими жалкими хитростями и уловками я должен был угадать нежность. Цветы так непоследовательны! Но я был слишком молод, я еще не умел любить.

7. Напишите сочинение на тему։ «Письмо современной девушке » , в котором вы выскажите свою четкую позвицию относительно роли женщины в современном мире․

Առաջադրանքներ 2

287, 290, 292, 294, 299, 300։

287.

ա) C=3a²b
բ) C=7m³x²
գ) D=15x⁶y⁴, C=2y²
դ) D=2mn²,C=6mn⁶

290.

ա) ax+ay+x+y
բ) 3m-3n+bm-bn
գ) 2ax-bx+2b-4a
դ) mx-2m-2a+ax
ե) 14x-6y-7ax+3ay
զ) 10ak-18ab-27cb+15ck

292.

ա) x+y+x²+2xy+y²+x³+3x²y+3xy²+y³
բ) -a+3b-a²+6ab-9b²
գ) -2m-8n-am-4an+5bm+20bn
դ) 16x²-8xy+y²+4y-16x

294.

ա) (2x-1)²
բ) (3a+1)²
գ) -(m+1)²
դ) -(n-3)²
ե) (x²-y)²
զ) (6a²-b²)²
է) (1/2m²-n³)²
ը) (1/10a³-5b²)²

299.

ա) a²+2ab+b²-c²
բ) a²-2ab-b²-c²
գ) -4xy
դ) а²+2ab+b²-x²-2xy-y²
ե) -5x²+8xy-3y²
զ) -4m²n+12n²
է) a²+2ab+b²+2a+2b+1
ը) x²-4xy+4y²+4x-8y+4
թ) 4a²-4a+1
ժ) 25m²-30m+9

300.

ա) (a+b)(2+x)
բ) (x-y)(a+3)
գ) (m-n)(m+a)
դ) (a+b)(5-x)
ե) (x-y)(a+1)
զ) (m-n)(m+2)
է) (a+5)(a²+5)
ը) x(x-3)(x²+3)